, 

 

 

 

 

Postępowanie karne 

Opracowanie najważniejszych zagadnieo 

 
Opracowanie najważniejszych zagadnieo na drugie kolokwium zaliczeniowe u dr-a 
Netczuka w roku akademickim 2011/2012 
 

2011/ 
2012

 

By Maikler & J.H. 

2011/ 2012 

Strona | 2  

 

DOWODY 

Prawo do odmowy składania zeznań 

Osobom najbliższym w stosunku do oskarżonego pozostawiono swobodę wyboru między zeznawaniem 
a odmową zeznawania w charakterze świadka. 
 
Osobą najbliższą jest: 

 

Małżonek, 

 

Wstępny, 

 

Zstępny, 

 

Rodzeostwo, 

 

Powinowaty w tej samej linii lub stopniu, 

 

Osoba pozostająca faktycznie we wspólnym pożyciu. 

 
Uprawnienia do odmowy zeznao nie traci się w chwili ustania małżeostwa lub przysposobienia. 
Wyliczenie to jest wyczerpujące. 
 
Prawo odmowy zeznao przysługuje także świadkowi, który w innej toczącej się sprawie jest oskarżony  
o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem. 
 
Jeżeli świadek skorzystał z prawa do odmowy zeznao we wcześniejszym stadium procesu, na rozprawie 
może swoje zdanie zmienid i wyrazid gotowośd zeznawania. W razie skorzystania z prawa odmowy 
zeznao, nie później jednak niż przed rozpoczęciem pierwszego zeznania w postępowaniu sądowym, 
poprzednio złożone zeznania tej osoby nie mogą służyd za dowód ani byd odtworzone. 
 
Prawo to nie odradza się gdy: 

 

Sprawa zostanie skierowana do ponownego rozpatrzenia przez sąd odwoławczy, po uchyleniu 
zaskarżonego orzeczenia, 

 

Sprawa zostanie zwrócona do uzupełnienia postępowania przygotowawczego i następuje 
skierowanie do sądu pierwszej instancji lub 

 

Rozprawa będzie się odbywała od początku w sytuacjach: a) zmiana składu sądu i prowadzenie 
rozprawy od początku, b) odroczona rozprawa prowadzona od początku, c) przekroczenie  
7-dniowego terminu odroczonego wydania wyroku. 

 
Uprawnienie to posiada zarówno osoba pełnoletnia, jak i małoletnia, która nie musi w tym celu działad 
przez swojego ustawowego przedstawiciela. 

Zakazy dowodowe – podział i przykłady 

Zakazami dowodowymi obejmujemy: 

1)  Zakazy dowodzenia: 

a)  Określonej tezy dowodowej, 
b)  Za pomocą określonego dowodu, 

2)  Zakazy stosowania niedopuszczalnych metod dowodzenia, 
3)  Zakazy wykorzystania dowodów. 

 
Zakaz dowodzenia określonej tezy dowodowej – pewna okolicznośd nie może byd w ogóle dowodzona 
za pomocą jakichkolwiek środków dowodowych. Ma miejsce gdy wyraźny przepis to przewiduje. Np.: 

 

Przebieg narady i głosowania nad orzeczeniem, które są tajne 

Strona | 3  

 

 

Zakaz dowodzenia prawa lub stosunku prawnego wbrew ustaleniom konstytutywnym 
orzeczenia innego sądu 

 

Zakaz dowodzenia zasadności lub bezzasadności uprzedniego prawomocnego skazania jako 
okoliczności decydującej o powrocie do przestępstwa. 

 
Zakazy dowodzenia za pomocą określonego dowodu – wykluczają możliwośd zarówno wprowadzania, 
jak i przeprowadzania określonego dowodu w procesie karnym ze względu na oznaczony interes 
społeczny. Dzielą się na bezwzględne i względne zakazy. 
 

a)  Bezwzględne zakazy dowodzenia za pomocą określonego dowodu – wyłączenie określonego 

dowodu z procesu jest absolutne. Dowód objęty takim zakazem jest w jego granicach 
niedopuszczalny. Należą do nich: 

 

Zakaz przesłuchania obroocy oskarżonego co do faktów, o których dowiedział się przy 
udzieleniu porady prawnej lub prowadząc sprawę, 

 

Zakaz przesłuchania duchownego co do faktów, o których dowiedział się przy spowiedzi, 

 

Zakaz odczytania lub odtworzenia wcześniej złożonych zeznao, jeśli świadek skorzystał  
z prawa odmowy zeznao lub został zwolniony z obowiązku zeznao ze względu na bliski 
stosunek do oskarżonego, 

 

Zakaz odczytywania protokołu przesłuchania świadka, jeżeli osoba ta jest następnie 
przesłuchana w charakterze oskarżonego. 

 

b)  Względne zakazy dowodzenia za pomocą określonego dowodu – wprawdzie wyłączają 

korzystanie w procesie karnym z określonych dowodów, ale pod warunkami przewidzianymi  
w ustawie dowody te mogą byd w procesie karnym przeprowadzone, np. pod warunkiem 
uzyskania zgody odpowiedniego organu. Zaliczamy do nich: 

 

Zakaz ze względu na tajemnicę paostwową, 

 

Zakaz ze względu na tajemnicę służbową lub zawodową, 

 

Zakaz ze względy na prawo odmowy złożenia zeznao, 

 

Zwolnienie od złożenia zeznao osoby pozostającej z oskarżonym w szczególnie bliskim 
stosunku osobistym. 

 
Zakazy stosowania niedopuszczalnych metod dowodzenia – zakazy te są w pierwszym rzędzie 
zabezpieczeniem reguły demokratycznego procesu karnego, który zapewnia przesłuchiwanej osobie 
swobodę wypowiedzi. Niedopuszczalne jest: 

 

Wpływanie na wypowiedź osoby przesłuchiwanej za pomocą przymusu lub groźby bezprawnej 
(np. przemoc fizyczna), 

 

Stosowanie hipnozy albo środków chemicznych lub technicznych wpływających na procesy 
psychiczne osoby przesłuchiwanej albo mających na celu kontrolę nieświadomych reakcji jej 
organizmu w związku z przesłuchaniem (hipnoza, narkoanaliza itp.). 

 

Stosowanie badao poligraficznych (wariograficznych) – chyba, że dobrowolna zgoda osoby 
przesłuchiwanej, wtedy dopuszczalne. 

 
Zakazy  wykorzystania dowodów – kiedy zakaz dowodowy ujęty zostaje wyłącznie od strony 
wykorzystania dowodów, wtedy możemy go określid jako samoistny zakaz wykorzystania dowodów, 
albo kiedy jest następstwem innej regulacji w postaci zakazu dowodzenia. 
 

a)  Samodzielne zakazy wykorzystania dowodów: 

 

Zakaz wykorzystania treści oświadczenia oskarżonego, dotyczącego zarzucanego mu 
czynu, jeżeli zostało złożone wobec biegłego albo lekarza udzielającego pomocy, 

Strona | 4  

 

 

Zakaz wykorzystania na rozprawie protokołu przesłuchania jako świadka osoby, która jest 
przesłuchiwana w charakterze oskarżonego, 

 

Wyjaśnienia podejrzanego nie mogą stanowid dowodu, jeżeli prokurator nie wystąpił  
z wnioskiem do sądu o nadanie podejrzanemu statusu świadka koronnego albo gdy sąd 
postanowieniem odmówił dopuszczenia dowodu z zeznao świadka koronnego. 

 

b)  Niesamodzielne zakazy wykorzystania dowodów: 

 

Sytuacje procesowe, gdy pomimo zakazu dowodzenia określonej tezy dowodowej lub 
zakazu dowodzenia za pomocą określonego dowodu, dowód zostanie przeprowadzony. 
Dowód taki jako nielegalny musi byd pominięty z zakresie ustaleo faktycznych, 

 

Zakaz wykorzystania wyjaśnieo, zeznao lub oświadczeo złożonych w warunkach 
stosowania niedopuszczalnych metod dowodzenia, 

 

Zakaz wykorzystania zeznao, wyjaśnieo i oświadczeo złożonych w warunkach 
wyłączających swobodę wypowiedzi, gdy uzyskane zostały z nadużyciem naturalnych 
warunków przesłuchania, np. przez długotrwałe przesłuchiwanie, także w porze nocnej 
lub osoby znajdującej się w stanie nietrzeźwości, 

 

Zakaz wykorzystania opinii złożonej przez biegłego, wobec którego po ustanowieniu go 
biegłym ujawniły się przyczyny niepowołania go w tym charakterze. 

 

Ciężar dowodowy (onus probandi)  

Formalny  - obowiązek dowodzenia (ciąży na organach procesowych – jest to prawny obowiązek 
dowodzenia). Prawny obowiązek dowodzenia nie odnosi się do oskarżyciela prywatnego, posiłkowego, 
ani powoda cywilnego, gdyż podmioty te nie są organami procesowymi, tylko uczestnikami z wyboru. 
 
Oskarżony, korzystając z domniemania niewinności, nie ma obowiązku, lecz uprawnienie dowodzenia. 
Obrooca ma natomiast prawny obowiązek dowodzenia okoliczności dla oskarżonego korzystnych.  
 
Materialny (ciężar dowodowy) – od prawnego obowiązku dowodzenia, czyli formalnego ciężaru 
dowodowego należy odróżnid ciężar dowodowy, czyli ciężar dowodowy w znaczeniu materialnym. 
 
Ciężar dowodowy obciąża stronę, która jest dotknięta niekorzyścią płynącą z braku dowodu lub 
niedowiedzenia określonej okoliczności. Niekorzyśd ta obciąża stronę czynną, a więc oskarżyciela  
i powoda cywilnego. Oskarżyciel publiczny, gdy wyrok będzie inny niż postulował, jest dla niego ujemną 
konsekwencją procesową – odrzuceniem jego tezy oskarżenia. Gdy chodzi o pozostałych oskarżycieli  
i powoda cywilnego, to konsekwencje niewykazania istnienia faktu głównego są jeszcze dalej idące, 
gdyż obok uniewinnienia i pozostawienia powództwa cywilnego bez rozpoznania na nich spada 
obowiązek ponoszenia kosztów procesu. 
 
Ciężar dowodowy z zasady nie dotyczy ani oskarżonego, ani jego obroocy. Jeżeli oskarżony nie 
przedstawi dowodów lub nie składa wyjaśnieo albo oskarżonemu lub jego obroocy nie uda się wykazad 
istnienia bądź nieistnienia okoliczności, to wcale nie oznacza, że obciąża to oskarżonego. Nieodparta 
obrona oskarżonego, nawet jeśli nie jest udowodniona, prowadzi do rozstrzygnięcia korzystnego dla 
oskarżonego. 
 
Jedynie w sprawach o pomówienie ciężar dowodowy może obciążad oskarżonego. Jeżeli oskarżyciel 
wykaże istnienie znamion przestępstwa z art. 212 K.k., co do którego oskarżony może przeprowadzid 
dowód prawdy, to w razie nieprzeprowadzenia dowodu prawdy w warunkach stwierdzenia istnienia 
znamion przestępstwa z art. 212 K.k., może nastąpid skazanie oskarżonego. Stanowi to dla oskarżonego 
dotkliwą konsekwencję nieprzeprowadzenia dowodu prawdy. 

Strona | 5  

 

Dokument i jego treść 

Dokument  – „nosiciel”  informacji,  mogącej  mied  znaczenie  w  procesie  karnym,  a  więc  w  stosunku  do 
źródła dowodowego mającego postad pisemną. 

Dokument – (art. 115 § 14 K.k.) każdy przedmiot, z którym jest związane określone prawo albo który ze 
względu na zawartą w nim treśd stanowi dowód prawa, stosunku prawnego albo okoliczności mogącej 
mied  znaczenie  prawne.  Jest  to  szeroko  rozumiany  dokument,  który  podlega  szczególnej  ochronie 
prawnej.  W  tym  znaczeniu  ochronie  prawnej  poddano  nie  tylko  dokumenty  pisane,  jak  np.  dyplomy 
studiów, bilety tramwajowe, teatralne itp. ale także dokumenty niepisane, np. znaki graniczne. 

Dla  dokumentu  w  znaczeniu  procesowym,  o  którym  mowa  jest  w  niniejszych  wywodach,  istotnymi 
składnikami są: 

 

Postad pisemna, czyli strona graficzna dokumentu 

 

Treśd dokumentu, czyli zawarta w nim wypowiedź 

 

Podłoże dokumentu, czyli na jakim materiale umieszczono znaki graficzne wyrażające treśd 

 

Autor dokumentu, czyli podmiot którego myśl wyrażono w dokumencie 

Przedmiot,  żeby  byd  dokumentem  musi  z  natury  rzeczy  posiadad  postad  pisemną.  Powinien  on  byd 
sporządzony za pomocą odpowiednich znaków graficznych. Mogą nimi byd pismo (ręczne, drukowane, 
maszynowe)  czy  też  znaki  graficzne  wykonane  za  pomocą  haftu  itp.  W  szerokim  znaczeniu  znaki 
graficzne mogą przybrad postad szkicu, planu lub zapisu utrwalającego dźwięk (taśma magnetofonowa). 

W  dokumencie  powinna  byd  wyrażona  myśl  ludzka  w  postaci  oświadczenia  woli  lub  wiedzy,  a  zatem 
powinna  się  w  nim  mieścid  pewna  intelektualna  treśd.  Dla  uznania  przedmiotu  za  dokument  nie  ma 
znaczenia, na jakim podłożu określona myśl została utrwalona (mogą byd na płótnie, papierze, skórze, 
kamieniu itp.).  

Dokument  w  znaczeniu  procesowym:  wyrażenie  myśli  w  postaci  pisemnej,  bez  względu  na  rodzaj 
użytych znaków graficznych i bez względu na to, na jakim podłożu została ona utrwalona, jeżeli zawiera 
informacje  mogące  mied  znaczenie  dla  prowadzonej  sprawy  karnej.  Może  byd  sporządzony  poza 
procesem, a następnie wprowadzony do procesu ze względu na swą treśd, np. list zawierający określoną 
wypowiedź, świadectwo lekarskie, karta wypisowa ze szpitala itp. Dokumenty są także „produkowane” 
w  ramach  procesu  karnego,  zwłaszcza  w  postaci  protokołów  z  czynności  dowodowych,  np.  
z przesłuchania świadka, wyjaśnieo oskarżonego, oględzin itp. 

Dokument  jest  źródłem  dowodowym  ze  względu  na  zawarte  w  nim  informacje.  Z  reguły  dokument 
pisany dostarcza środka dowodowego, jakim jest intelektualna treśd, jego myślowa zawartośd. Wówczas 
dowód z dokumentu przeprowadza się na rozprawie przez odczytanie. 

Podziały dokumentów: 

a)  Urzędowe i prywatne – kryterium jest wystawca dokumentu. Jeżeli dokument pochodzi od organu 

paostwowego, instytucji lub organizacji społecznej, to jest to  dokument urzędowy. Pochodzący od 
osoby prywatnej jest dokumentem prywatnym. 

Strona | 6  

 

b)  Podpisane i nie podpisane – o podpisanym mówimy gdy ujawniony jest jego wystawca. Dokument 

którego  autor  jest  nieznany,  jest  dokumentem  niepodpisanym,  anonimowym.  Anonim  może  byd 
wykorzystany  jako  dowód  swobodny  do  poszukiwania  dowodów  lub  wyjaśnienia  prawdziwości 
sygnału o przestępstwie, a więc jako podstawa dokonania czynności sprawdzających.  

c)  Pierwotne  i  pochodne  –  dotyczy  tego  czy  dokument  jest  oryginalny  czy  też  jest  wtórnikiem 

oryginału,  a  więc  jego  odpisem,  odbitką  kserograficzną  lub  zdjęciem.  Dokument  oryginalny  jest 
dowodem pierwotnym, a jego wtórnik pochodnym. 

d)  Wystawione  dla  toczącego  się  procesu  i  dokumenty  w  tym  celu  niesporządzone  –  częśd 

wykorzystywanych  w  procesie  dokumentów  wytworzona  zostaje  w  ramach  samego  procesu  
(np.  protokoły  zeznao,  wyjaśnieo  itp.).  Inne  sporządza  się  w  związku  z  procesem,  ale  poza  nim  
(np.  wywiad  środowiskowy,  opinia  o  oskarżonym  sporządzona  przez  szkołę  lub  zakład  pracy).  Do 
procesu  mogą  byd  wprowadzone  dokumenty,  które  wystawiono  bez  myśli  spożytkowania  ich  
w procesie np. listy prywatne, wcześniejsza korespondencja urzędowa, karta wypisowa ze szpitala 
itp. 

Notatka  urzędowa:  będzie  mogła  byd  sporządzona  kiedy  organ  ścigania  uzyska  określoną  informację, 
lecz jednocześnie nie może wprowadzid do procesu dowodu np. z powodu jego poufnego charakteru. 
Może  ona  byd  odczytana  na  rozprawie  tylko  wtedy,  gdy  nie  zawiera  informacji,  które  wymagają 
sporządzenia protokołu. 

Notatka  służbowa:  forma  dokumentowania  czynności  urzędowych  poza  procesem.  Informacje 
uzyskane  przed  wszczęciem  postępowania  karnego  np.  w  ramach  czynności  sprawdzających,  a  także 
uzyskane  w  sposób  poufny  mogą  byd  utrwalone  w  notatce  służbowej.  Natomiast  nie  jest  ona  formą 
dokumentowania  czynności  procesowych.  Informacja  w  niej  zawarta  może  stanowid  podstawę  do 
wszczęcia postępowania przygotowawczego lub do zarządzenia czynności sprawdzających. 

Taśma magnetofonowa stanowi dokument w szerokim znaczeniu traktując zapis jako formę utrwalenia 
myśli ludzkiej, co stanowi istotę dokumentu.  

Plany, szkice i projekty, np. budowlane, są dokumentami, gdyż jest to graficzna forma przedstawienia 
pewnego  stanu,  wyrażająca  określoną  treśd  w  miejsce,  lub  obok  słownego  opisu.  Podobnie  jest  
z fotografią lub utrwalonym na niej obrazem.  

Dowód z dokumentu jest przeprowadzany przez odczytanie. Jeżeli to jest dokument inny niż protokół, 
to odczytania dokonuje się w ramach art. 393 § 1 K.p.k. Dane dotyczące osoby oskarżonego oraz wyniki 
wywiadu  środowiskowego  uznaje  się  za  ujawnione  bez  odczytania.  Należy  je  jednak  odczytad    na 
żądanie oskarżonego lub obroocy. Protokoły i dokumenty podlegające odczytaniu na rozprawie można 
uznad  za  ujawnione  w  całości  lub  w  części  bez  ich  odczytania.  Należy  je  jednak  odczytad,  jeżeli 
którakolwiek ze stron o to wnosi. Nie dotyczy to sprzeciwu strony, której zeznania lub wyjaśnienia nie 
dotyczą. 

Świadek małoletni 

Przesłuchanie pokrzywdzonego/świadka poniżej 15 lat: pokrzywdzonego takiego przesłuchuje się tylko 
raz  w  charakterze  świadka,  chyba  że  wyjdą  na  jaw  istotne  okoliczności,  których  wyjaśnienie  wymaga 
ponownego  przesłuchania  lub  żąda  tego  oskarżony,  który  nie  miał  obroocy  w  czasie  pierwszego 

Strona | 7  

 

przesłuchania  pokrzywdzonego.  Przeprowadza  je  sąd  na  posiedzeniu  z  udziałem  biegłego  psychologa. 
Prokurator,  obrooca,  oraz  pełnomocnik  pokrzywdzonego  mają  prawo  wziąd  udział  w  przesłuchaniu. 
Ustawowy  przedstawiciel  oraz  osoba,  pod  której  stałą  pieczą  pokrzywdzony  pozostaje  ma  prawo  byd 
obecna  przy  przesłuchaniu,  jeżeli  nie  ogranicza  to  swobody  wypowiedzi  przesłuchiwanego.  Protokół 
przesłuchania  odczytuje  się  na  rozprawie  głównej;  jeżeli  został  sporządzony  zapis  obrazu  i  dźwięku 
przesłuchania,  należy  go  odtworzyd.  Świadka  takiego  można  przesłuchad  w  warunkach  określonych  
w art. 185a, w sprawach o przestępstwa popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej albo  
o przestępstwa określone w rozdziale XXV K.k., jeżeli zeznania tego świadka mogą mied znaczenie dla 
sprawy.  Jeżeli  osoba  przesłuchiwana  (nie  tylko  świadek)  nie  ukooczyła  lat  15  czynności  z  jej  udziałem 
powinny  byd  przeprowadzone  w  obecności  przedstawiciela  ustawowego  lub  faktycznego  opiekuna, 
chyba że dobro postępowania stoi temu na przeszkodzie. 

Świadek koronny 

Świadek koronny: gdy paostwo czyni sprawcy obietnice w zakresie ścigania lub ukarania za popełniony 
przez  niego  czyn  w  zamian  za  wyjawienie  tego,  co  wie  o  przestępstwach  innych  osób.  Instytucja  ta 
stwarza  możliwośd  przełamania  zmowy  pomiędzy  sprawcami  przestępstw.  Daje  ona  możliwośd 
prokuratorowi zrezygnowania w całości lub w części z oskarżenia tej osoby i powołania jej w charakterze 
świadka. 

Negatywne strony: nie da się tej instytucji pogodzid z zasadą legalizmu. Stwarza ona zbyt dużą swobodę 
dla  prokuratora  co  do  możliwości  wyboru  między  oskarżeniem  i  nieoskarżeniem  określonej  osoby. 
Wartośd w ten sposób uzyskanych zeznao może wzbudzad istotne wątpliwości, gdyż osoba ta ma interes 
osobisty, aby innych sprawców „pogrążad”, a siebie „wybielad”. 

Inaczej ma się sprawa kiedy zeznania świadka koronnego zapobiegają przyszłym czynom. Jeżeli można 
uratowad  np.  zdrowie  lub  życie  ludzkie  i  to  tylko  drogą  złagodzenia  kary  lub  odstąpienia  od  jej 
wymierzenia,  to  takie  rozwiązanie  jest  do  przyjęcia,  gdyż  wynika  to  z  prostego  wyrażenia  interesów  
w sensie stanu wyższej konieczności. 

W  charakterze  świadka  koronnego  może  byd  dopuszczony  tylko  podejrzany,  na  mocy  postanowienia 
sądu, jeżeli spełnione zostały łącznie następujące warunki (warunki pozytywne): 

 

Do  czasu  wniesienia  aktu  oskarżenia  do  sądu  jako  podejrzany  w  swych  wyjaśnieniach  przekazał 
organowi  prowadzącemu  postępowanie  informacje  które  mogą  przyczynid  się  do  ujawnienia 
okoliczności  przestępstwa,  wykrycia  pozostałych  sprawców,  ujawnienia  dalszych  przestępstw  lub 
zapobieżenia im 

 

Zobowiązał się do złożenia przed sądem wyczerpujących zeznao dotyczących osób uczestniczących 
w przestępstwie oraz pozostałych okolicznościach popełnienia przestępstwa 

Dopuszczenie dowodu z zeznao świadka koronnego można uzależnid od zobowiązania się podejrzanego 
do  zwrotu  korzyści  majątkowych  odniesionych  z  przestępstwa  oraz  naprawienia  szkody  nim 
wyrządzonej. 

 

 

Strona | 8  

 

Przepisów ustawy o świadku koronnym nie stosuje się do podejrzanego, który (warunki negatywne): 

 

Usiłował  popełnid  lub  popełnił  przestępstwo  zabójstwa  lub  współdziałał  w  popełnieniu  tego 
przestępstwa 

 

Nakłania  inną  osobę  do  popełnienia  czynu  zabronionego  w  celu  skierowania  przeciwko  niej 
postępowania karnego 

 

Kierował  zorganizowaną  grupą  albo  związkiem  mający  na  celu  popełnienie  przestępstwa 
(Nowelizacja! Obecnie ten, kto założył grupę przestępczą może byd świadkiem koronnym) 

W  przedmiocie  dopuszczenia  dowodu  z  zeznao  świadka  koronnego  postanowienie  wydaje  sąd 
okręgowy  właściwy do  rozpoznania  sprawy  na wniosek  prokuratora  prowadzącego  lub  nadzorującego 
postępowanie  przygotowawcze,  złożony  za  zgodą  Prokuratora  Generalnego  (Nowelizacja!  Kiedyś  za 
zgodą apelacyjnego). 

Jeżeli prokurator nie wystąpi z wnioskiem o dopuszczenie dowodu z zeznao świadka, albo gdy sąd wyda 
postanowienie  odmowne,  wyjaśnienia  podejrzanego  oraz  złożone  przed  sądem,  nie  mogą  stanowid 
dowodu. W takim wypadku protokół  wyjaśnieo podejrzanego podlega zniszczeniu. 

W razie wydania postanowienie o dopuszczeniu dowodu z zeznao świadka koronnego, postępowanie co 
do  osoby  objętej  postanowieniem  podlega  wyłączeniu  do  odrębnego  postępowania  i  następnie 
zawieszeniu do czasu prawomocnego zakooczenia postępowania przeciwko pozostałym sprawom. 

Następstwa  wystąpienia  w  roli  świadka  koronnego:  Sprawca  nie  podlega  karze  za  przestępstwo,  
w  którym  uczestniczył  i  które  jako  świadek  koronny  ujawnił.  Prokurator  wydaje  postanowienie  
o  umorzeniu  postępowania  w  ciągu  14  dni  od  daty  uprawomocnienia  się  orzeczenia  kooczącego 
postępowanie przeciwko  pozostałym sprawcom. Postanowienie to nie podlega zaskarżeniu zażaleniem. 

W  razie  zagrożenia  życia  lub  zdrowia  świadka  koronnego  lub  osoby  najbliższej  w  stosunku  do  niego 
może  byd  uruchomiony  program  ochrony,  przewidujący  ochronę  osobistą  lub  odpowiednią  pomoc. 
Orzeka  o  tym  prokurator.  Organem  właściwym  do  wykonania  takiego  postanowienia  jest  Komendant 
Główny Policji. 

Zasady przesłuchania + etapy przesłuchania 

!

 

Świadek – osoba obecna przy popełnieniu czynu, która postrzegała jego przebieg chociażby w jednym 
fragmencie. 

Świadek  przybrany  –  osoba  która  jest  przybrana  do  czynności,  aby  swą  obecnością  gwarantowała 
prawidłowośd dokonywanych czynności przeszukania. 

Świadek w znaczeniu procesowym: 

  Każda osoba która w tym charakterze została wezwana przez organ procesowy w celu złożenia 

zeznao  
w toku procesu karnego. (Wezwanie następuje, gdy według posiadanych przez organ procesowy 
danych  osoba  ta  posiada  informacje,  które  mogą  mied  znaczenie  dla  toczącego  się  procesu 
karnego) 

Strona | 9  

 

  Osoba zgłaszająca się do organu procesowego bez wezwania w celu złożenia zeznao – staje się 

świadkiem, gdy dotrze do organu uprawnionego w celu jej przesłuchania w tym charakterze. 

Świadek w procesie jest osobowym źródłem dowodowym a jego zeznania są środkiem dowodowym. 

Od  czasu  wezwania  osoby  w  charakterze  świadka  lub  zgłoszenia  się  bez  wezwania  ciążą  na  niej 
określone obowiązki: 

 

Stawiennictwa  na  wezwanie  organu  procesowego  (nie  dotyczy  osoby,  która  zgłosiła  się  bez 
wezwania)  –  z  reguły  wezwania  tego  dokonuje  organ  kierujący  procesem,  a  więc  prokurator  lub 
inny organ prowadzący śledztwo lub dochodzenie, a w postępowaniu głównym prezes sądu lub sąd. 
W wypadkach nie cierpiących zwłoki można wezwad lub zawiadomid osobę telefonicznie lub w inny 
sposób stosownie do okoliczności, pozostawiając w aktach odpis nadanego komunikatu z podpisem 
osoby  nadającej.  Osoba  wezwana  w  charakterze    świadka  musi  zatem  byd  o  fakcie  wezwania 
powiadomiona  w  sposób  określony  obowiązującymi  przepisami.  Czynności  nie  przeprowadza  się, 
jeżeli osoba uprawniona nie stawiła się, a brak dowodu, że została o niej powiadomiona oraz jeżeli 
zachodzi  uzasadnione  przypuszczenie,  że  niestawiennictwo  wynikło  z  powodu  przeszkód 
żywiołowych lub innych wyjątkowych przyczyn. 

W razie niemożliwości stawienia się na wezwanie z powodu choroby, kalectwa lub innej nie dającej 
się  usunąd  przeszkody,  osoba  wezwana  powinna  swą  nieobecnośd  usprawiedliwid. 
Niestawiennictwo  świadka  na  rozprawie  może  spowodowad  przerwę  lub  odroczenie  rozprawy.  
W  razie  nieusprawiedliwionego  niestawiennictwa  świadka,  któremu  doręczono  wezwanie,  można 
zastosowad kary porządkowe oraz zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie. 

 

Pozostawania  do  dyspozycji  organu  procesowego  –  osoba  wezwana  nie  tylko  powinna  się  stawid  
w  miejscu  i  czasie  oznaczonym  w  wezwaniu,  ale  także  pozostawad  do  dyspozycji  organu 
procesowego,  aż  nie  zostanie  zwolniona.  Jak  długo  czynnośd  ta  nie  zostanie  zakooczona  i  organ 
kierujący  procesem  nie  zwolni  świadka,  tak  długo  trwa  obowiązek  pozostawania  do  dyspozycji 
organu procesowego, aż nie zostanie zwolniona.  

 

Zeznawania – na osobie wezwanej w charakterze świadka ciąży prawny obowiązek zeznawania. Jest 
to  z  jednej  strony  jej  uprawnienie  do  zeznawania,  z  drugiej  strony  obowiązek  prawny, 
sankcjonowany stosowaniem środków przymusu procesowego. 

 

Złożenia  przyrzeczenia  –  obowiązek  złożenia  przyrzeczenia  ograniczony  został  do  przesłuchania 
świadka  przez  sąd  lub  sędziego  delegowanego,  a  także  w  ramach  316  §  3  K.p.k.    Od  świadka  nie 
odbiera  się  przyrzeczenia  przed  przesłuchaniem  przez  organy  ścigania  karnego.  Przyrzeczenie  jest 
dodatkowym  elementem  mającym  wzmocnid  wiarygodnośd  zeznao  świadka.  Świadek  ma 
obowiązek  złożenia  przyrzeczenia.  Sam  z  tego  obowiązku  nie  może  się  zwolnid,  chyba  że  ustawa 
wyraźnie  stanowi,  że  nie  należy  od  niego  odbierad  przyrzeczenia.  Generalnie  nie  odbiera  się  
w  wypadkach  określonych  w  art.  189  K.p.k.  (gdy  nie  jest  on  w  stanie  zrozumied  znaczenia 
przyrzeczenia  (np.  małoletni,  chory  psychicznie)  lub  kiedy  dopuścił  się  przestępstwa  fałszywych 
zeznao).  Sąd  może  odstąpid  również  od  odebrania  przyrzeczenia  od  świadka,  ale  pod  warunkiem  
że strony się temu nie sprzeciwiają. Nie można odstąpid od odebrania przyrzeczenia, jeżeli strony 
się temu sprzeciwiają, nie podzielając przekonania sądu w tym zakresie. 

Strona | 10  

 

Przyrzeczenie ma formę uroczystą. Tekst świadek powtarza za sędzią. Osoby obecne na sali stoją. 
Jeżeli  świadek  jest  głuchy  lub  niemy  przyrzeczenie  składa  przez  podpisanie  tekstu  przyrzeczenia.  
W  razie  złożenia  już  w  danej  sprawie  przyrzeczenia  przypomina  się  mu  je  przy  następnym 
przesłuchaniu. Obowiązek złożenia może byd wymuszony karami porządkowymi. 

 

Zeznawania  prawdy  –  w  przeciwieostwie  do  oskarżonego  świadek  zeznając  jest  zobowiązany  do 
mówienia  prawdy  (najistotniejszy  obowiązek  świadka).  Każdy  organ  kierujący  procesem,  bez 
względu  na  stadium  procesowe,  powinien  świadka  przed  przesłuchaniem  pouczyd  
o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Odpowiedzialnośd za fałszywe zeznania nie zachodzi, gdy 
pojawiają się nieścisłości w zeznaniach świadka, wynikające z deformacji w zakresie spostrzegania  
i  zapamiętywania,  kiedy  nie  są  one  następstwem  świadomej  dążności  do  przedstawienia  faktów 
niezgodnie z prawdą lub zatajenia prawdy. W postępowaniu przygotowawczym świadek podpisuje 
oświadczenie, że został uprzedzony o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. 

Uprawnienia świadka: 

 

Świadek ma prawo do nie zeznawania i nie odpowiadania na kierowane do niego pytania. Dotyczy 
to  zarówno  pytao  obraźliwych  dla  świadka,  jak  i  niestosownych  zachowao  oskarżonego  na  sali 
rozpraw (ochrona godności świadka) *por. zakazy dowodzenia+.  

 

Świadek może żądad, aby go przesłuchano za rozprawie z wyłączeniem jawności, jeżeli treśd zeznao 
mogłaby narazid na haobę jego lub osobę dla niego najbliższą.  

 

Uprawnienie do zwrotu poniesionych wydatków z powodu stawiennictwa. 

 

W odniesieniu do przesłuchania świadka obowiązują reguły przesłuchania. 

Przesłuchanie świadka jest możliwe przy użyciu urządzeo technicznych, na odległośd. W postępowaniu 
przed  sądem  w  czynności  tej  bierze  udział  sędzia  wyznaczony  lub  sąd  wezwany,  w  którego  okręgu 
świadek przebywa. 

Wskazana techniczna możliwośd może byd wykorzystana w celu przesłuchania: 

 

Świadka,  który  nie  może  się  stawid  na  wezwanie  z  powodu  choroby,  kalectwa  lub  innej  nie 
dającej się usunąd przeszkody. 

 

Świadka anonimowego 

Przesłuchanie rozpoczyna się od zapytania świadka o dane personalne, karalnośd za fałszywe zeznania 
oraz stosunek do stron. Świadek ma zeznawad o znanych mu faktach. 

Jeżeli  karalnośd  czynu  zależy  od  stanu  zdrowia  pokrzywdzonego  (np.  w  przypadku  przestępstwa 
wykorzystania bezradności, upośledzenia  – art. 198 K.k.), nie może on sprzeciwid się oględzinom ciała  
i badaniom nie połączonym z zabiegiem chirurgicznym lub z obserwacją w zakładzie leczniczym. Badao 
tych (bez zgody) nie można przeprowadzid, gdy dotyczy to osób, które odmówiły zeznao lub zostały od 
nich zwolnione. 

W  razie  istnienia  wątpliwości  co  do  stanu  psychicznego  świadka,  jego  stanu  rozwoju  umysłowego, 
zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego dokonanych spostrzeżeo sąd lub prokurator może 

Strona | 11  

 

zarządzid  przesłuchanie  świadka  z  udziałem  biegłego  lekarza  lub  biegłego  psychologa  a  świadek  nie 
może  się  temu  sprzeciwid.  W  pozostałym  zakresie  na  badanie  świadka  potrzebna  jest  jego  zgoda. 
Świadka za jego zgodą, można poddad oględzinom i badaniu lekarskiemu lub psychologicznemu, jeżeli 
jest  to  konieczne  do  celów  dowodowych,  ale  badania  te  nie  mogą  byd  połączone  z  zabiegami 
chirurgicznymi lub obserwacją w zakładzie leczniczym. 

Kumulacja roli świadka z innymi: świadek może występowad w tej roli, będąc jednocześnie powodem 
cywilnym,  oskarżycielem  posiłkowym,  czy  pełnomocnikiem  strony.  Nie  może  natomiast  byd 
jednocześnie  oskarżonym  (chyba  że  w  różnych  procesach),    ani  biegłym.  Łączenie  roli  świadka  
z  przedstawicielem  społecznym  oraz  adwokatem  też  wzbudza  pewne  wątpliwości.  Adwokat  w  takim 
wypadku powinien wypowiedzied stosunek obrooczy. 

Przemiennośd  występowania  w  jednym  procesie  tej  samej  osoby,  raz  jako  oskarżony,  a  w  innym 
etapie  oskarżonego:  zdarza  się,  że  osoba  początkowo  przesłuchana  w  charakterze  świadka  staje  się 
oskarżoną. W takim wypadku protokół jej zeznao złożonych wcześniej w charakterze świadka nie może 
byd  w  procesie  wykorzystany  na  rozprawie.  Jeżeli  osoba  najpierw  przesłuchana  została  w  charakterze 
oskarżonego,  a  następnie  postępowanie  co  do  niej  zostanie  umorzone,  to  może  byd  powołana  jako 
świadek.  Wówczas  protokół  jej  wyjaśnieo  może  byd  ujawniony na  rozprawie  w  ramach  391  § 2 K.p.k. 
Gdy  sprawę  jednego  współoskarżonego  włączono  do  odrębnego postępowania,  drugi  współoskarżony 
może wystąpid w niej w charakterze świadka, ale wówczas służy mu prawo odmowy zeznao. 

ETAPY PRZESŁUCHANIA W POSTĘPOWANIU PRZYGOTOWAWCZYM 

! 

 
I FAZA – faza wstępna 
W tej fazie następuje sprawdzenie tożsamości i pouczenie o ciążących obowiązkach (np. obowiązek 
zeznao zgodnie z prawdą) i przysługujących uprawnieniach (np. o prawie do odmowy składania zeznao). 
II FAZA – faza swobodnej relacji 
Osoba przesłuchiwana składa swobodną relację, której nie należy przerywad pytaniami ani kierunkowad. 
Jedynie wtedy, gdy swobodna relacja zaczyna odbiegad od związku z powodem przesłuchania można 
zwrócid się do przesłuchiwanego by mówił odnośnie tego, co wie na temat sprawy będącej 
przedmiotem przesłuchania. 
III FAZA – faza zadawania pytao kontrolnych 
W tej fazie mogą padad pytania kontrolne mające na celu uzupełnienie, bądź sprecyzowanie relacji 
osoby przesłuchiwanej. 
IV FAZA – faza koocowa 
Protokół z przesłuchania oddaje się do przeczytania osobie przesłuchiwanej, następnie nanosi 
ewentualne poprawki i daje do podpisu. 

ETAPY PRZESŁUCHANIA W POSTĘPOWANIU PRZED SĄDEM 
 
W przeciwieostwie do przesłuchania w postępowaniu przygotowawczym przy przesłuchaniu przed 
sądem wyróżniamy fazę II (swobodnej relacji) oraz fazę III (zadawania pytao kontrolnych).  
 
I FAZA – faza swobodnej relacji 
Osoba przesłuchiwana składa swobodną relację, której nie należy przerywad pytaniami ani kierunkowad. 
Jedynie wtedy, gdy swobodna relacja zaczyna odbiegad od związku z powodem przesłuchania można 
zwrócid się do przesłuchiwanego by mówił odnośnie tego, co wie na temat sprawy będącej 
przedmiotem przesłuchania. 

Strona | 12  

 

II FAZA – faza zadawania pytao kontrolnych 
W tej fazie mogą padad pytania kontrolne mające na celu uzupełnienie, bądź sprecyzowanie relacji 
osoby przesłuchiwanej.  
 

I instancja 

Proces wpadkowy 

PRZEDMIOTOWE ROZSZERZENIE OSKARŻENIA 

 

Rozszerzenie oskarżenia na rozprawie przeciwko temu samemu oskarżonemu o inny czyn, oprócz 
czynów objętych aktem oskarżenia, jest wyjątkowo możliwe w związku z zastosowaniem tzw. procesu 
wpadkowego (art. 398 K.p.k.), czyli przedmiotowego rozszerzenia oskarżenia. 
 
Jest to dopuszczalne jedynie wówczas, gdy kumulatywnie wystąpią wszystkie przesłanki stosowania tej 
instytucji i równocześnie nie wystąpią przeszkody procesowe uniemożliwiające prowadzenie w tym 
zakresie postępowania karnego.  
 
Przesłanki: 
1) Okoliczności ujawnione na rozprawie (po jej wywołaniu) wskazują, że oskarżony dopuścił się innego 
czynu, oprócz objętego aktem oskarżenia – Czyn który ujawniony został na rozprawie nie może byd 
czynem zarzucanym oskarżonemu w zmienionej w istotny sposób postaci, lecz czynem nowym,  
o którego popełnieniu przez oskarżonego organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości wcześniej nie 
posiadały informacji. 
 
2) Oskarżyciel zarzuca na rozprawie popełnienie tego czynu i domaga się natychmiastowego 
rozszerzenia postępowania o ten czyn (zarzut sformułowany w postaci ustnego oskarżenia) – treśd 
umieszcza się w protokole rozprawy. 
 
3) Oskarżony wyraża zgodę na rozpoznanie czynu w ramach nowego oskarżenia na tej samej rozprawie 
– oświadczenia w tym przedmiocie nie może za niego złożyd jego obrooca i powinno ono zostad 
umieszczone w protokole rozprawy. Zgoda musi byd wyraźna. 
 
4) Nie zachodzi koniecznośd przeprowadzenia postępowania przygotowawczego, co do nowego czynu 
 
Pomimo spełnienia warunków, sąd nie jest zobowiązany, a jedynie ma prawo do rozpoznania na 
rozprawie nowego zarzucanego czynu. 
 
Ustny akt oskarżenia jest tylko propozycją dla sądu i oskarżonego, by szybciej i efektywniej rozstrzygnąd 
o odpowiedzialności oskarżonego, a nie pełni funkcji inicjującej postępowanie. 
 
Sąd może także odroczyd rozprawę, powodując czasowe wstrzymanie biegu procesu. Może to mied 
miejsce wówczas, gdy oskarżony zgadza się na rozpoznanie nowego czynu, jednak nie wyraża zgody na 
czynienie tego natychmiast, uznając, że winien mied czas na przygotowanie obrony. Wówczas nie ustaje 
zawisłośd sprawy przed sądem o oba czyny, lecz oskarżyciel wnosi nowy, uzupełniający akt oskarżenia, 
który umożliwia oskarżonemu przygotowanie obrony. W takim wypadku pisemny akt oskarżenia 
powinien byd oskarżonemu doręczony przed rozprawą. 
 
Przedmiotowe rozstrzygnięcie oskarżenia może wystąpid nie tylko w sprawach o przestępstwa ścigane  
z oskarżenia publicznego, ale nadto w sprawach o przestępstwa prywatnoskargowe, a także wówczas 

Strona | 13  

 

gdy z subsydiarnym aktem oskarżenia wystąpił oskarżyciel posiłkowy; dotyczy to również innych 
podmiotów uprawnionych do występowania przed sądem w charakterze oskarżyciela w postępowaniu 
uproszczonym. 

Wyjaśnienia oskarżonego 

Po odczytaniu aktu oskarżenia przewodniczący poucza oskarżonego o prawie składania wyjaśnieo, 
odmowy wyjaśnieo lub odpowiedzi na pytania, po czym pyta go o to: 
 
1) Czy przyznaje się do zarzucanego mu czynu 
2) Czy chce złożyd wyjaśnienia i jakie 
 
Jeżeli oskarżony decyduje się na składanie wyjaśnieo, należy mu umożliwid ich złożenie w warunkach 
swobodnej wypowiedzi. Po jego relacji można zadawad pytania. *patrz etapy przesłuchania+ 
 
Do czasu zakooczenia pierwszego przesłuchania na rozprawie głównej, oskarżony któremu zarzucono 
występek, może złożyd wniosek o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie mu kary (określonego 
rodzaju i rozmiaru ewentualnie poddania go próbie) lub środka karnego bez przeprowadzania 
postępowania dowodowego. Jest to tzw. wniosek o dobrowolne poddanie się karze (art. 387 K.p.k.) 
[patrz zagadnienie poniżej+. 
 
Oskarżony może składad wyjaśnienia, może jednak odmówid ich złożenia. W razie odmowy złożenia 
wyjaśnieo lub oświadczenia przez oskarżonego, że pewnych szczegółów nie pamięta, albo złożenia 
odmiennych wyjaśnieo niż poprzednio lub w innej spawie, odczytuje się na rozprawie protokół jego 
wyjaśnieo, złożonych poprzednio w charakterze oskarżonego w tej lub innej sprawie. Odczytanie to 
może mied miejsce jedynie w odpowiednim zakresie, tj. tylko w tej części, w której wyjaśnienia 
oskarżonego są odmienne od wcześniej złożonych albo, co do której odmawia składania wyjaśnieo. Po 
odczytaniu protokołu przewodniczący zwraca się do oskarżonego o wypowiedzenie się co do jego treści 
i o wyjaśnienie zachodzących sprzeczności. Odmienności pomiędzy wyjaśnieniami oskarżonego muszą 
byd wyraźne. 
 
Odczytanie protokołu poprzednich wyjaśnieo jest nie tylko prawem, ale i obowiązkiem sądu, gdyż ich 
nieodczytanie może prowadzid do niezgodnych z prawdą ustaleo faktycznych. Odczytaniu podlegają 
ponadto protokoły wyjaśnieo oskarżonego sporządzone przed organami ścigania paostwa obcego,  
w ramach pomocy prawnej lub w postępowaniu przed przejęciem ścigania. 
 
Obowiązujące przepisy nie przewidują odczytania protokołu zeznao złożonych w charakterze świadka, 
jeżeli ta osoba jest następnie przesłuchiwana jako oskarżony, świadek bowiem jest zobowiązany do 
składania zeznao, a w dodatku pod groźbą kary. Odczytanie protokołu zeznao, jakie oskarżony złożył  
w postępowaniu przygotowawczym w danej sprawie w charakterze świadka nie jest dopuszczalne. 

Dobrowolne poddanie się karze 

!

 

Do czasu zakooczenia pierwszego przesłuchania na rozprawie głównej, oskarżony któremu zarzucono 
występek, może złożyd wniosek o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie mu kary (określonego 
rodzaju i rozmiaru ewentualnie poddania go próbie) lub środka karnego bez przeprowadzania 
postępowania dowodowego. Jest to tzw. wniosek o dobrowolne poddanie się karze (art. 387 K.p.k.). 
 
Sąd może przychylid się do wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego tylko wtedy gdy 
jednocześnie: 

 

Okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości 

 

Postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte 

Strona | 14  

 

 

Nie sprzeciwiają się temu prokurator oraz pokrzywdzony 

 
Może byd następstwem porozumienia się stron procesowych. Sąd może uzależnid uwzględnienie 
wniosku oskarżonego od zaproponowanych przez siebie zmian. Zmianom tym mogą sprzeciwid się 
strony oraz pokrzywdzony. Jeżeli sąd uzna to za celowe, może odroczyd posiedzenie, wyznaczając 
stronom odpowiedni termin. Na wniosek oskarżonego i pokrzywdzonego, uzasadniony potrzebą 
dokonania uzgodnieo, sąd zarządza stosowną przerwę lub odracza rozprawę. Przychylając się do 
wniosku, sąd może uznad za ujawnione dowody wymienione w akcie oskarżenia lub dokumenty 
przedłożone przez stronę. 
 
Jeżeli wniosek oskarżonego został złożony przed rozpoczęciem rozprawy, sąd rozpoznaje go na 
rozprawie, chyba że sprawa toczy się w trybie uproszczonym. W tym trybie możliwe jest jedynie 
wydanie wyroku skazującego, nie zaś warunkowo umarzającego postępowanie karne. W razie 
nieuwzględnienia wniosku i braku podstaw do zastosowania tej instytucji, sąd prowadzi dalej 
postępowanie dowodowe na zasadach ogólnych. 
 
Sąd może za zgodą obecnych stron przeprowadzid postępowanie dowodowe tylko częściowo, jeżeli 
wyjaśnienia oskarżonego, przyznającego się do winy, nie budzą wątpliwości. Zgoda stron na 
ograniczenie postępowania dowodowego powinna byd wyraźna i odnotowana w protokole rozprawy, 
zaś brak zgody jednej ze stron eliminuje dopuszczalnośd stosowania tej instytucji. 
 

Skazanie bez rozprawy 

! 

Prokurator może umieścid w akcie oskarżenia wniosek o wydanie wyroku skazującego i orzeczenie 
uzgodnionych z oskarżonym kary lub środka karnego za występek zagrożony karą nieprzekraczającą  
10 lat pozbawienia wolności bez przeprowadzania rozprawy, jeżeli: 

 

Okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości 

 

Postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte. 

 
Jeżeli zachodzą powyższe warunki, a w świetle zebranych dowodów wyjaśnienia podejrzanego nie 
budzą wątpliwości, dalszych czynności dowodowych w postępowaniu przygotowawczym można nie 
przeprowadzad. Przeprowadza się jednak czynności, co do których zachodzi niebezpieczeostwo, że nie 
będzie można ich przeprowadzid na rozprawie.  
 
Uzasadnienie aktu oskarżenia można ograniczyd do wskazania powyższych warunków. 
 

Porównanie dobrowolnego poddania się karze (art. 
387 K.p.k.) i skazania bez rozprawy (art. 355 K.p.k.) 

! 

 

art. 355 

art. 387 

Prokurator w akcie oskarżenia 

Oskarżony we wniosku 

Występek zagrożony karą nieprzekraczającą 

10 lat pozbawienia wolności 

Występek  

Posiedzenie 

Rozprawa 

Porozumienie z pokrzywdzonym zostało już 

zawarte 

Porozumienie z pokrzywdzonym ma dopiero 

byd zawarte 

 

Strona | 15  

 

Czynności zlecone prokuratorowi przez sąd w trakcie 
rozprawy (art. 397 K.p.k.) 

Jeżeli dopiero w toku rozprawy ujawnią się istotne braki postępowania przygotowawczego, a ich 
usunięcie przez sąd uniemożliwiałoby wydanie prawidłowego orzeczenia w rozsądnym terminie, zaś 
przeszkód tych nie można usunąd stosując przepis art. 396 (w ramach pomocy prawnej – sędzia 
wyznaczony lub sąd wezwany), sąd może przerwad albo odroczyd rozprawę zakreślając oskarżycielowi 
publicznemu termin do przedstawienia dowodów, których przeprowadzenie pozwoliłoby na usunięcie 
dostrzeżonych braków. 
 
Oskarżyciel publiczny w celu zebrania brakujących dowodów może przedsięwziąd osobiście,  
a prokurator także zlecid Policji dokonanie niezbędnych czynności dowodowych.  
 
Oskarżyciel publiczny w wypadku niemożności dotrzymania zakreślonego terminu może zwrócid się do 
sądu o jego przedłużenie. 
 
Jeżeli oskarżyciel publiczny w wyznaczonym terminie nie przedstawi stosownych dowodów, sąd 
rozstrzyga na korzyśd oskarżonego wątpliwości wynikające z nieprzeprowadzenia tych dowodów. 
 

Zwrot sprawy do uzupełnienia postępowania 
przygotowawczego (art. 345 K.p.k.) 

Sąd przekazuje sprawę prokuratorowi w celu uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia, jeżeli akta sprawy 
wskazują na istotne braki tego postępowania, zwłaszcza na potrzebę poszukiwania dowodów, zaś 
dokonanie niezbędnych czynności przez sąd powodowałoby znaczne trudności. 

 

 

Przekazując sprawę prokuratorowi sąd wskazuje kierunek uzupełnienia, a w razie potrzeby także 
odpowiednie czynności, jakie należy przedsięwziąd. 

 

 

Na postanowienie sądu służy stronom zażalenie. 
 

Postępowania szczególne 

Wyrok zaoczny 

Wyrokowanie zaoczne stanowi zmodyfikowaną postad postępowania uproszczonego. Konstrukcja ta ma 
charakter fakultatywny. Warunki wyrokowania zaocznego (obok zachowania przesłanek ogólnych  
i szczególnych decydujących o dopuszczalności postępowania uproszczonego): 
 
1) Niestawienie się zarówno oskarżonego, jak i jego obroocy na rozprawie, o której zostali prawidłowo 
powiadomieni oraz brak wniosku oskarżonego o odroczenie rozprawy, który byłby połączony  
z usprawiedliwieniem jego niestawiennictwa, 
 
2) Możliwośd odczytania wyjaśnieo oskarżonego. 
 
Okolicznośd wyłączająca możliwośd wydania wyroku zaocznego (negatywna przesłanka): potrzeba 
orzeczenia tytułem środka zabezpieczającego innego środka, niż przepadek przedmiotów. Orzeczenie 
innego środka wymaga obecności oskarżonego. 

Strona | 16  

 

Nie jest wyrokiem zaocznym: 
 

 

Wyrok wydany na rozprawie, na której wprawdzie nie stawił się oskarżony, nie usprawiedliwiając 
swojej nieobecności, ale był obecny jego obrooca. 

 

Wyrok wydany na rozprawie kontynuowanej pod nieobecnośd oskarżonego, który po złożeniu 
wyjaśnieo opuścił salę rozpraw bez zezwolenia przewodniczącego lub wydany pomimo jego 
nieobecności w sytuacjach określonych w art. 377 K.p.k. 

 
W każdym wypadku niestawiennictwa oskarżonego na rozprawie prowadzone w postępowaniu 
uproszczonym odczytuje się uprzednio złożone przez niego wyjaśnienia. Można też dokonad tzw. 
rekwizycyjnego przeprowadzenia dowodu z art. 396 § 2-4 K.p.k. 
 
Treścią wyroku zaocznego może byd każde rozstrzygniecie. Oznacza to że przede wszystkim, że oprócz 
skazania, wyrokiem zaocznym można również oskarżonego uniewinnid lub umorzyd postępowanie. 
 
Sprzeciw: Wyrok zaoczny podlega z urzędu doręczeniu oskarżonemu. W terminie 7 dni od doręczenia 
odpisu wyroku zaocznego oskarżony może wnieśd sprzeciw usprawiedliwiając swą nieobecnośd na 
rozprawie. Sprzeciw przysługuje jedynie oskarżonemu. Wniesienie sprzeciwu nie wyczerpuje sposobów 
zakwestionowania wyroku zaocznego, bowiem od tego orzeczenia stronom przysługuje zwyczajny 
środek odwoławczy w postaci apelacji. 
 
Odmowa przyjęcia sprzeciwu: jeśli został wniesiony po terminie lub przez osobę nieuprawnioną,  
a także gdy nie wskazano w nim okoliczności usprawiedliwiających nieobecnośd na rozprawie i brak ten 
nie został usunięty w terminie 7-dniowym. 
 
Decyzja o przyjęciu lub odmowie przyjęcia sprzeciwu od wyroku zaocznego należy do prezesa sądu. Na 
zarządzenie prezesa sądu o odmowie przyjęcia sprzeciwu jako zamykające drogę do wydania wyroku 
przysługuje zażalenie. 
 
Nieuwzględnienie sprzeciwu: sąd wydaje postanowienie o nieuwzględnieniu sprzeciwu, jeżeli uzna 
nieobecnośd oskarżonego za nieusprawiedliwioną. Postanowienie to podlega zaskarżeniu zażaleniem. 
 
Jeżeli oskarżony wniósł sprzeciw, a nie połączył z nim wniosku o uzasadnienie wyroku na piśmie, 
nieprzyjęcie sprzeciwu powoduje, że wyrok zaoczny staje się prawomocny, chyba że nie upłynął jeszcze 
ów 7-dniowy termin do wniesienia wniosku o uzasadnienie lub został on złożony przez inny uprawniony 
podmiot. Natomiast w razie nieprzyjęcia lub nieuwzględnienia sprzeciwu, z którym połączono wniosek  
o uzasadnienie wyroku zaocznego na piśmie, sąd jest zobowiązany sporządzid uzasadnienie, które 
następnie doręcza się oskarżonemu. 
 
Uwzględnienie sprzeciwu otwiera drogę do ponownego rozpoznania sprawy. Nie powoduje ono jednak 
automatycznej utraty mocy prawnej przez wyrok zaoczny. Do wywołania takiego skutku konieczne jest 
stawienie się oskarżonego lub jego obroocy na rozprawie wyznaczonej w następstwie uwzględnienia 
sprzeciwu. Gdy do tego dojdzie wyrok zaoczny traci moc z mocy prawa. Jeżeli natomiast oskarżony, ani 
obrooca ponownie się nie stawią – wyrok zaoczny pozostaje w mocy. 
 

Postępowanie nakazowe 

W postępowaniu nakazowym znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu 
uproszczonym, jeżeli przepisy regulujące tryb nakazowy nie stanowią inaczej. 

Strona | 17  

 

Rezygnacja z rozprawy głównej jako zasadniczego etapu postępowania jurysdykcyjnego i otwarcie  
w ten sposób drogi do rozstrzygnięcia przez sąd o przedmiocie procesu na posiedzeniu w formie 
wyroku nakazowego. 
 
Postępowanie nakazowe jest dopuszczalne, jeżeli wystąpią następujące szczególne przesłanki 
dodatnie: 
1) Sprawa podlega rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym 
2) Zachodzi wypadek pozwalający na orzeczenie za przestępstwo kary ograniczenia wolności lub kary 
grzywny – wykluczone jest wymierzenie kary pozbawienia wolności w jakiejkolwiek postaci. Kara 
ograniczenia wolności lub kara grzywny musi stanowid w ocenie sądu wystarczającą reakcję na 
przestępstwo. 
3) Sąd uznaje, na podstawie zebranego w postępowaniu przygotowawczym materiału dowodowego,  
że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. 
 
Przesłanki ujemne (postępowanie jest niedopuszczalne): 
1) W stosunku do osoby pozbawionej wolności, 
2) W sprawie z oskarżenia prywatnego, 
3) Jeżeli oskarżony jest nieletni, głuchy, niemy, niewidomy, lub zachodzi wątpliwośd co do jego 
Poczytalności. 
 
Wyrok nakazowy: Sąd wydaje wyrok nakazowy na posiedzeniu, które odbywa się bez udziału stron.  
O rozpoznaniu sprawy w tym postępowaniu decyduje wstępnie prezes sądu, który kieruje sprawę na 
posiedzenie sądu, jeżeli uzna, że rozstrzygnięcie sprawy może nastąpid w drodze wyroku nakazowego. 
 
Wyrokiem nakazowym może orzec karę ograniczenia wolności w pełnych granicach jej wymiaru, 
wyznaczonych w przepisach prawa karnego materialnego lub grzywny w wysokości do 100 stawek 
dziennych albo do 200 000 złotych. Orzeczenie grzywny w większym rozmiarze stanowi rażące 
naruszenie ustawy karnoprocesowej. Obok wymierzenia kary, w wypadkach przewidzianych w ustawie, 
można orzec środek karny każdego rodzaju. Sąd może także orzec tylko środek karny, jeśli znajduje to 
oparcie w K.k. 
 
Jeżeli w ocenie sądu kara grzywny miałaby wykroczyd poza granice jej orzekania dopuszczalne  
w postępowaniu nakazowym, powinien wydad postanowienie o skierowaniu sprawy do rozpoznania na 
rozprawie w postępowaniu uproszczonym. 
 
Wydając wyrok nakazowy sąd zasądza w całości roszczenie zgłoszone w powództwie cywilnym. Sąd 
pozostawia powództwo cywilne bez rozpoznania, jeżeli materiał dowodowy zebrany w postępowaniu 
przygotowawczym nie jest wystarczający do orzeczenia w ogóle lub o całości zgłoszonego roszczenia 
cywilnego. Jeżeli powództwa nie wytoczono, sąd wydając wyrok nakazowy zasądza odszkodowanie 
pieniężne na rzecz pokrzywdzonego z urzędu, chyba że materiał dowodowy nie pozwala na dokonanie 
oceny w kwestii wystąpienia szkody lub jej wysokości. 
 
Na strukturę treściową wyroku nakazowego składają się: 
1) Oznaczenie sądu i sędziego, który wydał wyrok nakazowy, 
2) Data wydania wyroku, 
3) Imię i nazwisko oraz inne dane określające tożsamośd oskarżonego, 
4) Dokładne określenie czynu przypisanego przez sąd oskarżonemu, ze wskazaniem zastosowanych 
przepisów ustawy karnej, 
5) Wymiar kary i inne niezbędne rozstrzygnięcia. 
 
Wyrok nakazowy może nie zawierad uzasadnienia. Kwestia sporządzenia uzasadnienia zależy od oceny 

Strona | 18  

 

sądu. 
 
Wyrok nakazowy zapada poza rozprawą, jego treśd udostępnia się publicznie przez złożenie odpisu 
wyroku na okres 7 dni w sekretariacie, o czym należy uczynid wzmiankę w protokole posiedzenia. Odpis 
wyroku nakazowego doręcza się oskarżycielowi, a oskarżonemu i jego obroocy łącznie z odpisem aktu 
oskarżenia. 
 
Sprzeciw: Wyrok nakazowy może byd zaskarżony sprzeciwem w terminie zawitym 7 dni od doręczenia 
nakazu. Uprawnienie do wniesienia sprzeciwu przysługuje oskarżycielowi i oskarżonemu (także 
obroocy). 
 
Sprzeciw powinien odpowiadad ogólnym wymogom pisma procesowego. Nie jest konieczne 
przytaczanie jakichkolwiek zarzutów. Sam fakt wniesienia sprzeciwu przez uprawniony podmiot  
z zachowaniem terminu skutkuje utratą mocy prawnej przez wyrok nakazowy i koniecznością 
rozpoznania sprawy na zasadach ogólnych. Jeżeli jednak wnoszący sprzeciw podniesie w nim zarzuty 
odnoszące się wyłącznie do rozstrzygnięcia o roszczeniu cywilnym wyrok nakazowy traci moc tylko  
w części obejmującej to rozstrzygnięcie. 
 
Prezes sądu odmawia przyjęcia sprzeciwu, jeżeli został wniesiony po terminie lub przez osobę 
nieuprawnioną. Zarządzenie to podlega zaskarżeniu zażaleniem. 
 
Skuteczne wniesienie sprzeciwu, powoduje ex lege utratę mocy wyroku nakazowego, nie wymaga 
poświadczenia w drodze decyzji procesowej. W takim wypadku prezes sądu podejmuje czynności 
zmierzające do wyznaczenia rozprawy, na której sprawa podlega rozpoznaniu od początku. Sędzia, który 
wydał wyrok nakazowy, jest wyłączony od udziału w danej sprawie. 
 
Sprzeciw może byd cofnięty do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. 
Cofnięcie sprzeciwu powoduje, że wyrok nakazowy odzyskuje moc prawną. 
 
Wyrok nakazowy, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub sprzeciw cofnięto w terminie, staje się 
prawomocny i podlega wykonaniu. 
 
Wyrok nakazowy posiadający atrybut prawomocności może byd wzruszony w trybie kasacji podmiotów 
szczególnych lub w trybie wznowienia postępowania. 
 

Przesłanki postępowania przyspieszonego oraz jego 
przebieg 

! 

Jednostopniowa redukcja formalizmu. W postępowaniu przyspieszonym stosuje się przepisy  
o postępowaniu uproszczonym, jeżeli przepisy regulujące to postępowanie szczególne, zamieszczone  
w rozdziale 54a K.p.k. nie stanowią inaczej. Postępowanie przyspieszone nie ma charakteru 
obligatoryjnego. 
 
PRZESŁANKI POSTĘPOWANIA PRZYSPIESZONEGO 
 
Dodatnie przesłanki szczególne: 
1) Popełnienie przestępstwa podlegającego rozpoznaniu w postępowaniu przyspieszonym – dotyczy 
przestępstw, dla których wystarczającą formę postępowania stanowi dochodzenie, niezależnie od tego 
czy pozostałe warunki dochodzenia zostały spełnione. 
 

Strona | 19  

 

Katalog przestępstw podlegających rozpoznaniu w postępowaniu przyspieszonym uzupełniają 
przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, jeżeli miały one charakter chuligaoski. Taki charakter 
mają występki polegające na: 

 

Umyślnym zamachu na zdrowie, na wolnośd, na cześd lub nietykalnośd cielesną, na 
bezpieczeostwo powszechne, na działalnośd instytucji paostwowych, samorządu terytorialnego, 
na porządek publiczny albo na umyślnym niszczeniu, uszkodzeniu lub czynieniu niezdatną do 
użytku cudzej rzeczy, 

 

Publicznym działaniu sprawcy, 

 

Działaniu podjętym bez powodu albo z oczywiście błahego powodu, 

 

Zachowaniu okazującym rażące lekceważenie porządku prawnego. 

 
2) Ujęcie sprawcy na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa lub bezpośrednio potem, 
zatrzymanie oraz w ciągu 48 godzin doprowadzenie przez Policję i przekazanie do dyspozycji sądu 
wraz z wnioskiem, o rozpoznanie sprawy w trybie przyspieszonym – ujęcie na gorącym uczynku ma 
miejsce gdy schwytano podejrzanego w chwili usiłowania lub dokonywania przestępstwa, albo 
bezpośrednio potem w pościgu. Ujęcie takie może byd udziałem każdego obywatela (obowiązek 
niezwłocznego przekazania Policji) lub organu Policji. 
 
Okres 48 godzin rozpoczyna bieg od momentu ujęcia sprawcy, jeżeli było ono bezpośrednim udziałem 
Policji albo od przekazania sprawcy Policji przez osobę, która dokonała ujęcia obywatelskiego. 
Zatrzymanego należy natychmiast zwolnid nie tylko wówczas, gdy ustanie przyczyna zatrzymania, ale 
również wtedy, gdy w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania nie zostanie on przekazany do dyspozycji 
sądu wraz z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym, albo sąd lub 
prokurator wyda polecenie jego zwolnienia. Poza wymienionymi sytuacjami do zwolnienia 
zatrzymanego powinno dojśd, jeżeli w ciągu 24 godzin od oddania go do dyspozycji sądu nie zdołano 
rozpoznad sprawy, a sąd nie zastosował tymczasowego aresztowania. 
 
Wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym, podlegający złożeniu wraz  
z przekazaniem sprawcy sądowi, inauguruje postępowanie jurysdykcyjne bez potrzeby podejmowania 
przez sąd jakiejkolwiek decyzji w tym zakresie. Jest on sporządzony na piśmie przez Policję. Policja 
kieruje taki wniosek do sądu i zawiadamia o tym prokuratora. Wniosek ten zastępuje akt oskarżenia. 
Jeżeli zachodzą warunki do wystąpienia z wnioskiem o skazanie bez rozprawy (art. 335 § 1) albo jeżeli 
podejrzany złożył wniosek o wydanie wyroku skazującego (art. 387 § 1) Policja przedstawia wniosek  
o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym do zatwierdzenia prokuratorowi, który może 
odmówid zatwierdzenia albo złożyd go do sądu, może też dołączyd wniosek o skazanie bez rozprawy. 
 
Można odstąpid od zatrzymania i przymusowego doprowadzenia do sądu lub zwolnid zatrzymanego 
zobowiązując go do stawienia się w sądzie w wyznaczonym miejscu i czasie w okresie 
nieprzekraczającym 72 godzin od chwili zatrzymania albo oddania sprawcy w ręce Policji, ze skutkiem 
wezwania. Wniosek o rozpoznanie sprawy przekazuje się w takim wypadku sądowi wraz z materiałem 
dowodowym w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania albo oddania sprawcy w ręce Policji, aby sąd 
mógł przystąpid do rozpoznania sprawy przed upływem 72 godzin od chwili zatrzymania albo oddania 
w ręce Policji. – do występków chuligaoskich ma to zastosowanie tylko wyjątkowo, wtedy, gdy jest 
pewnośd realizacji i nieutrudniania postępowania w inny sposób. 
 
Ujemne przesłanki szczególne (art. 517g K.p.k.): 
 
1) Niemożnośd rozpoznania sprawy w terminie 14 dniowym – nakaz niezwłocznego przystąpienia przez 
sąd do rozpoznania sprawy (powinnośd wdrożenia procedury sądowej tak szybko jak to jest możliwe). 
Koncepcja rozpoznania sprawy przez sąd w trybie przyspieszonym na pierwszej rozprawie w tym dniu, 
w którym oskarżonego doprowadzono i oddano do dyspozycji sądu. Na wypadek braku takiej 

Strona | 20  

 

możliwości przewidziano dopuszczalnośd zarządzenia prezerw na okres nieprzekraczający łącznie 14 
dni. W razie orzeczenia przerwy sąd orzeka w przedmiocie zastosowania środka zapobiegawczego. 
 
Niemożnośd rozpoznania sprawy we wskazanym 14 dniowym terminie wyklucza prowadzenie 
postępowania przyspieszonego. Ujawnienie tej okoliczności implikuje zmianę trybu postępowania  
i kontynuowanie procesu sądowego w trybie uproszczonym. Jeżeli rozpoznanie sprawy w postępowaniu 
uproszczonym byłoby niedopuszczalne, sąd przekazuje sprawę prokuratorowi w celu przeprowadzenia 
postępowania przygotowawczego na zasadach ogólnych, o czym należy zawiadomid pokrzywdzonego. 
 
Zmiana trybu postępowania karnego, następuje także, gdy wyjdzie na jaw brak pozytywnych 
przesłanek szczególnych dla tego trybu postępowania. 
 
2) Koniecznośd uzupełnienia postępowania dowodowego przy jednoczesnym braku możliwości 
dokonania niezbędnych czynności bez znacznych trudności przez sąd – w razie stwierdzenia  
w postępowaniu przyspieszonym, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest niekompletny, 
sąd powinien przeprowadzid niezbędne czynności zmierzające do usunięcia braków. Konsekwencją 
wystąpienia tej przesłanki powinno byd przekazanie prokuratorowi w celu przeprowadzenia 
postępowania przygotowawczego na zasadach ogólnych, o czym należy pokrzywdzonego zawiadomid. 
 
3) Potrzeba wymierzenia kary powyżej ustalonych granic dla postępowania przyspieszonego – 
przewidywane przez sąd możliwości wymierzenia kary powyżej 2 lat pozbawienia wolności jest ujemną 
przesłanką, wyłączającą możliwośd procedowania w postępowaniu przyspieszonym. Wówczas 
przekazuje się sprawę prokuratorowi w celu przeprowadzenia postępowania na zasadach ogólnych. 
 
We wszystkich przedstawionych sytuacjach, w których następuje przekazanie sprawy prokuratorowi  
w celu przeprowadzenia postępowania na zasadach ogólnych sąd jest zobligowany do rozstrzygnięcia  
w przedmiocie środka zapobiegawczego, co nie oznacza, aby musiał taki środek zastosowad. 
 
PRZEBIEG POSTĘPOWANIA PRZYSPIESZONEGO 
 
1. Postępowanie przygotowawcze 
W postępowaniu przyspieszonym dochodzenie można ograniczyd do przesłuchania osoby podejrzanej  
w charakterze podejrzanego (należy ją pouczyd o uprawnieniach i obowiązkach) oraz zabezpieczenia 
dowodów w niezbędnym zakresie. Instytucji wszczęcia i zamknięcia dochodzenia można nie dokonywad. 
 
Z reguły na takie dochodzenie będą się składały czynności procesowe konieczne dla zabezpieczenia 
śladów i dowodów przestępstwa przed ich utratą, zniekształceniem lub zniszczeniem. Powinno ono 
także obejmowad czynności dochodzeniowe pozwalające na ocenę dopuszczalności prowadzenia 
postępowania przyspieszonego. 
 
Jeżeli zachodzą podstawy do zainaugurowania postępowania sądowego w trybie przyspieszonym 
funkcjonariusz Policji sporządza na piśmie wniosek o rozpoznanie sprawy w tym postępowaniu i 
przekazuje go do sądu wraz ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz zawiadamia niezwłocznie 
prokuratora. Wniosek taki zastępuje akt oskarżenia (nie musi byd uzasadnienia). Prokurator musi jednak 
zatwierdzid wniosek gdy zachodzą warunki do skazania bez rozprawy, albo gdy podejrzany złożył 
wniosek o dobrowolne poddanie się karze. Wówczas prokurator może odmówid zatwierdzenia wniosku 
Policji albo zatwierdzid i skierowad do sądu i wówczas może także dołączyd wniosek o skazanie bez 
rozprawy. 
 
Policja jest zobowiązana udzielid pokrzywdzonemu pisemnego pouczenia o uprawnieniu do złożenia 
wniosku o nałożenie obowiązku naprawienia szkody o możliwości wniesienia sprzeciwu w sytuacji 

Strona | 21  

 

dobrowolnego poddania się karze przez oskarżonego oraz prawie do złożenia oświadczenia o działaniu 
w postępowaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego. 
 
Każda osoba wezwana przez Policję w charakterze świadka, biegłego, tłumacza lub specjalisty jest 
obowiązana stawid się we wskazanym terminie. 
 
2. Postępowanie przed sądem 
Przekazanie zatrzymanego wraz z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym 
pociąga za sobą niezwłoczne przystąpienie przez sąd od rozpoznania sprawy. Następuje tu wyłączenie 
przepisów przewidujących wstępną merytoryczną kontrolę oskarżenia przez sąd. 
 
Sąd rejonowy rozpoznaje sprawę w pierwszej instancji jednoosobowo. Sędzia ma w takim wypadku 
prawa i obowiązki przewodniczącego. Nie znajduje zastosowania reguła, odwołująca się do skojarzenia 
wpływu spraw z jawną dla stron listą sędziów. 
 
Udział oskarżyciela publicznego i oskarżonego w rozprawie jest obowiązkowy. 
 
W postępowaniu przyspieszonym w sprawach o przestępstwa w roli oskarżyciela publicznego występuje 
wyłącznie prokurator. Policja zawiadamia prokuratora o terminie rozprawy. 
 
Odpis wniosku o rozpoznanie sprawy, w postępowaniu jurysdykcyjnym, prezes sądu lub sąd doręcza 
oskarżonemu oraz jego obroocy (jeśli został ustanowiony). Sąd powinien zapewnid oskarżonemu 
kontakt z obroocą bez obecności osób trzecich. 
 
W razie niestawiennictwa oskarżonego, jeżeli sąd uzna nieobecnośd za nieusprawiedliwioną, może 
prowadzid rozprawę pod jego nieobecnośd, a wydanego wyroku nie uważa się za zaoczny. 
 
Powództwo cywilne w tym trybie jest niedopuszczalne. 
 
Wniosek o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku może byd zgłoszony ustnie do 
protokołu rozprawy lub posiedzenia albo złożony na piśmie w terminie zawitym 3 dni od daty 
ogłoszenia wyroku. Sąd sporządza uzasadnienie wyroku w terminie 3 dni od daty złożenia wniosku  
o sporządzenie uzasadnienia. Termin do wniesienia apelacji wynosi 7 dni od daty doręczenia wyroku  
z uzasadnieniem. W razie złożenia apelacji, akta przekazuje się niezwłocznie sądowi odwoławczemu, 
który rozpoznaje sprawę najpóźniej w ciągu miesiąca. 
 
W razie skazania oskarżonego na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej 
wykonania sąd jest zobowiązany, po wysłuchaniu stron, do rozstrzygnięcia w przedmiocie środka 
zapobiegawczego, wyznacza zakres obligatoryjnego orzekania w kwestii tzw. międzyinstancyjnego 
środka zapobiegawczego. 
 
Skondensowaniu czynności procesowych podejmowanych w postępowaniu przyspieszonym służą 
modyfikacje w zakresie terminów i czynności związanych z zaskarżeniem wyroku. Mamy następujące 
rozwiązania: 
 
1) Skrócenie do 3 dni terminu na wniesienie przez stronę wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie 
uzasadnienia wyroku. Może on byd zgłoszony na piśmie jak i ustnie do protokołu. 
 
2) Ograniczenie do 3 dni instrukcyjnego terminy do sporządzenia uzasadnienia wyroku, który biegnie od 
daty złożenia wniosku w tej kwestii. 
 

Strona | 22  

 

3) Skrócenie do 7 dni terminu do wniesienia apelacji, który biegnie dla każdego uprawnionego od daty 
doręczenia mu wyroku z uzasadnieniem. 
 
4) Obowiązek niezwłocznego przekazania akt spawy wraz z apelacją sądowi odwoławczemu, chyba  
że prezes sądu pierwszej instancji stwierdzi, iż środek odwoławczy został wniesiony po terminie, przez 
osobę nieuprawnioną lub jest niedopuszczalny z mocy ustawy. 
 
5) Rozpoznanie sprawy przez sąd odwoławczy powinno nastąpid w terminie instrukcyjnym jednego 
miesiąca od otrzymania akt sprawy wraz z apelacją. Odpis apelacji prokuratora, obroocy lub 
pełnomocnika doręcza się stronie przeciwnej wraz z zawiadomieniem o terminie rozprawy apelacyjnej. 
Utrzymuje się zasada rozpoznania sprawy przez sąd odwoławczy w składzie trzech sędziów, to jednak 
istnieje możliwośd zarządzenia przez prezesa sądu odwoławczego jej rozpoznania w składzie 
jednoosobowym, jeżeli jest to uzasadnione szczególnymi okolicznościami. 
 
Jeżeli sąd przy rozpoznawaniu środka odwoławczego w postępowaniu przyspieszonym ustali,  
że zachodzi potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego co do istoty sprawy, może przekazad 
sprawę prokuratorowi w celu przeprowadzenia postępowania przygotowawczego na zasadach 
ogólnych. 
 
Uchylenie wyroku wydanego w pierwszej instancji w postępowaniu przyspieszonym i przekazanie 
sprawy do ponownego rozpoznania implikuje zmianę trybu procesu sądowego i prowadzenie dalszego 
postępowania przez sąd w trybie uproszczonym, a w razie niemożności prowadzenia w tym trybie (np. 
dochodzenie nie było prowadzone do kooca postępowania przygotowawczego), sąd przekazuje sprawę 
prokuratorowi w celu przeprowadzenia postępowania przygotowawczego na zasadach ogólnych. 
 

Postępowanie odwoławcze 

Granice środka odwoławczego i modyfikacje granic 

! 

GRANICE ŚRODKA ODWOŁAWCZEGO 
Granice środka odwoławczego stanowią zasadniczy czynnik decydujący o zakresie rozpoznania (kontroli) 
sprawy w instancji odwoławczej. 
 
Sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach środka odwoławczego, a w zakresie szerszym o tyle,  
o ile ustawa to przewiduje. Sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyd wszystkie wnioski i zarzuty 
wskazane w środku odwoławczym, chyba że ustawa stanowi inaczej. 
 
Według jednego poglądu granice środka odwoławczego wyznaczają cztery składniki zawarte  
w skardze odwoławczej, a mianowicie:  

-  Zakres zaskarżenia, 
-  Zarzuty odwoławcze, 
-  Wnioski odwoławcze, 
-  Kierunek środka odwoławczego. 

 
Drugie zapatrywanie przyjmuje, że granice środka odwoławczego tworzy zakres zaskarżenia, który 
wyznaczają wnioski odwoławcze i zarzuty odwoławcze. Kierunek środka odwoławczego jest 
składnikiem odrębnym w stosunku do granic środka odwoławczego, wpływającym na zakres 
rozpoznania sprawy w instancji odwoławczej. 
 

Strona | 23  

 

Wydaje się, że podstawowym składnikiem kontroli odwoławczej jest zakres zaskarżenia. Zakres 
zaskarżenia wyznaczają te składniki orzeczenia sądu pierwszej instancji, przeciwko którym jest 
skierowany środek odwoławczy. 
 
Odwołujący się może zaskarżyd całośd orzeczenia lub jego części, tzn. poszczególne jego rozstrzygnięcia.  
W postępowaniu apelacyjnym zakres zaskarżenia ulega zmodyfikowaniu. Apelację wniesioną co do winy 
uważa się za zwróconą przeciwko całości wyroku. Natomiast apelację co do kary uważa się za zwróconą 
przeciwko całości rozstrzygnięcia o karze. 
 
O zakresie zaskarżenia decyduje więc żądanie zawarte w skardze odwoławczej (wnioski odwoławcze), 
tzn. to, czego domaga się skarżący, oraz art. 447 §1 i §2 K.p.k. (rozszerzony zakres zaskarżenia). 
 
Odrębny problem stanowią zarzuty odwoławcze, stanowiące twierdzenia o uchybieniach, 
zamieszczone w skardze odwoławczej. Sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyd wszystkie wnioski  
i zarzuty wskazane w środku odwoławczym, chyba że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że bez 
względu na to, od kogo pochodzi środek odwoławczy, sąd odwoławczy powinien rozpoznad 
zamieszczone w skardze wnioski i zarzuty. Sąd odwoławczy może ograniczyd rozpoznanie środka 
odwoławczego tylko w ramach art. 436 K.p.k. 
 
Przytoczenie w skardze odwoławczej zarzutów, nawet wtedy, kiedy strona nie jest do tego 
zobowiązana, ma tę zaletę, że podlegają one rozpoznaniu przez sąd odwoławczy. Pozwalają one 
stronom nakierowad kontrolę odwoławczą na wskazane przez nią uchybienia. 
 
Zatem zakres zaskarżenia określa orzeczenie lub jego części, które podlegają badaniu w instancji 
odwoławczej, natomiast podniesione zarzuty dotyczą tego z jakiego punktu widzenia w ramach 
zakresu zaskarżenia badanie to następuje. 
 
Kierunek środka odwoławczego jest także składnikiem, który nie może działad poza zakresem 
zaskarżenia. 
 
MODYFIKACJE GRANIC ŚRODKA ODWOŁAWCZEGO 
Granice środka odwoławczego mogą zostad zmodyfikowane ze względu na: 

  Bezwzględne przyczyny odwoławcze (art. 439 K.p.k.), 
  Rażącą niesprawiedliwośd orzeczenia (art. 440 K.p.k.), 
  Poprawienie błędnej kwalifikacji prawnej (art. 455 K.p.k.), 
  Orzekanie w sprawie oskarżonego, co do którego nie wniesiono środka odwoławczego  

(art. 435 K.p.k.), 

  Rozpoznanie sprawy w ograniczonym zakresie (art. 436 K.p.k.) 

 
KRÓTKIE OMÓWIENIE MODYFIKACJI GRANIC ŚRODKA ODWOŁAWCZEGO 
 
BEZWZGLĘDNE PRZYCZYNY ODWOŁAWCZE 
„Niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów…” 
Art. 439 K.p.k. wymienia następujące bezwzględne przyczyny odwoławcze: 

 

W wydaniu orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona lub niezdolna do orzekania bądź 
podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 40, 

 

Sąd był nienależycie obsadzony lub którykolwiek z jego członków nie był obecny na całej 
rozprawie, 

 

Sąd powszechny orzekł w sprawie należącej do właściwości sądu szczególnego albo sąd 
szczególny orzekł w sprawie należącej do właściwości sądu powszechnego, 

 

Sąd niższego rzędu orzekł w sprawie należącej do właściwości sądu wyższego rzędu, 

Strona | 24  

 

 

Orzeczono karę, środek karny lub środek zabezpieczający nieznane ustawie, 

 

Orzeczenie zapadło z naruszeniem zasady większości głosów lub nie zostało podpisane przez 
którąkolwiek z osób biorących udział w jego wydaniu, 

 

Zachodzi sprzecznośd w treści orzeczenia, uniemożliwiająca jego wykonanie, 

 

Orzeczenie zostało wydane pomimo to, że postępowanie karne co do tego samego czynu tej 
samej osoby zostało już prawomocnie zakooczone, 

 

Zachodzi jedna z okoliczności wyłączających postępowanie, określonych art. 7 §1 pkt 5,6 i 8-11, 

 

Oskarżony w postępowaniu sądowym nie miał obroocy w wypadkach określonych w art. 79 §1  
i 2 oraz art. 80 lub obrooca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był 
obowiązkowy, 

 

Sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonego, którego obecnośd była obowiązkowa. 

 
RAŻĄCA NIESPRAWIEDLIWOSD ORZECZENIA 
Jeżeli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, podlega ono zmianie na korzyśd 
oskarżonego albo uchyleniu niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. 
 
Nie wszystkie uchybienia mogące mied wpływ na treśd orzeczenia pozwalają na zastosowanie tego 
przepisu lecz tylko uchybienia w stopniu rażącym, które wywołują w konkretnej sprawie stan 
niesprawiedliwości zaskarżonego orzeczenia. A zatem należy się wypowiedzied za tezą, że rażącą 
niesprawiedliwośd wywołuje każde uchybienie należące do przyczyn odwoławczych określonych w art. 
438 pkt 2 K.p.k., jeżeli mogło mied wpływ na treśd orzeczenia. 
 
Przepis art. 440 K.p.k. ma budowę dwuczłonową. Pozwala on na: 

 

Zmianę zaskarżonego orzeczenia, która jest możliwa wyłącznie na korzyśd oskarżonego, 

 

Uchylenie zaskarżonego orzeczenia. 

 
Sąd odwoławczy, dokonując zmiany zaskarżonego orzeczenia, nie może orzekad w ramach tego przepisu 
na niekorzyśd oskarżonego. A więc orzekanie przez sąd odwoławczy co do istoty sprawy na podstawie 
tego przepisu jest możliwe tylko jednokierunkowo – na korzyśd oskarżonego.  
 
Uchylenie orzeczenia nie jest orzekaniem ani na korzyśd, ani na niekorzyśd. Jeżeli sprawa zostaje 
przekazana do ponownego rozpoznania, to orzekanie na korzyśd czy też niekorzyśd jest uzależnione od 
tego, czy uchylony wyrok był zaskarżony na niekorzyśd czy też wyłącznie na korzyśd oskarżonego (art. 
443 K.p.k.).  
 
POPRAWIENIE BŁĘDNEJ KWALIFIKACJI PRAWNEJ CZYNU 
Przepis art. 455 K.p.k. stanowi, że nie zmieniając ustaleo faktycznych, sąd odwoławczy poprawia 
błędną kwalifikację prawną niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. Z tego 
sformułowania wyraźnie wynika, że przewidziane w tym przepisie poprawienie kwalifikacji prawnej 
następuje na gruncie tych samych ustaleo faktycznych. 
 
Poprawienie kwalifikacji prawnej na niekorzyśd oskarżonego może nastąpid tylko wtedy, gdy wniesiono 
środek odwoławczy na jego niekorzyśd. Uregulowanie to ma takie znaczenie, że w razie złożenia jedynie 
środka odwoławczego na korzyśd oskarżonego nie jest możliwe poprawienie kwalifikacji prawnej na 
niekorzyśd oskarżonego. 
 
ORZEKANIE W SPRAWIE OSKARŻONEGO, CO DO KTÓREGO NIE WNIESIONO ŚRODKA 
ODWOŁAWCZEGO 
Sąd odwoławczy w ramach art. 435 K.p.k. może orzekad w sprawie współoskarżonego mimo 
niewniesienia co do niego środka odwoławczego. Sąd odwoławczy może zatem orzekad w sprawie 
oskarżonego, co do którego w ogóle nie wniesiono środka odwoławczego. 

Strona | 25  

 

Orzekanie, a zatem zmiana lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia w ramach tego przepisu jest 
możliwe tylko na korzyśd współoskarżonego i pod warunkiem, że uwzględniono wniesiony środek 
odwoławczy na korzyśd oskarżonego, co do którego orzeczenie zostało zaskarżone środkiem 
odwoławczym. 
 
Uchylenie lub zmiana orzeczenia co do współoskarżonego wymaga istnienia tych samych przyczyn, 
które zdecydowały o zmianie lub uchyleniu orzeczenia w sprawie oskarżonego, co do którego wniesiono 
środek odwoławczy. 
 
Nie ma też znaczenia to, czy brak środka odwoławczego co do współoskarżonego jest wynikiem 
niewniesienia środka odwoławczego, gdy uprawnienie do zaskarżenia w ogóle mu nie przysługiwało, czy 
jest następstwem cofnięcia wniesionego środka odwoławczego, czy wreszcie jest spowodowane tym,  
że oskarżonemu w ogóle środek odwoławczy nie przysługiwał z mocy ustawy. 
 
ROZPOZNANIE SPRAWY W OGRANICZONYM ZAKRESIE 
Ograniczenie zakresu rozpoznania sprawy w instancji odwoławczej wynika z art. 436 K.p.k. Przepis ten 
nie stwarza zakazu co do rozpoznania sprawy, lecz zawiera uprawnienie dla sądu odwoławczego.  
W myśl tego przepisu sąd odwoławczy może ograniczyd rozpoznanie środka odwoławczego do 
poszczególnych uchybieo: 

a)  Podniesionych przez strony w ramach zarzutów lub 
b)  Podlegających uwzględnieniu z urzędu, 

jeżeli rozpoznanie sprawy w tym zakresie jest wystarczające do wydania orzeczenia, a rozpoznanie 
pozostałych uchybieo byłoby: 

 

Przedwczesne lub 

 

Bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania. 

 
Tego rodzaju sytuacje mogą wystąpid, gdy zaskarżone orzeczenie podlega uchyleniu z mocy art. 439 §1 
K.p.k. Rozważanie pozostałych uchybieo staje się wtedy najczęściej bezprzedmiotowe. Rozważanie 
niektórych uchybieo, np. co do naruszenia prawa materialnego, może byd przedwczesne, jeśli okaże się, 
że istnieją istotne zastrzeżenia co do ustaleo faktycznych (błędna ocena okoliczności faktycznych). 
 

Dopuszczalność środka odwoławczego

 

Dopuszczalnośd środka odwoławczego jest ściśle związana z systemem dwuinstancyjności polskiego 
procesu karnego. W myśl ogólnej normy wynikającej z treści art.. 425 K.p.k. środek odwoławczy 
przysługuje od orzeczeo wydanych w pierwszej instancji. Od tej reguły istnieją wyjątki idące w dwóch 
przeciwnych kierunkach: 

-  Po pierwsze, w toku postępowania odwoławczego od niektórych orzeczeo przysługuje zwyczajny 

środek odwoławczy do innego równorzędnego składu sądu odwoławczego, np. na 
postanowienia sądu odwoławczego o przeprowadzeniu obserwacji oskarżonego w zakładzie 
leczniczym, o zastosowaniu środka zapobiegawczego oraz o nałożeniu kary porządkowej, 

-  Zaskarżalnośd postanowieo i zarządzeo nie została przeprowadzona w całej rozciągłości. 

Zaskarżeniu podlegają tylko określone kategorie postanowieo i zarządzeo, a niekiedy inne 
czynności lub bezczynnośd organu. Oznacza to, że nie wszystkie postanowienia mogą byd 
zaskarżone zażaleniem. 

 
Kodeks postępowania karnego, przewidując możliwośd wniesienia środka odwoławczego w całości 
lub w części przeciwko orzeczeniom wydanym w pierwszej instancji, dopuszcza możliwośd zaskarżania 
poszczególnych rozstrzygnięd. 
 

Strona | 26  

 

Jednakże strona może godzid się z rozstrzygnięciem, mając równocześnie istotne zastrzeżenia co do 
samego uzasadnienia. 
 
Wyraźne ograniczenie w zakresie dopuszczalności zaskarżenia środkiem odwoławczym wynika z art. 425 
§3 K.p.k. Przepis ten stanowi, że odwołujący się może zaskarżyd jedynie rozstrzygnięcia lub ustalenia 
naruszające jego prawa lub szkodzące jego interesom. 
 
Po stronie skarżącego musi zatem istnied uciążliwośd (gravamen), wynikła z wydanego orzeczenia, 
Strona ogólnie uprawniona do wniesienia środka odwoławczego w konkretnym wypadku może 
skorzystad z przysługującego jej prawa, jeżeli istnieje gravamen. Ograniczenie to nie dotyczy 
oskarżyciela publicznego, który może wnosid środek odwoławczy zarówno na korzyśd, jak i na niekorzyśd 
oskarżonego. 
 
Skarga odwoławcza jest badana pod kątem jej dopuszczalności. W sądzie I instancji czyni to prezes sądu, 
badając czy skarga wniesiona została w terminie lub przez osobę uprawnioną, albo czy jest 
dopuszczalna z mocy ustawy. W razie stwierdzenia w tym zakresie uchybieo prezes sądu odmawia 
przyjęcia środka odwoławczego. Sąd odwoławczy pozostawia bez rozpoznania przyjęty środek 
odwoławczy, gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 429 §1 K.p.k. lub gdy przyjęcie środka 
odwoławczego nastąpiło na skutek niezasadnego przywrócenia terminu.   
 

Zakaz reformationis in peius oraz jego ograniczenia 

Art. 434. § 1. Sąd odwoławczy może orzec na niekorzyśd oskarżonego tylko wtedy, gdy wniesiono na 
jego niekorzyśd środek odwoławczy, a także tylko w granicach zaskarżenia, chyba że ustawa stanowi 
inaczej. Jeżeli środek odwoławczy pochodzi od oskarżyciela publicznego lub pełnomocnika, sąd 
odwoławczy może orzec na niekorzyśd oskarżonego ponadto tylko w razie stwierdzenia uchybieo 
podniesionych w środku odwoławczym lub podlegających uwzględnieniu z urzędu. 
§ 2. Środek odwoławczy wniesiony na niekorzyśd oskarżonego może spowodowad orzeczenie także na 
korzyśd oskarżonego. 
§ 3. Sąd odwoławczy może orzec na niekorzyśd oskarżonego także w wypadku skazania  
z zastosowaniem art. 343 (rozpoznanie wniosku o skazanie bez rozprawy) lub art. 387 (rozprawa 
skrócona; dobrowolne poddanie się karze) Kodeksu postępowania karnego albo art. 156 Kodeksu 
karnego skarbowego, jeżeli środek odwoławczy wniesiono na korzyśd oskarżonego, zaskarżając 
rozstrzygnięcie co do winy lub co do kary lub środka karnego, objęte uprzednim porozumieniem. 
§ 4. Określonego w § 1 zakazu orzekania na niekorzyśd oskarżonego nie stosuje się, jeżeli osoba, 
względem której zastosowano przepis art. 60 § 3 lub 4 Kodeksu karnego, lub art. 36 § 3 Kodeksu 
karnego skarbowego, odwołała swoje wyjaśnienia lub zeznania. 
§ 5. Przepisów § 3 i 4 nie stosuje się w przypadku stwierdzenia przez sąd odwoławczy przyczyn 
uzasadniających uchylenie orzeczenia, określonych w art. 439 § 1 (bezwzględne przyczyny odwoławcze). 
 

Nadzwyczajne środki zaskarżenia 

Kasacja strony 

! 

DOPUSZCZALNOŚD KASACJI 
Strony mogą wnieśd kasację tylko od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kooczącego 
postępowanie. Oznacza to, że strony nie mogą zaskarżyd, ani postanowieo sądu odwoławczego, ani 
orzeczeo, które uprawomocniły się w sądzie pierwszej instancji, pomimo że kooczą postępowanie.  
 

Strona | 27  

 

Zaskarżeniu przez strony podlega zarówno wyrok utrzymujący w mocy, zmieniający albo uchylający 
zaskarżony wyrok sądu I instancji, gdy w jego następstwie, sąd odwoławczy umarza postępowanie. 
Wyrok uchylający wyrok sądu I instancji i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania nie jest 
orzeczeniem kooczącym postępowanie, dlatego nie może byd zaskarżony w trybie kasacji. Samego 
uzasadnienia wyroku oraz zarządzeo strony także nie mogą zaskarżyd w tym trybie. 
 
W razie uchylenia prawomocnego wyroku o warunkowym umorzeniu postępowania lub orzekającego 
karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, w wypadku ponownego orzeczenia o warunkowym 
umorzeniu postępowania lub kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, na poczet okresu próby 
zalicza się okres próby, który upłynął od uprawomocnienia się wyroku do daty jego uchylenia. 
 
KIERUNEK KASACJI 
Kasację na korzyśd można wnieśd jedynie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub 
przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. 
Oznacza to, że niedopuszczalna jest kasacja strony po pierwsze, gdy orzeczoną karę pozbawienia 
wolności warunkowo zawieszono; po drugie, gdy wymierzono karę łagodniejszą. 
 
Kasację na niekorzyśd można wnieśd jedynie w razie uniewinnienia oskarżonego albo umorzenia 
postępowania z przyczyn wskazanych w art. 17 §1 pkt 3 i 4 K.p.k. oraz z powodu niepoczytalności 
sprawcy (art. 523 §3 K.p.k.). Wynika z tego przepisu, że nie jest możliwe wniesienie przez stronę kasacji 
w celu surowszego ukarania, jak i w przypadkach umorzenia postępowania z powodów 
niewymienionych w tym przepisie. 
 
Wskazane wyżej ograniczenia wynikające z kierunku kasacji nie dotyczą uchybieo z art. 439 K.p.k. 
(nienależyte obsadzenie sądu, sąd powszechny orzekł w sprawie należącej do właściwości sądu 
szczególnego itd.). Oznacza to, że w wypadku wystąpienia uchybieo z art. 439 K.p.k. kasacja jest 
dopuszczalna niezależnie od jej kierunku także pomimo zakazów wynikających z powołanych przepisów. 
Ograniczenia te nie dotyczą także organów wymienionych art. 521 K.p.k. (Prokurator Generalny, 
Rzecznik Praw Obywatelskich).  
 
Warunkiem dopuszczalności wniesienia kasacji przez stronę jest uprzednie zaskarżenie orzeczenia 
wydanego przez sąd pierwszej instancji. Przepis art. 520 §2 K.p.k. stanowi, że strona, która nie 
zaskarżyła orzeczenia sądu pierwszej instancji, nie może wnieśd kasacji od orzeczenia sądu 
odwoławczego, jeżeli orzeczenie sądu pierwszej instancji: 

 

utrzymano w mocy lub 

 

zmieniono je na korzyśd 

Ograniczenie to nie ma zastosowania w razie wystąpienia uchybieo z art. 439 K.p.k. Strona może jednak 
wnieśd kasację pomimo niezaskarżenia przez nią orzeczenia sądu pierwszej instancji, gdy sąd 
odwoławczy na skutek wniesienia zwyczajnego środka odwoławczego, pochodzącego od innej strony, 
orzekł na jej niekorzyśd. 
 
TERMINY 
Dla wniesienia kasacji przez stronę przewidziano zawity termin 30 dni, liczony od daty doręczenia jej 
orzeczenia z uzasadnieniem. Wniesienie kasacji powinno byd poprzedzone złożeniem wniosku  
o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem, który należy zgłosid w sądzie, który wydał orzeczenie,  
w terminie zawitym 7 dni od daty ogłoszenia wyroku. Niezłożenie takiego wniosku pozbawia stronę 
uprawnienia do wniesienia kasacji. Strona może w owym terminie 7 dni wnieśd kasację, nie składając 
wniosku o doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem.   
 
 
 

Strona | 28  

 

SPOSÓB WNIESIENIA, WYMAGANIA 
W każdej skardze kasacyjnej należy podad na czym polega zarzucone uchybienie (art. 526 §1 K.p.k.). 
Kasacja strony, jeżeli nie pochodzi od prokuratora, powinna byd sporządzona lub podpisana przez 
obroocę lub pełnomocnika, będącego adwokatem lub radcą prawnym (art. 526 §2 K.p.k.). 
 
Strona wnosi kasację do Sądu Najwyższego za pośrednictwem sądu odwoławczego, którego wyrok 
podlega zaskarżeniu (art. 525 §1 K.p.k.). Do kasacji strona dołącza dowód uiszczenia opłaty sądowej. 
Nie dotyczy to prokuratora. Osoba pozbawiona wolności nie uiszcza opłaty przy wnoszeniu kasacji a 
dopiero w wypadku pozostawienia kasacji bez rozpoznania lub oddalenia jej, zarządza się od niej opłatę. 
Opłata ulega zwrotowi stronie, która ją uiściła, jeżeli kasacja została uwzględniona chociażby w części.    
 

Wznowienie postępowania zakończonego 
prawomocnym wyrokiem sądu - przesłanki 

Podstawami wznowienia postępowania nazywamy przyczyny (powody), od których ustawa uzależnia 
możliwośd wzruszenia prawomocnego orzeczenia w ramach wznowienia postępowania sądowego. 
Przyczyny te określają przepisy art. 540, 540a i 542 §3 K.p.k. 
 
Art. 540 K.p.k. przewiduje trzy odrębne podstawy wznowienia postępowania sądowego, a mianowicie: 

-  ex delicto (art. 540 §1 pkt 1 K.p.k.), 
-  de novis (art. 540 §1 pkt 2 K.p.k.) 
-  inne przyczyny (art. 540 §2 i 3 K.p.k.) 

 
Podstawa ex delicto pozwala na wznowienie postępowania zarówno na korzyśd, jak i na niekorzyśd 
oskarżonego. Wznowienie postępowania ex delicto może nastąpid, gdy w związku z postępowaniem 
dopuszczono się przestępstwa, a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to wpłynąd na 
treśd orzeczenia (art. 540 §1 pkt 1 K.p.k.). Do wznowienia postępowania na tej podstawie jest 
konieczne: 

 

ustalenie popełnienia przestępstwa, 

 

istnienie związku między tym przestępstwem a treścią orzeczenia. 

 
Podstawą może byd każde przestępstwo. Fakt popełnienia przestępstwa musi byd wyraźnie ustalony 
prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że nie może zapaśd ze względu na przyczyny wymienione 
w art. 17 §1 pkt 3-11 lub art. 22 K.p.k. Wniosek o wznowienie postępowania sądowego powinien 
wskazad wyrok skazujący lub orzeczenie zapadłe w postępowaniu karnym stwierdzające niemożliwośd 
wydania wyroku skazującego. 
 
Podstawa de novis umożliwia w myśl art. 540 §1 pkt 2 K.p.k. wznowienie postępowania sądowego 
wówczas, gdy po wydaniu orzeczenia ujawniają się nowe fakty lub dowody nieznane sądowi,  
a wskazując na to, że: 

a)  skazany nie popełnił czynu albo czyn jego nie stanowił przestępstwa lub nie podlegał karze, 
b)  skazano go za przestępstwo, zagrożone karą surowszą albo nie uwzględniono okoliczności 

zobowiązujących do nadzwyczajnego złagodzenia kary, albo też błędnie przyjęto okoliczności 
wpływające na nadzwyczajne obostrzenie kary, 

c)  sąd umorzył lub warunkowo umorzył postępowanie karne błędnie przyjmując popełnienie 

przez oskarżonego zarzucanego mu czynu. 

 
Obowiązujący K.p.k. wprowadził dwie nowe podstawy wznowienia postępowania wyłącznie na 
korzyśd oskarżonego. Postępowanie wznawia się na korzyśd oskarżonego, gdy: 

Strona | 29  

 

a)  w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stracił moc lub uległ zmianie przepis prawny 

będący podstawą skazania lub warunkowego umorzenia postępowania (art. 540 §2 K.p.k.); to 
uregulowanie zyskało na znaczeniu w świetle nowej Konstytucji RP, kiedy orzeczenia Trybunału 
Konstytucyjnego stały się ostateczne, 

b)  potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego, działającego na mocy 

umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską (art. 540 §3 K.p.k.); to 
uregulowanie stało się potrzebne zwłaszcza w związku z orzeczeniami Trybunału Praw Człowieka 
w Strasbourgu. 

 
Wznowienie tych podstaw powinno de lege ferenda następowad z urzędu. 
 
Dwie kolejne grupy podstaw, pozwalające na wznowienie postępowania zakooczonego 
prawomocnym orzeczeniem sądu zamieszczono w art. 540a i art. 542 §3 K.p.k. 
 
Przepis art. 540a K.p.k. przewiduje wznowienie jeżeli: 

a)  skazany, do którego zastosowano przepis art. 60 §3 lub 4 K.k. lub art. 36 §3 K.k.s., nie 

potwierdził w postępowaniu karnym ujawnionych przez siebie informacji, 

b)  zachodzi okolicznośd określona w art. 11 §3 K.p.k. 

 
W pierwszej grupie regulacja podstawy wznowienie dotyczy współoskarżonego, który na skutek 
współpracy z organami ścigania uzyskuje łagodniejsze skazanie, a następnie w postępowaniu przed 
sądem tych ujawnionych przez siebie informacji nie potwierdził. 
 
W drugim wypadku od początku wejścia w życie obowiązującego K.p.k. zwracano uwagę na potrzebę 
zapełnienia luki w ramach absorpcyjnego umorzenia postępowania karnego (art. 11 K.p.k.), w wypadku 
uchylenia lub zmiany prawomocnego wyroku, z powodu którego postępowanie umorzono. 
 
Wreszcie ostatnią grupę podstaw wznowienia postępowania sądowego stanowią uchybienia 
określone w art. 439 §1 K.p.k. (bezwzględne przyczyny odwoławcze).