Microsoft Word - Posługa prezbiterów i diakonów.doc

Ks. Marek Chmielewski

POSŁUGA PREZBITERÓW I DIAKONÓW



W posynodalnej adhortacji apostolskiej Ecclesia in Europa (z

28 VI 2003) Jan Paweł II pisząc o zadaniach kapłanów, stwierdza,
że „żyjąc «w» świecie, ale nie będąc «ze» świata (por. J 17, 15-16),
w  obecnej  sytuacji  kulturowej  i  duchowej  kontynentu  europej-
skiego są oni wezwani, by być znakiem sprzeciwu i nadziei dla
społeczeństwa  chorego  na  horyzontalizm  i  potrzebującego
otwarcia  na  Transcendencję”  (nr  34).  Na  początku  dokumentu
Papież ukazuje różne postaci tej choroby duchowej, która w isto-
cie  polega  na  utracie  nadziei  i  zredukowaniu  wszystkiego  do
poziomu  doczesności.  Jedną  z  wielu  postaci  horyzontalizmu,
wobec  którego  zarówno  prezbiterzy  jak  i  diakoni  nie  mogą  po-
zostać  obojętni  z  uwagi  na powierzoną  sobie  misję  ewangeliza-
cyjną,  jest  „rozpowszechniona  fragmentaryzacja  egzystencji”.
Ojciec święty pisze, że „dominuje poczucie osamotnienia; mnożą
się podziały i kontrasty. […] W powiązaniu z szerzącym się co-
raz  powszechniejszym  indywidualizmem  dostrzega  się  coraz
mniej  przejawów  solidarności  międzyludzkiej:  podczas  gdy  in-
stytucje opieki pełnią godną uznania funkcję, zauważa się zanik
poczucia solidarności, co powoduje, że ludzie — choć nie braku-
je im tego, co konieczne pod względem materialnym — czują się
bardziej  osamotnieni,  pozostawieni  samym  sobie,  pozbawieni
uczuciowego oparcia” (EiE 8).

Procesy te boleśnie dotykają również duchownych, stąd nie-

rzadkie  są przypadki  odchodzenia  od  kapłaństwa,  utraty sensu
swojej  posługi  i  spadek  gorliwości  pasterskiej.  Tym  pilniejsze
staje  się  zadanie  czynienia  diecezji  domem  i  szkołą  komunii,  o

———————



Opublikowano w: II Synod Diecezji Radomskiej. „Czynić diecezję domem i szko-

łą komunii”, red. S. Łabendowicz, Radom 2008, s. 68-76.

czym przypomniał Jan Paweł II w Novo millennio ineunte (por. nr
43-45).

1. Zadanie prezbiterów

W wielości obowiązków duszpasterskich, prezbiter łatwo

może zagubić to co najważniejsze w jego posłudze, a mianowicie
„zapewnienie zjednoczenia wszystkich w Ciele Chrystusa, któ-
rym jest Kościół” (77, 1)

. Kapłan bowiem „zostaje w szczególny

sposób uzdolniony do tego, aby w dziedzinie duszpasterskiej
być «człowiekiem komunii»”

. Wypełnianie różnorodnych po-

sług nie może przesłonić mu troski o wspólnotę jako całość. Jed-
nocześnie nie powinien on stracić z oczu duchowych potrzeb po-
szczególnego wiernego, któremu „należy pomóc w odnalezieniu
jego własnego powołania” (77, 4). Jednym słowem, duszpasterz,
a szczególnie proboszcz, „winien być cierpliwym tkaczem wię-
zów komunii własnej parafii z Kościołem partykularnym i z Ko-
ściołem powszechnym”

(Potrzeba duchowości komunii) By tak się stało, w pierwszym

rzędzie  prezbiter,  nie  tylko  jako  duszpasterz,  winien  pielęgno-
wać w sobie życie duchowe, a szczególnie duchowość komunii.
U  jej  podstaw  jest  —  jak uczy  Jan  Paweł II  — zanurzenie się  w
„tajemnicy Trójcy Świętej, która zamieszkuje w nas i której blask
należy  dostrzegać  także  w  obliczach  braci  żyjących  wokół  nas”
(NMI 43). W ogóle życie duchowe, jako życie z Ducha Świętego i
trwanie  w  klimacie  bliskości  Chrystusa,  jest  ściśle  powiązane  z

———————

Jeśli nie zaznaczono inaczej, źródło cytatów stanowią katechezy środowe Jana

Pawła II o Kościele, głoszone od 10 VII 1991 do 30 VIII 1995. W nawiasie podano
numer katechezy i punktu według wydania: Jan Paweł II, Dzieła zebrane, t. 7 — Kate-
chezy, część 2, Wydawnictwo M, Kraków 2007.

Kongregacja ds. Duchowieństwa, Instrukcja „Kapłan pasterz i przewodnik

wspólnoty parafialnej” (z 4 VIII 2002), 9; por. Kongregacja ds. Duchowieństwa, Dy-
rektorium „Tota Ecclesia” o posłudze i życiu kapłanów (z 31 I 1994), 30.

Kapłan pasterz i przewodnik wspólnoty parafialnej, 16.

duszpasterstwem i dlatego stanowi „najważniejsze przedsię-
wzięcie pastoralne”, a nie jest jedynie przejawem osobistego dą-
żenia do świętości danego kapłana. Natomiast „rozmach posługi
bez solidnej duchowości kapłańskiej mógłby się przekształcić w
czczy aktywizm”

Wobec tego „prezbiter powinien — podobnie jak Chrystus —

być człowiekiem modlitwy. W tej syntetycznej definicji zawarte
jest  całe  życie  duchowe,  które  nadaje  prezbiterowi  prawdziwą
chrześcijańską  tożsamość…”  (79,  1).  Celebrowanie  Liturgii  Go-
dzin,  nie  zaś  tylko  zrutynizowane  „odmawianie  brewiarza”,
„staje się czynnością o ogromnym znaczeniu duszpasterskim”

(Jedność prezbitera z Kościołem lokalnym). Drugim warunkiem

efektywnego budowania komunii eklezjalnej przez kapłana, jest
jego „bycie w Kościele lokalnym”, które „stanowi ze swej natury
element pozwalający żyć duchowością chrześcijańską” jemu sa-
memu, jak i wiernym powierzonym jego pieczy

. To sentire cum

Ecclesia

i zarazem esse in Ecclesia wyraża się w pierwszym rzę-

dzie w synowskiej jedności ze swoim biskupem i w kapłańskim
braterstwie z prezbiterium diecezjalnym. Jan Paweł II uczy, że ta
„jedność  kapłańska  zakorzeniona  jest  głęboko  w  sakramencie
święceń”,  z  tej  racji  „kapłaństwo  przekazywane  każdemu  po-
winno  być  przeżywane  w  ontologicznym,  psychologicznym  i
duchowym kręgu tej wspólnoty” (86, 2). Dalej Papież stwierdza,
że tę komunię umacnia współpraca w tym samym dziele, jakim
jest  troska  o  zbawienie  innych  (por.  86,  3).  Zatem  „braterstwo
kapłańskie  wyraża  się  […]  w  jedności  posługi  duszpasterskiej,
istniejącej mimo  różnorodności  zajęć,  urzędów  i działań  powie-
rzonych prezbiterom…” (88, 2).

———————

Tamże, 11.

Kongregacja ds. Duchowieństwa, Instrukcja „Kapłan głosiciel Słowa, szafarz sa-

kramentów i przewodnik wspólnoty w drodze do trzeciego tysiąclecia chrześcijaństwa”
(z 19 III 1999), II, 1.

Kapłan pasterz i przewodnik wspólnoty parafialnej, 17.

(Jedność z wiernymi). Budowanie więzi wspólnotowych z

wiernymi,  zwłaszcza  w  obrębie  parafii,  jest  jednym  z  prioryte-
tów  duszpasterskich  proboszcza  i  wspierających  go  kapłanów
(por. 89, 3). Parafia jest to bowiem „konkretna społeczność wier-
nych communitas christifidelium…”. Wspólnotowość więzi między
poszczególnymi  wiernymi,  jak  również  między  nimi  a  duszpa-
sterzami,  należy  do  istoty  parafii.  Za  posynodalną  adhortacją
apostolską Jana Pawła II Christifideles laici warto przypomnieć, że
parafia  „jako  ostateczne  umiejscowienie  Kościoła”,  jest  zbudo-
wana na gruncie rzeczywistości teologicznej. Oznacza to, że „jest
ona wspólnotą eucharystyczną, czyli wspólnotą zdolną do spra-
wowania  Eucharystii,  będącej  żywym  źródłem  jej  wzrostu  i  sa-
kramentalnym  węzłem  doskonałej  komunii  z  całym  Kościołem.
Ta zdolność wynika z tego, że parafia jest wspólnotą wiary oraz
wspólnotą  organiczną,  czyli  taką,  która  składa  się  z  wyświęco-
nych kapłanów i z innych chrześcijan” (nr 26).

Oznacza to, że w centrum parafialnej komunii jest Euchary-

stia, jako źródło jedności i zarazem „najdoskonalszy wyraz zjed-
noczenia wszystkich członków wspólnoty chrześcijańskiej” (77,
7). Z tego wyłania się pilna potrzeba troski ze strony duszpaste-
rzy, aby zwłaszcza niedzielna Eucharystia była wyrazem tej jed-
ności.

(Troska o młodzież i powołania). W kontekście budowania ekle-

zjalnej  komunii  w  wymiarze  diecezjalnym  i  parafialnym,  Jan
Paweł II poleca prezbiterom usilną troskę o młodzież, która sta-
nowi  „nadzieję  wspólnoty”.  Z  tej  racji  „prezbiter  powinien  po-
święcić swój czas, swoją energię i zdolności, by zapewnić jej wy-
chowanie chrześcijańskie oraz dojrzewanie do życia zgodnego z
nakazami  Ewangelii”  (77,  5).  Jak  się  wydaje,  nie  chodzi  tu  wy-
łącznie o katechezę, która choć stanowi zasadniczy element for-
macji duchowej dzieci i młodzieży, to nie zaspokaja wszystkich
potrzeb  młodego  człowieka.  Oprócz  posługi  w  konfesjonale  i
kierownictwa  duchowego,  konieczne  jest  zatem  wspieranie

wszelkich form zrzeszania się katolików świeckich

i zabezpie-

czenie ich eklezjalnego charakteru. W tym celu Papież w Christi-
fideles laici

(nr 30) podał główne kryteria kościelnego charakteru

zrzeszeń laikatu, wśród których na pierwszym miejscu jest sta-
wianie powołania każdego chrześcijanina do świętości.

Mówiąc o obowiązkach proboszcza, Kongregacja ds. Ducho-

wieństwa przypomina, że „w sposób szczególny na proboszczu
spoczywa obowiązek specjalnej troski o budzenie i rozwój po-
wołań kapłańskich”, a najbardziej odpowiednim do tego sposo-
bem jest „przykład osobistego świadectwa”

(Jedność z osobami konsekrowanymi). W trosce o budowanie

jedności w Kościele lokalnym, „jest ogromnie ważne, aby prezbi-
terzy znali i darzyli szacunkiem różne formy naśladowania
Chrystusa właściwe dla osób konsekrowanych oraz traktowali je
jako bezcenny skarb Kościoła i jako świadectwo płodności Ducha
Świętego w jego wspólnocie”

. Nierzadko bowiem na terenie pa-

rafii znajdują się domy zakonne, jak również wśród wiernych w
sposób ukryty zamieszkują świeccy konsekrowani. Jeśli chodzi o
tych ostatnich, to najczęściej są to kobiety świeckie konsekrowa-
ne przynależące do tzw. instytutów świeckich, prawnie ustano-
wionych w Kościele konstytucją apostolską Piusa XII Provida Ma-
ter Ecclesia

(2 II 1947). Obecność we wspólnocie parafialnej osób

zakonnych i świeckich konsekrowanych jest profetycznym zna-
kiem bogactwa charyzmatów w Kościele i bezcennym zapleczem
duchowym w budowaniu autentycznej komunii, której duszpa-
sterz nie powinien lekceważyć.

(Miłość pasterska i postawa służby) Tym co trwale łączy ludzi,

czyniąc z nich prawdziwą wspólnotę, jest miłość zakorzeniona w
komunii Przenajświętszej Trójcy. Wszystkie więc działania oraz

———————

„Proboszcz winien zabiegać o to, aby istniejące w parafii stowarzyszenia, ruchy i

różne zrzeszenia wnosiły swój własny wkład do życia misyjnego”. — Tamże, 29

Tamże, 22.

Tamże, 16.

inicjatywy  prezbitera,  któremu  Kościół  powierza  misję  „krze-
wienia duchowości komunii” (NMI 43), winny być przeniknięte
miłością pasterską. Jej źródłem jest kapłańska konsekracja (82, 5;
PO 3). „Miłość pasterska jest przede wszystkim […] całkowitym
darem  z  siebie  dla  Kościoła,  na  obraz  daru  Chrystusa  i  we
współudziale w nim” (PDV 23), a wyraża się w postawie służby
na wzór Chrystusa (por. Mt 20, 28) w wolności od wszelkiej py-
chy  i  pragnienia,  by  „panoszyć  się”  w  powierzonej  sobie
owczarni  (por.  PDV  21).  Tę  samą  myśl  wyraża  Jan  Paweł  II  w
jednej  ze  swoich  katechez,  pisząc  iż  „[…]  z  misją  pasterską  nie
licuje postawa wywyższania się lub autokratyzmu (por. 1 P 5, 3),
irytująca  wiernych  i  być  może  oddalająca  ich  od  owczarni.  Na-
śladując  Chrystusa  Dobrego  Pasterza,  trzeba  wyrabiać  w  sobie
ducha pokornej służby” (82, 3).

Uprzywilejowanym obszarem tej służby w duchu miłości pa-

sterskiej  jest  posługa  wobec  cierpiących,  chorych  i  potrzebują-
cych.  „Prezbiter  wezwany  jest  również  do  osobistego  angażo-
wania  się  w  dzieła  miłosierdzia…”  (77,  5).  Tej  wrażliwości  na
ludzką nędzę powinien był nabyć już w okresie formacji semina-
ryjnej, zwłaszcza pełniąc posługę diakona.

2. Zadanie diakonów

Papież jednoznacznie stwierdza, że „[…] diakon jest wyświę-

cony nie dla kapłaństwa, lecz dla służby biskupowi, by spełniać
to, co on poleca” (91, 3), jak również dla pełnienia funkcji chary-
tatywnej.  „Diakoni  mają  w  tej  dziedzinie  «spełniać  w  imieniu
hierarchii  powinności  związane  z  miłosierdziem,  administracją,
a także z dziełami służby społecznej»” (92, 5; por. 93, 1). Dotyczy
to  zarówno  diakonów  jako  kandydatów  do  kapłaństwa,  jak  i
diakonów  stałych,  których  ustanowienie  w  Kościele  lokalnym
jako  stanu  życia  Papież  uzasadnia  troską  o  efektywniejszą  po-
sługę  miłosierdzia  i  zarazem  potrzebą  dopełnienia  bogactwa
charyzmatów w Kościele (91, 5-6). Nie bez znaczenia dla budo-

wania eklezjalnej komunii jest to, że „duchowość diakona jest
duchowością służby”, przez sakrament święceń diakon staje się
bowiem „specjalnym znakiem sakramentalnym Chrystusa Słu-
gi”

Znamienne jest to, że w swoich katechezach o Kościele, w

części poświęconej prezbiterom i diakonom, Jan Paweł II wielo-
krotnie podkreśla fundamentalne znaczenie Eucharystii zarówno
dla ich życia duchowego (por. 76, 3; 79, 2; 80, 2. 6), jak i posługi,
zwłaszcza dla budowania eklezjalnej komunii (por. 77, 7; 82, 7;
87, 4).

Wynika z tego, że tym dziele prezbiterzy powinni zwrócić

szczególną uwagę na sposób celebrowania i osobistego przeży-
wania Eucharystii. Jak bardzo doniosłym problemem jest nie tyl-
ko liturgiczno-jurydyczna poprawność sprawowania Mszy św.,
ale także elementarna troska o jej estetykę, świadczą zachęty Pa-
pieża, zawarte między innymi w encyklice Ecclesia de Eucharistia
(nr 47-52)

. Z kolei Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sa-

kramentów w specjalnej instrukcji pt. Redemptionis Sacramentum
o zachowaniu i unikaniu pewnych rzeczy dotyczących Najświęt-
szej Eucharystii (z 25 III 2004), piętnuje liczne nadużycia, które
urągają świętości tego Sakramentu i tym samym pozbawiają go
wspólnototwórczego znaczenia.

Tak jak Vaticanum II dzieło odrodzenia Kościoła rozpoczął

od odnowy liturgii, czego wyrazem był pierwszy jego dokument
w  postaci  Konstytucji  o  świętej  liturgii  Sacrosanctum  Concilium,
tak  sądzić  należy,  że  dzieło  czynienia  diecezji  domem  i  szkołą
komunii,  należy  rozpoczynać,  zarówno  w  porządku  chronolo-

———————

Wytyczne dotyczące formacji, życia i posługi diakonów stałych w Polsce (22 I

2004), 11.

Wiele miejsca trosce o estetykę celebracji eucharystycznej poświęca Dyrekto-

rium o posłudze i życiu kapłanów „Tota Ecclesia”. W punkcie 49 tego dokumentu czy-
tamy m.in.: „Kto nie troszczy się o poprawną celebrację, ukazuje braki swojej wiary i
nie wychowuje innych do wiary”.