plik

èYCIE SZKO¸Y

2/2003

Zagadnienia metodyczne

Mi∏oÊç – rodzicielski obowiàzek

Kultura wspó∏˝ycia w rodzinie opiera si´ na
wi´zach  emocjonalnych  ∏àczàcych  jej  cz∏on-
ków,  zrozumieniu,  ˝yczliwoÊci,  wzajemnej
pomocy. Za kszta∏t mi∏oÊci odpowiadajà ro-
dzice,  to  oni  dajà  przyk∏ad,  jak  kochaç.  Mi-
∏oÊç rodzicielska nadaje sens naszemu ˝yciu.
Powinna byç màdra i dobra. W mi∏oÊci rodzi-
cielskiej  mieszczà  si´  najpi´kniejsze  ludzkie
pragnienia  i postawy  ogarniajàce  zdolnoÊç
do  Êwiadczenia  na  rzecz  innych,  bezintere-
sownoÊç, wyrzeczenie i trud, ˝yczliwoÊç i uf-
noÊç, a tak˝e rozumienie innoÊci zaintereso-
waƒ czy zami∏owaƒ.

Co dzieje si´ wtedy, gdy mi´dzy rodzicami

a dzieçmi nie ma porozumienia, gdy nie ma
mi´dzy nimi mi∏oÊci? Co czuje dziecko dora-
stajàce wÊród sk∏óconych rodziców? Czy mogà
oni przekazaç mu mi∏oÊç?

Osamotnione, niepotrzebne, cz´sto os-

kar˝ane o to, ˝e gdyby nie ono, inaczej poto-
czy∏oby si´ ˝ycie matki, ojca: swobodniej, wy-
godniej, nie znajdujàce zrozumienia, nie
mogàce liczyç na pomoc, szuka oparcia u in-
nych ludzi, rówieÊników, jak˝e cz´sto, nieste-
ty, zwiàzanych z alkoholizmem czy narkoma-

Przyczyny niepowodzeƒ
wychowawczych

(O tym mo˝na porozmawiaç z rodzicami)

■

STANIS¸AW LIS

Wiele niepowodzeƒ wychowawczych ma swoje êród∏o w domu rodzinnym. Prawid∏owe
funkcjonowanie  rodziny  nie  jest  mo˝liwe  bez  kultury  wspó∏˝ycia,  a wi´c  takiego  uk∏adu
wzajemnych stosunków, które pozwalajà na zaspokojenie potrzeb wszystkich cz∏onków
wspólnoty  rodzinnej:  dzieci  i doros∏ych,  zdrowych  i chorych,  pracujàcych  zawodowo
i pracujàcych tylko dla domu. O kulturze wspó∏˝ycia Êwiadczy ˝yczliwoÊç i opiekuƒcza po-
stawa  wobec  dzieci,  osób  chorych  i starszych.  Starzy,  cz´sto  samotni  czekajà  na  ciep∏o
uczucia swych dzieci nadaremnie.

Rodzice uczà, jak kochaç

nià.  Wtedy  ju˝  za  póêno  na  nakazy  czy
zakazy. Mi∏oÊç rodzicielskà powinni tworzyç
oboje rodzice, powinni darzyç dziecko mi∏o-
Êcià  i zrozumieniem,  umieç  utrzymywaç
z nim  ˝yczliwe  kontakty,  doprowadzaç  do

èYCIE SZKO¸Y

2/2003

Zagadnienia metodyczne

wspó∏dzia∏ania.  Egoizm  rodziców,  krótko-
wzrocznoÊç,  brak  odpowiedzialnoÊci  za  wy-
chowanie  zdrowych,  szcz´Êliwych  ludzi  pro-
wadzi do konfliktów, burzàcych ∏ad domowy
i poczucie bezpieczeƒstwa.

Konflikty zdarzajà si´ w ka˝dej rodzinie,

ale trzeba rozwiàzywaç je kulturalnie. Rodzi-
ce powinni umieç kontrolowaç swoje potrze-
by i uzale˝niaç ich spe∏nienie od dobra dzie-
ci. Mi∏oÊç rodzicielska to nie sentymentalne
uczucie, to si∏a ludzkiej woli i prawoÊci cha-
rakteru, to trud, a niekiedy wyrzeczenie si´
czegoÊ lub kogoÊ dla tych, którzy nas kocha-
jà i potrzebujà – dla naszych dzieci.

Organizacja ˝ycia i pracy

Prac´  i obowiàzki  w rodzinie  powinien  mieç
ka˝dy. Cz´stokroç stawia si´ dzieciom wyma-
gania, nie zastanawiajàc si´, czy sà im w stanie
podo∏aç. Ró˝ne sà uzdolnienia, ró˝ne mo˝li-
woÊci, dlatego i wymagania muszà byç zindy-
widualizowane  na  miar´  si∏  i mo˝liwoÊci
dziecka.  Zadania  i wymagania  powinny  byç
stawiane w sposób konkretny. Nie mo˝na jed-
nego dnia czegoÊ stanowczo wymagaç, a inne-
go – wskutek zm´czenia lub innych przyczyn –
nie zauwa˝aç niedbalstwa czy zaniedbania.

Niekonsekwencja dezorientuje dzieci,

prowadzi do konfliktów i wykroczeƒ, niejed-
nokrotnie  niesprawiedliwie  przez  doros∏ych
ocenionych  i,  co  za  tym  idzie,  nies∏usznie
podlegajàcych  karze.  Praca  to  nie  s∏owa,  to
wysi∏ek  i trud,  to  obowiàzek  wobec  spo∏e-
czeƒstwa i swoich bliskich, dlatego wychowy-
waç do pracy nie mo˝na jedynie przez s∏owa,
choçby  najpi´kniejsze.  Kontrola  wykonywa-
nych  obowiàzków  stanowi  istotny  element
wychowania.

Organizacja wypoczynku

Wypoczywaç tzn. aktywizowaç si´ w tych kie-
runkach  dzia∏alnoÊci,  które  sprawiajà  nam
przyjemnoÊç,  budzà  nasze  zainteresowanie,
zapewniajà  relaks  i odpr´˝enie.  Czas  wolny
sp´dzony  wspólnie  przez  cz∏onków  rodziny
ma  wiele  walorów  wychowawczych.  Rodzice
wolni  od  poÊpiechu,  zm´czenia  mogà  i po-

winni w sposób Êwiadomy byç z dzieçmi, mieç
czas na wys∏uchanie tego, co dzieci majà do
powiedzenia – uwa˝nie i ze zrozumieniem.

WÊród rozmów i dyskusji kszta∏tujà si´

opinie i przekonania naszych dzieci. Uczà si´
one dostrzegaç potrzeby drugiego cz∏owieka,
rozumieç inny od swego punkt widzenia,
sens i wartoÊç norm regulujàcych spo∏eczne
wspó∏˝ycie.

Nagrody i kary

Sà  nieodzowne  jako  bodêce  majàce  na  celu
zmobilizowanie  dzieci  do  wype∏niania  obo-
wiàzków, do powstrzymywania si´ od zacho-
waƒ niew∏aÊciwych. Nagrody silniej wp∏ywajà
na  kszta∏towanie  aktywnej  postawy  dziecka,
wyzwalajà jego czynny stosunek do obowiàz-
ków, do stawianych mu wymagaƒ.

Nagroda jako Êrodek wychowawczy utwier-

dza dziecko w przeÊwiadczeniu, ˝e rozumie
i podejmuje wymagania oraz obowiàzki
w∏asne zgodnie z oczekiwaniami rodziców czy

Oni nas kochajà i potrzebujà...

nauczycieli, dostarcza mu satysfakcji i uznania,
wzmacnia wiar´ we w∏asne si∏y, zapewnia
poczucie bezpieczeƒstwa, zach´ca do stawia-
nia sobie trudniejszych zadaƒ i obowiàzków.

Nagroda mo˝e mieç ró˝ny charakter, ró˝-

nà postaç, mo˝e to byç prezent, pochwa∏a.
Pochwa∏a oÊmiela dziecko nieÊmia∏e, zach´ca
niewytrwa∏e. Zdarza si´ te˝, ˝e z czworga lub
trojga dzieci tylko jedno zas∏uguje na nagro-
d´, ˝e tylko jedno umie na nià zapracowaç.

W ka˝dym dziecku jest coÊ, jakaÊ cecha,

zdolnoÊç, umiej´tnoÊç, która mo˝e w sprzyja-
jàcej atmosferze rozwijaç si´ i daç owoce. Jest
rodzicielskim obowiàzkiem dojrzeç w ka˝dym
dziecku to, co w nim najlepszego. Zdarza si´
nieraz, ˝e rodzice, nagradzajàc jedno dziecko,
inne jednoczeÊnie zawstydzajà. Takie przeciw-
stawienie powoduje konflikty mi´dzy rodzeƒ-
stwem, utrudnia ich wspó∏˝ycie.

èYCIE SZKO¸Y

2/2003

Zagadnienia metodyczne

Kara to ka˝de nieprzyjemne, niepo˝àda-

ne dla cz∏owieka prze˝ycie wynikajàce z nie-
wykonania  lub  niew∏aÊciwego  wykonania
czynnoÊci,  do  których  by∏  zobowiàzany.
W tych warunkach kara ÊciÊle wià˝e si´ z na-
grodà,  pozbawienie  nagrody  znaczy  tyle,  co
kara. Kary mogà wyst´powaç w ró˝nej posta-
ci, cz´sto stosowane sà upomnienia i nagany.
Kara mo˝e polegaç na tym, ˝eby dziecko na-
prawi∏o  z∏o,  szkod´,  krzywd´,  którà  wyrzà-
dzi∏o. Kara uczy odpowiedzialnoÊci za zacho-
wanie,  w pewnym  sensie  kszta∏ci  tak˝e
wyobraêni´  i umiej´tnoÊç  przewidywania
konsekwencji  w∏asnych  czynów.  Ale  nale˝y
pami´taç, ˝e kara nie mo˝e stanowiç odwetu,
nie mo˝e byç wynikiem niekonsekwencji czy
zdenerwowania.

Dziecko, które ma k∏opoty, ma prawo

oczekiwaç  od  rodziców  zrozumienia  i pomo-
cy, a nie kar. Mo˝e trzeba zmieniç codzienny
plan  zaj´ç  dziecka,  cz´Êciej  wy∏àczaç  telewi-
zor, aby by∏ spokój podczas odrabiania lekcji.
Nale˝y wówczas pami´taç, ˝e nie forma i ro-
dzaj  kary  sà  istotne,  ale  sytuacja  i atmosfera
z nià  zwiàzane.  Powinna  to  byç  sytuacja,
w której dziecko nie b´dzie zniewa˝one i na-
stawione wrogo do osoby wymierzajàcej kar´.
Kara  spe∏nia  swe  funkcje,  jeÊli  doprowadza
dziecko do zrozumienia, ˝e postàpi∏o êle, je-
˝eli doprowadza do pragnienia zmiany zacho-
wania i unikania zachowaƒ niew∏aÊciwych.

mgr Stanis∏aw Lis – wicedyrektor Szko∏y Podstawowej nr 9
w ZamoÊciu

Ka˝dy chce byç kochany

Informacja o publikacjach Wydawnictw

Szkolnych i Pedagogicznych S.A.

Bezp∏atna infolinia – 0-800-220-555