Podstawy prawne i organizacyjne oświaty 

(Prawo oświatowe w zarysie) 

Istota prawa 

• Zgodnie  z  założeniami  funkcjonalizmu  prawniczego  prawo  jest  tożsame  ze  zbiorem  przepisów 

prawnych zawartych w tekstach prawnych lub ze zbiorem decyzji faktycznie podejmowanych przez 
sędziów  i  pracowników  organów  administracyjnych  (prawo  w  działaniu).  Według  poglądu 
teoretyków państwa i prawa, nie ma prawa bez państwa. 

• Prawo  to  zespół  norm  wydanych  lub  usankcjonowanych  przez  państwo  i  zagwarantowanych 

przymusem państwowym. 

• Psychologiczna  teoria  prawa  Leona  Petrażyckiego  sprowadza  prawo  do  pewnych  przeżyć 

psychicznych, emocjonalnych człowieka. 

• Dość szeroko rozpowszechniło się także uznawanie za prawo norm słusznych, które mają wynikać z 

różnorodnie rozumianej natury człowieka, świata, przyrody. Jest to tak zwane prawo natury. 

• Według  św.  Tomasza  prawo  pozytywne,  czyli  prawo  stanowione  przez  władzę 

państwową, jest zmienne w czasie i przestrzeni. Inaczej prawo natury – jest niezmienne, 
jest prawem doskonałym, kieruje naturą ludzką. 

• Do koncepcji prawa mających największe znaczenie praktyczne należy teoria stworzona 

przez pozytywizm prawniczy. Nazywany ojcem pozytywizmu anglosaskiego John Austin 
przedstawił w 1832 r. koncepcję, która do historii przeszła pod nazwą teorii imperatywu. 
Rozumiał  on  prawo  jako  rozkaz  suwerennej  władzy  państwowej  wydany  obywatelowi 
pod groźbą zastosowania przymusu. 

• Niepozytywistyczne koncepcje kwestionują twierdzenie, że pojęcie prawa wyczerpuje się 

w  pojęciu  stanowionych  przez  organy  państwowe  aktów  normatywnych,  którym 
przysługuje przymus państwowy, i zakładają uznanie koniecznych wartości w prawie. 

• Do uznanych współcześnie wartości prawa zalicza się najczęściej: 

 sprawiedliwość, 
 racjonalność, 
 równość wobec prawa, 
 zakaz  dyskryminacji  ze  względu  na  rasę,  przekonania  polityczne,  religijne  i  tak 

dalej, 

 wolność słowa i zrzeszania się, 
 prawo do uczciwego i rzetelnego procesu, 
 zakaz stosowania tortur, 
 nakaz ochrony środowiska i dóbr kultury. 

 

• Prawo przedmiotowe to całokształt norm (czy przepisów) prawa o cechach generalności i 

abstrakcyjności, które są podstawą decyzji jednostkowych stosowania prawa. 

• Prawo podmiotowe to prawo przysługujące podmiotowi prawa na mocy norm prawa. 

• Przepis prawny to pewnego rodzaju napis, a norma prawna – to znaczenie tego przepisu. 
• Wszystkie  przepisy  to  reguły  zachowania,  nie  zależnie  od  tego,  czy  są  przepisami 

kulinarnymi  czy  przepisami  prawa.  Są  więc  wypowiedziami  wskazującymi  sposób 
postępowania, „przepisującymi”, jak należy postępować. 

• Przepis prawny i norma prawna nie są zdaniami w sensie logicznym, ponieważ zdaniem 

w  sensie  logicznym  jest  wypowiedź  oznajmująca,  której  można  przypisać  wartość 
prawdy lub fałszu, czyli wartość logiczną zdania. 

• Normy należą do dużej grupy wypowiedzi dyrektywnych, obejmującej różnego rodzaju 

zalecenia, rady, życzenia, wskazówki i tym podobne. 

Przepis prawny, norma prawna 

• Przepisy  imperatywne  (ius  cogens)  są  często  nazywane  przepisami  bezwzględnie 

obowiązującymi. 

• Przepisy  dyspozytywne  (ius  dispositivum),  inaczej  względnie  obowiązujące,  to  takie 

przepisy,  które  stosuje  się  tylko  wtedy,  gdy  podmiot  lub  strony  same  nie  uregulowały 
swych  stosunków  albo  postanowienia  mają  jedynie  częściowy  charakter.  Przepisy  te 
pozostawiają  możliwość  samodzielnego  uregulowania  treści  stosunków  prawnych  – 
„względnie” same zaczynają obowiązywać. 

Podział przepisów prawnych 

• Istnieje też podział na przepisy nakazujące, zakazujące i uprawniające. Rozróżnia się je 

na podstawie tego, czy przepis wskazuje jedno możliwe zachowanie się w danej sytuacji, 
nakazuje  je  (przepisy  nakazujące)  bądź  zakazuje  go  (przepisy  zakazujące),  bądź 
uprawnia (dozwala), aby podmiot lub podmioty prawa mogły wybrać sposób zachowania 
się, które nie jest obowiązkowe (przepisujące uprawniające). 

• Przepisy  odsyłające  mają  przyczyniać  się  do  zmniejszania  rozmiarów  wydawanych 

aktów prawnych. 

• Przepisy lub całe akty prawne o charakterze reguł powszechnych są określane mianem 

lex generalis. 

• Przepisy  generalne  to  takie  przepisy,  których  adresaci  są  określani  nazwą  generalną. 

Przepisy indywidualne określają adresata nazwą indywidualną. 

Obowiązywanie prawa 

• Wyróżnia  się  trzy  zakresy  (aspekty)  obowiązywania  prawa:  czasowy  (temporalny), 

terytorialny i osobowy (personalny). Czasowy zakres obowiązywania prawa odnosi się do 
tego, w jakim przedziale czasu normy prawne mają być przestrzegane. 

• Można wyróżnić cztery najczęściej stosowane sposoby określania momentu, od którego 

akt prawny zaczyna obowiązywać: 

 akt prawny nabiera mocy obowiązującej z dniem ogłoszenia, czyli z datą, jaką nosi 

organ  publikujący  dany  akt  prawny,  na  przykład  datą  ogłoszenia  organu 
publikującego, jakim jest Dziennik Ustaw, 

 akt  prawny  podaje  datę  kalendarzową  lub  wydarzenie,  od  którego  nadejścia 

uzyskuje  on  moc  obowiązującą  (np.  od  12  stycznia  1974  r.  lub  od  dnia  przyjęcia 
Polski do Unii Europejskiej, 

  jest wskazywana liczba dni od chwili ogłoszenia aktu, po upływie których wejdzie 

on w życie (np. w 7 dni po ogłoszeniu czy w 30 dni po ogłoszeniu), 

 sam  akt  prawny  nie  stanowi,  od  kiedy  obowiązuje,  lecz  wskazuje  inny  akt,  w 

którym są zawarte te rozstrzygnięcia. 

• Przez  pojęcie  terytorialny  zakres  obowiązywania  prawa  rozumie  się  obszar,  w  obrębie 

którego prawo obowiązuje. 

• Zgodnie z przyjętą w naszym kraju zasadą akty  normatywne stanowione przez organy 

centralne,  zarówno  władzy  ustawodawczej  (Sejm,  Senat),  jak  i  władzy  wykonawczej 
(Prezydent  RP,  Rada  Ministrów,  ministrowie  i  inne  organy  administracji  centralnej), 
obowiązują na całym terytorium państwa, chyba że same stanowią inaczej. 

• Osobowy (personalny) zakres obowiązywania prawa określa, kogo obowiązuje prawo, to 

znaczy kto jest jego adresatem.  Przyjęto  zasadę,  że obowiązuje  ono wszystkie podmioty 
(w tym również obcokrajowców) znajdujące się na terytorium państwa. 

• Wyróżnia się dwa rodzaje podmiotów prawa: 

 osoby fizyczne, 
 osoby prawne. 

 

• Osobą fizyczną jest każdy człowiek bez względu na wiek, płeć, stan zdrowia psychicznego 

czy  fizycznego  i  tak  dalej.  Podmiotowość  prawna  ludzi  rozpoczyna  się  w  chwili 
urodzenia, czyli odłączenia od ciała matki, i trwa aż do śmierci. 

• Każdej osobie fizycznej przysługuje zdolność prawna, czyli możliwość posiadania praw 

lub obowiązków w dziedzinie prawa cywilnego. 

• Czynność  prawna  to  taka  czynność  osoby  fizycznej  (lub  prawnej),  która  zmierza  do 

ustanowienia,  zmiany  lub  zniesienia  stosunku  cywilnoprawnego  przez  złożenie 
odpowiedniego oświadczenia woli. 

• Osoby fizyczne mogą: 

 mieć pełną zdolność do czynności prawnych, 
 mieć ograniczoną zdolność do czynności prawnych. 

Podmiot prawa 

• Osobą  prawną  jest  każda  jednostka  organizacyjna,  której  przepisy  prawne  przyznają 

zdolność  prawną  (art.  33-34  k.c.).  Posiada  ona  własny  majątek,  nabywa  prawa  i 
obowiązki  we  własnym  imieniu  i  na  własną  odpowiedzialność  niezależnie  od  osób 
fizycznych, które wchodzą w jej skład. 

• Specyficznym  typem  osób  prawnych  są  jednostki  samorządu  terytorialnego. 

Podmiotowość prawną gwarantuje jednostkom samorządu Konstytucja RP. 

• W  systemie  oświaty  nie  mają  osobowości  prawnej  przedszkola,  szkoły  i  placówki 

publiczne  zakładane  i  prowadzone  przez  ministrów  i  jednostki  samorządu 
terytorialnego,  gdyż  są  one  jednostkami  lub  zakładami  budżetowymi  (art.  70  ust.  1 
u.s.o.). 

• Zgodnie z klasycznym podziałem, osoby prawne dzieli się na korporacje i zakłady. 
• Tryb tworzenia osób prawnych regulują przepisy prawa. Wyróżnia się trzy podstawowe 

tryby: 

tryb erekcyjny, 
tryb koncesyjny, 
tryb normatywny (rejestracyjny). 

• Pojęcie  stosunek  prawny  jest  odnoszone  do  wszelkich  takich  stosunków,  w  których 

wyznaczona  przez  normy  prawne  sytuacja  prawna  jakiegoś  podmiotu  jest  połączona  w 
taki czy inny sposób z sytuacją prawną drugiego. 

• Stosunki  zachodzące  między  podmiotami  prawa  oświatowego  należą  głównie  do  prawa 

administracyjnego (publicznego). 

• Stosunek prawny zwykło się określać przez jego elementy, to jest strony, uprawnienie i 

obowiązek oraz przedmiot  stosunku. Stronami stosunku prawnego są podmioty prawa, 
czyli osoby fizyczne i prawne. 

• Treścią stosunku prawnego jest uprawnienie i obowiązek, które tworzą między stronami 

więź prawną. 

• Stosunek  prawny  jest  to  więź  prawna  łącząca  strony  stosunku,  w  której  uprawnienie 

jednej strony jest skorelowane z obowiązkiem drugiej strony. 

Stosunek prawny 

• Prawo  oświatowe  nie  jest  oddzielną  gałęzią  prawa,  należy  bowiem  do  prawa 

administracyjnego, a zasadnicza większość norm ma charakter publiczny. 

• System  prawa  jest  to  całokształt  obowiązujących  w  państwie  przepisów  prawnych,  z 

uwzględnieniem ich podziału na gałęzie, oraz zespół zasadniczych idei przewodnich, na 
jakich  opiera  się  ustrój  państwa.  Powiązania  między  normami  systemu  mają  charakter 
formalny,  polegający  na  tym,  że  akt  wyższego  rzędu  uprawnia  (lub  zobowiązuje) 
określony podmiot do wydania aktu prawnego niższego rzędu i tak dalej. 

Miejsce prawa oświatowego wśród gałęzi prawa 

• Prawo  publiczne  jest  prawem,  które  chroni  interes  państwa,  interes  wspólny,  a  prawo 

prywatne strzeże interesu jednostki. 

• Gałąź  prawa  zwykło  się  określać  jako  zespół  norm,  które  regulują  jednorodne,  istotne 

stosunki społeczne. 

• Przyjmuje  się  najczęściej  podział  polskiego  prawa  na  następujące  gałęzie:  prawo 

administracyjne,  prawo  konstytucyjne,  prawo  karne,  prawo  finansowe,  prawo 
procesowe, prawo cywilne, prawo pracy. 

• Prawo  administracyjne  jest  zespołem  norm  regulujących  administracyjną  działalność 

państwa – inaczej mówiąc, regulujących funkcję administrowania. 

• Prawo  oświatowe  obejmuje  przepisy  prawne  różnej  rangi  regulujące  działalność 

organów  państwa  i  organów  innych  podmiotów  prowadzących  szkoły  i  placówki 
oświatowe,  w  dziedzinie  oświaty,  kształcenia  i  wychowania,  a  także  stosunki  prawne  w 
tym zakresie. 

• Prawo  szkolne  jest  rozumiane  jako  całokształt  przepisów  prawnych  regulujących 

działalność państwa w dziedzinie oświaty i wychowania, odnoszący się przede wszystkim 
do  systemu  szkolnictwa,  czyli  do  szkół  i  innych  zakładów  oświatowo-wychowawczych 
oraz do całego nadzoru nad nim. 

• Prawo  konstytucyjne  jest  najściślej  związane  z  prawem  administracyjnym.  Normy 

prawa konstytucyjnego stanowią punkt wyjścia norm prawa administracyjnego. 

• Prawo karne określa czyny uznane za społecznie niebezpiecznie, sankcje karne grożące 

w razie popełnienia takich czynów oraz ogólne zasady odpowiedzialności karnej. 

• Prawo finansowe to zespół norm regulujących gromadzenie środków pieniężnych przez 

państwo, ich rozdział i wydatkowanie, a także tryb funkcjonowania organów i instytucji 
finansowych. 

• Prawo procesowe jest to bardzo specyficzna gałąź prawa, związana z podziałem prawa 

na  materialne  i  formalne.  Prawo  materialne  to  zespół  norm,  które  ustanawiają 
merytoryczne  obowiązki  i  prawa,  regulują  zachowanie  podmiotów  prawa  i  organów 
państwa.  Do  prawa  formalnego  należą  normy  odnoszące  się  do  organizacji  instytucji 
odpowiedzialnych za przestrzeganie prawa materialnego, oraz trybu dochodzenia prawa 
i wykonywania obowiązków określonych w prawie materialnym. 

• Prawo cywilne wywodzi się z prawa rzymskiego (ius civile), w którym oznaczało normy 

mające  zastosowanie  do  obywateli  rzymskich  (łac.  civis  ‘obywatel’,  a  ius  civile  ‘prawo 
obywatelskie’).  Współcześnie  prawo  cywilne  jest  jednym  z  najważniejszych  działów 
prawa.  Ma  zastosowanie  nie  tylko  w  stosunkach  między  obywatelami  danego  państwa, 
ale  także  z  osobami  prawnymi  i  podmiotami  zagranicznymi.  Prawo  cywilne  to  zespół 
norm  regulujących  głównie  stosunki  majątkowe  i  niektóre  stosunki  osobiste  (np. 
związane z dobrami osobistymi) między równorzędnymi podmiotami prawa. 

• Prawo  rodzinne  to  zespół  norm  regulujących  podstawowe  kwestie  związane  z 

funkcjonowaniem  rodziny,  takie  jak  pokrewieństwo,  zawarcie  małżeństwa,  relacje 
majątkowe  i  osobowe  między  małżonkami,  ustanie  związku  małżeńskiego  czy  władza 
rodzicielska. 

• Prawo  handlowe  (gospodarcze)  to  zespół  norm,  z  natury  rzeczy  należących  do  prawa 

cywilnego, które regulują organizację (ustrój) podmiotów gospodarczych oraz czynności 
handlowe  powstające  między  tymi  podmiotami,  a  także  między  tymi  podmiotami  a 
innymi 

osobami 

w 

obrocie 

gospodarczym, 

zarówno  wewnętrznym,  jak  i 

międzynarodowym. 

• Prawo  pracy  stanowi  zespół  norm  regulujących  stosunki  między  pracodawcą  a 

pracownikiem dotyczące świadomej pracy zarobkowej. 

• O źródłach prawa mówi się głównie w znaczeniu źródeł poznania prawa, źródeł w sensie 

formalnym i materialnym. 

• Źródłami poznania prawa są wszelkie czynniki dostarczające wiedzy o prawie. 
• Źródła  prawa  w  sensie  formalnym  to  akty,  dokumenty  lub  decyzje  uważane  w  danym 

systemie prawa za źródło norm prawnych. W Polsce takimi źródłami są ustawy, uchwały 
rady gminy i tym podobne, a w krajach z systemem prawa anglosaskiego za takie źródła 
prawa przyjmuje się na przykład precedensy. 

• Źródłami prawa w sensie materialnym jest wszystko to, co pośre3dnio lub bezpośrednio 

wpływa na treść prawa, a więc między innymi stosunki społeczne i gospodarcze, obyczaje 
i zwyczaje oraz układ sił politycznych w państwie. 

Źródła prawa i ich klasyfikacja 

• Źródła prawa w państwie tworzą system powiązany ze sobą hierarchicznie. Przez system 

źródeł  prawa  rozumie  się  całokształt  źródeł  prawa  danego  państwa  w  ich  wzajemnym 
powiązaniu, ujmowanym z punktu widzenia tego, co jest im wspólne, i tego, co je różni. 

• Najważniejsze  konsekwencje  hierarchicznej  budowy  systemu  źródeł  prawa  są 

następujące: 

 podstawą  obowiązywania  aktu  zajmującego  niższe  miejsce  w  hierarchii  jest  akt 

hierarchicznie nadrzędny, 

 relacje między aktami prawnymi zajmującymi różne miejsca w hierarchii opierają 

się na zasadzie delegacji do stanowienia prawa, 

 akty zajmujące wyższą rangę przeważnie normują sprawy poważniejszej rangi, 
 akty  niższego  rzędu  muszą  być  zgodne,  czyli,  inaczej  mówiąc,  nie  mogą  być 

sprzeczne z aktami wyższej rangi, 

 moc  obowiązująca  aktów  niższej  rangi  może  zostać  uchylona  przez  akty  mające 

wyższą pozycję w hierarchii. 

• W  III  rozdziale  Konstytucji  RP  polski  dokonano  rozróżnienia  na  źródła  prawa 

powszechnie obowiązującego i na źródła prawa o charakterze wewnętrznym. 

• Do  źródeł  prawa  powszechnie  obowiązującego  należą  akty  zawierające  generalne  i 

abstrakcyjne normy, które tworzą, zmieniają lub uchylają prawa i obowiązki obywateli i 
osób prawnych. 

Źródła prawa powszechnie obowiązującego 

• Do konstytucyjnych źródeł prawa powszechnie obowiązującego zaliczyć można: 

 Konstytucję Rzeczypospolitej Polskie, 
 ustawy, 
 ratyfikowane umowy międzynarodowe, 
 rozporządzenia, 
 akty prawa miejscowego, 

a także: 

 rozporządzenia  Prezydenta  RP  z  mocą  ustawy  wydawane  –  zgodnie  z  art.  234 

konstytucji – tylko w sytuacjach nadzwyczajnych, 

 przepisy  stanowione  przez  organizację  międzynarodową,  do  której  należy  Polska, 

jeżeli  umowa  międzynarodowa  konstytuująca  tę  organizację  przewiduje  taką 
skuteczność  prawną  tych  przepisów  w  prawie  wewnętrznym  (art.  91  ust.  3 
konstytucji). 

• Konstytucja  to:  „ustawa  zasadnicza  wyposażona  w  najwyższą  moc  prawną,  regulująca 

podstawy  ustroju  państwowego,  określająca  zasady  organizacji  i  powoływania 
najwyższych  ogniw  aparatu  państwowego  oraz  normująca  podstawowe  prawa  i 
obowiązki obywatela”. 

• Od  17  października  1997  r.  naczelne  miejsce  w  systemie  źródeł  prawa  zajmuje 

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku. 

• Szczególna treść konstytucji wynika z zakresu i ze sposobu regulowania nią zagadnień. 

Do uniwersalnych zagadnień w treści konstytucji zalicza się: 

 ogólne zasady ustroju państwa, 
 określenie ustroju naczelnych organów władzy i zakresu ich kompetencji, 
 określenie podstawowych praw, wolności i obowiązków obywateli. 

Konstytucja 

• Ustawa jest najwyższym po konstytucji aktem prawnym. To akt normatywny uchwalony 

przez  Sejm  z  udziałem  Senatu.  Żaden  inny  organ  nie  może  wydać  ustawy,  co  jest 
konsekwencją przyjętej od Monteskiusza zasady trójpodziału władzy. 

• Szczególna moc prawna ustawy wyraża się następującymi cechami: 

 normy  ustawowe  mają  samoistnie  moc  powszechnie  obowiązującą,  to  znaczy  do 

wydania i obowiązywania ustawy nie potrzeba szczególnego upoważnienia, 

 normy  ustawowe  mogą  być  zmienione,  uchylone  lub  zawieszone  tylko  przez  inną 

normę ustawową, nigdy zaś przez normę niższego rzędu, 

 ustawa może zmieniać, uchylać, lub zawieszać każdą inną normę prawa krajowego, 
 wydawanie  innych  aktów  normatywnych  (powszechnie  obowiązujących)  prawa 

krajowego  jest  dopuszczalne  tylko  na  podstawie  szczegółowego  upoważnienia 
zawartego w ustawie i w celu jej wykonania (art 91 ust. 1 konstytucji). 

Ustawy 

• Rzeczypospolita  Polska  przestrzega  wiążącego  ja  prawa  międzynarodowego  (art.  9 

konstytucji).  Jeżeli  chodzi  o  zasadnicze  źródła  prawa  międzynarodowego,  czyli  umowy 
międzynarodowe,  to  podstawowe  znaczenie  ma  ich  podział  na  umowy  ratyfikowane  i 
nieratyfikowane. 

• Ratyfikacja umów międzynarodowych należy do prezydenta jako głowy państwa. 
• Wyjątkowa regulacja konstytucyjna dotyczy stosowania na terytorium naszego państwa 

prawa  europejskiego  (wspólnotowego).  Zgodnie  z  art.  91  ust. 3  konstytucji,  gdy wynika 
to  z  ratyfikowanej  umowy  międzynarodowej  powołującą  dożycia  organizację 
międzynarodową,  prawo  przez  nią  stanowione  jest  stosowane  bezpośrednio  i  ma  w 
przypadku  kolizji  pierwszeństwo  przed  ustawami.  należy  wówczas  stosować  prawo 
wspólnotowe, a nie ustawodawstwo polskie. 

Ratyfikowane umowy międzynarodowe 

• Rozporządzenia  są  to  akty  wykonawcze  do  ustaw  (art.  92  ust.  1  konstytucji)  oraz 

normatywne  wydawane  na  podstawie  szczegółowych  upoważnień  ustawowych  przez 
organy władzy wykonawczej. 

• Konstytucja  RP  wskazuje  enumeratywnie  organy  upoważnione  do  wydawania 

rozporządzeń. Są to: 

 Prezydent RP, 
 Rada Ministrów, 
 Prezes Rady Ministrów, 
 ministrowie kierujący działami administracji rządowej, 
 Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. 

Rozporządzenia 

• Zgodnie  z  postanowieniami  art.  87  ust.  2  konstytucji  akty  prawa  miejscowego  są 

źródłami  powszechnie  obowiązującego  prawa  Rzeczypospolitej  Polskiej  na  obszarze 
działania organów, które je ustanowiły. 

• Organy  samorządu  terytorialnego  i  terenowe  organy  administracji  rządowej  na 

podstawie  i  w  granicach  upoważnień  zawartych  w  ustawach  ustanawiają  akty  prawa 
miejscowego (art. 94 konstytucji). Warunkiem wejścia w życie aktów prawa miejscowego 
jest ich ogłoszenie (art. 88 konstytucji). 

Źródła prawa miejscowego 

• Można  wyróżnić  trzy  główne  rodzaje  aktów  prawa  miejscowego  stanowionych  przez 

terenowe organy administracji rządowej i jednostki samorządu terytorialnego: 

akty zawierające statuty, 
akty zawierające przepisy wykonawcze, 
przepisy porządkowe 

 

• Statuty  mogą  mieć  dwojaki  charakter:  albo  aktów  o  charakterze  wewnętrznym  (np. 

statuty  szkół  i  publicznych  placówek  oświatowych)  przyjmowanych  w  formie  uchwał 
odpowiednich  organów  prowadzących,  albo  aktów  powszechnie  obowiązujących  na 
danym terenie (np. statuty gmin, powiatów i samorządowych województw). 

• Źródła  prawa  wewnętrznego  odgrywają  szczególnie  dużą  rolę  w  faktycznym 

funkcjonowaniu  organów  administracji,  w  tym  administracji  oświatowej,  gdyż  są  to 
przepisy  prawne  obowiązujące  tylko  jednostki  organizacyjne  podległe  organowi 
wydającemu te akty. 

• Akty  prawa  wewnętrznego  są  skierowane  do  jednostek  organizacyjnych, 

podporządkowanych organowi wydającemu akt, oraz do pracowników tej jednostki albo 
–  w  przypadku  zakładów  administracyjnych  –  do  ich  użytkowników  (np.  uczniów, 
studentów, czytelników w bibliotece). 

• Akty prawa wewnętrznego stanowią najbardziej zróżnicowaną kategorię źródeł prawa. 

krąg organów stanowiących przepisy wewnętrzne nie został ściśle określony. 

Źródła prawa wewnętrznego 

• Akty wewnętrzne noszą różne nazwy. Należą tu regulaminy, instrukcje, okólniki, pisma 

okólne, statuty i tym podobne. Te źródła prawa mogą mieć różny charakter. O zaliczeniu 
statutów  do  aktów  prawa  wewnętrznego  lub  zewnętrznego  decyduje  treść  i  sposób 
oznaczenia  adresata.  Tak  na  przykład  statut  gminy  jest  aktem  prawa  powszechnie 
obowiązującego, a statut placówki oświatowej – aktem prawa wewnętrznego. 

• Zgodnie  z  art.  60  u.s.o.  „statut  szkoły  lub  placówki  publicznej  powinien  określać  w 

szczególności: 

 nazwę i typ szkoły lub placówki oraz ich cele i zadania, 
 organy prowadzące szkołę lub placówkę, 
 organy szkoły lub placówki oraz ich kompetencje, 
 organizację szkoły lub placówki, 
 zakres zadań nauczycieli oraz innych pracowników szkoły lub placówki, 
 zasady rekrutacji uczniów, 
 prawa  i  obowiązki  uczniów,  w  tym  przypadki,  w  których  uczeń  może  zostać 

skreślony z listy uczniów szkoły”. 

• Źródła  prawa  wewnętrznego  są  kontrolowane  przez  działające  w  strukturach  danej 

jednostki organy o kompetencjach kontrolnych, a także organy nadrzędne nad organami 
je  stanowiącymi.  Akty  wewnętrzne  wydawane  w  szkoła  i  placówkach  oświatowych 
kontroluje organ sprawujący nadzór pedagogiczny. 

• Do  innych  źródeł  prawa  zalicza  się  akty  planowania,  normy  techniczne,  zwyczaj  i 

orzecznictwo. 

• Państwo  programuje  swój  rozwój,  opracowuje  plany  długo-  i  średniookresowe. 

Współcześnie  jednym  z  najważniejszych  dokumentów  planistycznych  jest  Narodowy 
Plan Rozwoju (NPR) przyjęty w drodze ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. 

• Prawo zwyczajowe nie należy do katalogu źródeł prawa, lecz może ono mieć znaczenie w 

stosowaniu  prawa.  Prawo  zwyczajowe  powstaje  przez  faktyczne  i  jednolite 
przestrzeganie pewnych reguł zachowania przez dłuższy okres  i przekonanie, że reguły 
te są prawnie obowiązujące. 

• W  licznych  publikacjach  podkreśla  się  znaczenie  orzecznictwa  organów  administracji i 

sądów powszechnych, w szczególności przy wykładni przepisów prawa i stosowaniu ich 
w  praktyce.  Na  przykład  jeżeli  dyrektor  szkoły  stosuje  inną  wykładnię  przepisów  niż 
ogólnie przyjętą linię orzeczniczą, musi liczyć się z tym, że w przypadku zaskarżenia jego 
decyzji zostanie ona uchylona. 

Inne źródła prawa