Bioetyka

Bioetyka

Lesław Niebrój

Lesław Niebrój

Bioet ka jako odrębna d ied ina

Bioetyka jako odrębna dziedzina 
wiedzy (1): Kontekst powstania

wiedzy (1): Kontekst powstania



Nadużycia w eksperymentach biomedycznych



Nadużycia w eksperymentach biomedycznych 
na człowieku  (II Wojna Światowa, Tuskegee, 
Willowbrook itp )

Willowbrook itp.)



Dyskusja dotycząca legalizacji aborcji

y

j

y ą

g

j

j



Rozwój technologii medycznych
S k l

j



Sekularyzacja



Deprofesjonalizacja zawodów medycznych

p

j

j

y

y



Amerykańskość bioetyki

Bioet ka jako odrębna d ied ina

Bioetyka jako odrębna dziedzina 
wiedzy (2): Czas powstania

wiedzy (2): Czas powstania



Dość zgodnie przyjmuje się jako czas powstania bioetyki przełom lat 

60’ i 70’ XX i k

60’ i 70’ XX wieku.



1970 Van Renselaer Potter w 1970 roku w artykule pt. Bioethics: 

The Science of Survival, a następnie w wydanej w 1971 roku 

ęp

y

j

książce pt. Bioethics: Bridge to the Future



Subdyscypliny bioetyki: 



etyka środowiskowa (?);



etyka środowiskowa (?); 



etyka biomedyczna



Główne ośrodki: 



Kenned Instit te of Ethics (Georgeto n Uni ersit Washington DC)



Kennedy Institute of Ethics (Georgetown University, Washington DC) -

1971; 



The Hastings Center (NY) -1969

Bioet ka jako odrębna d ied ina

Bioetyka jako odrębna dziedzina 
wiedzy (3): Główny kierunek

wiedzy (3): Główny kierunek



„Bioetyka czterech zasad” („Mantra z Georgetown”, 

„Etyka federalna”, „Pryncypializm”)

„ y

, „ y

yp

)



Twórcy: Tom L. Beauchamp i James F. Childress



Główne dzieło:

Główne dzieło: 



Principles of Biomedical Ethics, 7th ed., New York-Oxford: 

Oxford University Press 2012 



Polskie tłumaczenie: Zasady etyki medycznej (tłum. W. 

Jacórzyński), Warszawa: KiW 1996 - tłumaczenie dokonane w 

oparciu o 4 wydanie

opa c u o

yda e

Bioet ka jako odrębna d ied ina

Bioetyka jako odrębna dziedzina 
wiedzy (4): rewolucja vs ewolucja

wiedzy (4): rewolucja vs. ewolucja



„Etyka lekarska/medyczna” rozumiana jest jako nazwa

„Etyka lekarska/medyczna  rozumiana jest jako nazwa 

stosowana dla względnie trwałej - sięgającej czasów 

Hipokratesa (460-370 p.n.e.) - tradycji refleksji nad 

moralnością (przede wszystkim) lekarza. Refleksja 

etyczna podejmowana w tym nurcie okazała się jednak 

nieadekwatna dla potrzeb medycyny począwszy od

nieadekwatna dla potrzeb medycyny począwszy od 

połowy XX wieku. 



Bioetyka nie tylko nie jest pojmowana jako kontynuacja



Bioetyka nie tylko nie jest pojmowana jako kontynuacja

(tradycyjnej) etyki lekarskiej, lecz jako ‘wydarzenie’, 

które należy tejże etyce przeciwstawić

y j

y

p



„(Tradycyjna) Etyka lekarska” = „deontologia lekarska”

Czym jest deontologia lekarska?



Standardem etykiety zawodowej: kodeks



Standardem etykiety zawodowej: kodeks 
honorowy



Źródłem dla refleksji ściśle bioetycznej
UWAGA W ś d

i k l k

ki

t



UWAGA: W środowisku lekarskim często 
utożsamia się bioetyką z dokumentami 

ę

y ą

deontologicznymi!

Główne ‘obszary’ zainteresowania 



lekarz lekarz (lub szerzej: pracownik



lekarz – lekarz (lub szerzej: pracownik 
ochrony zdrowia)



lekarz – pacjent (włączając w to 
wolontariuszy w badaniach medycznych)

wolontariuszy w badaniach medycznych)



lekarz – społeczeństwo (przede 

e a

spo ec e st o (p ede

wszystkim instytucje państwa)

M d

t ki

Medycyna etyki 
Przysięgi Hipokratesa

Przysięgi Hipokratesa



Od starożytności greckiej aż do połowy XX



Od starożytności greckiej aż do połowy XX 
w. stanowi równocześnie medycynę 
zorientowaną etycznie: paternalizm 
medyczny

medyczny



Główny dokument: Przysięga



Ufundowanie teoretyczne: naturalizm 
grecki

grecki

Paternali m med c n (1)

Paternalizm medyczny (1)

Typy realacji międzyludzkich

y y

j ę y

podział logiczny / genetyczny

monarchistyczne (paternalistyczne)

arystokratyczne

demokratyczne

monarchistyczne (paternalistyczne)

arystokratyczne

demokratyczne

Paternalizm medyczny (2)



Lekarz wie co jest dobre dla pacjenta



Lekarz wie co jest dobre dla pacjenta 
(lepiej niż sam pacjent!)



Lekarza cechuje większa stałość woli w 
dążeniu do dobra niż pacjenta

dążeniu do dobra niż pacjenta



Primum non nocere 

u

o

oce e

Przysięga Hipokratesa



Kwestia autorstwa



Kwestia autorstwa



Budowa: inwokacja; 

zobowiązanie; 
terapia;

terapia;
błogosławieństwa/przekleństwa

.

Ważne:

Ważne: relacja pomiędzy lekarzami stanowi

Ważne:

Ważne: relacja pomiędzy lekarzami stanowi 

równie ważny element etyki lekarskiej, jak 
relacja lekarz pacjent

relacja lekarz-pacjent.

Przysięga Hipokratesa:

Przysięga Hipokratesa: 
Inwokacja

Inwokacja

Stwierdzam pod przysięgą daną

Stwierdzam pod przysięgą daną 
Apollinowi lekarzowi i Asklepiosowi, i 
Hygei, i Panakei oraz wzywając na 
świadectwo wszystkich bogów i boginki

świadectwo wszystkich bogów i  boginki, 
że na ile tylko siły i umysł mi pozwoli 

ó

wypełnię tę przysięgę, którą składam tu na 
piśmie.

piśmie.

Przysięga Hipokratesa:

Przysięga Hipokratesa: 
Zobowiązanie (1)

Zobowiązanie (1)

1

Będę traktował na równi z własnym ojcem tego

1.

Będę traktował na równi z własnym ojcem tego, 
który wprowadzi i wyszkoli mnie  w tej sztuce i 
z wdzięcznością wspierać go będę jeżeli taka

z wdzięcznością wspierać go będę jeżeli taka 
tylko zajdzie potrzeba w jedzenie i inne rzeczy 
do życia potrzebne.

2.

Będę traktował jako moich braci jego synów; a

2.

Będę traktował jako moich braci jego synów; a 
jeżeli będą chcieli posiąść tę sztukę, będę uczył 
ich bez zapłaty i pisemnych zobowiązań

ich bez zapłaty i pisemnych zobowiązań

Przysięga Hipokratesa:

Przysięga Hipokratesa: 
Zobowiązanie (2)

Zobowiązanie (2)

3 I uczynię uczestnikiem moich nauk i

3. I uczynię uczestnikiem moich nauk i 

wyjaśnień wszystkich kwestii związanych z 
całą tą wiedzą tak moich synów, synów 
mego mistrza jak i tych wszystkich którzy

mego mistrza, jak i tych wszystkich, którzy 
składając przysięgę będą chcieli poświęcić 

f

się tej profesji, i nikomu innemu.

Przysięga Hipokratesa:

Przysięga Hipokratesa: 
Terapia (1)

Terapia (1)

1

Przepiszę chorym dietę właściwą na ile tylko mój umysł

1.

Przepiszę chorym dietę właściwą na ile tylko mój umysł 
zdoła ją wskazać, i będę ich chronił przed wszelką 
rzeczą niesprawiedliwą i szkodliwą.

rzeczą niesprawiedliwą i szkodliwą.

2.

Przenigdy, choćby i pod wpływem nieustannych 
nalegań nie przepiszę leku zabójczego ani nie zalecę

nalegań, nie przepiszę leku zabójczego, ani nie zalecę 
niczego w tym rodzaju. Z tego też powodu, nigdy 
żadnej kobiecie nie zalecę środków, które mogłyby ją

żadnej kobiecie nie zalecę środków, które mogłyby ją 
doprowadzić do aborcji, lecz raczej zachowam czyste i 
wolne od występku tak moje życie, jak i tę sztukę. 

wolne od występku tak moje życie, jak i tę sztukę. 

Przysięga Hipokratesa:

Przysięga Hipokratesa: 
Terapia (2)

Terapia (2)

3. Nie będę operował chorych na kamienie, zostawiając to 

ę ę p

y

,

ją

zadanie ekspertom w tej sztuce.

4. Do jakiegokolwiek domu wejdę, badać będę tylko

4. Do jakiegokolwiek domu wejdę, badać będę tylko 

zdrowie chorych, unikając wszelkich podejrzeń o 
niesprawiedliwość i zepsucie, a przede wszystkim 

p

p

, p

y

podejrzeń o nieprawe związki z kobietami czy 
mężczyznami, tak wolnymi jak i niewolnikami.

ę

y

,

y

j

Przysięga Hipokratesa:

Przysięga Hipokratesa: 
Terapia (3)

Terapia (3)

5 Wszystko to co w czasie leczenia lub

5. Wszystko to, co w czasie leczenia lub 

poza nim zobaczę albo usłyszę o życiu 
osób i co nie musi być ujawnione, 
zachowam w sekrecie jako rzecz świętą

zachowam w sekrecie jako rzecz świętą. 

Przysięga Hipokratesa:

Przysięga Hipokratesa: 
Błogosławieństwa i

Błogosławieństwa i 
przekleństwa.

p

1.

Abym mógł, jeżeli tylko skrupulatnie dotrzymam tej 

y

g j

y

p

y

j

mojej przysięgi bez naruszania jej, żyć długo i 
szczęśliwie w pełnym szacunku ze strony wszystkich, 
zbierając obfite owoce mojej sztuki.

2.

Gdybym natomiast złamał ją [przysięgę], a zatem się 

y y

ją [p y ęgę]

ę

sprzeniewierzył, zgadzam się by spadło na mnie 
wszystko przeciwne

.

wszystko przeciwne

.

Naturalizm grecki



Etyka zdrowia;



Etyka młodzieńcza;



Etyka arystokratyczna;



Etyka arystokratyczna;

Racje odrzucenia Przysięgi Hipokratesa



Promocja praw człowieka;



Promocja praw człowieka;



Rozpoznanie integralnego dobra pacjenta;

p

g

g

p j

;



Indywidualizm postmodernistyczny / 

l t

i

t

/ k j

d k j i

relatywizm etyczny / skrajny dyskusjonizm 
w nauce;

auce;

Etyka postępowania w relacji lekarz-

Etyka postępowania w relacji lekarz
lekarz (1): 

P

i

Hi

k t

Przysięga Hipokratesa



W Przysiędze Hipokratesa” to właśnie



W „Przysiędze Hipokratesa  to właśnie 

rozstrzygnięcia dotyczące relacji pomiędzy 

lekarzami wyprzedzały określenie obowiązków

lekarzami wyprzedzały określenie obowiązków, 

jakie lekarz ma wobec pacjenta 



Zobowiązaniu do szacunku szacunek ten



Zobowiązaniu do szacunku - szacunek ten 

wyrastać winien z doświadczenia 

wdzięczności a prowadzić ku postawie

wdzięczności a prowadzić ku postawie 

odpowiedzialnej troski za innych lekarzy (za 

całe środowisko lub wręcz za zawód lekarza)

całe środowisko, lub wręcz za zawód lekarza)

Zapomniana c ęść pamiętnej

Zapomniana część pamiętnej 
przysięgi

przysięgi



Bioetyka rodząca na przełomie 
l t ‘60 i ‘70 XX i k

lat ‘60 i ‘70 XX wieku 
koncentruje się na 

i

i

d h

rozwiązywaniu ad hoc 
problemów poruszających 
opinię publiczną (‘scandal

opinię publiczną ( scandal-
driven’).
K

t j

i

k

ti h



Koncentruje się na kwestiach 
dotyczących relacji lekarz-
pacjent i pomija te z obszaru

pacjent i pomija te z obszaru 
relacji lekarz-lekarz.

Czym jest szacunek?



Szacunek bezwarunkowy



Szacunek bezwarunkowy 



Szacunek warunkowyy



Szacunek zasługi
S

k

k



Szacunek pokory



Szacunek uczciwości



Szacunek instytucjonalny
S

k

i ki i

ki



Szacunek opieki i troski

Szacunek bezwarunkowy



Szacunek dla osób jako osób wynikający z przeciwstawnia 

rzeczy, będących środkami do celów i osób jako celów samych 

w sobie:

„Dwie rzeczy napełniają umysł coraz to nowym i wzmagającym się podziwem i czcią, 

im częściej i trwalej nad nimi się zastanawiamy: niebo gwiaździste nade mną i prawo 

moralne we mnie. Nie potrzebuję ich szukać ani jedynie domyślać się poza polem 

mego widzenia jako spowitych w ciemnościach lub znajdujących się poza granicami

mego widzenia jako spowitych w ciemnościach lub znajdujących się poza granicami 

mego poznania; […] Pierwszy widok, widok nieskończonej mnogości światów niejako 

unicestwia moją ważność jako zwierzęcego stworzenia, które musi z powrotem 

zwrócić materię, z której się poczęło […] Drugi natomiast podnosi moją wartość, jako 

inteligencji nieskończenie dzięki mej osobowości w której prawo moralne objawia mi

inteligencji, nieskończenie dzięki mej osobowości, w której prawo moralne objawia mi 

życie niezależne od zwierzęcości, a nawet od całego świata zmysłów, przynajmniej o 

ile to daje się wnosić z celowego określenia mego istnienia przez to prawo, które to 

określenie nie jest ograniczone do warunków i granic tego życia, lecz sięga w 

nieskończoność ”

nieskończoność.

I. Kant, Krytyka praktycznego rozumu

Formy szacunku warunkowego 

y

g

(1)



Szacunek zasługi – Szacunek oceniający to ten szacunek, którym 

l k

d

i t ó

j

i ł dl (

h

lekarz darzy mistrzów swojego rzemiosła dla (wypracowanych przez 

niech) cech charakteru, umysłowości, osiągnięć życiowych. Tym 

szacunkiem obdarza także innych członków zespołu terapeutycznego, 

którzy z takich czy innych powodów na niego zasługują

którzy z takich czy innych powodów na niego zasługują.



Szacunek pokory - Opinia o postępowaniu i decyzjach innego lekarza 

winna zawsze brać pod uwagę, że podjęte przez niego działania 

dotyczyły sytuacji, która z racji swej (różnorodnej, w tym sensie, że 

y y y y

j ,

j

j (

j,

y

,

dotyczącej nie tylko stanu ściśle medycznego, ale także psychiki, relacji 

społecznych, ekonomicznych itp.) złożoności, jest trudna. A więc 

dotyczą sytuacji, w których wybiera się najlepsze możliwe rozwiązania 

w danej chwili (a ocena co jest takim rozwiązaniem uwikłana jest w

w danej chwili (a ocena, co jest takim rozwiązaniem uwikłana jest w 

kontekst jej podejmowania), które niestety mogą  się różnić (i zapewne 

faktycznie bardzo często się różnią) od najlepszych rozwiązań.

Formy szacunku warunkowego

Formy szacunku warunkowego 
(2)

(2)



Szacunek uczciwości - polega na wywiązywaniu się ze 

p

g

y ą y

ę

zobowiązań wynikających z zawartych umów. I zapewne 

można tu wskazać zarówno na te umowy, które mają 

charakter formalny, często wręcz określony prawnie jak 

y,

ę

ę

y p

j

np. umowa o pracę, jak i tych zobowiązań, które zostały 

przyjęte przez lekarza bez takich formalnych zapisów.



Szacunek instytucjonalny

polega na okazywaniu go



Szacunek instytucjonalny – polega na okazywaniu go 

osobom, czy symbolom reprezentującym określone 

instytucje, np. instytucję państwa (w gruncie rzeczy w 

społeczeństwach demokratycznych szacunek okazywany

społeczeństwach demokratycznych szacunek okazywany 

przedstawicielowi władzy stanowi formę okazywania 

szacunku całemu społeczeństwu), sądów, ale także 

i t t j

h

d

i

któ j d

l k

j

instytucje ochrony zdrowia, w której dany lekarz pracuje. 

Formy szacunku warunkowego

Formy szacunku warunkowego 
(3)

(3)



Szacunek opieki i troski - szacunek okazywany



Szacunek opieki i troski - szacunek okazywany 
temu co delikatne, niepowtarzalne i z racji swojej 
niepowtarzalności posiadające wyjątkową

niepowtarzalności posiadające wyjątkową 
wartość, wartość, która równocześnie stanowi 
właśnie wezwanie do troski i opieki. 



Szacunek opieki i troski odgrywa fundamentalną rolę w 

p

g y

ą

ę

relacji lekarz-pacjent



Szacunek opieki i troski to szacunek nauczyciela



Szacunek opieki i troski to szacunek nauczyciela 
medycyny, przełożonego wobec 
studenta/podwładnych.

studenta/podwładnych. 

Etyka postępowania w relacji lekarz-

Etyka postępowania w relacji lekarz
lekarz (2): 

D kl

j G

k

Deklaracja Genewska



„Deklaracja Genewska” stanowi tekst przysięgi, jaką winni składać 

i któ

j

t ć i

i

ł k

i

ł

ś i l k

(

ci, którzy mają stać się nowymi członkami społeczności lekarzy (z 

zasady w momencie otrzymywania dyplomu lekarza). 



Często Deklaracja ta nazywana jest współczesną wersją „Przysięgi 

ę

j

y

j

p

ą

ją

y ęg

Hipokratesa” (choć de facto merytorycznie nie jest z nią zgodna). 



Została przyjęta na drugim zgromadzeniu World Medical 

Associacion (WMA), które miało miejsce w Genewie we wrześniu 

(

),

j

1948 roku. Tekst Deklaracji był następnie kilkakrotnie modyfikowany 

(Sydney 1968; Wenecja 1983; Sztokholm 1994; Divonne-les-Bains 

2005 i 2006). 

)



Deklaracja zobowiązuje do okazywania należnego szacunku i 

wdzięczności nauczycielom medycyny

Etyka postępowania w relacji lekarz-

Etyka postępowania w relacji lekarz
lekarz (3): 

K d k Et ki L k

ki j (KEL) (1)

Kodeks Etyki Lekarskiej (KEL) (1)



KEL stanowi zbiór norm o charakterze deontologicznym 

b

i

j

h l k

P l

obowiązujących lekarza w Polsce. 



Aktualna wersja tego dokumentu została przyjęta w czasie 

Nadzwyczajnego VII Krajowego Zjazdu Lekarzy (Toruń, 19-

y

j g

j

g

j

y (

20.09.2003), którego tekst został ostatecznie ogłoszony w 2004 

roku. 



Przyjęta wersja stanowi nawiązanie do wcześniej obowiązującego 

yję

j

ą

j

ą ją g

teksu (przyjętego w 1991 i znowelizowanego w 1993 r.), wpisuje się 

też w tradycję (sięgającą okresu międzywojennego) formułowania 

zasad deontologicznych środowiska lekarskiego w Polsce [9]. 

g

y

g

[ ]



Trudno byłoby przy tym nie zauważyć, że obowiązujący KEL jest 

wyjątkowo nieudaną (zarówno pod względem formalnym, jak i 

merytorycznym) próbą spisania zasad deontologicznych polskiego 

y

y

y ) p

ą p

g

y

p

g

środowiska lekarskiego 

Etyka postępowania w relacji lekarz-

Etyka postępowania w relacji lekarz
lekarz (4): 

K d k Et ki L k

ki j (KEL) (2)

Kodeks Etyki Lekarskiej (KEL) (2)



Relacje pomiędzy lekarzami normują artykuły III Rozdziału KEL (art. 

52 55) W kilk i

h

t k ł h i

l ż

h d t

d i ł

52-55). W kilku innych artykułach, nie należących do tego rozdziału, 

można jednak również odnaleźć odniesienia interesujące dla 

określenia zobowiązań deontologicznych w relacji lekarz – lekarz 

K d k (A t 52 1)

np. Kodeks (Art. 52.1)



Zobowiązuje do okazywania szacunku nauczycielom zawodu. 

KEL podkreśla jednak, że ten sam szacunek należy się także 

tki

l k

i

wszystkim lekarzom-seniorom. 



Upomnienie powinno być formą pomocy udzielonej innemu 

lekarzowi (a więc ostatecznie wyrazem szacunku dla niego!) a nie 

(

ę

y

g )

sposobem na podważanie jego autorytetu (zwłaszcza w oczach 

pacjentów)

Etyka postępowania w relacji lekarz-

Etyka postępowania w relacji lekarz
lekarz (5): 

K d k Et ki L k

ki j (KEL) (3)

Kodeks Etyki Lekarskiej (KEL) (3)



KEL mówi o obowiązku ‘starszych kolegów’ do udzielania rady i 

‘ ł d

k l

’ l k

il

i h

pomocy ‘młodszym kolegom’ lekarzom, a o ile są ich 

zwierzchnikami, także do troski o rozwój i właściwe warunki 

pracy swoich podwładnych



Co jest uznane za obowiązek doświadczonych lekarzy, przez 

początkujących winno być traktowane jako coś, do czego mają 

prawo, czego mogą oczekiwać lub wręcz wymagać od swoich 

‘ t

h k l ó ’

d i

i

i i h

j

‘starszych kolegów’: rady i pomocy, wspierania ich rozwoju 

zawodowego itd.



Wreszcie wyrazem szacunku dla innych lekarzy jest także 

y

y

y j

zwracanie się do nich z prośbą o konsultację w zakresie ich 

specjalności, czy uznanych umiejętności i wiedzy (Art. 54). Chociaż 

podkreśla się również, że konsultacja taka nie zwalnia z 

d

i d i l ś i

j t

odpowiedzialności za pacjenta

Etyka postępowania w relacji lekarz-

Etyka postępowania w relacji lekarz
lekarz (6): 

K d k Et ki L k

ki j (KEL) (4)

Kodeks Etyki Lekarskiej (KEL) (4)



Zobowiązanie do wzajemnego szacunku pojawia się w

Zobowiązanie do wzajemnego szacunku pojawia się w 

tekście „Przyrzeczenia Lekarskiego” stanowiącego 

swoistą preambułę do KEL. 



Poza „Przyrzeczeniem” warto jeszcze przykładowo 

wskazać na Art. 56.2, w którym zobowiązuje się lekarzy 

d t

ki

t

i

d

do troski o stowarzyszenia zawodowe. 



Wreszcie w Art. 63.1 (budzącym poważne zastrzeżenia 

t

) k śl

i

ki k k

ji

i d

etyczne) określa się warunki konkurencji pomiędzy 

lekarzami, wprowadzając zakaz reklamowania się 

przez lekarzy i wykorzystywania swego autorytetu

przez lekarzy i wykorzystywania swego autorytetu 

medycznego dla celów komercyjnych.

Etyka postępowania w relacji lekarz-

Etyka postępowania w relacji lekarz
lekarz (7): 

Z

i dl

j

t

Znaczenie dla pacjenta



Łatwiej zaufać człowiekowi, o którym się wie, że jest szanowany 

i

h l d i Ł t i j

t

j t

i

f ć t ki

przez innych ludzi. Łatwiej, zatem, pacjentowi zaufać takiemu 

lekarzowi, który otaczany jest szacunkiem przez innych lekarzy. 



Wobec takich tendencji we współczesnej medycynie jak np. 

j

p

j

y y

j

p

skracanie czasu pobytu pacjenta w szpitalu, rola zaufania pacjenta 

do lekarza gwałtownie wzrasta. 



Brak szacunku pomiędzy lekarzami (zwłaszcza, jeżeli okazywany 

p

ę y

(

, j

y

y

publicznie, przed pacjentem) będzie skutkował brakiem zaufania 

pacjenta do lekarza (często wręcz do ‘klasy’ lekarzy, ‘lekarza jako 

lekarza’), co – jak racjonalnie można oczekiwać – nie pozostanie 

)

j

j

p

bez wpływu na wyniki leczenia. 

Zasady postępowania w relacji lekarz-lekarz (8): 

y p

ęp

j

( )

konsekwencje zobowiązania do 
szacunku 



Szacunek jest racjonalny:

Szacunek jest racjonalny: 



Upomnienie jako wyraz szacunku



Prawo gwizdka” – są ludzie którzy nie zasługują na



„Prawo gwizdka   są ludzie, którzy nie zasługują na 

szacunek warunkowy.  Prawo gwizdka konstytuuje (z 

racji asymetryczności relacji lekarz-pacjent) 

j

y

y

j

p j

)

obowiązek moralny pracowników ochrony zdrowia.



Zobowiązanie do szacunku ma charakter wzajemny: 

Norma „szanuj tych, którzy na niego zasługują” winna 

być skorelowana z obowiązkiem „żyj tak, aby być 

godnym szacunku”

godnym szacunku .

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (1)

pacjent (1) 



Kluczowym zagadnieniem podnoszonym w  związku z 

y

g

p

y

ą

zasadą  szacunku dla autonomii jest kwestia tzw. 

świadomej zgody. 
O świadomej zgodzie (tzw paradygmatyczna



O świadomej zgodzie (tzw. paradygmatyczna 

świadoma zgoda) można mówić wtedy i tylko wtedy, 

gdy pacjent (lub woluntariusz w badaniach naukowych):

g y p j

(

y )



posiadający adekwatną wiedzę w zakresie zagadnienia, o 

którym decyduje a przy tym



nie podlegając przymusowi



nie podlegając przymusowi 



intencjonalnie wprost (słownie lub - częściej nawet – w formie 

pisemnej) upoważnia lekarza (badacza) do wykonania / 

zaniechania wykonania określonej procedury medycznej

zaniechania wykonania określonej procedury medycznej. 

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (2)

pacjent (2)



Koncepcja świadomej zgody zakłada



Koncepcja świadomej zgody zakłada 
zatem, że pacjentowi / woluntariuszowi:



przekazane są odpowiednie informacje



które ten rozumie



które ten rozumie



podejmuje dobrowolnie decyzję.

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (3)

pacjent (3)



W praktyce medycznej dopuszcza się, że wyrażenie

W praktyce medycznej dopuszcza się, że wyrażenie 

zgody przez pacjenta może przybrać formę inną niż 

paradygmatyczna, np.:



zgoda niejawna (milcząca zgoda), polegająca na 

zastosowaniu się w swoim postępowaniu do określonych 

poleceń czy wskazań tzn podjęcia takich działań które

poleceń czy wskazań, tzn. podjęcia takich działań, które 

wykonałby ten, który z danym poleceniem czy wskazaniem się 

zgadza

d i

li it l b

ł ż

d i ł

i

t

j t



zgoda implicite lub założona w działaniu stosowana jest 

wówczas, gdy zgoda na jakiś zabieg, jest implicite założona w 

zgodzie na wykonanie innego zabiegu 

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (4)

pacjent (4)



zgoda domniemana (na podstawie tego, co wiemy o jakiejś osobie, 

t i d i

ż

iłb / i

iłb

d

d

bi ) t

twierdzimy, że wyraziłby/nie wyraziłby zgody na dany zabieg) – ten 

rodzaj zgody ma szczególne znaczenie w odniesieniu do pobierania 

narządów do przeszczepu od tzw. zmarłych dawców. 



De facto o zgodzie domniemanej mówić należy także w przypadku tzw



De facto o zgodzie domniemanej mówić należy także w przypadku tzw. 

zgody zastępczej, gdy o leczeniu pacjenta np. nieprzytomnego 

decyduje ktoś (najczęściej członek najbliższej rodziny), który zna 

uprzednio wyrażone przez pacjenta preferencje. 

p

y

p

p j

p

j



Zgoda poczytywana („Poczytuje się, że pacjent, którego płyny 

ustrojowe mogą mieć kontakt z ciałem osób należących do personelu 

medycznego, zgadza się na przeprowadzenie testu na obecność wirusa 

HIV

k

i i f

ji

ik h t

t t

ik

i

HIV oraz na przekazanie informacji o wynikach tego testu pracownikowi 

ochrony zdrowia narażonemu na niebezpieczeństwo zakażenia.”) 

Trzeba w tym miejscu jednak bardzo wyraźnie podkreślić, że– w 

odróżnieniu od zgody implicite – w tym wypadku pracownicy ochrony

odróżnieniu od zgody implicite  w tym wypadku pracownicy ochrony 

zdrowia mają obowiązek poinformować pacjenta o ‘instytucji’ zgody 

poczytywanej

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (5)

pacjent (5)



Standard działania w najlepszym interesie pacjenta,

Standard działania w najlepszym interesie pacjenta, 

który zakłada, że osoba podejmująca za pacjenta 

decyzje wybierze takie rozwiązanie, które przyniesie 

pacjentowi maksimum korzyści (tzw. ‘korzyści netto’, 

tzn. tych, które pozostają „po odliczeniu’ szkód 

związanych np z poddaniem się jakiemuś zabiegowi)

związanych np. z poddaniem się jakiemuś zabiegowi).



Korzyści powinny być oceniane z perspektywy 

jakości życia pacjenta

jakości życia pacjenta. 



Najczęściej standardem działania w najlepszym interesie 

pacjenta posługują się rodzice decydujący o leczeniu ich

pacjenta posługują się rodzice decydujący o leczeniu ich 

małego dziecka, w szczególności noworodka.

Opieka medyczna nad

Opieka medyczna nad 
dzieckiem

dzieckiem



World Medical Association (WMA)



World Medical Association (WMA)
Deklaracja z Ottawy o Zdrowiu Dziecka

Przyjęta na 50 tym Światowym Zgromadzeniu Lekarzy



Przyjęta na 50-tym Światowym Zgromadzeniu  Lekarzy 
w Ottawie, w kanadzie , w październiku 1998 roku i 
zmieniona przez 60 te Zgromadzenie Ogólne WMA w

zmieniona przez 60-te Zgromadzenie Ogólne WMA w 
New Delhi, w Indiach, w październiku 2009 roku.

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (6)

pacjent (6)



Swoistą formę podejmowanie decyzji w oparciu o standard działania 

jl

i t

i

j t

bi

ó

d

w najlepszym interesie pacjenta przybiera wówczas, gdy 

decydującym jest lekarz. 



Zwykło się wówczas mówić o paternalizmie słabym, a więc 

y

ę

p

y

ę

sytuacji, gdy lekarz wobec braku autonomicznie podjętej przez 

pacjenta decyzji, sam za niego decyduje kierując się zasadami 

dobroczynności i nieszkodzenia.



Paternalizm słaby przeciwstawić należy paternalizmowi 

mocnemu, gdy lekarz podejmuje działania wbrew autonomicznej 

decyzji pacjenta. Tradycyjna etyka medyczna dopuszczała (lub 

y j p j

y yj

y

y

p

(

wręcz preferowała) działania zgodne z paternalizmem mocnym. 

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (7)

pacjent (7)



Specyficzną formę postępowania wobec pacjenta aktualnie nie zdolnego do 

d j

i d

ji d ś i

j

l

i d

t

podejmowania decyzji odnośnie swojego leczenia dopuszcza tzw. 

„Europejska Konwencja Bioetyczna” przyjęta w Oviedo (zwana często:

„Konwencją z Oviedo”) w listopadzie 1996 roku. Dokument ten, jakkolwiek 

stworzony przez polityków a nie lekarzy wydaje się jednak być słusznie

stworzony przez polityków a nie lekarzy, wydaje się jednak być słusznie 

klasyfikowany jako dokument deontologiczny lekarzy europejskich. 



Czytamy w nim o poszanowaniu uprzednio (tzn. przed okresem braku 

autonomii pacjenta spowodowanej np. stanem nieświadomości) 

p j

p

j p

)

wyrażonych dyrektyw (ang. advance directive) odnośnie sposobu, w jaki 

pacjent życzy sobie by go leczono, jakich zaś procedur nie życzy sobie, by 

wobec niego stosowano (zwłaszcza ze względów religijnych lub z uwagi na 

spodziewaną jakość życia)

spodziewaną jakość życia). 



Coraz częściej podkreśla się ich (niemal) całkowitą nieefektywność, a 

nawet poddaje się w wątpliwość ich (lub, co najmniej niektórych, ich form) 

etyczną słuszność

etyczną słuszność.

Oś iadc enia pro f t ro (ad ance

Oświadczenia pro futuro (advance 
directives): definicja

directives): definicja



Deklaracje pacjentów dane



„Deklaracje pacjentów, dane 
uprzednio na wypadek sytuacji, w 
któ j

b ć i k

t t i d

której mogą być niekompetentni do 
decydowania o sprawowanej wobec

decydowania o sprawowanej wobec 
nich opiece zdrowotnej, określające 
i h

f

j t

t

l b

ich preferencje terapeutyczne lub 
autoryzujące osoby trzecie do 

y ją

y

podejmowania za nich decyzji”

Medical Subject Headings (zgodnie z Bioethics Thesaurus)

Oś iadc enia pro f t ro głó ne

Oświadczenia pro futuro: główne 
ich typy (1)

ich typy (1)



Medyczne dyrektywy na



Medyczne dyrektywy na 
przyszłość/testamenty życia



Dyrektywy dotyczące uznawanych wartości



Dyrektywy będące instrukcjami postępowania



Dyrektywy będące instrukcjami postępowania



Ograniczone instrukcje postępowania



Nieograniczone instrukcje postępowania

g

j p

ęp



Ustanowienie trwałego przedstawiciela 

d

(DPA D

bl

f

medycznego (DPA – Durable power of 
attorney)

y)

Oś iadc enia pro f t ro głó ne

Oświadczenia pro futuro: główne 
ich typy (2)

ich typy (2)



Instrukcje złożone ustnie



Instrukcje złożone ustnie



Instrukcje złożone na piśmie (w tym z 

j

p

(

y

wykorzystaniem odpowiednio 
przygotowanych formularzy np Five

przygotowanych formularzy, np. „Five 
Wishes”, „Let me decide” itp.)



Uprzednia odmowa



Uprzednie żądanie



Uprzednie żądanie

Oś iadc enia pro f t ro

ią ane

Oświadczenia pro futuro: wiązane z 
nimi nadzieje (1)

nimi nadzieje (1)



Dają szansę pacjentom na podejmowanie



Dają szansę pacjentom na podejmowanie 
decyzji odnośnie do wdrożenia/odstąpienia od 
stosowania określonych procedur medycznych

stosowania określonych procedur medycznych, 
co do użycia których, gdyby nie było oświadczeń 
pro futuro, byliby zdani na (paternalistyczną) 
zależność od innych osób (przede wszystkim 

y

(p

y

lekarzy).

Oś iadc enia pro f t ro

ią ane

Oświadczenia pro futuro: wiązane z 
nimi nadzieje (2)

nimi nadzieje (2)



Ułatwiają lekarzowi podejmowanie decyzji,

Ułatwiają lekarzowi podejmowanie decyzji, 
zwłaszcza w kontrowersyjnych 
przypadkach co znaczy że także(?)

przypadkach, co znaczy, że także(?) 
zdejmują „odpowiedzialność z lekarza”.     

(

)

(M. Wichrowski)



Dają szansę lepszego poszanowania 
przekonań światopoglądowych/religijnych 
pacjenta .



Przyczyniają się do humanizacji medycyny.

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (8)

pacjent (8)



KEL nakłada na lekarza obowiązek uzyskania świadomej zgody 

j

t

bi

(A t 13 1 3

A t 15 1)

pacjenta na proponowany mu zabieg (Art. 13.1-3 oraz Art. 15.1). 



Dopuszcza się przy tym zgodę zastępczą oraz standardy 

działania w najlepszym interesie pacjenta jak i paternalizm 

j p y

p j

j

p

słaby (Art.15.1-3). 



Jako etycznie niebezpieczny należałoby określić zapis Art. 17 KEL 

dopuszczający prawo lekarz do nie przekazywania pacjentowi 

p

ją y p

p

y

p j

informacji o diagnozie, gdy rokowanie jest bardzo niepomyślne, o 

ile przekazanie takiej informacji miałaby być szkodliwe dla pacjenta.. 

Artykuł ten wydaje się dopuszczać paternalistyczne (w rozumieniu 

y

y j

ę

p

p

y

(

paternalizmu mocnego) postępownie lekarza.

Oś iadc enia pro f t ro

Oświadczenia pro futuro: 
rozstrzygnięcia prawne

rozstrzygnięcia prawne



USA – The Patient Self-Determination Act (1991)



USA  The Patient Self Determination Act (1991)



Nowa Zelandia – New Zealand Code of Health and 
Disabilit Ser ices Cons mers’ Rights (1996)

Disability Services Consumers’ Rights (1996)



Anglia i Walia – The Mental Capacity Act 2005 
(2007)



Niemcy – Kodeks Cywilny § 1896 & § 1901 (1998)

e cy

ode s Cy

y § 896 & § 90 ( 998)

Oś iadc enia pro f t ro

Oświadczenia pro futuro: 
rozstrzygnięcia prawne

rozstrzygnięcia prawne



Polska



Polska



Brak rozstrzygnięć ustawowych/oczekiwanie na takie 

t

i i (K

j

O i d )

rozstrzygnięcia (Konwencja z Oviedo)



Wyrok Sądu Najwyższego z 27.10.2007 (III CK 
155/05): 

„Oświadczenie pacjenta wyrażone na wypadek utraty przytomności, 
określające wolę dotyczącą postępowania lekarza w stosunku do niego 
w sytuacjach leczniczych, które mogą zaistnieć, jest dla lekarza – jeżeli 
zostało złożone w sposób wyraźny i jednoznaczny – wiążące.”

zostało złożone w sposób wyraźny i jednoznaczny  wiążące.

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (9)

pacjent (9)



W KEL szczególnie podkreśla się konieczność uzyskania zgody 

j

t /

l

t i

bi

d i ł

b d

i

pacjenta/wolontariusza biorącego udział w badaniu 

naukowym(Art. 43). 



W KEL jest wprowadzone błedne rozróżnienie eksperymentów 

j

p

p y

medycznych na lecznicze oraz badawcze



Zdecydowanie lepiej przyjąć rozróżnienie na:



eksperymenty terapeutyczne (zmierzające do zbadania takiej metody



eksperymenty terapeutyczne (zmierzające do zbadania takiej metody 

leczenia, które mogłaby być stosowana w terapii choroby na którą cierpi 

pacjent wolontariusz w badaniach) oraz 



eksperymenty nie-terapeutyczne (zmierzające do zdobycia wiedzy, 

p y

y

p

y

(

ją

y

y,

która nie ma bezpośredniego zastosowania w leczeniu chorób, na które 

cierpi pacjent będący przedmiotem badania; eksperymenty tego typu 

prowadzone są jednak raczej nie tyle na pacjentach, co zdrowych 

wolontariuszach)

wolontariuszach).

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (10)

pacjent (10)



KEL w swoich rozstrzygnięciach dotyczących



KEL w swoich rozstrzygnięciach dotyczących 

badań naukowych na ludziach odwołuje się do 

dwóch międzynarodowych dokumentów

dwóch międzynarodowych dokumentów

deontologicznych:



Tzw Deklaracja Helsińskiej” przyjętej przez WMA



Tzw. „Deklaracja Helsińskiej  przyjętej przez WMA 

w czasie 18-tego zgromadzenia ogólnego tego 

stowarzyszenia (Helsinki, czerwiec 1964 r. 

y

(

,

modyfikowany następnie wielokrotnie, po raz ostatni 

w październiku 2008 r.). 



„Zasady prawidłowego prowadzenia badań 

klinicznych (GCP)”.

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (11)

pacjent (11)



zgodnie z Deklaracją Helsińską” przez



zgodnie z „Deklaracją Helsińską  przez 

badania naukowe na ludziach należy 

rozumieć nie tylko te które:

rozumieć nie tylko te, które:



prowadzone są bezpośrednio na osobie pacjenta, 

ale także:

ale także: 



takie studia, które wykorzystują materiał biologiczny 

pochodzący od pacjenta (o ile można na jego

pochodzący od pacjenta (o ile można na jego 

podstawie zidentyfikować pacjenta) oraz 



na danych pacjenta



na danych pacjenta. 

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (12)

pacjent (12)



Pacjent/wolontariusz musi zostać poinformowany o celach danego 

b d i

k

t d h ź ódł h fi

i

badani naukowego, metodach, źródłach finansowania, 

(potencjalnym) konflikcie interesów, instytucjonalnej afiliacji 

badacza, oczekiwanych korzyściach / przewidywanych 

k h

żli

d k

f

i

i

d i ł

ryzykach, możliwym dyskomforcie związanym z udziałem w 

badaniu (punkt 22). Pacjent/wolontariusz musi być poinformowany o 

całkowitej dobrowolności udziału w badaniu i swoim prawie do 

wycofania się z niego

wycofania się z niego. 



Deklaracja zobowiązuje do upewnienia się, czy przekazane 

informacje zostały poprawnie zrozumiane przez 

j t /

l t i

I d i

i i

i

t

ż

pacjenta/wolontariusza. I dopiero, po upewnieniu się o tym, można 

oczekiwać, że zostanie wyrażona zgoda (w formie pisemnej, 

jeżeli zaś ta jest niemożliwa ustnie w obecności świadków).

Zgoda na udział w badaniu winna mieć więc formę zgody

Zgoda na udział w badaniu winna mieć więc formę zgody 

paradygmatycznej. 

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (13)

pacjent (13)



Dopuszcza się jednak także badania na tych, którzy zgody w tej 

f

i

i

ić Wó

j d k b d

b

i

j t

formie nie mogą wyrazić. Wówczas jednak badacz zobowiązany jest 

wykazać, że wyniki uzyskane w badaniu będą służyły dobru 

badanych (tj. danych konkretnych osób lub – co najmniej -

d j ki j

t i

b d

i

l ż )(

kt 24) M i

grupy, do jakiej uczestniczący w badaniu należą)(punkt 24). Musi 

też zachodzić taka sytuacja, w której danych badań nie można 

przeprowadzić (ze względów merytorycznych) na grupie osób, które 

byłaby zdolne do wyrażania (paradygmatycznej) świadomej zgody

byłaby zdolne do wyrażania (paradygmatycznej) świadomej zgody .



„Deklaracja Helsińska” zobowiązuje do właściwego 

przygotowania metodologicznego przed podjęciem badań oraz 

d t

i i

t k ł b d ń d

k

t ji d

i d i j

przedstawienia protokołu badań do akceptacji odpowiedniej 

niezależnej komisji etycznej/bioetycznej, która powinna dokonać 

jego oceny. 

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (14)

pacjent (14)



„Deklaracja Helsińska” ogranicza stosowanie placebo w 

b d

i h

k

h t lk d t ki j

t

ji

któ j

badaniach naukowych tylko do takiej sytuacji, w której nowa 

terapia stosowana jest w leczeniu osób cierpiących na choroby, 

wobec których do tej pory nie znano skutecznych metod 

t

t

h W t ki j

t

ji (i t lk

t ki j)

l

t ż

terapeutycznych. W takiej sytuacji (i tylko w takiej) wolno też 

porównywać wyniki nowej terapii z sytuacją ludzi nieleczonych. 

Jeżeli znana jest skuteczna terapia, to wobec niej (powinna być 

porównywana metoda testowana w badaniu naukowym

porównywana metoda testowana w badaniu naukowym. 



„Deklaracja Helsińska” dopuszcza tzw. eksperymentalną 

terapię. Lekarz, wobec braku skutecznych metod terapii, ma prawo 

t

ć

d

j t l

i

t d

i któ

i

t ł

zastosować za zgodą pacjenta, leczenie metodami, które nie zostały 

do tej pory sprawdzone. Eksperymentalna terapia nie stanowi przez 

się badania naukowego, może jednak (i zapewne często tak właśnie 

jest) stanowić rację dla podjęcia odpowiednich badań naukowych

jest) stanowić rację dla podjęcia odpowiednich badań naukowych. 

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (15)

pacjent (15)



Kwestia zachowania poufności informacji



Kwestia zachowania poufności informacji

uzyskanych w czasie leczenia/prowadzenia 

badań naukowych

badań naukowych. 



Do zachowania tajemnicy lekarskiej zobowiązują 

zarówno deontologiczne dokumenty o zasięgu

zarówno deontologiczne dokumenty o zasięgu 

międzynarodowym (Deklaracja Genewska, 

Deklaracja Helsińska) jak i krajowe

Deklaracja Helsińska), jak i krajowe 

rozstrzygnięcia środowiska lekarskiego w Polsce 

(KEL)

(KEL). 

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (16)

pacjent (16)



KEL zagadnieniu tajemnicy lekarskiej poświęca Art. 23 – Art. 29. W Art. 23. 

k śl

k

t

j t bj t t j

i

tj i f

j

j

i i

określa zakres tego, co jest objęte tajemnicą, tj. informacje o pacjencie i 

jego otoczeniu. Podkreśla się ponadto, że śmierć pacjenta nie zwalnia z 

zachowania tajemnicy. 



Art 24 Art 27 wskazują na specyficzne sytuacje w których lekarz w sposób



Art.24-Art.27 wskazują na specyficzne sytuacje, w których lekarz w sposób 

usprawiedliwiony ma prawo przekazać innym osobom informacje chronione 

tajemnicą lekarska. Wśród takich sytuacji wymienia się:



przekazanie informacji innemu lekarzowi, w zakresie w jakim jest to



przekazanie informacji innemu lekarzowi, w zakresie w jakim jest to 

niezbędne dla dalszego leczenia oraz wydawania odpowiednich orzeczeń o 

stanie zdrowia pacjenta);



udzielenie przez pacjenta zgody na przekazanie informacji
i t i i

ż

ż

i dl

d

i i ż i i

h

ób



istnienie poważnego zagrożenia dla zdrowia i życia innych osób,;



gdy tak regulują przepisy prawa państwowego;



w badaniach wykonywanych na zlecenie upoważnionego z mocy prawa 

podmiotu za wiedzą i de facto zgodą milczącą pacjenta;

podmiotu, za wiedzą i de facto zgodą milczącą pacjenta;



przy stwierdzeniu przez lekarza, że doszło do naruszenia praw człowieka

Et k

t

i

l ji l k

Etyka postępowania w  relacji lekarz-
pacjent (17)

pacjent (17)



KEL szczególną uwagę poświęca trzem grupom zagadnień związanych z opieką nad 

pacjentem:

pacjentem:



opieką nad chorymi w stanie terminalnym (zobowiązanie do opieki – Art. 30; zakaz w 

Art. 31 eutanazji oraz wspomaganego samobójstwa tzw. PAS – ‘physician-assisted 

suicide’; zwolnienie z obowiązku stosowania uporczywej terapii i nadzwyczajnych 

środków leczniczych Art 32)

środków leczniczych – Art. 32)



w związku z dokonywaną transplantacją (de facto regulacje dotyczą tylko kwestii 

związanych z osobą dawcy narządów/tkanek; akceptacja w Art. 33 dla rozwiązania 

prawnego obowiązującego w Polsce, tj. przyjęcie że brak sprzeciwu winien być 

traktowany jako zgoda na pobieranie narządów po śmierci dawcy; zasady pobierania

traktowany jako zgoda na pobieranie narządów po śmierci dawcy; zasady pobierania 

narządów od żywego dawcy – Art. 36 kwestia zgody pacjenta / Art. 37 zgody 

przedstawiciela ustawowego małoletniego pacjenta; zakaz uzyskiwania korzyści 

majątkowych lub osobistych przez lekarza z tytułu pozyskiwania narządów do 

przeszczepów – Art. 35)



w związku z zagadnieniami dotyczącymi ludzkiej prokreacji (obowiązek informowania w 

tym zakresie stosownie do najlepszej wiedzy medycznej – Art. 38, odpowiedzialności 

lekarza za zdrowie i życie zarówno matki jak i płodu - Art. 39; absolutny zakaz 

klonowania człowieka, w tym także tzw. klonowania terapeutycznego – Art. 39a)

Et ka postępo ania

relacji

Etyka postępowania w  relacji 
lekarz-społeczeństwo (1)

lekarz-społeczeństwo (1)



KEL (Art. 22) określa kryteria, jakimi powinien kierować 

(

)

y

, j

p

się lekarz w udzielaniu świadczeń zdrowotnych 

wówczas, kiedy dostęp pacjentów do nich jest 

ograniczony (tj nie można udzielić ich równocześnie

ograniczony (tj. nie można udzielić ich równocześnie 

wszystkim tym, którzy ich potrzebują):



KEL przyjmuje, że jedynym zasadnym kryterium są względy 

ś iśl

d

ściśle medyczne. 



Od strony negatywnej w „Części ogólnej” KEL (Art. 2) podkreśla 

się, że ani naciski rynkowe czy społeczne ani wymagania 

ę

y

y p

y

g

administracyjne nie mogą naruszyć tego, co bioetyka 

pryncypializmu uznaje za jedno ze swych centralnych twierdzeń, 

a mianowicie stwierdzenie, że interes pacjenta musi być 

dl l k

j

ż i j

zawsze dla lekarza najważniejszy .

Et ka postępo ania

relacji

Etyka postępowania w  relacji 
lekarz-społeczeństwo (2)

lekarz-społeczeństwo (2)



Art 68 KEL zakazujący przyjmowania przez



Art. 68 KEL zakazujący przyjmowania przez 
lekarza korzyści z działań o charakterze 
korupcyjnym wyklucza aby racją rozdziału

korupcyjnym, wyklucza, aby racją rozdziału 
środków w ochronie zdrowia były też 
przyjmowane łapówki. 



Art. 57.2-3, zakazujący narażania pacjentów



Art. 57.2 3, zakazujący narażania pacjentów 
na nieuzasadnione koszty leczenia, 

Et ka postępo ania

relacji

Etyka postępowania w  relacji 
lekarz-społeczeństwo (3)

lekarz-społeczeństwo (3)



Bardzo cenne wydaje się zwrócenie uwagi w



Bardzo cenne wydaje się zwrócenie uwagi w 
KEL na związki lekarza z przemysłem, 
zwłaszcza zaś przemysłem farmaceutycznym

zwłaszcza zaś przemysłem farmaceutycznym 
Art. 51a-51g. :



Kwestia  obiektywności osądu lekarza, co do 
stosowanej diagnostyki czy terapii. 



Ujawnienie faktu takiej współpracy, o ile 
stanowiłaby ona o (potencjalnym) konflikcie 

y

(p

j

y )

interesów. 

Et ka postępo ania

relacji

Etyka postępowania w  relacji 
lekarz-społeczeństwo (4)

lekarz-społeczeństwo (4)



Jakkolwiek KEL w wielu miejscach zakłada współpracę

Jakkolwiek KEL w wielu miejscach zakłada współpracę 

lekarza z instytucjami państwa, dokument ten  jednak 

bardzo jednoznacznie wskazuje granice chroniące przed 

wykorzystaniem wiedzy i umiejętności lekarza w celach 

nie-medycznych. 



Od t

t

j

l

ść

d i ł

i l k

dk śl



Od strony pozytywnej wolność w działaniu lekarza podkreśla 

Art. 4, 



od strony negatywnej zaś Art. 74 zakazujący lekarzowi udziału 

y

g y

j

ją y

w „akcie pozbawiani życia […] torturowaniu lub innym 

poniżającym traktowaniu człowieka”. 

Et ka postępo ania

relacji

Etyka postępowania w  relacji 
lekarz-społeczeństwo (5)

lekarz-społeczeństwo (5)



W zakresie zakazu udziału lekarza w postępowaniu opisanym w ostatnim 

i

h

t k łó

i

KEL

t j

ł i

d

t

ze wspominanych artykułów, zapisy KEL pozostają w pełni zgodne z tzw. 

„Deklaracją z Tokio” przyjętą przez WMA w 1975 r. 



Deklaracja ta w sposób całkowicie jednoznaczny zabrania współpracy 

lekarzy z działaniami które należy uznać za poniżające traktowanie

lekarzy z działaniami, które należy uznać za poniżające traktowanie 

człowieka, w szczególności za jego torturowanie. 



Torturowanie definiuje się tutaj jako „świadome, planowe lub bezwzględne 

zadawanie cierpienia czy to fizycznego czy psychicznego przez jedną lub

zadawanie cierpienia czy to fizycznego czy psychicznego przez jedną lub 

więcej osób działających czy to z własnej woli czy na polecenie 

jakiejkolwiek władzy, przy czym celem takiego postępowania jest 

zmuszenie danej osoby do wyznania informacji, przyznania się do czegoś 

l b j ki

k l i k i

d ”

lub z jakiegokolwiek innego powodu”. 



Wśród działań zakazanych wymienia się także wprowadzenie sztucznego 

karmienia więźnia, który odmówił przyjmowania posiłków

Wnioski:



Tak przedstawione zobowiązania



Tak przedstawione zobowiązania 
deontologiczne są zasadniczo zgodne z 
czterema zasadami pryncypializmu:



Szacunku dla autonomii



Szacunku dla autonomii



Nieszkodzenia



Dobroczynności



Sprawiedliwości



Sprawiedliwości

Aneks: 
Tekst ujednolicony USTAWY z dnia 5 
grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i

grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i 
lekarza dentysty (1997 r. Dz. U. Nr 28, 

152)

poz. 152)

[wynikający z tekstu obwieszczenia ogłaszającego tekst jednolity ustawy: z dnia 2 listopada 2005 r.  Dz. U. Nr 
226, poz. 1943; uwzględniający ustawy zmieniające:

z dnia 23 czerwca 2006 r.  Dz. U. Nr 117, poz. 790 

(A t 2)

d i 8

ś i 2006

D U N 191

1410 (A t 53)

d i 18

źd i

ik 2006

D U

(Art. 2) z 

dnia 8 września 2006 r.  Dz. U. Nr 191, poz. 1410 (Art. 53)  z dnia 18 października 2006 r. Dz. U. 

Nr 220, poz. 1600 (Art. 18)]

Dostępna ze strony:

ęp

y

http://www.portalmed.pl/xml/prawo/medy
cyna/medycyna/r2006/061600u1

cyna/medycyna/r2006/061600u1

Aneks dok ment deontologic ne

Aneks: dokumenty deontologiczne 
on-line (1)

on-line (1)



World Medical Association Declaration of



World Medical Association, Declaration of 
Geneva, dostępna ze strony: 
http://www.wma.net/en/30publications/10p
olicies/g1/index html pdf?print-media-

olicies/g1/index.html.pdf?print media
type&footer-right=[page]/[toPage] 



Kodeks Etyki Lekarskiej dostępny ze 
strony

strony 
http://www.nil.org.pl/dokumenty/kodeks-
etyki-lekarskiej

Aneks dok ment deontologic ne

Aneks: dokumenty deontologiczne 
on-line (2)

on-line (2)



Oviedo Convention dostępna ze strony:



Oviedo Convention, dostępna ze strony: 

http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Htm

l/164 htm

l/164.htm



World Medical Association, Declaration of 

Helsinki dostępna ze strony:

Helsinki, dostępna ze strony: 

http://www.wma.net/en/30publications/10policies

/b3/17c pdf

/b3/17c.pdf



Guideline for Good Clinical Practice 

(GCP) d t

t

(GCP),dostępne ze strony: 

http://www.ich.org/LOB/media/MEDIA482.pdf

Aneks dok ment deontologic ne

Aneks: dokumenty deontologiczne 
on-line (3)

on-line (3)



The Belmont Report: Ethical Principles and

The Belmont Report: Ethical Principles and 

Guidlienes for the Protection of Human Subject 

of Research, dostępny ze strony: 

http://ohsr.od.nih.gov/guidelines/belmont.html ,



Declaration of Tokyo - Guidelines for Medical 

y

Doctors concerning Torture and Other Cruel, 

Inhuman or Degrading Treatment or Punishment 

i R l ti

t D t ti

d I

i

t

in Relation to Detention and Imprisonment, 

dostępna ze strony 

http://www wma net/en/20activities/10ethics/20to

http://www.wma.net/en/20activities/10ethics/20to

kyo/index.html.pdf?print-media-type&footer-

right=[page]/[toPage]

right [page]/[toPage]