485

                 WPŁYW GRUPY RÓWIEŚNICZEJ NA

                       INTEGRACJĘ KLASY

          PLAN :

1 . Grupa i jej cechy .
2 . Charakterystyka grup rówieśniczych .
3 . Struktury grupy .
4 . Analiza struktury socjometrycznej klasy jako grupy .
5 . Wpływ grupy na spójność klasy .
6 . Funkcje wychowawcze grupy .

1 . Grupa i jej cechy .
Człowiek juŜ od momentu urodzenia uczestniczy w róŜnego rodzaju grupach . Pierwszą z
nich jest rodzina , która dla większości jest grupą najwaŜniejszą .
Stopniowo kaŜde dziecko wchodzi i przynaleŜy do wielu grup : grono przyjaciół, znajomych ,
rodziców  ,  krewnych  ,  grupy  rówieśników  w  szkole  i  poza  nią  ,  a  następnie  organizacji
społecznych  ,  politycznych  ,  grupy  towarzyskiej  i  zawodowej  oraz  własnej  rodziny  .
PrzynaleŜność  do  grupy  na  ogół  sprzyja  wytworzeniu  się  poczucia  silnego  związku  i

solidarności  z  członkami  tej  grupy  .  Ma  to  duŜe  znaczenie  dla  procesu  kształtowania  się
osobowości dziecka .
         Bliskie  więzi  między  członkami  oraz  poczucie  przynaleŜności  do  grupy  zaspokajają
elementarne  potrzeby  dziecka  zwłaszcza  potrzebę  bezpieczeństwa  i  miłości  utrwalają  jego
system  wartości  ,  zapewniają  stabilizację  emocjonalną  i  światopoglądową  oraz  prowadzą  do
zachowań rywalizacyjnych i do identyfikacji z grupą .
         Istotną cechą  grupy  jest jej cel – pewien stan końcowy  lub wartość na zdobyciu której
zaleŜy  wszystkim  członkom  grupy  .  Cel  moŜe  być  ukształtowany  w  grupie  lub  narzucony  z
zewnątrz  .  Im  cel  jest  jaśniejszy  ,  lepiej  określony  i  akceptowany  przez  większość  tym
większa jest atrakcyjność grupy , zwiększa się równieŜ motywacja do działania .
         Bardzo  waŜnym  czynnikiem  grupy  są  normy  ,  którym  w  róŜnym  stopniu  podlegają
wszyscy członkowie grupy .  Istnieją normy prawne , moralne i obyczajowe . RóŜnią się one
siłą  zawartego  w  nich  zakazu  lub  nakazu  ,  rodzajem  konsekwencji  przewidzianych  za  ich
naruszenie i zobowiązaniami . Zakresy poszczególnych norm pokrywają się ze sobą lub nie .
Nie wszystkie zakazy prawne pokrywają się z moralnymi lub obyczajowymi .
         Bardzo  istotnym  elementem  funkcjonowania  grupy  jest  pozycja  jej  członków  .  Pełni
więc dane dziecko określoną rolę w grupie .

2 . Charakterystyka grup rówieśniczych .

        Grupa  rówieśnicza  jest  to  określona  zbiorowość  ludzi  w  tym  samym  lub  bardzo
zbliŜonym wieku , między którymi pod wpływem styczności bezpośrednich powstają z reguły
więzi przyjaźni .
        Grupy rówieśnicze są podstawową formą Ŝycia społecznego młodzieŜy , klasa natomiast
ją  odwzorowuje  dlatego  bardzo  waŜne  dla  kaŜdego  nauczyciela  jest  znajomość  procesów  ,
które w niej zachodzą .
         Czynnikami  wiąŜącymi  w  grupie  rówieśniczej  są  oprócz  wieku  przynaleŜności  do
wspólnej  struktury  organizacyjnej  ,  występowanie  określonych  kontaktów  ,  brak  istotnych
róŜnic w poziomie wiedzy i rozwoju intelektualnym jej członków  .

Więź w grupie rówieśniczej ma charakter nieformalny i odróŜnia je od grup zdominowanych
więziami formalnymi , gdzie dominuje określona postawa wobec wypełnionych ról
społecznych . Biorąc pod uwagę kontakty społeczne moŜna wyodrębnić 4 podstawowe typy
grup rówieśniczych :
-

rówieśniczy krąg towarzyski – mała najwyŜej kilkunastoosobowa grupa bez organizacji
wewnętrznej , więź społeczna oparta jest na związkach uczuciowych i stosunkach
towarzyskich . MłodzieŜ skupiona w kręgu wspólnie spędza wolny czas wypełniony
róŜnymi formami kontaktów towarzyskich . Zbyt duŜa aktywność jednostki w kręgu moŜe
spowodować jej zaniedbania w nauce i wykonywaniu obowiązków domowych ,

rekreacyjna grupa działania – to równieŜ mała grupa skupiająca młodzieŜ , wypełniająca
czas wolny zabawą , róŜnymi formami rekreacji i sportu . Jednostka przyjmuje tu postawę
solidarności i wzajemnej odpowiedzialności członków za siebie jak równieŜ udzielania
pomocy innym .

paczka – mała grupa społeczna złoŜona z członków danego kręgu , funkcjonująca poza
jego strukturą i charakteryzująca się większą częstotliwością spotkań . Paczka składa się z
kilku osób , które łączą wspólne zainteresowania , potrzeby , nawyki lub sympatia .

banda – względnie trwała grupa nie dopuszczająca do interwencji i kontroli swej
działalności osób postronnych . Więzi społeczne kształtują się w oparciu o wspólne
interesy i zadania zaspokajające potrzeby zrzeszonych w niej członków .
Banda przypomina swoją działalnością paczkę , zaleŜy jej członkom

jednak na osiągnięciu celów w zbiorowym działaniu . W bandzie jest wymóg większej
lojalności , a przywódca wymaga bezwzględnego podporządkowania się pozostałych
członków .
Grupy rówieśnicze są ze względu na sposób powstawania grupami nieformalnymi .
Tworzą się spontanicznie z chęci do wspólnego przebywania w określonym i akceptowanym
przez wszystkich celu . Grupy te charakteryzują się :
-

mało stabilną strukturą wyraŜającą się w sieci powiązań i kontaktach
interpersonalnych ,

- względną spójnością będącą wyrazem wewnętrznych więzi określanych dość
często w silnym poczuciu „ my „ ,
-

określonym statusem czyniącym grupę atrakcyjną dla jej członków ,

odrębnością wyraŜającą się w wyraźnie określonym celu działania ,

widocznym podziałem ról społecznych ,

określoną i moŜliwą do przewidzenia długotrwałością funkcjonowania .

3 . Struktury grupy .

       Ustalenie  struktury  socjometrycznej  grupy  dokonywane  jest  najczęściej  za  pomocą  tzw.
socjogramu  –  jest  to  graficzne  przedstawienie  układu  pozycji  powiązanych  ze  sobą
stosunkami lubienia lub nielubienia . Ten typ struktury jest najlepszym przykładem struktury
nieformalnej . W socjometrii technika polega na tym , Ŝe członkom grupy zadaje się pytanie ,
lub pytania w zaleŜności od tego co nas interesuje . W socjogramie poszczególnych członków
grupy  przedstawia  się  w  postaci  punktów  w  przestrzeni  ,  natomiast  wybory  przez  nich
dokonywane  ukazuje  linia  łącząca  punkty  .  JeŜeli  interesuje  nas  struktura  grupy  stosuje  się
socjogram  hierarchiczny  uwarunkowany  liczbą  wyborów  skierowanych  do  poszczególnych
osób  analiza  socjogramów  doprowadza  do  wyróŜnienia  typowych  elementów  struktur
socjometrycznych i róŜnych rodzajów tych struktur . WyróŜnia się :

Parę – kiedy dwie osoby wybierają się wzajemnie .

Łańcuch – gdy osoba A wybiera osobę B , a ta C itd.

Gwiazdę – w której jedna osoba z grupy otrzymuje bardzo duŜo wyborów , ale sama ich
nie odwzajemnia .

Sieć – wszyscy członkowie wybierają wszystkich .

Klikę – stanowi podgrupę wzajemnie wybierających się osób , które będą członkami
większej grupy odrzucają pozostałych .

4 . Analiza struktury socjometrycznej klasy jako grupy .

        Chcąc  zbadać  wpływ  grupy  rówieśniczej  ba  integrację  klasy  przeprowadziłam  badanie
socjometryczne . W klasie szóstej dzieci uzupełniły ankietę odpowiadając na trzy pytania :
1 . Z kim chciałbyś siedzieć w gimnazjum , a z kim nie ?
2 . Kogo z klasy zabrałbyś z sobą na wakacje , a kogo nie ?
3 . Kogo wybrałbyś na gospodarza w gimnazjum w klasie I , a kogo nie ?
        Analizując socjogram moŜna stwierdzić , Ŝe w klasie nie ma gwiazdy . Najwięcej
odpowiedzi twierdzących zebrał chłopiec Sławek – 7 , a zaraz za nim jego kolega Maciek – 6
. MoŜna na tej podstawie powiedzieć , Ŝe uczniowie ci cieszą się duŜą popularnością w
grupie . Jednoznacznie najwięcej odpowiedzi przeczących otrzymała Beata – 12 . Wskazuje
to na odrzucenie dziewczynki , brak akceptacji w grupie . Przyczyny nie akceptacji
dziewczynki tkwią prawdopodobnie w nastawieniu rodziców pozostałych dzieci do Beaty .
Jest to dziecko niedopilnowane , często brudne przez co odrzucane przez pozostałych
członków klasy . Z przeprowadzonego socjogramu wynika , Ŝe prawie kaŜde dziecko w
jednym lub  kilku pytaniach odpowiedziało – nie w stosunku do Beaty .

5 . Wpływ grupy rówieśniczej na spójność klasy .

       Z powyŜszego zestawienia wynika , ze grupa rówieśnicza ma bardzo duŜy wpływ na
integrację klasy . Weźmy pod uwagę klasę bez jej kozła ofiarnego –Beaty . Jest to grupa
względnie spójna , mająca więzi wewnętrzne , pomagające sobie nawzajem . Maja wspólne
cele – zabawę , pomagają sobie w nauce , poŜyczają potrzebnych pomocy . Są to jak by ich
niepisane normy postępowania . Biorąc pod uwagę klasę z Beatą w tym momencie grupa nie
słuŜy integracji klasy . W Ŝaden sposób nie chcą jej zaakceptować mimo , Ŝe wiedzą jak jej
jest przykro .
        Podsumowując nasuwa się wniosek , Ŝe grupa rówieśnicza moŜe mieć pozytywny i
negatywny wpływ na integrację klasy , ale bezsprzecznie jest on bardzo duŜy .

6 . Funkcje wychowawcze grupy .

Analizując działalność grup rówieśniczych moŜna w przybliŜeniu określić ich funkcje
wychowawcze i są to :
-

wpływanie na przebieg procesów interpersonalnych , kształtowanie postaw aktywności ,
zaspokajanie potrzeb więzi z otoczeniem ,

zaspokajanie aspiracji w zakresie społecznej aprobaty i uznania przez członków grupy ,

współzawodnictwo rozwijające tendencję do rywalizacji ,

rozbudzenie zainteresowań oraz potrzeb kontaktów towarzyskich ,

zaspokojenie potrzeb emocjonalnych ,

wypełnienie wolnego czasu .

        Jak widać grupy rówieśnicze mają bardzo duŜe znaczenie w kształtowaniu się postawy
dziecka , ucznia oraz dorosłego człowieka .

Bibliografia

1 . K . Dymek – Balcerek , Pedagogika cz. 1 Radom 1995 .
2 . Encyklopedia pedagogiczna W – wa 1993 .
3 . S . Mika , Psychologia społeczna W – wa 1991 .
4 . W . Okoń , Słownik pedagogiczny W – wa 1992 .