PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   
Wykład 1-2                                dn……………… 
   Kultura japońska – wprowadzenie       

 

Główne pojęcia: haji no bunka, shikata ga nai, Nihonjinron, kome no bunka, taifū  no bunka,  

tate shakai, amae, wakon  kansai, wakon yōsai  

 

Definicja kultury: 

  Brak jednolitej i pełnej definicji kultury; różnorodność podejść badawczych   

  Kultura  to:  całokształt  zbiorowej  działalności  człowieka,  wspólny  dorobek  wielu  pokoleń; 

wskazuje zarówno na wartości duchowe, jak i wytwory materialne. 

Kultura  narodowa  Japończyków  wpływa  na  ich  tożsamość  i  poczucie  przynależności  do 

wspólnoty. 

Naród japoński jest w pewnym stopniu wytworem XIX wieku.  

W okresie Meiji - budzenie się świadomości narodowej nastąpiło za sprawą przywódców. Cesarz 

starając się zmodernizować Japonię, uznał za niezbędne stworzenie poczucia japońskości. 

Definicje kultury japońskiej: 

  koncepcja  Ruth  Benedict  (antropolog,  autorki  studium  o  kulturze  japońskiej  Chryzantema  i 

miecz) haji no bunka (kultura wstydu) etyka oparta na poczuciu wstydu, wstyd jako reakcja 

na krytykę otoczenia,  podstawa cnoty i poprawnych zachowań 

  Gordon Mathews, autor Supermarket kultury; shikata ga nai (nic się nie da zrobić, nie ma 

rady)  dostosowywanie  się  do  norm  i  wartości  społecznych  jako  akt  rezygnacji,  

podporządkowania 

Nihonjinron (rozważania o Japończykach)  dyskurs nad japońskością, narodził się  w XX wieku  

  Yanagita  Kunio  (1875-1962),  etnolog,  kome  no  bunka  (kultura  ryżu);  pochodzenie    i 

tradycje kulturowe związane z ryżem i jego uprawą  

  Nishida Kitarō (1870-1945), filozof, Zen no kenkyū Studia nad zen; taifū no bunka (kultura 

monsunu)dotyczy  duchowej  sfery  kultury,  brak  metafizycznych  poszukiwań  i  dyskursu, 

koncentracja na emocjach, Etyka i estetyka główną sferą kultury japońskiej  

  Nakane  Chie,  socjolog  Tate  shakai    (społeczeństwo  wertykalne)  oparte  na  określonej 

hierarchii,  w  odróżnieniu  od  społeczeństw  horyzontalnych;  Jōge  kankei  sieć  połączeń 

opartych na zależnościach góra- dół, Kryteria: wiek, pozycja społeczna i zawodowa. 

  Doi Takeo – psycholog, psychiatra, próba zrozumienia natury Japończyków -  amae  

  Amaeru,  amayakasu  –  „być  rozpieszczanym”,  „być  zależnym”,  relacje  pomiędzy 

niemowlęciem a matką; zależność od społeczeństwa  

 

Cechy charakterystyczne kultury japońskiej: 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

  W kulturach azjatyckich, do jakich należy kultura japońska, tradycyjne wartości to: harmonia 

i ład społeczny, porządek w ramach wspólnoty, kolektywizm. 

  Brak  bohaterów  narodowych,  którym  stawia  się  pomniki  i  upamiętnia  nazywając  ulice  ich 

imionami.  

  Brak potrzeby postawy konfrontacyjnej;  

  kolektywizm  (zorientowanie  na  grupę);  oparcie  norm  społecznych  na  zasadach 

konfucjańskich 

  Idea pięciu powinności (gorin):  

syna wobec ojca (fuko), poddanego wobec władcy (kunshin), żony wobec męża (fūfu), młodszego 

brata wobec starszego (chōyō),  przyjaciół wobec siebie (hōyū),  

Pięć  cnót  (gojō):  wspaniałomyślność  (jin),  sprawiedliwość  (gi),  etykieta  (rei),  wiedza  (chi), 

szczerość (shin).     

  Najbardziej  cenione  cechy  przez  Japończyków:  uprzejmość  wobec  innych,  grzeczność, 

łagodność,  gaman (cierpliwość, wytrzymałość), wycofanie, dostosowanie się do innych 

  Brak czystej, kultury narodowej, wielowiekowa mieszanka różnych wpływów i wzorów, 

twórcze naśladownictwo-specyficzny sposób adaptowania obcych wzorców  

  VI-VII  wiek napływ kultury chińskiej, VIII w. po zerwaniu kontaktów z Chinami, japońska 

kultura  narodowa  wakon  kansai  duch  japoński,  wiedza  chińska  ;  XVI  wiek  wpływy 

portugalskie, hiszpańskie, holenderskie (kultura kulinarna, broń); XIX  wiek   epoka Meiji  - 

napływ kultury europejskiej i amerykańskiej wakon yōsai (duch japonski, wiedza europejska); 

Po II wojnie światowej wpływ kultury amerykańskiej 

  Język  a  zapożyczenia    trzy  podsystemy  językowe:    Wago  słowa  japońskie  zapisywane 

znakami  kanji  i  alfabetem  hiragana  ;  Kango  słowa  chińskie  zapisywane  kanji  ;Gairaigo  

zapisywane katakana 

  Synkretyzm japońskiej kultury (synkretyzm religijny) 

  Tradycyjna  kultura  wabi  (ubóstwo,  skromność)  i  sabi  (patyna);  Tanizaki  Jun’ichirō 

Pochwała cienia (kultura światła i kultura cienia)  

   Estetyka kawaii (słodkość, rozczulanie)  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   

Wykład  2-3      Wzory  zachowań  w  życiu  codziennym  

dn………………

 

Główne  pojęcia:  reigi  sahō,  utsukushii  kokoro,  kotoba  no  aimaisa,  giri,  ninjō,  uchi, 

soto, on, osiki, kojin, shudan, shudanshugi, keigo, ishindenshin, seiza, aizuchi 

   

  wzory postępowania  wszystkie zachowania Japończyków w rodzinie, środkach komunikacji, 

w  pracy,  na  wycieczce  etc.  odnoszą  się   do  odpowiednich  wzorów  (charakter: zwyczajowy, 

moralny lub  prawny)  

  Japończycy    swój  system  norm  i  wzorów  społecznych  określają  terminem  reigi  sahō 

(reigi- sposób odczuwania i myślenia, sahō  -formy przejawiania uczuć i myśli) 

  Idea  estetyczna  Utsukushii  kokoro  -  słowa,  czyny,  zachowanie  powinny  odzwierciedlać 

piękne wnętrze człowieka,  powszechnie obowiązująca norma w zachowaniu to grzeczność i 

szczególny rodzaj empatii - wychodzenie naprzeciw uczuć i oczekiwań innych  

       Kotoba-no aimaisa (niejednoznaczność, niejasność wypowiedzi) wyrażenia, które w     

       sposób pośredni oznaczają odmowę- podstawowa technika maskująca 

  Idea etyczna  giri-ninjō   zaczerpnięta jest z  ideologii konfucjańskiej. 

  Giri - kluczowe pojęcie etyki japońskiej, obowiązek moralny, rodzaj zobowiązania socjalnego, 

norma  zobowiązująca  do  przestrzegania  i  uszanowania  obustronnych  stosunków,  należy 

pomagać tym, którzy nam pomogli 

  obowiązek  spłacenia  długu  moralnego  on  (przysługa,  uprzejmość,  dobrodziejstwo,  w  myśli 

buddyjskiej funkcjonuje jako dług ludzkości wobec współczucia Buddy) 

  Ninjō - naturalne uczucia, emocje, uniwersalne ludzkie uczucia: miłość, żal, sympatia, smutek.  

Z reguły ninjō nie koliduje z normami społecznymi giri  

  Społeczna uchi- soto dualistyczny podział świata na: 

   uchi ja, moja rodzina, moja firma,  soto wszyscy inni 

   Zasada  nienaruszalności  granic  uchi  (przejawia  się  również  na  poziomie  językowym- 

rozbudowany język grzecznościowy keigo), Keigo: język modestywny, język aprecjatywny,  

  koncepcja kojin-shudan  (jednostka- grupa) społeczeństwo nastawione na grupę, na innych, o 

charakterze  kolektywnym  shudanshugi;  Koncentrowanie  się  na  własnej  osobie  jest  niemile 

widziane. 

  Formy zachowań: 

  ojigi  - niewerbalna forma komunikacji międzyludzkiej; rodzaje ukłonów: głęboki 45 stopni w 

stosunkach  oficjalnych,  lekkie  skinięcie  głowy  w  stosunkach  przyjacielskich,na  siedząco 

głębokie schylenie głowy.  

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

  zwyczaj zdejmowania obuwia (osobne obuwie do toalety, ubikacji- uchi soto 

  -tatami zakaz wchodzenia w kapciach na tatami, nie należy też przekraczać styków. 

  -seiza formalny sposób siedzenia na poduszkach (zabuton),   

  Ishindenshin    komunikacja  dusz  niewerbalna  forma  przekazywania  uczuć,  wspólny  kod 

porozumiewania się polegający na  przekazywania czy komunikowaniu wszelkich  emocji nie 

za  pomocą  słów  lecz  poprzez  ciszę;  znaczenie  ciszy-  bliskość,  zażyłość,  zrozumienie, 

szczęście, harmonia, radość,  Cisza nie jest krępująca 

  Mimika  twarzy  -ideałem  jest  twarz  pokerowa  niewyrażająca  uczuć,  uśmiech  oznacza 

zakłopotanie, zdenerwowanie, Bezpośredni kontakt wzrokowy - natarczywy, niegrzeczny  

  Aizuchi – potakiwanie jako oznaka  przysłuchiwania się z uwagą, Aizuchi o utsu przytakiwać 

  Rodzina  -ograniczone  lub  pomijane  są  bezpośrednio  wyrażanie  oznaki  uczuć:  Przytulanie, 

Całowanie, werbalne wyznania uczuć, (słowo ai miłość zastępuje suki lubię  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   

Wykład 4 Kuchnia japońska-część I   

dn………………

 

Główne  pojęcia:    Nihon  ryōri,  shushoku,  fukushoku,  kusurigari,  honzenryori,  shōjin 

ryōri, shijōryū, kaiseki ryōri, chakaiseki, tempera, sushi, narezushi, kabayaki   

 

1. Kuchnia japońska Nihon ryōri:  połączenie  różnych  tradycji kulinarnych:  obcych i 

rodzimych,  mozaika  wielu  stylów  i  technik  kulinarnych-  bliska  pojęciu  kuchni  fusion, 

doświadczenie  kulinarne  i  estetyczne:  moritsuke,  czyli  sztuka  prezentacji;;  kuchnia 

eliminacji i ograniczeń- minimalizm kulinarny i artystyczny  

2.  Kultura    ryżu:  głównie  pożywienie  shushoku;  pozostałe  potrawy  stanowią  jedynie 

dodatek  fukushoku  lub  okazu;  Ryż:  ine  –roślina  kome  –ziarno,  gohan,  meshi  –posiłek, 

raisu – ryż w potrawach europejskich  

3.  Eliminacja  mięsa:    675  rok  I.  edykt  nikushoku  kinshirei  (bydło,  konie,  psy,  małpy, 

drób hodowlany- zakaz spożywania  IV  VIII), cesarza Temmu (673-686);  743 rok edykt 

cesarza  Shomu  (724-749)  dotyczył  zwierzyny  dzikiej;  1687  rok  siogun  Tokugawa 

Tsunayoshi  (1680-1709)  edykt  miłosierdzia  i  współczucia  dla  wszystkich  istot  żywych 

shorui awaremi no rei  zniesiony po 20 latach; kusurigari  (polowanie na lekarstwa), czyli 

polowania na zwierzęta: dziki, sarny, lisy, zające, wilki, niedźwiedzie; żywność lecznicza 

kusurishoku  kui;  mięso  można  było  przygotowywać  wyłącznie  na  zewnątrz;  na 

zawieszone suki, czyli radle i pieczone nad ogniskiem. 

1872  roku  cesarz  Meiji  (1852-1912)  zlikwidował  1200  letni  zakaz,  celebrując  powitanie 

Nowego Roku potrawami mięsnymi. 

4. Kuchnia odświętna: 

Honzen  ryōri  styl  bankietowy:  honzen  główny  stolik,  ni  no  zen  drugi  stolik,  san  no  zen 

trzeci stolik, suimono zen stolik na sake; potrawy ichijū  sansai (zupa i trzy dodatki) ichijū  

gosai (zupa i pięć dodatków)  sanjū  nanasai (trzy zupy i siedem dodatków) 

Shijōryū styl kuchni shijō; twórca reguł Fujiwara Yamakage(824-888) - rytuał hōchōshiki  

krojenie produktów na oczach gości 

Shōjin ryōri okres Kamakura, kuchnia wegetariańska; pochodzi od sanskryckiego virya i 

wskazuje na dobrowolne wyrzeczenia i ograniczenia mające na celu oczyszczenie wnętrza 

i uniknięcie zbrukania.  

Pierwszy element shō oznacza medytację; drugi shin starania, wysiłek  

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Kaiseki ryōri lub chakaiseki potrawy towarzyszące ceremonii herbaty; zestaw prostych, 

lekko-  strawnych  potraw;  twórcą  Sen  no  Rikyū  (1522-1591);  słowo  kaiseki  oznacza 

pogrzane kamienie i związane jest z praktykami mnichów buddyjskich; później kamienie 

zastąpione zostały prostym posiłkiem, a ideę tę podchwycili mistrzowie ceremonii herbaty 

wabicha (herbata ubóstwa) 

Kaiseki ryōri - odświętna kuchnia mieszczan -połączenie honzen ryōri i chakaiseki 

Innowacja- potrawy serwowane po kolei zgodnie z zasadą kuikiri  

Sakizuke lub otoshi przystawka pasująca do sake  

Suimono czysta zupa 

Sashimi surowe plasterki ryby  

Yakimono jedzenie pieczone najczęściej ryba  

Mushimono potrawy gotowane na parze  

Agemono potrawa smażona w głębokim tłuszczu najczęściej tempura  

Sunomono najczęściej  tsukemono warzywa marynowane  

Shokuji ryż  i   tomewan  zupa miso 

Mizugashi  deser najczęściej owoce 

5. Kuchnia Edo-  podstawą kuchni japońskiej: 

pierwsza restauracja Nara chameshi powstała w 1657 r. przed Zensoji;  

Yatai  przewoźne  bary  na  kółkach,  stragany;  przewodniki  po  restauracjach    1777r.    31 

restauracji; 1804r.  600 restauracji; 1848r.  6165 restauracji;  

Hasło „Dziś zarobione pieniądze dziś wydane” (yoigoshi no zeni wa motanu)      

Potrawy  kuchni  Edo:  soba  -  makaron  gryczany;  kabayaki  węgorz  grilowany,  tempura; 

sushi 

Sushi:  wywodzi się od słowa su ocet lub suppai  kwaśny 

  Dwa  typy:  narezushi  forma  konserwowania  ryb;  hayazushi  sushi  szybkie,  gdzie 

wszystkie składniki są konsumowane 

  Hanaya  Yohei  (1799-1858)  uznawany  jest  za  twórcę  nigiri  zushi  (małe  kulki  ryżu  z 

kawałkami ryb i owoców morza) 

 

 
 
 
 
 
 
 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   

Wykład 5    

Kuchnia japońska – część II  

dn………………

 

Główne  pojęcia:  inarizushi,  sōmen,  soba,  udon,  rāmen,  sashimi,  miso,  shōchū, 

kiraibashi   

Inne rodzaje sushi 

Makizushi  - początkowo używano glonów kombu-konbumaki lub skóry ryby fugu;  

inarizushi - inari to nazwa świątyń, w których czci się bóstwo Ukanomitama (pięciu zbóż); 

posłańcami bóstwa były białe lisy, które uwielbiały smażone tofu.       

6. Współczesna kuchnia japońska: 

Makarony  menrui :cienki makaron pszenny sōmen - mąka pszenna pomieszana z mąką 

ryżową, wodą i solą; gruby makaron udon z maki pszennej,  danie na zimno  zaruudon, 

danie na gorąco w zupie kakeudon; soba, makaron z mąki gryczanej na zimno zarusoba 

lub na ciepło kakesoba; rāmen, makaron pszenny pochodzenia chińskiego, pojawił się w 

okresie  Meiji,  Momofuku  Andō  (1910-2007),  przezywany  Mr  Noodle  (Pan  Makaron), 

1958  roku  zupki  makaronowe  instant  (insutanto  rāmen),  jego  pierwszy  produkt-  chikin 

rāmen 

Ryby i owoce morza:  

uo  rybę  żywą;  sakana  ryba  jako  jedzenie;  słowo  sakana  wywodzi  się  od  sakena 

(towarzysząca sake); Potrawy z ryb:  sashimi (surowa ryba) tempura, sushi 

Wodorosty (kaisō): kombu (nazywane również kobu), czyli listownica Kombu występują 

w  morzach  chłodnych  i  umiarkowanych,  mogą  osiągać  długość  nawet  do  20  m;      W 

okresie Meiji w 1908 roku profesor Uniwersytetu Tokijskiego Ikeda Kikunae wyizolował 

z kombu związek chemiczny zwany glutaminianem sodu (aji no moto) 

nori, sprasow 

ane  arkusze  suchych  krasnorostów.  Krasnorosty  myje  się  w  czystej  wodzie,  układa  na 

bambusowych deseczkach nadając im kształt kartki papieru i następnie suszy na słońcu 

Wakame czyli zabarwione na brązowo glony z grupy brunatnic (undaria)  

Hijiki  popularne wodorosty rosnące na skałach w płytkich wodach, a ponieważ są dosyć 

twarde przed suszeniem poddaje się je obróbce termicznej.  

Fasola sojowa (mame): gatunki fasoli: daizu (duże ziarna), z którego robi się sos sojowy, 

tōfu, pastę miso, azuki (małe ziarna) czerwona, zielona lub biała fasola wykorzystywana 

w  produktach  cukierniczych    eda  mame  zielone  pędy  młodej  fasoli,  które  ugotowane 

stanowią zakąskę do piwa. 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Sos sojowy produkowany z fasoli, pszenicy, soli i wody z dodatkiem grzybów kōji.    

Pasta  miso  -  podobny  smak  do  sosu  sojowego;  jest  jedną  z  podstawowych  przypraw; 

robiona z fasoli, ale też z innych surowców między innymi z ryżu i jęczmienia. Zboża lub 

fasolę doprowadza się do stanu wrzenia, dodaje wody, soli oraz grzyby  kōji wywołujące 

fermentację; zupa misoshiru, marynowanie warzyw (misozuke). 

Sake, narodowy alkohol Japończyków;  

Gatunki:    junmai  czysta  produkowana  wyłączenie  z  ryżu,  wody  i  kōji;  honjōzō 

mieszanina  alkoholu  z  ryżu  i  alkoholu  destylowanego  połączonego  w  proporcji  70%  na 

30%; ginjōshu, gdzie użyty do produkcji ryż jest najstaranniej polerowany i oczyszczany, 

dzięki czemu otrzymany trunek ma kwiatowy aromat i łagodny smak 

Shōchū, czyli japońska wódka; miłośnikiem był Izumi Shigechiyo (1865-1986), według 

księgi  Guinessa  najdłużej  żyjący  człowiek  na  świecie;    podobno  w  ramach  diety 

codziennie zażywał  shōchū; Shōchū wytwarza się z ryżu, ziemniaków, zbóż, a zawartość 

alkoholu waha się od 25 nawet do 60 %. Shōchū podaje się z dodatkiem ciepłej (oyuwari) 

lub  zimnej  wody  (mizuwari),    z  lodem,    bez  żadnych  dodatków  lub  przygotowuje  się 

koktajl zwany chūhai.( shōchū high ball drink robiony w wysokiej szklance) 

Pałeczki  hashi:  waribashi  jednorazowe,  nuribashi  pokryte  laką,  toribashi  wspólne  do 

nabierania,  saibashi  do  gotowania    potraw  z  warzyw,  manabashi  do  przygotowywania 

potraw  z  ryb,  hibashi  metalowe  do  smażenia  i  gotowania  odporne  na  temperaturę, 

yanagibashi pałeczki wierzbowe odświętne  

Kiraibashi  zakazy związane z pałeczkami:  

tatakibashi  zakaz  stukania;  saguribashi  zakaz  rozgrzebywania  jedzenia;  mayoibashi 

zakaz  trzymanie pałeczek w ręku i zastanawiania się, co wybrać do jedzenia; sorabashi 

zakaz trzymania pustych pałeczek; sashibashi lub tsukibashi  zakaz wbijania pałeczek w 

potrawy;  kamibashi  zakaz    obgryzania  końcówek  pałeczek;  otoshibashi  zakaz 

upuszczania pałeczek podczas jedzenia na podłogę;  

yosebashi  zakaz  przesuwania  pałeczkami  potraw  i  naczyń;  watashibashi  zakaz 

przekazywania potraw pałeczkami innej osobie  

 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   

Wykład 6  Rodzina japońska  

dn……………… 

 

Główne pojęcia: ipputasai, ippu assai, mukotori, yometori, sanjū, shichikyo, ie, dansonjohi, 
miaikekkon, renaikekkon, nakōdo, yuinō, shinzen, butsuzen, jinzen, 
sengyō shufu, shitsuke,   
 
1 Rodzina arystokratyczna okres Heain (VIII-XII w.) 

Kodeksy ritsuryō (VIII w.)  podstawy prawa rodzinnego i małżeńskiego:  

-wiek małżeński: mężczyźni 12-13 lat, kobiety 11 lat 

-ipputasai system poligamiczny 

-matrylinearny i patrylinearny sposób dziedziczenia 

Dwa typy małżeństw: 

1. mukotori (małżeństwo główne, mąż przyjęty do rodziny żony) 

2.  Kayoi  (małżeństwo  poboczne); słowo  kayoi oznacza:  częste odwiedzanie, wizyty męża w 

domu żony    

Rozwody: w przypadku głównego małżeństwa rozwód niemożliwy, sanjū (potrójna zależność 

kobiety od ojca, męża; najstarszego syna) shichikyo siedem powodów rozwodu: bezpłodność, 

rozwiązłość, brak kontaktu z teściami, gadatliwość, przestępstwo, zazdrość, choroba. 

2.Okres rycerski i mieszczański  okres Kamakura do Edo (XII-XVIII)   

Podstawy  prawne  Jōei  shikimoku  (Zbiór  przepisów  ery  Jōei)  XIII  w  .zdrada  małżeńska 

surowo  karana;  Buke  shohatto  (Przepisy  prawne  dotyczące  wojowników)  XVII  w.    zakaz 

zawierania małżeństw bez zgody władz, zakaz małżeństw mieszanych (ścisła endogamia)  

Małżeństwo:  yometori  przyjęcie  panny  młodej  do  domu  pana  młodego;  małżeństwa 

strategiczne seiryaku kekkon, patrylinearny sposób dziedziczenia 

-małżeństwa  aranżowane  przez  swatów,  zaręczyny  yuinō,  prezent  wręczany  przez  rodzinę 

panny młodej; ślub rytuał sansan kudo trzy czarki sake. 

3. Okres Edo  

Ie—rozbudowana  rodzina  wielopokoleniowa;  oyakata  głowa  rodu  ma  władzę  absolutną, 

funkcja dziedziczna, kogata członkowie rodu 

Ideologia danson johi  (wyższości mężczyzn nad kobietami) 
Rozwody: mężczyzna mikudarihan (trzy linijki) pisemne zawiadomienie  

kobieta mogła modlić się do bóstwa rozwodów lub uciec do świątyni kakekomidera  

 

4. XIX wiek restauracja ery Meiji  system poligamiczny zastąpiony  monogamią ippuissai  

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

5.  Wiek  XX.  Konstytucja  z  1947  roku  zmieniła  pozycję  kobiety:  prawo  do  dziedziczenia, 

prawo do swobodnego wyboru partnera, prawo do rozwodu 

 Dwa  rodzaje  ślubów:  miaikekkon  małżeństwo  aranżowane  (nakōdo  swat),    ren’aikekkon 

małżeństwo z miłości 

Średni wiek zawierania małżeństw: mężczyźni 28, 29 lat; kobiety 26,27 lat.  

Ceremonia ślubna:  

Shinzen        ślub  w  stylu  shintoistycznym;  Butsuzen  styl  buddyjski;  Jinzen    świecki; 

Chrześcijański, w kościele. 

Hirōen wesele: powitanie- nakōdo, przemówienia najważniejszych gości, toast, tort weselny 

rytuał krojenia, oironaoshi zmiana stroju przez państwa młodych, podziękowanie skierowane 

do gości, hikidemono prezenty dla gości  

6.  Współczesna  rodzina  japońska:    rodzina  nuklearna  -    3,  4  osobowa,  ojciec  salaryman 

biznesmen, matka gospodynią domową sengyō shufu, Średnie zarobki 5, 6 mln jenów rocznie, 

mężczyzna poświęca się pracy, kobieta  (shitsuke) opiekuje się i wychowuje dzieci 

Niektóre aspekty życia rodzinnego: 

kobieta całkowicie kontroluje budżet domowy; kobieta ma prawo odkładać hesokuri; kyōiku 

mama matka edukacyjna; zjawisko  tanshin funin   służbowe przeniesienie do innego miasta; 

brak wspólnego życia towarzyskiego  

Yuinō  prezent zaręczynowy  

 

 

 

 
 
 
 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   

Wykład 7    

Młodzież a japoński system edukacji  

Główne  pojęcia:  gakureki  shakai,  terakoya,  ōraimono,  fukoku  kyōhei,  sonnō  aikoku,  
shiken jigoku, juku, yobikō, kyōiku mama, tsumekomi kyōiku, yugami, ijime 
 

1. Społeczeństwo edukacyjne  

-gakureki-shakai  (społeczeństwo  przywiązujące  wagę  do  edukacji  -wykształcenie,  a  nie 

społeczna pozycja warunkuje awans i finansową stabilizację.   

- Nowoczesny system edukacji powstał po II wojnie światowej; wzorowany  na szkolnictwie 

amerykańskim;  1947 roku dwie ustawy dotyczące  edukacji:   równy start dla wszystkich, 

koedukację, swobodę akademicką, pomoc socjalną dla najuboższych; wyeliminowano religię 

jako  przedmiot  nauczania,  położono  naciski  na  wychowanie  w  duchu  demokracji  i 

poszanowania praw obywatelskich. 

2. H

istoria edukacji 



  V-VIII  wiek-    nauka  czytania  i  pisania  wraz  z  pojawieniem  się  pisma  chińskiego; 

pierwsi nauczyciele obcokrajowcy 

pierwszymi instytucjami szkolne: klasztory buddyjskie Hōryūji, Tōdaiji 

Nauczano:  języka  chińskiego,  pisma,  prawa,  dzieł  klasyków  chińskich,    etyki  i  etykiety 

dworskiej;  wielkie  rody  arystokratyczne  zakładały  prywatne  uczelnie  (shigaku): 

Kangakuin- ród Fujiwara, Gakkain-ród Tachibana  



  Okres samurajski  nowe szkoły Kanazawa bunko XIII w i Ashikaga gakkō XIV w. 

XIV    wiek      rozkwit  nauki  i  sztuki w świątyniach  zen;  terakoya    uczono czytania i 

pisania, rachunków, podstaw etyki buddyjskiej i konfucjańskiej; pierwsze podręczniki 

ōraimono; 



   hankō  szkoły  dla  samurajów;  akademia  Shōheikō  pod  patronatem  władz  bakufu; 

nauczano klasyki konfucjańskiej; idea merytokracji   



 

Okres nowożytny  



 

Meiji i otwarcie się Japonii  (1868)  



  I  etap  reform  fukoku  kyō hei    bogactwo  narodowe  i  siła  militarna;  1871  roku 

powstaje  Ministerstwo  Oświaty  oraz  program  systemu  edukacji  wzorowany  na 

francuskim; powszechny obowiązek nauczaniu - dzieci od 6 do 10 lat (1900) później 

do lat 12 (1907).  



 

1887 rząd powołał Uniwersytet Tokijski   

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 



  Keiō Gijuku (Uniwersytet Keiō) założony przez Fukuzawę Yukichiego 

II etap reform; 1881 etykę jako przedmiot obowiązkowy 

hasło sonnō-aikoku- cześć dla cesarza miłość dla kraju  

specjalne szkoły dla dziewcząt kształcące dobre żony, kochające matki, patriotki. 

4. Współczesność 



  Konstytucja 1947: zmiana założeń na pacyfistyczne i demokratyczne 



  Etyka  zastąpiona przedmiotem  nauka o społeczeństwie. 



 

Obecnie: 

obowiązkowe  nauczanie  trwa  9  lat  (6  lat  szkoły  podstawowej  i  3  lata 

średniej) do 16 roku życia; shōgakkō 6 lata, chūgakkō 3 lata, kōtōgakkō 3 lata, daigaku 

4 lata (medycyna 6 lat); tanki-daigaku 2 lata przeznaczone dla kobiet ;   Po 4 letnich 

studiach- studia podyplomowe: MA 2 lata , PhD 4 lata; szkoły płatne; 



 

dwie kategorie szkół: publiczne i prywatne.  



  Rok szkolny: rozpoczyna się 1 kwietnia, kończy się 31 marca szkoły podstawowe 

trymestry; studia dwa semestry  



 

hierarchia szkół: najbardziej prestiżowe Uniwersytet Tokijski,  Uniwersytet w Kioto 

(Kyōto daigaku- Kyōdai), Waseda daigaku 



   piekło egzaminacyjne  (shiken-jigoku) testy (wieczorowe prywatne szkoły juku)  



 

podstawowa  i  średnia  szkoła  japońska:  -tydzień szkolny jest 5-dniowy, mundurki, 

tsumekomi  kyōiku  wiedza  bierna,  odtwórcza;  test    podstawową  formą  sprawdzania 

wiedzy jako najbardziej obiektywny; zjawisko  matki-edukacyjnej kyōiku mama  



  studia: rōnin –yobikō szkoły przygotowujące do egzaminów na studia;  dostać się 

na studia jest trudno,  łatwo jest je skończyć 



 

Wady  systemu: 

zbyt  wysoki poziom rywalizacji i  wymagań; nacisk położony 

jest  na  przygotowanie  do  egzaminów  wstępnych;  zjawiska  yugami  wykolejenie  i 

ijime  prześladowanie  słabszych, innych;  surowość reguł  i  zasad szkolnych;  sztywna 

jednolitość,  



  Zalety:  społeczeństwo  wykształcone,    99  %  kończy  szkołę  średnią,    40  %  studia; 

wysoki poziom wiedzy i umiejętności, 

 

 
 
 
 
 
 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   

Wykład  8  

Japoński system zarządzania   

 

Terminy:  zaibatsu,  Doyūkai,  shūshin  koyōsei,  nenkō  joretsu,  nemawashi,  ringi  seido, 

kigyōbetsu kumiai, kyōdōtai, Dai ni no Mura, karōshi, nenkin seido OL, tanshin funin

 

I.  

►  Przed  II  wojną  stosunki  w  pracy  oparte  na  tradycyjnej  zasadzie  paternalizmu 

pracodawcy:  zaibatsu  –  holdingi;  (Mitsui,  Mitsubishi,  Sumitomo,  Yasuda);    1947 

ustawa antymonopolowa –miała położyć kres zaibatsu; rozwiązano 83 holdingi    

►  Konstytucja gwarantuje:   prawo do pracy, wolność związków zawodowych; równość 

warunków pracy i płacy; współdziałanie pracodawcy i pracownika; wprowadza zakaz 

pracy  przymusowej;  zakaz  zatrudniania  dzieci  do  lat  15;  maksymalny  48  godzinny 

tydzień  pracy;  prawo  do  jednego  dnia  wolnego  w  tygodniu;  prawo  do  6  dniowego 

urlopu w roku  

►  1946  powołanie  Dōyūkai-  uchwała  w  1956  roku:  przedsiębiorstwo  prywatne  jest 

publiczną  instytucją;  kadra  kierownicza  zarządza  kierując  się  dobrem  całego 

społeczeństwa;  „produkcja towarów i usług najwyższej jakości, o jak najniższej cenie 

dla  dobra  ogólnego”;  społeczna  odpowiedzialność  przedsiębiorstwa    wobec 

gospodarki narodowej  

II.  Charakterystyka japońskiego systemu zarządzania 

1.  system dożywotniego zatrudnienia  shūshin koyōsei  

zatrudnianie  pracowników  zaraz  po  ukończeniu    edukacji;  -decyzja  o  zatrudnieniu 

podejmowana  w  oparciu  o  wymagania  personalne  (osobowość,  predyspozycje  psychiczne); 

pracodawca zapewnia przeszkolenie;  zatrudnienie obejmuje cały okres pracy aż do emerytury. 

2.  system senioralny nenkō joretsusei 

pozycja w firmie i płace wzrastają proporcjonalne do stażu pracy 

3. kolektywny system  podejmowania decyzji  nemawashi nieoficjalny , ringi seido - oficjalny  

4. jednozakładowe związki zawodowe kigyōbetsu kumiai 

III.    Kyōdōtai  „wspólnota”  –  termin  historyczny,  podstawowa  forma  ekonomicznej 

organizacji jaka była mura (wieś) - wspólnota ekonomiczna; cechy wyróżniające: autarkizm,  

shintozim, gerontokracja; familijność;  

IV Firma japońska jako Dai ni no mura: 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

►  Paternalizm pracodawcy, gwarancja zatrudnienia i wynagrodzenia (pensja i bonasu –

dwa  razy  w  roku),  -pomoc  socjalna,  pożyczki  nisko  oprocentowane,  wspólne  formy 

wypoczynku, -szkolenie zawodowe, pomoc w przekwalifikowaniu, firma jest rodziną 

shinrai kankei (drinking relations)  

 

V. 

Cienie  japońskiego  systemu:  pracoholizm,  karōshi  -  śmierć  z  przepracowania, 

tanshin funin – delegacje służbowe 

VI. 

Kobieta w firmie; pracowni drugiej kategorii;  niższe płace; OL (Office lady); słabo 

rozwinięty  system  zabezpieczenia  socjalnego;  praca  kończy  się  z  chwilą  wyjścia  za 

mąż lub urodzenia dzieci   

VII. 

Nenkin seido system emerytalny  

1961 r. powszechny system emerytalny; trzy rodzaje emerytury: - kokumin nenkin  -dla osób 

samozatrudniających  się,  -kōsei  nenkin  –  dla  pracowników  firm  prywatnych,  kyōsei  nenkin 

dla urzędników firm państwowych (kōmuin)  

1986  reforma:  system  objął  wszystkie  osoby  pomiędzy  20  a  60  rokiem  życia;  emeryturę 

otrzymuje  się  w  wieku  65  lat  ;  podział  na  trzy  kategorie:  (kokumin  nenkin)  studenci  i 

przedsiębiorcy,  (kyōsei  nenkin)  urzędnicy  firm  państwowych,    (kōsei  nenkin)    pracownicy 

firm prywatnych i rodziny – żony  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   
Wykład 9  Japońskie święta  

 
Terminy: gyōji, sechie, ōsoji, mochitsuki, kadomatsu, shimenawa, kagamimochi, osechł 
ryōri, mamemaki, hina ningyō, koi nobori, bon  
 
I.   Doroczne świeta (gyōji)  festiwale (matsuri)  
  Trzy źródła tradycji świątecznej: święta i uroczystości dworskie sechie (VII-XII w.), 

ceremonie  związane  z  kulturą  rycerską  (XII-XVI  w.),  obrzędy  warstwy 
mieszczańskiej epoki Edo (XVII-XIX w.). 

  obrzędy gosekku, czyli pięciu świąt; 

7  dzień  pierwszego  miesiąca  zwany  „Dniem  Człowieka”  (jinjitsu),  3  dzień 
trzeciego miesiąca (momo no sekku), 5 dzień piątego miesiąca (tango no sekku), 7 
dzień 7 miesiąca (tanabata), 9 dzień 9 miesiąca  (chōyō), atrakcją - ceremonialne 
potrawy sechiku ryōri 
  

ZIMA  

1. Grudzień - shiwasu  starojapońska nazwa „zabiegany mnich”, ōsōji  wielkie porządki od 13 
dnia  grudnia,  mochitsuki    ubijanie  mochi  28  dnia  grudnia,  unikano  29  dnia,    bōnenkai  
„spotkania z okazji zapominania roku” przyjęcia firmowe 
Ōmisoka sylwester:   toshikoshisoba,  kōhaku utagassen program rozrywkowy NHK 
toshidama prezenty dla dzieci, 00.00 - joya no kane  108 razy  
     2.  Oshōgatsu    Nowy  Rok  ,  pierwsze  3,  6  dni  Nowego  Roku,  pierwszy  dzień    miesiąca 
gantan,  ozdoby:  kadomatsu,  shimenawa,  kagamimochi,  potrawy  noworoczne  zōni,  (1000  lat 
tradycji),  osechi  ryōri,  noworoczna  sake  otoso;  hatsumōde-  pierwsza  wizyta  w  świątyni 
podczas nowego roku.  
3. Setsubun 3, 4 luty, dawniej tsuina – ostatniego dnia roku;  zwyczaj mamemaki - wyrzucania 
ziaren fasoli oni wa soto, fuku wa uchi - demony na zewnątrz, szczęście do środka 
 
WIOSNA 
1. Hina matsuri 3 III  (momo no sekku) święto dziewcząt;  hina ningyō ; potrawy:  hishimochi 
ciasteczka ryżowe w kształcie brylantów, kusamochi, kairyōri, momohanazake 
2. Hanami  święto ruchome, w epoce Heian hana no en  
3.  Hana  matsuri    8  IV  święto  kwiatów  powiązane  z  narodzinami  Buddy,  ołtarze  hanamidō, 
amacha herbata z hortensji                                           
4. Tango no sekku  5 V święto chłopców;  koi nobori latawce w kształcie karpia, shōbunoyu 
kąpiel w irysach, kashiwamochi, chimaki 
 
 LATO 
1.  Tanabata 7 VII święto gwiazd Altar i Wega spotykają się na drodze mlecznej,  
2.  (o)  bon  święto  zmarłych  13-16  VII,  13-16  VIII  bon  -taca,  patera;    dusze  przodków 
przybywają  do  domów  rodzinnych  -  zapala  się  latarenki

 

  tōrō,  na  powitanie  mukaebi,  na 

pożegnanie okuribi, , czyta i recytuje sutry 
 
 JESIEŃ 
1. Tsukimi   15 VIII, 15 IX dziś;  zwyczaj przyszedł z Chin, tsukimi dango, trawa susuki  
2. Momiji, momijigari  podziwianie klonów, święto ruchome  
3. Kinrō kansha no hi 23 listopada - święto dziękczynienia 

 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   
Wykład 10  Obrzędy przejścia w Japonii 

 

Terminy: shichiya, chitose ame, yakudoshi, kanreki, tomurai, otsuya, makurakazari 

  OBRZĘDY PRZEJŚCIA tsūka girei 

1. 

Narodziny i poród   

Ubuyu- umycie w poświęconej wodzie, którą chronią ubusunagami; dawniej dodawano sake i 
sól do wody;  używano wanienek z drewna pokrytego laką; ubumeshi gotuje się specjalny ryż 
–  aby  dziecko  nie  było  głodne  ;  Hesoo  –  pępowinę  przechowuje  się  ;  Tanjōbi  narodziny: 
shichiya    siódmy  dzień  nadanie  imienia,  miyamairi  wizyta  w  świątyni,  okuizome    pierwszy 
posiłek; hatsusekku, hatsu tanjōbi 
 
2. 

Shichigosan 15 XI dzień dziecka – 3 i 5 letni chłopcy 3 i 7 letnie       

dziewczynki 
3  letnie  dzieci:  kamioki  zapuszczanie  włosów,  5  letni  chłopcy  hakamagi  no  iwai    strój 
hakama,7  letnie  dziewczynki  obiiwai  -  kimono  i  pas  obi;    wizyta  w  świątyni,  chitose  ame 
cukierki na 100 lat życia  
 
3. Seijinshiki  ceremonia dojrzałości druga niedziela stycznia  
 
4.  Kekkon  kinenbi  -  2.  Men  bawełniane  prezenty  bawełniane;  3.  kutsu  skórzana  wyroby  ze 
skóry; 5. Ki  drewniana; 7. Dō miedziana; 10. Suzu ; 15. suisho kryształowa

 

 

20. jiki metalowa; 

25. gin srebrna; 30. shinju perłowa ;50. kin złota 
75. daiyamondo diamentowa  
 
5.Yaku  doshi:  mężczyzna  25,42  –shini  (umierać),  kobieta  19,  33  –  sanzan  ciężki,  trudny, 
nieszczęśliwy 
 
6.Ga  –  urodziny  ;  Kanreki  –  60  lat    obrót  kalendarza  zodiakalnego;  prezenty  czerwone, 
czapeczka; koki- 70 lat –prezenty fioletowe; Kiju- 77 lat znak ki- yorokobu zapisuje się trzema 
7  喜; Sanju- 80 lat    傘; Beiju 88 lat 米; Sotsuju – 90 lat; Hakuju -99 lat 白- 百 brakuje 一 
jedynki  
 
7. Tomurai obrzędy pogrzebowe  
Otsuya „czuwanie przy zmarłym”   
Shinishōzoku  „strój  zmarłego”  dawniej  białe  kimono,  dziś  ulubiony  strój  należący  do 
zmarłęgo  
Makura kazari  „ozdoby poduszkowe” u wezgłowia zmarłego umieszcza się: czarkę z ryżem  
z wbitymi pałeczkami, Kadzidełka, świeczki, wazon z chryzantemami, nóż lub miecz  
kremacja 
Shichiya  -siódmego dnia po śmierci nadanie imienia pośmiertnego kaimyō  
Żałoba bezpośrednia trwa 49 dni 
Szczególnie uroczyście obchodzi się święta obon w 1, 3, 7, 33 i 49 rocznicę śmierci. 
Po 49 latach koniec żałoby - dusza uwalnia się i przestaje odwiedzać dom rodzinny  

 
 
 
 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   
Wykład 11  Japońskie sporty n

arodowe  

Terminy:  dohyō,  shimenawa,  banzuke,  keshōmawashi,  yokozuna,  sekiwake,  makuuchi, 
chankobane, honbasho, rikishi, Yaku 
 
I. Sumō: tradycyjne zapasy japońskie,  
Powiązania z kabuki i szintoizmem: teatralne gesty i ruchy,  
W sumo istnieje 48 kata, technik dzięki którym można wygrać mecz.  
Dōhyō  iri  wejście  na  matę,  dohyō  rytualny  początek  zawodów,  tylko  najwyższy  rangą 
zawodnik  prezentuje  kata.  Przestrzeń,  gdzie  odbywa  się  walka  to  koło  o  średnicy  4.55.  m. 
Dohyō  otoczone shimenawa liną z trawy ryżowej.  
yobidashi    klaskanie  w  drewniane  kawałki  oznacza  zmianę  programu  w  sumo  oraz  nowa 
scenę w kabuki. 

Początki sumō:  

Pierwsze  wzmianki  w  Nihon  Shoki.;  sumai  no  sechie  czyli  sumo  bankietowe;  dohyō  w 
kształcie koła, na którym odbywają się zawody wywodzi się z czasów Ody Nobunagi (XVI 
w.). 

Obecny  system  ukształtował  się  około  300  lat  temu;  tradycyjne  stroje,  opaska  na  biodrach   
mawashi,  fundoshi,  uczesanie  chon-mage  (na  wzór  samurajski).  Podczas  okresu  Edo 
zawodnicy  rikishi  nosili  keshō  mawashi  (fartuchy)  dziś  już  tylko  podczas  ceremonii 
wprowadzających. 

Profesjonalne  sumo  organizowane  jest  przez  Nippon  sumo  kyōkai,    sponsorowane  przez 
Monbushō.    Członkami  organizacji  są  oyakata,  trenerzy  i  byli  zawodnicy  oraz  rikishi. 
Wszyscy zawodnicy, dziś jest ich około 800,  trenują i  mieszkają w heya  (54 ) prowadzonej 
przez  oyakata.  Zawodnicy  tworzą  hierarchię    opartą  na  zasadach  rywalizacji  sportowej  i 
wiekowej.  

Zawodnicy podzieleni są na rangi, banzuke czyli lista przedstawiająca hierachię publikowana 
jest dwa tygodnie przed każdymi zawodami.   

9  warstw:  Makuuchi  (42  zawodników),  Juryo  (28),  Makushita  (120),  Sandanme  (  200), 
Jōnidan (230), i Jōnokuchi (80). Zawodnicy zaczynają  od najniższej warstwy Jonokuchi  i 
zgodnie  ze  zdolnościami  awansują.    Tylko  zawodnicy  z  dwóch  ostatnich  warstw  otrzymują 
pensje  i  nazywani  są    sekitori  (przekraczający  bariery).  Ostatnia  warstwa  dzieli  się  na:  
Maegashira Komusubi, Sekiwake, Ozeki, Yokozuna. 

Yokozuna  -  czyli  wielki  mistrz  to  wyjątkowa  pozycja,  nie  można  jej  utracić,  a  jedynie  być 
zachęconym  do wycofania się. Aby zostać  yokozuna trzeba jako ozeki wygrać zawody dwa 
razy  pod  rząd.  Aby  zostać  ozeki  należy  wygrać  przynajmniej  33  razy  w  3  zawodach    jako 
sekiwake lub komusubi.  

Wszyscy zawodnicy sumo noszą specjalne imona shikona W ostatnich kilkunastu latach świat 
sumo  otworzył  się  na  zawodników  niejaponskich  ,  pierwszy  obcokrajowiec  to  był 
Takamiyama  w  latach  70  siątych,  następnie  Konishiki,  który  jako  pierwszy  osiągnął 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

pozycję Ozeki. W 1993 Akebono został pierwszym yokozuna. Wszyscy trzech wywodzili się 
z Hawajów. Jako Yokozuna zasłynął równiez Musashimaru, Hawajczyk, Obecny Yokozuna  

Zawody  honbasho  .  Co  rocznie  odbywają  się  zawody  sumo  w  Tokio  (  styczeń,  maj, 
wrzesień), Osaka (marzec), Nagoya (lipiec) i Fukuoka (listopad). Zawody trwają 15 dni od 
niedzieli do niedzieli, sekitori ma jedna walkę dziennie.  
Gyōji sędzia jest tradycyjne ubrany w kimono.  
Zawodnicy  rikishi  walczą  na  specjalnej  macie  dohyō,  mogą  przewracać  lub  wyrzucać  poza 
okrąg. 
Shio  o  maku  zwyczaj  posypywania  solą,  oczyszcza,  odpędza  złe  duchy,  naturalne  lekarstwo 
na rany. 
Po zawodach zawodnik dostaje od sponsorów kenshokin (zapłatę) 
Życie  w  heya  życie zawodnika podlega licznym  ograniczeniom. Nihon Sumo  kyōkai  ściśle 
określa  jak  powinien  zachowywać  się  zawodnik.  Zawodnicy  sumo  są  natychmiast 
rozpoznawalni,  noszą  yukaty,  geta,  chonmage.  Tylko  sekitori  mogą  zakładać  ubrania  z 
jedwabiu.  Podobne  różnice  widać  w  codziennym  stylu  życia.  Młodsi  zawodnicy  wstają  o  5 
rano, zaś starsi o 7. 00.  Hierarchia przestrzegana jest również w przypadku kąpieli i posiłków.  
chankonabe posiłek zawierający zupę z gotowanymi kawałkami mięsa i warzywami.  

 

II. Yakyū  baseball 
Pojawił się koniec lat 80 XIX stulecia;  W 1873 roku w Kaisei gakkō (szkoła średnia, później 
część Tōkyō daigaku) nauczyciel Horacy Wilson zorganizował pierwsze zawody w Japonii; 
w  1890  roku  powstają  pierwsze  drużyny  w  szkołach;  na  początku  1903  roku  na 
uniwersytetach;  
Uniwersytety:  w  1914  roku  Tōkyō  rokudai  Yakyū  ringu  ;pierwsza  liga  uniwersytecka 
Waseda, Keiō, Meiji, Hōsei, Rikkyō i Tōkyō daigaku ; Zawody dwa razy w roku na wiosnę i 
na jesieni;  

 

1950 rok system 2 lig z 6 drużynami każda ;trzy drużyny należą do firm kolejowych; 

dwie są własnością gazet; pozostałe działają na zasadzie sponsoringu. 

  Dwie  ligi:  Liga  Centralna  seriigu  i  Liga  Pacyfiku  paariigu;  istnieją  ograniczenia  -4  

obcokrajowców w drużynie w kwietniu każdego roku 

  Zawody  12  drużyn  rozgrywa  między  sobą  135  meczy;  pod  koniec  sezonu    w  październiku 

dwie  zwycięskie  drużyny  grają  ze  sobą;  Liga  Centralna  wygrała    32  razy,  a  Liga  Pacyfiku 
24;Tokyo Giants 20 razy został mistrzem  

  Stadiony: najstarszy  
   Kōshien  w  Nishinomiya,  Kobe  wybudowany  w  1924  roku,  kiedyś  był  największym 

stadionem  - 55 tys. widzów;  

   stadion Osaka Tigers (Hanshin Tigers).;  
  Tokyo  Dome  w  Korakuen,  z  1988  roku  nazywany  „wielkim  jajkiem”  Big  Egg  stadion 

Yomiuri Giants 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   

Wykład 12   

Homo ludens po japońsku  część I 

Główne pojęcia: J-bunka, tarentosan, mizushōbai, otaku, ota, onsen  

1.  Pojęcie upowszechnione przez Johana Huizinga - Homo ludens: Zabawa jako źródło kultury -

Człowiek zabawowy, człowiek ludyczny  

 

2.  Społeczeństwo  konsumpcyjne-  konsumpcja  jako  nadrzędny  cel,  konsumpcja  ma  charakter 

masowy, kultura stała się towarem konsumpcyjnym 

1.  kultura  masowa    -jeden  z  elementów  kultury,    obok  tradycyjnego  gatunku  kultury  wyższej, 

artykuł  masowego  spożycia,  tworzą  ją  specjaliści,  eksploatując  kulturalne  potrzeby  mas, 

charakter  homogenizujący-  (homogenizacja  w  dziedzinie  kultury  -  Dwight  Macdonald)  - 

burzy przegrody, ponad klasowa, zaciera kulturalną odrębność, standaryzacja  

2.  Japońskie społeczeństwo: większość społeczeństwa postrzega  siebie jako klasę średnią 56% 

chūryū  Kaiku, 12% średnią wyższą i wyższą  

3.  Kultura  masowa  wypracowała  własne  środki:  radio,  telewizja,  film,  komiksy,  powieści 

detektywistyczne etc.  

4.  Historyczne  początki:  Okres  Heian    -  rozwój    kultury  popularnej,  wspólne  czytanie 

monogatari  i  oglądanie  emakimono;  zabawy  grupowe  monoawase:  rywalizują  dwie  grupy 

prawa i lewa, utaawase, eawase, monogatariawase, ishiawase, kaiawase; okres Edo początki 

kultury  masowej    -  ukiyo  ulotny  świat;  popularne  powieści:  ninjōbon  (romanse,  love-story), 

ukiyozōshi zeszyty ulotnego świata,  gesaku bungaku literatura rozrywkowa, sharebon książki 

frywolne,  erotyczne,  kusazoshi  ilustrowane  opowieści,  prototyp  manga,  malarstwo  ukiyoe, 

teatr kabuki  

 

5.  J-bunka    nie  ma  charakteru  narodowego  -mukokuseki,  jest  uniwersalna;  3  C:  Consumer 

technology: karaoke, walkman; Comics, cartoons  - manga i Anie; Computer, video games  

 

 

6.  Media:  22  marzec  1925    pierwsza  stacja  radiowa  w  Tokio  (dzisiaj  obchodzony  jako  dzień 

mediów);  po  połączeniu  ze  stacjami  w  Osace  i  Nagoji  powstało  NHK  (Nihon  hōsōkyoku); 

1951 rok  NHK podzieliło się eterem ze stacjami prywatnymi - 16 stacji radiowych; ;1953 rok 

pierwsza  stacja  telewizyjna  NHK  i    pierwsza  stacja  prywatna  Nippon  Television;  1960 

telewizja kolorowa; 1969 radio FM; 2000 telewizja cyfrowa  

7.  Telewizja państwowa - NHK -stacja państwowa utrzymującą się z  abonamentu (2006 rok 38 

milionów abonentów); trzy kanały: edukacyjny, informacyjny, satelitarny 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

8.  Stacje komercyjne: 91 stacji radiowych, 127 telewizyjnych, 16 satelitarnych; stacje utrzymują 

się  z  reklam;  Największe:  TBS  27  lokalnych  stacji;  Fuji  Televison  27  lokalnych;  Nippon 

Televison 29; Televison Asahi 23; Televison Tokyo 5;  ;programy telewizyjne przedstawiają 

inny  świat  niż  życie  codzienne:    kolorowy,  zabawny,  ekstrawagancki;  zjawisko  tarento  san 

(talent),  bohater  kultury  masowej,  bożyszcze  konsumpcji  gwiazdy  pojawiają  się  w  filmach, 

reklamach programach rozrywkowych ; Ostatnie 10 lat również gwiazdy zachodnie występują 

w  japońskich  reklamach;  Rynek  reklamy  dysponuje  duży  budżetem,  rekla  ma  japońska  - 

zabawna, kolorowa, często operuje poetyckim językiem 

  Dentsu Inc. - największa japońska agencja reklamowa dane z 2005 roku  5.963 bln jenów na 

reklamę    

 

11.  Agencje  prasowe:  dwie  główne:  Kyodo  News,    Jiji  Press;    Kyodo  News  powstała  1945  

dostarcza  wiadomości  po  japońsku,  chińsku  i  angielsku;  ma  52  biura  w  Japonii  i  40  poza;    Jiji 

Press  powstała  w  1945  roku,  wiadomości  po  japońsku,  angielsku  i  hiszpańsku  ;ma  81  biur  w 

Japonii i 28 poza.    

 

Dzienniki shimbun:  Yomiuri shimbun , Asahi Shimbun, Mainichi shimbun, Nihon keizai shimbun, 

Sankei shimbun,  

 

Komiks  japoński  produkt  kultury  masowej;  przeznaczony  dla    odbiorcy  dorosłego  i  dla  dzieci; 

Dorośli wybierają wśród wielu propozycji  - komiksowe podręczniki do nauki historii, literatury, 

języka, matematyki, manga o treści erotycznej 

Dla  dzieci  dwa  typy:  Shojo  manga  dziewczęta;  Shōnen  manga  chłopcy;  shōnen  janpu  (4mln 

tygodniowo);  

 

Sposoby spędzania wolnego czasu: 

Sarariiman: puby nomiya, izakaya; Restauracje; gry zespołowe: majan (majong) - hazardowa, go, 

shogi (rodzaj szachów) zachodnich; Sporty: golf,  yamanobori (górskie wspinaczki), sporty walki, 

tenis, robotnicy: pachinko miejsca hazardu 

 

Mizu shōbai „Biznes wodny” -słowo pojawiło się w okresie Edo -shōbu wa mizumono zyski czy 

straty są zmienne  

Rodzaje klubów: izakaya japoński pub, alkohol i jedzenie; Nomiya japoński pub z obsługą, dwa 

typy: ; Hostes club – kyabakura, kyabajo; host club- dla kobiet pierwsze powstały w 1966 roku, 

Boy-menu wybiera się osobę obsługującą, zakres obowiązków podobny do hostessy 

 

Kobiety: telewizja, tenis, fitnes club, tradycyjne stzuki japońskie      

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

 

Dzieci: manga, aniime, gry komputerowe konpiuta-gemu (Nintendo  założona w 1889 roku przez 

Fusajiro  Yamauchi  jako  firma  produkujący  karty  do  gry  hanafuda;1902  syn  Sekiyo  Yamauchi 

karty europejskie;1983 famicon (family computer) Super Mario Bros; 1989 Game boy) 

 

Młodzież:  Kultura  manga  i  Anie;  Cosplay  (cosu  pure  –  costium  play);1974  Nihon  Sf  Taikai; 

Rozkwit w latach 90; dwie formy: Kosupa (kosu pure dansu paatii); Spotkania 

  Zjawisko  otaku  –  dzisiaj  ota,    Miriota  –fascynacja  militariami;  Pasokonotaku  fascynacja 

komputerem; Tetsuchan fascynacja koleją; Mooota  facynacja grupą Morning musume 

 

Osoby starsze: rōjin daigaku uniwersytet III wieku, gateball, wycieczki 

Onsen – gorące źródła - rōtenburo  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   

Wykład  13     

Homo  ludens  po  japońsku  –  tradycyjne  sztuki 

japońskie  

 

Główne pojęcia: kadō, sadō, shodō, bonsai, shoinzukuri, tokonoma, kōdō 

Tradycyjne sztuki japońskie: 

  Kadō ikebana  

  Bonsai   sztuka bonsai 

  Sadō, chanoyu ceremonia herbaty 

  Shodō kaligrafia 

 

Kōdō ceremonia zapachów

 

 

I. 

Kadō  ikebana  od VII w. kwiaty i gałęzie służyły do ozdabiania świątyń i ołtarzy buddyjskich 

 

XV w. rozwój ikebany wiąże się z  shoin zukuri  styl architektoniczny zwany gabinetowym i 

powstaniem tokonoma alkowy 

 

Prekursorem - mnich Ikenobō Senkeia XV w., drugi przedstawiciel Ikenobō Senkō  - szkoła 

ikenobō  ryū    istniejąca  do  dziś  ;twórca  stylu  rikka-  kwiaty  stojące  ułożone  w  wysokich  wazonach; 

XVI w. styl nageire  uproszczony, popularny wśród mieszczaństwa 

 

Zasada  Sansai  harmonia  i  proporcja    trzech  elementów  w  myśl  zasady:  NIEBO-ZIEMIA-

CZŁOWEIK TENCHIJIN ; Kompozycja składa się trzech głównych łodyg: najdłuższa  -niebo (shin), 

średnia ziemia (soe), najkrótsza człowiek (hikae) 

 

Szkoły:

 

 

XIX  w.  Ōhara  Unshin  (1861-1914)  założył  szkołę  Ōhararyū;  wprowadził  styl 

moribana,  w  płaskim  naczyniu;  1927  r.    powstała  nowoczesna  szkoła  Sōgetsu  -Teshigahara  Sofu 

(1900-1979); użycie plastiku, metalu, nowoczesne aranżacje i kwiaty zachodnie 

 

 

II.  Bonsai  Sztuka pochodzi z Chin, w Japonii pojawiła się w okresie Kamakura (XII w.) 

 

Większość aranżacji ma od 5 cm do 1 m wysokości 

 

Dwa  główne  style:  Koten  klasyczny  korzeń  drzewka  jest  szerszy  u  podstawy  i  zwęża  się; 

Bunjin nieformalny styl odwrotnie do klasycznego 

 

 

III.  Sadō, chanoyu ceremonia herbaty   

 

Zwyczaj picia herbaty sprowadzony z Chin w IX wieku; mnich buddyjski Eichū; herbata jako 

lekarstwo.    ;XII  w.  mnich  Eisai-  drugie  pojawienie  się  herbaty;  gatunku    matcha;  W  okresie 

średniowiecznym  mnisi  sformułowali  podstawowe  zasady  ceremonii  sarei  przeprowadzanej  w 

klasztorach  buddyjskich;  XIV  w.  moda  na  spotkania  herbaciane  (chayoriai)  i  konkursy  (tōcha),  a 

samo  picie  herbaty  stało  się  dla  samurajów  formą  spędzania  wolnego  czasu;  XVI  w.  ceremonia 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

rozwinęła się jako doświadczenie i przeżycie estetyczne ;Trzej mistrzowie:  Murata Shūko, Takeno 

Jōō i  Sen no Rikyū ; Shūko -ustalił wielkość pomieszczenia 4,5 tatami 

 

Jōō    -zwrócił  uwagę  na  wystrój  wnętrza,  podkreślając    jego  surowość,  drewniane 

niemalowane ściany 

 

 

 

Rikyū - zmniejszył pomieszczenie; wprowadził formę poczęstunku kaiseki ryōri ; estetyczny 

ideał wabi- wabicha prostota, umiar, brak ostentacji;  perfekcji tkwi w skromności. 

 

 

 

Cztery podstawowe zasady:  

 

harmonii (wa) , szacunku (kei), czystości (sei), spokoju (jaku) 

 

 

 

3 szkoły reprezentujące główne linie rodu Sen: Ura Senke wywodząca się od Sōshitsu (1622-

1697);  Omote Senke od Sōsy (1619-1672);  Mushanokoji Senke od Sōju (1593-1675) 

 

Każda ze szkół kierowana jest przez iemoto wielkiego mistrza -duchowy autorytet;ma  prawo 

wydawać zezwolenia; przeprowadzać kontrole; wykluczać poszczególnych uczniów ze szkoły 

 

Ceremonia to: reguły i etykieta podawania oraz picia herbaty; oprawa scenograficzna: 

 

architektura wnętrza pawilonu chashitsu i ogrodu roji; dekoracje kwiatowe (chabana) 

 

zwoje z kaligrafią (kakemono) ; naczynia i akcesoria herbaciane (chadōgu) 

 

 

 

Spotkania  można  podzielić  na  dwa  typy:  półoficjalne  -herbata  usucha  (lżejszą),  ciasteczka 

higashi  ;  oficjalne-  rozbudowany  ceremoniał,  często  serwowany  jest  posiłek  (chakaiseki),  herbata 

koicha (gęsta i mocna), ciasteczka omogashi  

 

Utensylia:    palenisko  ro,  bambusowy  czerpak  na  wodę  (hishaku);  puzderko  na  herbatę 

(chaire); bambusowy pędzelek do mieszania herbaty (chasen); czarka (chawan); wąskie czerpadełko 

do herbaty (chashaku). 

 

IV.    Shodō kaligrafia 

 

V-VI w. sprowadzenie znaków chińskich kanji  

 

Podstawowe style kaligraficzne shotai: 

 

Tensho archaiczny 

 

Kaisho „drukowany” najbardziej popularny 

 

Gyōsho bięgnacy, półoficjalny.  

 

Sōsho trawiaste, kursywa, nieoficjalny  

 

Przybory  do  pisania:  Futofude  gruby  pędzelek  ;Hosofude  cienki  pędzelek;  Sumi  tusz;  Suzuri 

kamienna  płytka  do  rozcierania  tuszu;  Suiteki  imbryczek,  pojemniczek  na  wodę;  Suzuribako 

pudełeczko na przybory do pisania; Hanshi papier 

 

 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

V. Kōdō ceremonia zapachów 

 

Zapach towarzyszy Japończykom od dawna  

 

Kadzidła i substancje pachnące  pojawiły się w V, VI w. wraz z buddyzmem  

 

W Nihonshoki (Kronika Japońska, 720 r,):  595 r.  do brzegu wyspy Awajima przydryfowały 

wielkie bale drewna aloesowego; Książę Shōtoku (574-622), regent przy cesarzowej Suiko (592-628) 

rozpoznał drewno jin –odmiana drewna aloesowego  

 

Produkty zapachowe 

jinkō -  drewna eteryczne  

nerikō - mieszanki aromatyczne 

senkō  - cienkie patyczki 

nioibukuro - torebeczki zapachowe 

Początki ceremonii 

 

Pod koniec Kamakura (XIV w.) nerikō, czyli aromatyczne mieszanki wychodzą z mody 

 

Zaczęto używać wyłącznie cienkich paseczków drewna eterycznego 

 

Ceremonia zapachów jako forma sztuki rozwinęła się w XV w. 

 

wykorzystuje  naturalne  zapachy  pochodzące  z  surowców  roślinnych,    rzadkich  drzew 

eterycznych jinkō  

 

Do jej rozwoju przyczynił się Ashikaga Yoshimasa (1436-1490) mecenas i znawca sztuki 

 

Szkoły kōdō 

 

Shinoryū  założona przez Shino Sōshin (1455-1523) 

 

Shino  podzielił  i  uszeregował  zapachy  pochodzące  od  aromatycznych  drzew  eterycznych 

jinkō;    stworzył  etykietę  i  zasady    ceremonii;  jego  szkoła  kładzie  nacisk  na  przestrzeganie  zasad  i 

rozwój duchowy 

 

Ōieryū założona przez  Sanjōnishi Sanetaka  (1455-1537)  

 

Styl wyrósł z dworskich zabaw i rozrywek;  ma naturę poetycką 

 

Istota ceremonii  

 

 „smakowanie”  zapachu  wieloma  zmysłami;    czasownik  kagu  -„wąchać”  nie  jest  używany  ;  

zamiast niego stosuje się czasownik kiku – „słuchać, przysłuchiwać się”   

 

taki rodzaj doświadczenia wymaga koncentracji, skupienia i wyciszenia się  

 

rozróżnianie zapachów pochodzących od jinkō , czyli drewna eterycznego 

 

znajomość reguł poszczególnych rodzajów zabaw 

 

umiejętność  rozpalania  drewna,  zachowania  prawidłowej  temperatury  dla  palenie  węgla 

drzewnego 

 

prawidłowe posługiwanie się utensyliami do ceremonii 

 

Najbardziej  znana  zabawa  –  Genjikō:    używa  się  pięciu  rodzajów  zapachów,  a  każdy  rodzaj 

reprezentowany jest przez pięć kawałków zawiniętych w papier 

 

Rozwiązania Genjikō (nazwy pochodzą od nazw ksiąg w Genji monogatari) 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Iwona Kordzińska-Nawrocka

  

PJWSTK Kultura japońskiej codzienności   

Wykład 14-15 

Homo ludens po japońsku – muzyka japońska 

 

Główne pojęcia: enka, kayōkyoku, enkashi, tarentosan, aidoru, burikko, j-pop 

Muzyka japońska  
Kayōkyoku  muzyka popularna 
Enka muzyka tradycyjna 
J-pop muzyka współczesna  
 

1.  Enka tradycyjna muzyka japońska 

Definicja  enki      gatunek  japońskiej  pieśni  popularnej  kayōkyoku;  ulubiona  forma  muzyki 

starszego  pokolenia;    reprezentuje  szczególny  rodzaj  wrażliwości  i  ekspresji    uczuć; 

odzwierciedla  Nihonjin no kokoro, czyli duszę Japończyków 

Historia  enki    

Lata 80-siąte  XIX w.  , enka jako pieśń gniewu   

enka  -od  enzetsuka lub enzetsu no uta -  pieśń meliczna o cechach oratorskich  

pieśń  polityczna,    antyrządowy  ruch  Jiyū  minken  undō  walczący  o  wolność  i  prawa 

obywatelskie;  1878  r.  rząd  Meiji  zakazał  organizowania    wieców  politycznych  ,  nowatorski  

sposób  komunikacji  społecznej  -  pieśni  wolnościowe  o  tematyce:    wolności,  swobód 

obywatelskich, podatków 

uliczni pieśniarze   enka sōshi lub enkashi nawiązanie do yomiuri  z okresu Edo (1603-1868)  

uliczni śpiewacy  prezentujący wiadomości  - „gazeta śpiewana” 

Kawakami  Otojirō (1864-1911)  - w młodości  enkashi związany z ruchem wolnościowym, 

aktor, twórca nowego teatru,  1896 teatr Kawakamiza, mąż  Sada Yacco  Oppekepē  bushi, 

1981    

Soeda Azenbō 1872-1943 ,  skandalista, anarchista  Dainamaito bushi    

 

Okres Taishō i  pieśń popularna 

Okres Taishō (1912-1926) przyniósł rozwój pieśni popularnej  

Nowa tematyka - miłość, rozstanie, tęsknota za rodzinnymi stronami, samotność   

Największy twórca Nakayama Shinpei  (1887-1952) 

piosenki dla dzieci i nowoczesna odmiana muzyki ludowej  

1914 Kachūsha no uta    Nakayama Shinpei muzyka, Matsui Sumako wykonawca 

Pieśń wędrowca  Sasurai no uta,   1917    Kitahara Hakushū, muzyka Nakayama Shinpei  

  

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

Okres wojen i pieśń propagandowa  

II  wojna  –  spadek  popularności  Enki;  cenzura    -  zakaz  poruszania  nostalgicznych  tematów;  

pojawiły się  gunka, czyli pieśni wojskowe;  odrodzenie  enki po II wojnie światowej 

Pieśń sentymentalna Kōga Masao (1904-1978)  twórca ponad 4000  utworów  

kōga merodii (pieśni Kōgi):  

 

wolne tempo, delikatne akordy gitary, sentymentalizm 

 

Enka   cechy dystyngtywne     

Warstwa  muzyczna - inspiracja japońską muzyką ludową -naniwabushi   

skal pentatoniczna, czyli pięciotonowa 

tzw.  yonanuki  onkai - pomniejszona o dźwięki yo, czyli fa  oraz na, czyli si  

do   re     mi       fa      so      la      si   (do) 

hi    fu     mi       yo      i       mu    na  (skala japońska) 

wpływy  muzyki zachodniej i amerykańskiej: jazz, blues, 

Instrumentacja-  fortepian,  skrzypce,  gitara  ,  mandolina,  shamisen  (rodzaj  cytry),  flet  

shakuhachi, bębny  

Warstwa  wokalna  -  technika  kobushi  lub  yuri  –  specjalnej  modulacji  głosu;  głos    wibruje, 

drży  

Warstwa  wizualna  -  widowisko  muzyczne,  estetyczne  przeżycie,  artyści  noszą  tradycyjne 

japońskie stroje lub eleganckie kreacje w styl u zachodnim; powściągliwość i wyrafinowanie  

Warstwa liryczna - odwołuje się do konwencjonalnych japońskich schematów tematycznych;  

poetyckie  wzorce  zaczerpnięte  z  literatury  klasycznej;  Tematyka  utworów:  ból  rozstania, 

samotność,  cierpienie,   tęsknota  za  domem,  nieszczęśliwa,  niezaspokojona      miłość   

dominujący    motyw;  język  symboli:  ame  –  deszcz                                      smutek,  cierpienie,  łzy; 

utsusemi –cykada  niestałość, ulotność; gitaa – gitara                    samotność;  kumo- chmury  

marzenia,  pragnienia;  sake    -  lekarstwo,  samotność,  smutek;  tsuki  –  księżyc      samotność, 

niestałość; hi- ogień  namiętność, miłosna pasja 

 

Artyści enka  

Popularyzacja - Kōhaku uta   gassen, noworoczny konkurs muzyczny, od 1951 r.  radio,  od 

1958 r. telewizja  NHK  

Hibari Misora   1937-1989 

muza Kōgi Masao, odkryta w 1946 r.   w programie  NHK  

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

1949 r.  w wieku 12 lat nagrała pierwszy Kappa boogie woogie  

Nakibushi – pieśni sentymentalne,  Kanashii sake, 1967  r. 

Kitajima Saburō - Sabuchan  

Urodzony w 1936 r. pochodzi z Hokkaido; aktor, role gangsterów; debiut 1962 r.; Matsuri  

Ishikawa Sayuri   urodzona 1958, debiut lata 70-siąte; Whisky ga osuki desho  

Nagayama  Yōko    urodzona  w  1968  r.  Od  1993  r.    kariera    pieśniarki  enka;  Jonkara 

onnabushi  

Higawa Kiyoshi  urodzony 1977 r. książę Enki, „Muza” Kitano  Takeshi, styl gwiazdy j-pop  

Jero  -  Jeromy  White  Jr    urodzony  1981    w  Pitsburgu,    Amerykanin  japońskiego 

pochodzenia, debiut 2008 r., choreografia  w technice rap  

 

2.  Japońskie gwiazdy o światowej sławie  

Sakamoto Kyū   ur. 1941, dziewiąty syn Hiroshi Sakamoto, przydomek Kyū  

1958 rok członek zespołu The Drifters  

1961 debiut solowy   Ue o muite aruko w NHK, autorzy: Ei Rokuseke i Nakamura Hachidai    

1963  Louis  Benjamin,  właściciel  angielskiego  studia  muzycznego  Pye  Records  odwiedza 

Japonię; zachwyca się singlem, zaprasza Kyū do Anglii,  zmienia nazwę piosenki na Sukiyaki  

1971 poślubia aktorkę Yukiko Kashiwagi;  1985 r. ginie w wypadku samolotu Japan Airlain 

123 lecącego z Tokio do Osaki; samolot rozbił się 100 km od Tokio w pobliżu góry Osutaka  

 

Ryūichi Sakamoto  ur.  1952; ukończył Tokyo daigaku,  1978 r. założył grupę YMO    

Yellow  Magic  Orchestra    wraz  z  Hosono  Haruomi  i  Takahashi  Yukihiro,  styl  muzyczny 

electro pop ;  kariera solowa, muzyka filmowa, kariera aktorska; Oskar za muzykę do filmu 

„Ostatni cesarz” 

 

3. 

J-pop  

  Japanese pop  

Termin po raz pierwszy użyty w radio J- Wave ; radio tokijskie powstało w 1993 r.; termin 

oznacza japońską muzykę popularną, różne gatunki  

Cechy charakterystyczne 

Muzyka  popularna  wykonywana  często  przez  tarentosan;  Duży  wpływ  muzyki  zachodniej;  

Dominuje tematyka miłosna; Liczne wstawki w języku angielskim 

 

Lata 70 –siąte  new music   nowoczesna muzyka, tematyka współczesna   

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok 

 

 

 

Southern  Old  Stars  grupa  założona  przez  Kuwata  Keisuke;    debiut  1977;  47  mln  płyt 

sprzedanych;  40 przebojów;  Tsunami 2000 2.9 mln płyt 

Pink Lady   lata 70;   Mii – Nemoto Mitsuyo i Kei- Masuda Keiko  

Matsuda Seiko ur 1962, prawdziwe imię  Noriko Komachi, debiut 16 lat 

Typ burikko -  dziewczyna z sąsiedztwa , naiwna, dziecinna, słodka 

Skandalistka,  przyrównywana do madonny ; córka Sayaka również piosenkarka 

 

Lata 90-siąte  

Amuro Namie   pochodzi z Okinawy, zadebiutowała w grupie Super Monkeys, związała się z 

koncernem muzycznym Tetsuya Komuro, kariera solowa 1997 

Sharan Q    1993 debiut,    lider Tsunku, zespół już nie istnieje  

Morning Musume      Hello Project (autor Tsunku)  1997 powstaje zespół 

Mini Moni, Puchi Moni,  County Moni 

Puffy    założony 1995   Ami Onuki, Yumi Yoshimura 

Smap – Music Assemble People, zespół powstał w 1991 r. 

 

Nakai  Masahiro, Kimura Takuya, Katori Shingo, Kusanagi Tsuyoshi, Inagaki Goro  

Skandale  :        2001  Inagaki,    2008  Kusanagi,  zespół  związany  z  agencją  Janiizu  Jimusho 

założoną przez  Johnnego Kitagawę w 1962 roku.  

ULfuls    zespół z Osaki, debuit 1990, japońska nazwa  Urufuruzu (soulful), lider Matsumoto 

Tōtasu (Tortoise), Banzai 

Ozawa  Kenji  ur  1968,      pochodzi  z  rodziny  o  tradycjach  artystycznych,  wuj  Seiji  Ozawa 

dyrygent, ojciec profesor Uniwersytetu Tokijskiego, japoński jazz  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PJWSTK               Iwona Kordzińska-Nawrocka, Kultura japońskiej codzienności, I rok