144_Kontroler_biletów

Spis tre

1. Dane identyfikacyjne zawodu ...................................................

1.1. Kod, nazwa zawodu i usytuowanie zawodu w klasyfika-

cjach.................................................................................

1.2. Notka metodologiczna i autorzy.......................................

2. Opis zawodu................................................................................

2.1. Synteza zawodu ..............................................................

2.2. Opis pracy i sposobu jej wykonywania, obszary wyst

powania zawodu .............................................................

2.3.

rodowisko pracy (warunki pracy, maszyny i narz

dzia

pracy, zagro

enia, organizacja pracy) ............................

2.4. Wymagania psychofizyczne, zdrowotne, w tym prze-

ciwwskazania do wykonywania zawodu .........................

2.5. Wykształcenie i uprawnienia niezb

dne do podj

cia

pracy w zawodzie.............................................................

2.6. Mo

liwo

ci rozwoju zawodowego, potwierdzenia/wali-

dacji kompetencji .............................................................

2.7. Zadania zawodowe ..........................................................

2.8. Wykaz kompetencji zawodowych ....................................

2.9. Relacje mi

dzy kompetencjami zawodowymi a pozio-

mem kwalifikacji w ERK/PRK ..........................................

3. Opis kompetencji zawodowych ................................................ 10

3.1.  Kontrolowanie dokumentów przewozowych Kz1 ............  10
3.2.  Nakładanie opłat dodatkowych Kz2 ................................  11
3.3.  Kompetencje społeczne KzS  ..........................................  12

4. Profil kompetencji kluczowych ................................................ 13

5. Słownik ....................................................................................... 14

1. Dane identyfikacyjne zawodu

1.1. Kod, nazwa zawodu i usytuowanie zawodu

w klasyfikacjach

Według Klasyfikacji zawodów i specjalno

ci na potrzeby rynku pracy

(KZiS 2010):

511204 Kontroler biletów

Grupa wielka 5 – Pracownicy usług i sprzedawcy (w Mi

dzynaro-

dowej Klasyfikacji Standardów Edukacyjnych ISCED 2011 – poziom 3).

Grupa elementarna 5112 – Kierownicy poci

gu, konduktorzy i re-

wizorzy (w Mi

dzynarodowym Standardzie Klasyfikacji Zawodów

ISCO-08 odpowiada grupie 5112 Transport conductors).

Według Polskiej Klasyfikacji Działalno

ci (PKD 2007):

Sekcja H. Transport i gospodarka magazynowa, Dział 49. Trans-
port l

dowy oraz transport ruroci

gowy, Grupa 49.3. Pozostały

transport l

dowy pasa

erski.

1.2. Notka metodologiczna i autorzy

Opis standardu kompetencji zawodowych wykonano na podstawie:
analizy

ródeł (akty prawne, klasyfikacje krajowe, mi

dzynarodowe)

oraz głównie wyników bada

analitycznych na 15 stanowiskach pracy

w 7 przedsi

biorstwach (du

e – 3,

rednie – 2, małe – 2, w tym usłu-

gowe – 5, usługowo-handlowe – 2), przeprowadzonych w kwietniu
2013 r.

Zespół Ekspercki:

•

Marcin Grzybowski – PKS w Gryficach,

•

Mariusz Krupa – Zarz

d Dróg i Transportu Miejskiego w Szcze-

cinie,

•

Jan Machometa – Sfinx Sp. z o.o. w

winouj

ciu,

•

Tomasz Szybowski – Zespół Szkół nr 4 w Szczecinie.

Ewaluatorzy:

•

Marian Nowak – PKS w

widwinie,

•

Cecylia Kolanowska – O

rodek Doskonalenia Kadr SIPM w Po-

znaniu.

Recenzenci:

•

Marcin Bonisławski – Dział Kontroli Biletów, ZW Renoma Sp. z o.o.

w Sopocie,

•

Joanna Michniak – Akademia Transportu i Przedsi

biorczo

Sp. z o.o. w Warszawie.

Komisja Bran

owa (zatwierdzaj

ca):

•

Bogusław Madej (przewodnicz

cy) – Zrzeszenie Mi

dzynarodo-

wych Drogowych Przewo

ników w Warszawie,

•

Robert

Madej

–

Miejskie

Przedsi

biorstwo

Komunikacji

w Cz

stochowie,

•

Sławomir Rakowiecki – NSZZ „Solidarno

ść

” Zakładów Autobu-

sowych i Transportowych w Warszawie.

Data zatwierdzenia:

•

15.10.2013 r.

2. Opis zawodu

2.1. Synteza zawodu

Kontroler biletów sprawdza wa

ść

dokumentów przewozowych

rodkach transportu l

dowego.

2.2. Opis pracy i sposobu jej wykonywania,

obszary wyst

powania zawodu

Kontroler biletów jest zawodem o charakterze usługowym. Celem je-

go pracy jest kontrola dokumentów przewozu w pojazdach i poci

gach

oraz w przypadku ich braku, nakładanie na pasa

erów opłat dodatko-

wych; a w rezultacie unikni

cie strat finansowych przewo

ników spowo-

dowanych przez osoby niepłac

ce za przejazdy. Kontrola biletów polega

na sprawdzeniu wa

ci biletu (autentyczno

ci, okresu wa

ci, wy-

druku z kasownika na bilecie jednorazowym) i dokumentu uprawniaj

ce-

go do bezpłatnego/ulgowego przewozu oraz wła

ciwego wykorzystania

biletu liniowego. W wypadku stwierdzenia niewa

nego dokumentu prze-

wozu kontroler biletów zapoznaje pasa

era z podstaw

nało

enia opłaty

za przejazd, wysoko

opłaty i sposobem płatno

ci, a nast

pnie wy-

stawia druk opłaty dodatkowej jako pokwitowanie lub jako wezwanie do
zapłaty. W razie niezapłacenia nale

ci i nie okazania dokumentu,

kontroler w celu ustalenia to

samo

ci pasa

era wskazuje mu miejsce

w którym powinien pozosta

(dotyczy to tak

e opuszczenia pojazdu na

wskazanym przystanku) do czasu przybycia policji lub stra

y miejskiej.

Kontroler ma obowi

zek poinformowania pasa

era o przysługuj

cych mu

prawach i trybie zło

enia reklamacji lub skargi.

2.3.

rodowisko pracy (warunki pracy, maszyny

i narz

dzia pracy, zagro

enia, organizacja pracy)

Miejscem pracy kontrolera biletów s

rodki transportu l

dowego,

takie jak: autobus, tramwaj, trolejbus, kolej podziemna lub naziemna.
Kontroler mo

e wyst

powa

w stroju słu

bowym, lub w ubraniu dowol-

nym pozwalaj

cym na wykorzystanie elementu zaskoczenia. Kontroler

biletów musi posiada

słu

bow

legitymacj

/identyfikator umieszczan

w widocznym miejscu w trakcie kontroli, telefon komórkowy, bloczek
druków opłat dodatkowych oraz w przypadku stosowania przez prze-
wo

nika biletów elektronicznych czytnik biletów. Najwi

ksze

zagro

enie

w pracy kontrolera stwarzaj

agresywnie reaguj

cy pasa

erowie. Praca

kontrolera biletów przebiega zazwyczaj w systemie dwu- lub trzyzmia-
nowym. Kontrole prowadzone s

w zespołach.

2.4. Wymagania psychofizyczne, zdrowotne,

w tym przeciwwskazania do wykonywania zawodu

Kontroler powinien by

czujny i spostrzegawczy oraz odznacza

zdolno

organizowania i planowania pracy własnej. Osoba wykonu-

ca ten zawód powinna by

uprzejma, stanowcza i konsekwentna,

charakteryzowa

odporno

na stres i kultur

osobist

. Specyfika

zawodu wymaga równie

asertywno

ci, dokładno

ci i sumienno

ci.

Kontroler powinien umie

pracowa

w zespole. Wykonywanie zawodu

kontrolera biletów wymaga sprawno

ci ruchowej, dobrego wzroku

i słuchu. Przeciwwskazaniami do wykonywania zawodu s

wady wzro-

ku i słuchu nie podlegaj

ce korekcji oraz niepełnosprawno

ść

ruchowa.

2.5. Wykształcenie i uprawnienia niezb

dne do podj

cia

pracy w zawodzie

W zawodzie kontrolera biletów zatrudniane s

osoby, które maj

uko

czone 19 lat i posiadaj

co najmniej

rednie wykształcenie lub

sko

czyły 25 lat i maj

co najmniej wykształcenie zawodowe. Kierunek

wykształcenia mo

e by

dowolny. Dodatkowym wymogiem jest nieka-

ralno

ść

za czyny umy

lne. Warunkiem podj

cia pracy jest uko

czenie,

zako

czonego egzaminem, cyklu szkole

w zakresie przepisów i pro-

cedur kontroli oraz zachowania si

w sytuacjach niespodziewanych

i trudnych. Szkolenie praktyczne odbywa si

w czasie pracy pod opiek

(sta

) do

wiadczonych kontrolerów biletów.

Kontrolerzy przechodz

tak

e specjalistyczne szkolenia w zakresie samoobrony, co pozwala

chroni

swoje i pasa

erów zdrowie i

ycie oraz pomaga w opanowaniu

emocji osób zachowuj

cych si

agresywnie.

2.6. Mo

liwo

ci rozwoju zawodowego, potwierdzania/

/walidacji kompetencji

Posiadaj

c kompetencje w zawodzie kontrolera biletów mo

na pra-

cowa

na równorz

dnych stanowiskach w zawodach z grupy 5112

Konduktorzy i pokrewni, np.: 511202 Konduktor; 511206 Rewizor po-
ci

gów; 511290 Pozostali konduktorzy i pokrewni. Kontrolerzy biletów

w ramach awansu mog

podj

ąć

prac

na stanowisku dyspozytora kon-

trolerów biletów, kierownika działu kontroli biletów.

2.7. Zadania zawodowe

Z1. Kontrolowanie wa

ci biletów (niezb

dne kompetencje: Kz1,

KzS).

Z2. Kontrolowanie wa

ci dokumentów uprawniaj

cych do ulgo-

wego i bezpłatnego przejazdu (niezb

dne kompetencje: Kz1,

KzS).

Z3. Udzielanie pasa

erowi bez wa

nego biletu informacji o opłacie

i przysługuj

cych mu prawach (niezb

dne kompetencje: Kz2,

KzS).

Z4. Wystawianie dokumentu opłaty dodatkowej (niezb

dne kompe-

tencje: Kz2, KzS).

Z5. Ustalanie, przy współpracy z policj

lub stra

żą

miejsk

, to

samo-

ci pasa

era bez wa

nego biletu i dokumentu to

samo

ci (nie-

dne kompetencje: Kz2, KzS).

Z6. Prowadzenie dokumentacji – karty ewidencji kontroli (niezb

dne

kompetencje: Kz1, Kz2, KzS).

Z7. Organizowanie czynno

ci kontrolnych zgodnie z przepisami BHP

(niezb

dne kompetencje: Kz1, Kz2, KzS).

2.8. Wykaz kompetencji zawodowych

Kz1 – Kontrolowanie dokumentów przewozowych (potrzebne do wyko-

nywania zada

: Z1, Z2, Z6, Z7).

Kz2 – Nakładanie opłat dodatkowych (potrzebne do wykonywania za-

: Z3, Z4, Z5, Z6, Z7).

KzS – Kompetencje społeczne (potrzebne do wykonywania zada

Z1÷Z7).

2.9. Relacje mi

dzy kompetencjami zawodowymi

a poziomem kwalifikacji w ERK/PRK

Kompetencje zawodowe potrzebne do wykonywania zada

w za-

wodzie sugeruje si

wykorzysta

do opisu kwalifikacji na poziomie 3

wła

ciwym dla wykształcenia zasadniczego zawodowego w Europej-

skiej i Polskiej Ramie Kwalifikacji. Poziom ten jest uzasadniony miej-
scem usytuowania zawodu w Klasyfikacji zawodów i specjalno

ci (gru-

pa wielka 5 i jej odpowiednik w ISCED 2011).

Osoba wykonuj

ca zawód kontrolera biletów:

1) w zakresie wiedzy: zna fakty, zasady oraz poj

cia w zawodzie kon-

trolera biletów; rozumie fakty, zale

ci i poj

cia w nim wyst

puj

ce; zna i rozumie elementarne uwarunkowania działalno

ci w fir-

mach zajmuj

cych si

przewozem pasa

erów;

3. Opis kompetencji zawodowych

Opis kompetencji dotyczy tylko kompetencji zawodowych zdefinio-

wanych w badaniach na stanowiskach pracy.

Wykonanie zada

zawodowych Z1, Z2, Z6, Z7 wymaga posiadania

kompetencji zawodowej Kz1.

3.1. Kontrolowanie dokumentów przewozowych Kz1

Wiedza – zna i rozumie podsta-
wowe fakty, zasady, procesy, poj

cia ogólne i zale

ci zwi

zane

z przeprowadzaniem kontroli doku-
mentów przewozowych, w szcze-
gólno

ci zna:

−

przepisy BHP w zakresie prze-
prowadzania kontroli;

−

przepisy prawa dotycz

ce kon-

trolerów i kontroli biletów;

−

regulamin przewozów;

−

wysoko

ść

opłat

usługi

przewozów;

−

unikalne cechy dokumentów
przewozowych;

−

unikalne cechy dokumentów
to

samo

ci oraz dokumentów

uprawniaj

cych do przejazdów

bezpłatnych i ulgowych;

−

zasady działania i instrukcje
obsługi czytników biletów elek-
tronicznych;

−

zasady wypełniania dokumen-
tacji kontroli.

Umiej

tno

ci – wykonuje niezbyt

proste zadania zwi

zane z kontrol

dokumentów przewozowych we-
dług okre

lonej instrukcji, w cz

ciowo

zmiennych

warunkach,

w szczególno

ci potrafi:

−

stosowa

przepisy BHP w za-

kresie przeprowadzania kon-
troli;

−

wyja

nia

pasa

erowi zasady

kontroli biletów i przepisy pra-
wa na podstawie których jest
dokonywana;

−

przeprowadza

kontrol

bile-

tów zgodnie z przepisami pra-
wa;

−

stwierdza

autentyczno

ść

i wa

ść

biletów,

−

rozró

nia

dokumenty upraw-

niaj

ce do przejazdów bez-

płatnych i ulgowych;

−

posługiwa

elektronicznym

czytnikiem biletów;

−

sporz

dza

dokumentacje za-

wodow

(kart

ewidencji kon-

troli).

Wykonanie zada

zawodowych Z2, Z3, Z5, Z8, Z9 wymaga posia-

dania kompetencji zawodowej Kz2.

3.2. Nakładanie opłat dodatkowych Kz2

Wiedza – zna i rozumie podsta-
wowe fakty, zasady, procesy,
poj

cia ogólne i zale

ci zwi

zane nakładaniem opłat dodat-
kowych, w szczególno

ci zna:

−

przepisy BHP w zakresie
czynno

ci zwi

zanych z na-

kładaniem opłaty dodatkowej;

−

przepisy

prawa

dotycz

kontrolerów biletów i kontroli
biletów;

−

regulamin przewozów;

−

wysoko

ść

opłat za usługi

przewozowe;

−

unikalne cechy dowodów to

samo

ci;

−

przepisy

prawa

dotycz

cia pasa

era w celu uzy-

skania informacji o to

samo-

ci;

−

procedury dotycz

ce powia-

damiania policji, stra

y miej-

skiej;

−

zasady wypełniania druków
opłaty dodatkowej;

−

zasady wypełniania karty ewi-
dencji kontroli w zakresie na-
kładania opłat dodatkowych;

−

zasady współpracy z Policj

Stra

żą

Miejsk

Umiej

tno

ci – wykonuje niezbyt

proste zadania według okre

lonej

instrukcji w cz

ęś

ciowo zmiennych

warunkach potrafi:

−

stosowa

przepisy BHP w za-

kresie czynno

ci zwi

zanych

z nakładaniem opłaty dodatko-
wej;

−

zatrzyma

pasa

era do chwili

przybycia policji b

stra

miejskiej;

−

obja

nia

przepisy na podsta-

wie których nało

ono opłat

dodatkow

oraz okre

lono jej

wysoko

ść

;

−

przedstawia

przysługuj

ce pa-

erowi prawa i tryb zło

enia

reklamacji lub skargi;

−

stwierdza

autentyczno

ść

do-

kumentu to

samo

ci;

−

udziela

informacji o przepi-

sach prawa na podstawie któ-
rych dokonano uj

cia pasa

era

bez wa

nego biletu i dokumen-

tu to

samo

ci;

−

powiadamia

policj

stra

miejsk

o potrzebie ustalenia

samo

ci pasa

era bez do-

kumentów;

−

wypisywa

druk opłaty dodat-

kowej jako wezwanie do zapłaty;

−

wypisywa

druk opłaty dodat-

kowej jako potwierdzenie przy-
j

cia gotówki;

−

uzyskiwa

informacje pozwala-

ce na nało

enie opłaty dodat-

kowej osobom podró

cym

bez wa

nych dokumentów prze-

wozowych i dokumentu to

sa-

ci;

−

wypełnia

kart

ewidencji w za-

kresie informacji o nakładaniu
opłat dodatkowych;

−

współpracowa

z słu

bami (po-

licja, stra

Miejska) w zakresie

ustalenia to

samo

ci pasa

rów.

Wykonanie wszystkich zidentyfikowanych w standardzie zada

zawodowych wymaga posiadania kompetencji społecznych KzS.

3.3. Kompetencje społeczne KzS:

−

ponosi odpowiedzialno

ść

za realizacj

zada

w zakresie kontroli

dokumentów przewozowych,

−

dostosowuje zachowanie do zmiennych okoliczno

ci pracy,

−

pracuje cz

ęś

ciowo samodzielnie i podejmuje współprac

w zakresie

kontroli dokumentów przewozowych, w zorganizowanych warun-
kach,

−

ocenia swoje działania i działania wykonywane w ramach współpra-

cy zespołowej w zakresie kontroli dokumentów przewozowych oraz
przyjmuje odpowiedzialno

ść

za ich skutki.

5. Słownik

Zawód

−

zbiór zada

(zespół czynno

ci) wyodr

bnionych w wyniku społecz-

nego podziału pracy, wykonywanych stale lub z niewielkimi zmianami
przez poszczególne osoby i wymagaj

cych odpowiednich kwalifikacji

i kompetencji (wiedzy, umiej

tno

ci oraz kompetencji społecznych)

zdobytych w wyniku kształcenia lub praktyki. Wykonywanie zawodu
stanowi

ródło dochodów.

Specjalno

ść

−

jest wynikiem podziału pracy w ramach zawodu, zawiera cz

ęść

czynno

ci o podobnym charakterze (zwi

zanych z wykonywan

funkcj

lub przedmiotem pracy) wymagaj

cych pogł

bionej lub do-

datkowej wiedzy i umiej

tno

ci zdobytych w wyniku dodatkowego

szkolenia lub praktyki.

Zadanie
zawodowe

−

logiczny wycinek lub etap pracy w ramach zawodu o wyra

nie okre-

lonym pocz

tku i ko

cu, wyodr

bniony ze wzgl

du na rodzaj lub

sposób wykonywania czynno

ci zawodowych powi

zanych jednym

celem, ko

cy si

produktem, usług

lub decyzj

Kompetencje
zawodowe

−

wszystko to, co pracownik wie, rozumie i potrafi wykona

, odpowied-

nio do sytuacji w miejscu pracy. Opisywane s

trzema zbiorami: wie-

dzy, umiej

tno

ci oraz kompetencji społecznych.

Wiedza

−

zbiór opisów faktów, zasad, teorii i praktyk przyswojonych w procesie

uczenia si

, odnosz

cych si

do dziedziny uczenia si

lub działalno-

ci zawodowej.

Umiej

tno

−

zdolno

ść

wykonywania zada

i rozwi

zywania problemów wła

ci-

wych dla dziedziny uczenia si

lub działalno

ci zawodowej.

Kompetencje
społeczne

−

zdolno

ść

autonomicznego i odpowiedzialnego uczestniczenia w

yciu

zawodowym i społecznym oraz kształtowania własnego rozwoju,
z uwzgl

dnieniem kontekstu etycznego.

Kompetencje
kluczowe

−

wiedza, umiej

tno

ci i postawy odpowiednie do sytuacji, niezb

dne

do samorealizacji i rozwoju osobistego, bycia aktywnym obywatelem,
integracji społecznej i zatrudnienia.

Standard
kompetencji
zawodowych

−

norma opisuj

ca kompetencje zawodowe konieczne do wykonywania

zada

zawodowych wchodz

cych w skład zawodu, akceptowana

przez przedstawicieli organizacji zawodowych i bran

owych, praco-

dawców, pracobiorców i innych kluczowych partnerów społecznych.

Kwalifikacja

−

zestaw efektów uczenia si

(zasób wiedzy, umiej

tno

ci oraz kompe-

tencji społecznych), których osi

gni

cie zostało formalnie potwier-

dzone przez uprawnion

instytucj

Europejska
Rama
Kwalifikacji

−

przyj

ta w Unii Europejskiej struktura i opis poziomów kwalifikacji,

umo

liwiaj

cy porównywanie kwalifikacji uzyskiwanych w ró

nych

krajach. W Europejskiej Ramie Kwalifikacji wyró

niono 8 poziomów

kwalifikacji opisywanych za pomoc

efektów uczenia si

; stanowi

one układ odniesienia krajowych ram kwalifikacji.

Polska Rama
Kwalifikacji

−

opis hierarchii poziomów kwalifikacji wpisywanych do zintegrowane-

go rejestru kwalifikacji w Polsce.

Krajowy
System
Kwalifikacji

−

ogół rozwi

słu

żą

cych ustanawianiu i nadawaniu kwalifikacji

(potwierdzaniu efektów uczenia si

) oraz zapewnianiu ich jako

ci.