Materiały – e-learning, rok akademicki 2012/2013 

 

Podmioty uczestniczące w dziedziczeniu  

 

 

De cuius (defunctus) 

Testamenti factio activa 

 



Heres / bonorum 
possessor  

Testamenti factio 
passiva  

Capacitas  

Indignitas  

I. Dziedziczenie ustawowe 

Klasy: 

1.

sui heredes 

2.

proximi agnati 

3.

gentiles 

 
 

in capita - in stirpes 

 

II. Dziedziczenie według edyktu 

1. unde liberi 
2. unde legitimi 

senatusconsultum Tertullianum 

(za Hadriana) przyznawało 

kobiecie cieszącej się ius trium liberorum prawo 
dziedziczenia po dzieciach, ale  dopiero po sui herdes, ojcu 

i stryjach, lecz na równi z siostrami po ojcu, a przed 

pozostałymi agnatami 

senatusconsultum Orfitianum 

ze 178 roku dało dzieciom prawo 

dziedziczenia po matce przed agnatami  

3. unde cognati 
4. unde vir et uxor 

 

III. Porządek dziedziczenia w 
Nowelach justyniańskich 

Nowela 118 z 543 roku: 

1.

niesprawiedliwym 

jest czynić różnicę 

między pokrewieństwem przez kobietę i 
pokrewieństwem przez mężczyznę 

2.

skoro uwzględnianie agnacji od dawna 
straciło praktyczny sens postanowił, aby nie 
miała żadnego wpływu na porządek 
dziedziczenia ab intestato 

trzy klasy 

1. 

zstępni zmarłego 

2. 

wstępni oraz rodzeństwo rodzone 

 

a. są tylko wstępni 

 

   

 

 

 

in lineas 

 

b.  jest też rodzeństwo rodzone 

Nowela 127 z 548 roku 

3. krewni w linii bocznej 
 

a. rodzeństwo rodzone i jego dzieci 

 

b. rodzeństwo przyrodnie oraz jego dzieci  

 

Wejście w sytuację spadkodawcy – nabycie 
spadku  

Powołanie do 
dziedziczenia 

(delatio)  

Nabycie spadku 

(adquisitio)  

Nabycie spadku z mocy prawa 

Wszyscy dziedzice konieczni z mocy prawa nabywają 

spadek po osobie, spod której potestas albo dominium 

wyszły. 

 

beneficium abstinendi 

 

Niewolnik wyzwolony i ustanowiony dziedzicem mógł ubiegać 

się o separatio. Przesłanką udzielenia jej przez pretora 

było, aby wyzwoleniec nie dokonał aktów, które w 
przypadku heredes voluntarii 

uznano by za przyjęcie 

spadku w sposób dorozumiany (immixtio). Dzięki 
separatio 

egzekucję prowadzono tylko z odziedziczonego 

majątku. Osobno zaś traktuje się dobra, jakie nabył po 

śmierci patrona. Infamia jednak na wyzwoleńca spaść 

musiała, bo egzekucję prowadzono na jego majątku.  

Sposoby przyjęcia spadku 

1.

formalne oświadczenie zwane 

cretio 

 

„skoro Publiusz Maevius mnie w testamencie swoim 

ustanowił dziedzicem, spadek ten obejmuję i 

oświadczam” (G. 2,166) 

2.

w sposób dorozumiany, zachowując się jak 
dziedzic 

– 

pro herede gestio

: 

 

dochodzenie wierzytelności lub spłata długu 
spadkowego; zbycie dobra lub wyzwolenie 

niewolnika spadkodawcy; administracja majątkiem 

dla zapewnienia uprawy pól, zaopatrzenia dla 

niewolników i zwierząt; nawet używanie lub 

zbywanie dóbr, co do których powołany ma mylne 

przekonanie, że należą do spadku.