L

L

a

a

b

b

o

o

r

r

a

a

t

t

o

o

r

r

i

i

u

u

m

m

:

:

 

 

P

P

r

r

o

o

c

c

e

e

s

s

y

y

 

 

o

o

b

b

r

r

ó

ó

b

b

k

k

i

i

 

 

u

u

b

b

y

y

t

t

k

k

o

o

w

w

e

e

j

j

 

Obróbka ubytkowa i spajanie

 

1

P

P

r

r

o

o

c

c

e

e

s

s

y

y

 

 

o

o

b

b

r

r

ó

ó

b

b

k

k

i

i

 

 

u

u

b

b

y

y

t

t

k

k

o

o

w

w

e

e

j

j

 

 

 

 

 

 

O

O

b

b

r

r

ó

ó

b

b

k

k

a

a

 

 

u

u

b

b

y

y

t

t

k

k

o

o

w

w

a

a

 

 

•  to taki sposób nadawania kształtów i wymiarów przedmiotu, w wyniku którego usunięty zostaje 

nadmiar materiału w postaci tzw. naddatku. 

•  rodzaje: 

- obróbka 

skrawaniem, 

- obróbka 

erozyjna, 

Zależnie od kształtu i wymaganej chropowatości powierzchni przedmiotu stosuje się różne 

rodzaje i sposoby obróbki skrawaniem. Różnią się one między sobą stosowanymi narzędziami oraz 
charakterem ruchów, które wykonują narzędzia i przedmiot obrabiany. 

 

S

S

P

P

O

O

S

S

O

O

B

B

Y

Y

 

 

O

O

B

B

R

R

Ó

Ó

B

B

K

K

I

I

 

 

S

S

K

K

R

R

A

A

W

W

A

A

N

N

I

I

E

E

M

M

 

 

 
Rozróżnia się podstawowe sposoby obróbki skrawaniem: 

 

a)  Toczenie 

- przedmiot obrabiany wykonuje ruch obrotowy, narzędzie zaś (nóż tokarski) 

przesuwa się równoległe do osi obrotu przedmiotu lub prostopadle do niej, bądź wykonuje 
oba te ruchy łącznie. Toczenie stosuje się  głównie w celu otrzymania powierzchni 
walcowatych, stożkowatych lub kulistych. 

b)  Struganie 

- przedmiot i narzędzie wykonują ruchy prostoliniowe, stosuje się je przede 

wszystkim do wykonywania płaszczyzn. 

c)  Wiercenie 

- narzędzie (wiertło) wykonuje ruch obrotowy i jednocześnie prostoliniowy 

postępowy ruch posuwowy. Ten rodzaj obróbki służy do wykonywania otworów. 

d)  Frezowanie 

- narzędzie (frez) wykonuje ruch obrotowy, przedmiot obrabiany przesuwa się 

prostoliniowo. Przedmiot może wykonywać również ruch prostoliniowy obrotowy 
jednocześnie. 

e)  Szlifowanie 

- narzędzie (ściernica) wykonuje szybki ruch obrotowy. Przedmiot obrabiany 

porusza się  bądź ruchem prostoliniowym (szlifowanie płaszczyzn), bądź obrotowym 
(szlifowanie powierzchni walcowych). 

 

Oprócz podanych sposobów obróbki skrawaniem znane są inne np. wytaczanie, rozwiercanie, 

pogłębianie, przeciąganie, gładzenie, docieranie. 

 
W zależności od dokładności, kształtu, wymiaru i obrabianej powierzchni rozróżnia się 

następujące rodzaje obróbki skrawaniem: 

zgrubna, średnio dokładna, dokładna

 i

 bardzo dokładna

, 

zwana wykańczającą. 

 

T

T

O

O

C

C

Z

Z

E

E

N

N

I

I

E

E

 

 

 
Najbardziej rozpowszechniony sposób obróbki skrawaniem polegający na oddzielaniu nożem 

tokarskim warstwy materiału z przedmiotu, na obrabiarce zwanej tokarką. 

Zależnie od kierunku ruchu posuwowego noża względem osi obrotu przedmiotu rozróżnia się 

toczenie: 

 Wzdłużne

 (kierunek posuwu noża równoległy do osi obrotu przedmiotu), 

 Poprzeczne

 (kierunek posuwu prostopadły do osi obrotu przedmiotu), 

 Kopiowe

 tj. według wzornika sterującego ruchem posuwowym noża po dowolnej w zasadzie 

linii. 

L

L

a

a

b

b

o

o

r

r

a

a

t

t

o

o

r

r

i

i

u

u

m

m

:

:

 

 

P

P

r

r

o

o

c

c

e

e

s

s

y

y

 

 

o

o

b

b

r

r

ó

ó

b

b

k

k

i

i

 

 

u

u

b

b

y

y

t

t

k

k

o

o

w

w

e

e

j

j

 

Obróbka ubytkowa i spajanie

 

2

Toczenie może być wykonywane nożem pojedynczym lub jednocześnie kilkoma nożami 

zamocowanymi w jednym imaku (toczenie wielonożowe). 

Toczeniem kształtowym nazywa się toczenie krótkich brył obrotowych niecylindrycznych za 

pomocą noża, którego ostrze ma kształt tworzącej obrabianego przedmiotu. 

 

P

P

A

A

R

R

A

A

M

M

E

E

T

T

R

R

Y

Y

 

 

T

T

O

O

C

C

Z

Z

E

E

N

N

I

I

A

A

 

 

 
Na przebieg procesu toczenia mają wpływ: 

prędkość, głębokość skrawania

 oraz 

posuw

. 

Zależą od nich trwałość ostrza noża, opór skrawania i dokładność wymiaru obrabianej powierzchni.  

 

P

P

r

r

ę

ę

d

d

k

k

o

o

ś

ś

ć

ć

 

 

s

s

k

k

r

r

a

a

w

w

a

a

n

n

i

i

a

a – jest to stosunek drogi do czasu, w którym krawędź skrawająca narzędzia 

przesuwa się względem powierzchni obrabianego przedmiotu w kierunku głównego ruchu 
roboczego. Oblicza się według wzoru: 

V- prędkość skrawania w m/min. 
d - średnica przedmiotu obrabianego w min. 
n- prędkość obrotów przedmiotu obrabianego w obr/min. 

 

G

G

ł

ł

ę

ę

b

b

o

o

k

k

o

o

ś

ś

ć

ć

 

 

s

s

k

k

r

r

a

a

w

w

a

a

n

n

i

i

a

a

 

  - jest to grubość warstwy materiału usuwanej podczas jednego przejścia 

narzędzia skrawającego. 

P

P

o

o

s

s

u

u

w

w

 

 - jest to przesunięcie noża na jeden obrót przedmiotu. Oznacza go się najczęściej literą „p” i 

wyraża się w mm/obr. Ruch ten może odbywać w kierunku równoległym do prowadnic łoża 
tokarki, wówczas nazywa się go posuwem wzdłużnym. Gdy nóż wykonuje ruch prostopadły 
to posuw nazywa się poprzecznym. 

 

 

B

B

U

U

D

D

O

O

W

W

A

A

 

 

I

I

 

 

R

R

O

O

D

D

Z

Z

A

A

J

J

E

E

 

 

N

N

O

O

Ż

Ż

Y

Y

 

 

T

T

O

O

K

K

A

A

R

R

S

S

K

K

I

I

C

C

H

H

 

 

 
Najbardziej typowym i najczęściej używanym w obróbce skrawaniem narzędziem jest 

nóż 

tokarski

. Nóż tokarski składa się z dwu zasadniczych części: 

trzonka

 (chwytu) i 

części

 

roboczej

. 

Część chwytająca służy do ustawienia położenia narzędzia względem obrabiarki i jego 
zamocowania w imaku tokarki. Natomiast część robocza narzędzia obejmuje elementy 
konstrukcyjne, związane bezpośrednio z pracą narzędzia. 
Poszczególne elementy części noża to (Rys. 1): 

• 

powierzchnia natarcia

 - ma najcięższe zadanie do wykonania podczas procesu skrawania. 

Ona, bowiem przejmuje cały nacisk wióra oddzielanego od obrabianego materiału. 
Pozostałe powierzchnie ostrza, zwane powierzchniami przyłożenia, odgrywają podczas 
skrawania drugorzędną rolę. 

• 

główna powierzchnia przyłożenia

 – w wyniku przecięcia z powierzchnią natarcia tworzy 

główną krawędź skrawającą

 

• 

pomocnicza powierzchnia przyłożenia

 – w wyniku przecięcia z powierzchnią natarcia 

tworzy 

pomocniczą krawędź skrawającą

. 

 

 

O

O

s

s

t

t

r

r

z

z

e

e

 

 - jest to część narzędzia ograniczona powierzchniami natarcia i przyłożenia. 

K

K

r

r

a

a

w

w

ę

ę

d

d

ź

ź

 

 

s

s

k

k

r

r

a

a

w

w

a

a

j

j

ą

ą

c

c

a

a

 

 - stanowi linię przecięcia powierzchni natarcia i przyłożenia. Rozróżnia się 

skrawającą krawędź główną i pomocniczą. 

N

N

a

a

r

r

o

o

ż

ż

e

e - jest to punkt ostrza narzędzia w miejscu przecięcia się krawędzi skrawającej głównej z 

pomocniczą. 

 

V

π d

⋅

n

⋅

100

:=

L

L

a

a

b

b

o

o

r

r

a

a

t

t

o

o

r

r

i

i

u

u

m

m

:

:

 

 

P

P

r

r

o

o

c

c

e

e

s

s

y

y

 

 

o

o

b

b

r

r

ó

ó

b

b

k

k

i

i

 

 

u

u

b

b

y

y

t

t

k

k

o

o

w

w

e

e

j

j

 

Obróbka ubytkowa i spajanie

 

3

 

Rys. 1. Budowa ostrza noża tokarskiego 

 

 

Noże tokarskie mogą być jednolite (monolityczne), łączone w sposób trwały lub składane (z 

nakładaną płytką z węglików spiekanych lub materiałów metaloceramicznych). 

 

 

R

R

o

o

d

d

z

z

a

a

j

j

e

e

 

 

n

n

o

o

ż

ż

y

y

 

 

t

t

o

o

k

k

a

a

r

r

s

s

k

k

i

i

c

c

h

h

:

:

 

 

• 

Noże zdzieraki i wykańczaki

 – Noże zdzieraki służą do obróbki zgrubnej i odznaczają się 

masywną budową. Mogą być proste lub wygięte oraz lewe i prawe. Noże wykańczaki są 
stosowane do obróbki dokładnej i wykańczającej. Zdejmują one cienką warstwę materiału i 
nie są tak masywne jak zdzieraki. 

• 

Noże odsadzone

 - mogą być lewe, prawe i obustronne. W nożach lewych i prawych część 

robocza jest przesunięta w kierunku kciuka lub prawej ręki. Natomiast w nożu odsadzonym 
obustronnie część robocza jest węższa od chwytu (trzonka) i względem niego jest odsadzona 
symetrycznie. 

• 

Noże zwykłe i kształtowe

 – w nożach kształtowych zarys krawędzi jest taki jaki ma być zarys 

części wykańczanej tym nożem. Nóż wykonuje ruch prostopadły do osi obrabianego 
przedmiotu. 

 

Rys. 2. Przykłady noży imakowych; 1 - zdzierak prosty, 2 - zdzierak wygięty, 3 - wykańczak spiczasty, 4 - 

boczny wygięty, 5 - wykańczak szeroki, 6 - boczny odsadzony, 7 - przecinak, 8 - czołowy, 9 - 
wytaczak prosty (do otworów przelotowych), 10 - wytaczak spiczasty (do otworów 
nieprzelotowych), 11 - wytaczak hakowy 

 

L

L

a

a

b

b

o

o

r

r

a

a

t

t

o

o

r

r

i

i

u

u

m

m

:

:

 

 

P

P

r

r

o

o

c

c

e

e

s

s

y

y

 

 

o

o

b

b

r

r

ó

ó

b

b

k

k

i

i

 

 

u

u

b

b

y

y

t

t

k

k

o

o

w

w

e

e

j

j

 

Obróbka ubytkowa i spajanie

 

4

 

a) 

 

b) 

 

c) 

 

d) 

 

e) 

 

f) 

 

g) 

 

h) 

 

i) 

 

j) 

Rys. 3. Podstawowe rodzaje robót tokarskich: a) toczenie wzdłużne, 

b) toczenie poprzeczne, c) toczenie stożków przy skróconym 
suporcie, d) toczenie stożków przy przesuniętym poprzecznie 
koniku, e) wytaczanie, f) wiercenie i rozwiercanie, 
g) przecinanie, h) toczenie kształtowe nożem kształtowym, 
i) toczenie kopiowe, j) toczenie gwintów 

 

 

O

O

G

G

Ó

Ó

L

L

N

N

A

A

 

 

B

B

U

U

D

D

O

O

W

W

A

A

 

 

T

T

O

O

K

K

A

A

R

R

E

E

K

K

 

 

 

T

T

o

o

k

k

a

a

r

r

k

k

a

a jest obrabiarką skrawającą stosowaną do toczenia przedmiotów. Poza toczeniem 

można wykonywać operacje: 

wytaczania, wiercenia, rozwiercania, przecinania, radełkowania

, a z 

użyciem dodatkowych przyrządów również 

frezowania

 

i szlifowania

.  

Podstawowym rodzajem tokarki jest 

tokarka kłowa

, umożliwiająca zamocowanie przedmiotu 

obrabianego w kłach znajdujących się we wrzecionie i w koniku. Wrzeciono jest napędzane 
silnikiem elektrycznym za pośrednictwem przekładni zębatych, które nadają przedmiotowi 
obrabianemu różne prędkości obrotowe, zależnie od wymagań prędkości skrawania i średnicy 
przedmiotu. Nóż zamocowany w imaku może się przesuwać razem z suportem wzdłuż prowadnic 
łoża (przesuw wzdłużny) oraz poprzecznie względem osi wrzeciona (przesuw poprzeczny). 
Niezależnie od tego możliwe jest ręczne przesuwanie górnych sań narzędziowych, co wykorzystuje 
się do ustawienia noża względem przedmiotu oraz do toczenia krótkich przedmiotów. Mechanizm 
posuwu noża tokarskiego uzyskuje się od skrzynki posuwów za pośrednictwem wałka pociągowego 
(przy toczeniu wzdłużnym i poprzecznym) lub śruby pociągowej (przy toczeniu gwintów). Ruch 

L

L

a

a

b

b

o

o

r

r

a

a

t

t

o

o

r

r

i

i

u

u

m

m

:

:

 

 

P

P

r

r

o

o

c

c

e

e

s

s

y

y

 

 

o

o

b

b

r

r

ó

ó

b

b

k

k

i

i

 

 

u

u

b

b

y

y

t

t

k

k

o

o

w

w

e

e

j

j

 

Obróbka ubytkowa i spajanie

 

5

obrotowy jest przenoszony z wrzeciona na przedmiot obrabiany za pomocą zabieraka lub uchwytu 
szczękowego. 

Wśród tokarek rozróżnia się: 

1)  Tokarki stołowe

 – ustawiane na stole, przeznaczone do obróbki małych przedmiotów. 

2)  Tokarki produkcyjne

 – bez śruby pociągowej, umożliwiające wykonywane wszelkich 

robót tokarskich za wyjątkiem gwintowania. 

3)  Tokarki pociągowe

 – wyposażone w wałek pociągowy i śrubę pociągową, która 

umożliwia nacinanie gwintu. 

4)  Tokarki ciężkie

 – stosowane w różnych gałęziach przemysłu ciężkiego. 

 

T

T

O

O

K

K

A

A

R

R

K

K

I

I

 

 

P

P

O

O

C

C

I

I

Ą

Ą

G

G

O

O

W

W

E

E

 

 

Jedną z bardziej rozpowszechnionych tokarek w polskiej produkcji przemysłowej jest tokarka 

pociągowa. Można na niej wykonywać, oprócz wielu innych robót, nacinanie gwintów.  

 

B

B

U

U

D

D

O

O

W

W

A

A

 

 

T

T

O

O

K

K

A

A

R

R

K

K

I

I

 

 

P

P

O

O

C

C

I

I

Ą

Ą

G

G

O

O

W

W

E

E

J

J

 

 

Na jednym końcu łoża wyposażonego w prowadnice znajduje się wrzeciennik, a na drugim 

końcu jest umieszczony konik. Z boku łoża znajduje się  śruba pociągowa, wałek pociągowy, 
zębatka oraz skrzynka posuwów, przenosząca napęd z wrzeciennika na suport. Na prowadnicach 
łoża mogą się przesuwać sanie wzdłużne suportu za pomocą  śruby pociągowej. Na saniach 
wzdłużnych są umieszczone sanie poprzeczne, a na nich obrotnica. Obrotnica służy do ustawienia 
pod dowolnym kątem sań narzędziowych wyposażonych w imak narzędziowy. We wrzecienniku 
znajdują się mechanizmy przenoszące napęd z silnika na wrzeciono tokarki. Na wrzecionie jest 
umieszczony uchwyt szczękowy wyposażony w cztery szczęki do zamocowania materiału podczas 
obróbki. Typowym uchwytem jest uchwyt trzyszczękowy samocentrujący. Wrzeciono tokarki jest 
wykonane w kształcie wałka z otworem przelotowym zakończonym stożkowo. W stożek ten wciska 
się kieł, który wraz z kłem konika ustala niekiedy materiał podczas toczenia. Łoże tokarki jest 
ustawione na dnie blaszanej wanny i wraz z nią jest przymocowany do podstawy. 

Tokarka jest napędzana za pomocą silnika elektrycznego umieszczonego w podstawie, który 

przez wałek i przekładnię przenosi napęd na wrzeciennik. Ruch obrotowy z wrzeciennika jest 
przenoszony następnie za pomocą przekładni zębatej na przekładnię skrzynki przesuwów. 
Uruchomienie kierunku obrotu umożliwiają dźwignia i wałek. 

Ze względu na bezpieczeństwo obsługi przekładnie są osłonięte osłonkami. Do pompowania 

cieczy chłodząco-smarującej służy pompa. 

Wielkość tokarki kłowej jest określona rozstawem kłów oraz największą średnicą przedmiotu 

toczonego w uchwycie lub w kłach. 

Ł

Ł

o

o

ż

ż

e

e

 

 

t

t

o

o

k

k

a

a

r

r

k

k

i

i

 

 

-

-

 

 

j

j

e

e

s

s

t

t

 

 

w

w

y

y

k

k

o

o

n

n

a

a

n

n

e

e

 

 

j

j

a

a

k

k

o

o

 

 

ż

ż

e

e

l

l

i

i

w

w

n

n

y

y

 

 

o

o

d

d

l

l

e

e

w

w

 

 

w

w

 

 

k

k

s

s

z

z

t

t

a

a

ł

ł

c

c

i

i

e

e

 

 

2

2

 

 

b

b

e

e

l

l

e

e

k

k

 

 

i

i

 

 

2

2

 

 

u

u

s

s

z

z

t

t

y

y

w

w

n

n

i

i

o

o

n

n

y

y

c

c

h

h

 

 

ż

ż

e

e

b

b

r

r

a

a

m

m

i

i

.

.

 

 

G

G

ó

ó

r

r

n

n

a

a

 

 

c

c

z

z

ę

ę

ś

ś

ć

ć

 

 

ł

ł

o

o

ż

ż

a

a

 

 

t

t

o

o

 

 

p

p

r

r

o

o

w

w

a

a

d

d

n

n

i

i

c

c

e

e

 

 

s

s

u

u

p

p

o

o

r

r

t

t

u

u

 

 

o

o

r

r

a

a

z

z

 

 

k

k

o

o

n

n

i

i

k

k

a

a

.

.

 

 

N

N

a

a

 

 

p

p

ł

ł

a

a

s

s

k

k

i

i

e

e

j

j

 

 

c

c

z

z

ę

ę

ś

ś

c

c

i

i

 

 

o

o

s

s

a

a

d

d

z

z

a

a

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

w

w

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

e

e

n

n

n

n

i

i

k

k

.

.

 

 

S

S

u

u

p

p

o

o

r

r

t

t

,

,

 

 

w

w

i

i

ę

ę

c

c

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

s

s

u

u

w

w

a

a

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

p

p

o

o

 

 

p

p

r

r

o

o

w

w

a

a

d

d

n

n

i

i

c

c

a

a

c

c

h

h

 

 

z

z

e

e

w

w

n

n

ę

ę

t

t

r

r

z

z

n

n

y

y

c

c

h

h

,

,

 

 

a

a

 

 

k

k

o

o

n

n

i

i

k

k

 

 

p

p

o

o

 

 

p

p

r

r

o

o

w

w

a

a

d

d

n

n

i

i

c

c

a

a

c

c

h

h

 

 

w

w

e

e

w

w

n

n

ę

ę

t

t

r

r

z

z

n

n

y

y

c

c

h

h

 

 

(

(

p

p

r

r

o

o

w

w

a

a

d

d

n

n

i

i

c

c

e

e

 

 

s

s

ą

ą

 

 

u

u

t

t

w

w

a

a

r

r

d

d

z

z

o

o

n

n

e

e

 

 

i

i

 

 

m

m

a

a

j

j

ą

ą

 

 

s

s

t

t

r

r

u

u

k

k

t

t

u

u

r

r

ę

ę

 

 

ż

ż

e

e

l

l

i

i

w

w

a

a

 

 

b

b

i

i

a

a

ł

ł

e

e

g

g

o

o

)

)

.

.

 

 

W

W

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

e

e

n

n

n

n

i

i

k

k

i

i

 

 

t

t

o

o

k

k

a

a

r

r

k

k

i

i

 

 

-

-

 

 

w

w

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

e

e

n

n

n

n

i

i

k

k

i

i

e

e

m

m

 

 

n

n

a

a

z

z

y

y

w

w

a

a

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

z

z

e

e

s

s

p

p

ó

ó

ł

ł

 

 

k

k

o

o

n

n

s

s

t

t

r

r

u

u

k

k

c

c

y

y

j

j

n

n

y

y

 

 

o

o

b

b

r

r

a

a

b

b

i

i

a

a

r

r

k

k

i

i

,

,

 

 

w

w

 

 

k

k

t

t

ó

ó

r

r

y

y

m

m

 

 

j

j

e

e

s

s

t

t

 

 

u

u

ł

ł

o

o

ż

ż

y

y

s

s

k

k

o

o

w

w

a

a

n

n

e

e

 

 

w

w

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

o

o

n

n

o

o

.

.

 

 

Z

Z

w

w

y

y

k

k

ł

ł

e

e

 

 

w

w

e

e

 

 

w

w

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

e

e

n

n

n

n

i

i

k

k

u

u

 

 

s

s

ą

ą

 

 

u

u

m

m

i

i

e

e

s

s

z

z

c

c

z

z

o

o

n

n

e

e

 

 

r

r

ó

ó

w

w

n

n

i

i

e

e

ż

ż

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

k

k

ł

ł

a

a

d

d

n

n

i

i

e

e

 

 

d

d

o

o

 

 

z

z

m

m

i

i

a

a

n

n

y

y

 

 

p

p

r

r

ę

ę

d

d

k

k

o

o

ś

ś

c

c

i

i

 

 

o

o

b

b

r

r

o

o

t

t

o

o

w

w

e

e

j

j

 

 

w

w

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

o

o

n

n

a

a

 

 

o

o

r

r

a

a

z

z

 

 

n

n

i

i

e

e

z

z

b

b

ę

ę

d

d

n

n

e

e

 

 

m

m

e

e

c

c

h

h

a

a

n

n

i

i

z

z

m

m

y

y

 

 

s

s

t

t

e

e

r

r

u

u

j

j

ą

ą

c

c

e

e

.

.

 

 

W

W

 

 

z

z

a

a

l

l

e

e

ż

ż

n

n

o

o

ś

ś

c

c

i

i

 

 

o

o

d

d

 

 

r

r

o

o

d

d

z

z

a

a

j

j

u

u

 

 

o

o

b

b

r

r

a

a

b

b

i

i

a

a

r

r

k

k

i

i

 

 

r

r

o

o

z

z

r

r

ó

ó

ż

ż

n

n

i

i

a

a

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

w

w

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

e

e

n

n

n

n

i

i

k

k

i

i

:

:

 

 

t

t

o

o

k

k

a

a

r

r

e

e

k

k

,

,

 

 

w

w

i

i

e

e

r

r

t

t

a

a

r

r

e

e

k

k

,

,

 

 

f

f

r

r

e

e

z

z

a

a

r

r

e

e

k

k

,

,

 

 

s

s

z

z

l

l

i

i

f

f

i

i

e

e

r

r

e

e

k

k

 

 

i

i

t

t

p

p

.

.

 

 

W

W

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

o

o

n

n

o

o

 

 

-

-

 

 

w

w

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

o

o

n

n

e

e

m

m

 

 

n

n

a

a

z

z

y

y

w

w

a

a

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

c

c

z

z

ę

ę

ś

ś

ć

ć

 

 

o

o

b

b

r

r

a

a

b

b

i

i

a

a

r

r

k

k

i

i

 

 

w

w

 

 

p

p

o

o

s

s

t

t

a

a

c

c

i

i

 

 

w

w

a

a

ł

ł

u

u

,

,

 

 

n

n

a

a

 

 

k

k

t

t

ó

ó

r

r

y

y

m

m

 

 

o

o

s

s

a

a

d

d

z

z

a

a

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

u

u

c

c

h

h

w

w

y

y

t

t

 

 

d

d

o

o

 

 

z

z

a

a

m

m

o

o

c

c

o

o

w

w

a

a

n

n

i

i

a

a

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

d

d

m

m

i

i

o

o

t

t

u

u

 

 

o

o

b

b

r

r

a

a

b

b

i

i

a

a

n

n

e

e

g

g

o

o

 

 

n

n

p

p

.

.

:

:

 

 

w

w

 

 

t

t

o

o

k

k

a

a

r

r

c

c

e

e

 

 

l

l

u

u

b

b

 

 

n

n

a

a

r

r

z

z

ę

ę

d

d

z

z

i

i

a

a

 

 

n

n

p

p

.

.

:

:

 

 

w

w

e

e

 

 

f

f

r

r

e

e

z

z

a

a

r

r

c

c

e

e

.

.

 

 

W

W

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

o

o

n

n

o

o

 

 

t

t

o

o

 

 

p

p

o

o

d

d

s

s

t

t

a

a

w

w

o

o

w

w

a

a

 

 

c

c

z

z

ę

ę

ś

ś

ć

ć

 

 

r

r

o

o

b

b

o

o

c

c

z

z

a

a

 

 

w

w

 

 

o

o

b

b

r

r

a

a

b

b

i

i

a

a

r

r

k

k

a

a

c

c

h

h

 

 

o

o

 

 

r

r

u

u

c

c

h

h

u

u

 

 

r

r

o

o

b

b

o

o

c

c

z

z

y

y

m

m

 

 

o

o

b

b

r

r

o

o

t

t

o

o

w

w

y

y

m

m

.

.

 

 

P

P

r

r

z

z

e

e

d

d

n

n

i

i

a

a

 

 

c

c

z

z

ę

ę

ś

ś

ć

ć

 

 

z

z

w

w

a

a

n

n

a

a

 

 

k

k

o

o

ń

ń

c

c

ó

ó

w

w

k

k

ą

ą

 

 

j

j

e

e

s

s

t

t

 

 

p

p

r

r

z

z

y

y

s

s

t

t

o

o

s

s

o

o

w

w

a

a

n

n

a

a

 

 

d

d

o

o

 

 

z

z

a

a

k

k

ł

ł

a

a

d

d

a

a

n

n

i

i

a

a

 

 

u

u

c

c

h

h

w

w

y

y

t

t

ó

ó

w

w

 

 

i

i

 

 

n

n

a

a

r

r

z

z

ę

ę

d

d

z

z

i

i

.

.

 

 

K

K

o

o

n

n

i

i

k

k

 

 

-

-

 

 

j

j

e

e

s

s

t

t

 

 

t

t

o

o

 

 

z

z

e

e

s

s

p

p

ó

ó

ł

ł

 

 

t

t

o

o

k

k

a

a

r

r

k

k

i

i

 

 

(

(

l

l

u

u

b

b

 

 

s

s

z

z

l

l

i

i

f

f

i

i

e

e

r

r

k

k

i

i

)

)

 

 

s

s

ł

ł

u

u

ż

ż

ą

ą

c

c

y

y

 

 

d

d

o

o

 

 

p

p

o

o

d

d

p

p

i

i

e

e

r

r

a

a

n

n

i

i

a

a

 

 

o

o

b

b

r

r

a

a

b

b

i

i

a

a

n

n

y

y

c

c

h

h

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

d

d

m

m

i

i

o

o

t

t

ó

ó

w

w

 

 

w

w

 

 

p

p

o

o

s

s

t

t

a

a

c

c

i

i

 

 

w

w

a

a

ł

ł

k

k

ó

ó

w

w

 

 

u

u

s

s

t

t

a

a

w

w

i

i

a

a

n

n

y

y

c

c

h

h

 

 

j

j

e

e

d

d

n

n

y

y

m

m

 

 

k

k

o

o

ń

ń

c

c

e

e

m

m

 

 

w

w

e

e

 

 

w

w

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

o

o

n

n

i

i

e

e

.

.

 

 

W

W

 

 

w

w

y

y

s

s

u

u

w

w

a

a

n

n

e

e

j

j

 

 

t

t

u

u

l

l

e

e

i

i

 

 

k

k

o

o

n

n

i

i

k

k

a

a

 

 

j

j

e

e

s

s

t

t

 

 

o

o

s

s

a

a

d

d

z

z

o

o

n

n

y

y

 

 

k

k

i

i

e

e

ł

ł

,

,

 

 

n

n

a

a

 

 

k

k

t

t

ó

ó

r

r

y

y

m

m

 

 

w

w

s

s

p

p

i

i

e

e

r

r

a

a

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

o

o

b

b

r

r

a

a

b

b

i

i

a

a

n

n

y

y

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

d

d

m

m

i

i

o

o

t

t

.

.

 

 

K

K

o

o

n

n

i

i

k

k

,

,

 

 

o

o

s

s

a

a

d

d

z

z

o

o

n

n

y

y

 

 

n

n

a

a

 

 

L

L

a

a

b

b

o

o

r

r

a

a

t

t

o

o

r

r

i

i

u

u

m

m

:

:

 

 

P

P

r

r

o

o

c

c

e

e

s

s

y

y

 

 

o

o

b

b

r

r

ó

ó

b

b

k

k

i

i

 

 

u

u

b

b

y

y

t

t

k

k

o

o

w

w

e

e

j

j

 

Obróbka ubytkowa i spajanie

 

6

p

p

r

r

o

o

w

w

a

a

d

d

n

n

i

i

c

c

a

a

c

c

h

h

 

 

w

w

e

e

w

w

n

n

ę

ę

t

t

r

r

z

z

n

n

y

y

c

c

h

h

 

 

ł

ł

o

o

ż

ż

a

a

 

 

t

t

o

o

k

k

a

a

r

r

k

k

i

i

,

,

 

 

m

m

o

o

ż

ż

e

e

 

 

b

b

y

y

ć

ć

 

 

w

w

z

z

d

d

ł

ł

u

u

ż

ż

 

 

n

n

i

i

c

c

h

h

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

s

s

u

u

w

w

a

a

n

n

y

y

 

 

i

i

 

 

u

u

s

s

t

t

a

a

l

l

a

a

n

n

y

y

 

 

w

w

 

 

d

d

o

o

w

w

o

o

l

l

n

n

y

y

m

m

 

 

m

m

i

i

e

e

j

j

s

s

c

c

u

u

 

 

ł

ł

o

o

ż

ż

a

a

 

 

z

z

a

a

 

 

p

p

o

o

m

m

o

o

c

c

ą

ą

 

 

r

r

ę

ę

k

k

o

o

j

j

e

e

ś

ś

c

c

i

i

.

.

 

 

S

S

u

u

p

p

o

o

r

r

t

t

 

 

-

-

 

 

z

z

e

e

s

s

p

p

ó

ó

ł

ł

 

 

k

k

o

o

n

n

s

s

t

t

r

r

u

u

k

k

c

c

y

y

j

j

n

n

y

y

 

 

t

t

o

o

k

k

a

a

r

r

k

k

i

i

 

 

w

w

y

y

k

k

o

o

n

n

u

u

j

j

ą

ą

c

c

y

y

 

 

z

z

w

w

y

y

k

k

l

l

e

e

 

 

p

p

r

r

o

o

s

s

t

t

o

o

l

l

i

i

n

n

i

i

o

o

w

w

e

e

 

 

r

r

u

u

c

c

h

h

y

y

 

 

p

p

o

o

s

s

u

u

w

w

o

o

w

w

e

e

 

 

w

w

 

 

j

j

e

e

d

d

n

n

y

y

m

m

 

 

l

l

u

u

b

b

 

 

d

d

w

w

ó

ó

c

c

h

h

 

 

k

k

i

i

e

e

r

r

u

u

n

n

k

k

a

a

c

c

h

h

.

.

 

 

N

N

a

a

 

 

s

s

u

u

p

p

o

o

r

r

c

c

i

i

e

e

 

 

m

m

o

o

c

c

u

u

j

j

e

e

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

n

n

a

a

r

r

z

z

ę

ę

d

d

z

z

i

i

e

e

 

 

s

s

k

k

r

r

a

a

w

w

a

a

j

j

ą

ą

c

c

e

e

,

,

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

w

w

a

a

ż

ż

n

n

i

i

e

e

 

 

n

n

o

o

ż

ż

e

e

.

.

 

 

P

P

o

o

d

d

s

s

t

t

a

a

w

w

o

o

w

w

y

y

m

m

i

i

 

 

c

c

z

z

ę

ę

ś

ś

c

c

i

i

a

a

m

m

i

i

 

 

s

s

u

u

p

p

o

o

r

r

t

t

u

u

 

 

s

s

ą

ą

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

s

s

u

u

w

w

a

a

j

j

ą

ą

c

c

e

e

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

p

p

o

o

 

 

p

p

r

r

o

o

w

w

a

a

d

d

n

n

i

i

c

c

a

a

c

c

h

h

 

 

s

s

a

a

n

n

i

i

e

e

.

.

 

 

Z

Z

a

a

l

l

e

e

ż

ż

n

n

i

i

e

e

 

 

o

o

d

d

 

 

k

k

i

i

e

e

r

r

u

u

n

n

k

k

u

u

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

s

s

u

u

w

w

u

u

 

 

w

w

z

z

g

g

l

l

ę

ę

d

d

e

e

m

m

 

 

c

c

z

z

ę

ę

ś

ś

c

c

i

i

 

 

o

o

b

b

r

r

a

a

b

b

i

i

a

a

r

r

k

k

i

i

 

 

w

w

y

y

k

k

o

o

n

n

u

u

j

j

ą

ą

c

c

e

e

j

j

 

 

r

r

u

u

c

c

h

h

 

 

g

g

ł

ł

ó

ó

w

w

n

n

y

y

 

 

w

w

y

y

r

r

ó

ó

ż

ż

n

n

i

i

a

a

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

s

s

a

a

n

n

i

i

e

e

 

 

w

w

z

z

d

d

ł

ł

u

u

ż

ż

n

n

e

e

 

 

i

i

 

 

p

p

o

o

p

p

r

r

z

z

e

e

c

c

z

z

n

n

e

e

.

.

 

 

I

I

m

m

a

a

k

k

 

 

-

-

 

 

j

j

e

e

s

s

t

t

 

 

t

t

o

o

 

 

p

p

r

r

z

z

y

y

r

r

z

z

ą

ą

d

d

 

 

d

d

o

o

 

 

z

z

a

a

m

m

o

o

c

c

o

o

w

w

a

a

n

n

i

i

a

a

 

 

n

n

a

a

r

r

z

z

ę

ę

d

d

z

z

i

i

 

 

s

s

k

k

r

r

a

a

w

w

a

a

j

j

ą

ą

c

c

y

y

c

c

h

h

,

,

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

w

w

a

a

ż

ż

n

n

i

i

e

e

 

 

n

n

o

o

ż

ż

y

y

.

.

 

 

I

I

m

m

a

a

k

k

 

 

j

j

e

e

s

s

t

t

 

 

z

z

a

a

k

k

ł

ł

a

a

d

d

a

a

n

n

y

y

 

 

n

n

a

a

 

 

o

o

b

b

r

r

a

a

b

b

i

i

a

a

r

r

k

k

ę

ę

 

 

l

l

u

u

b

b

 

 

s

s

t

t

a

a

n

n

o

o

w

w

i

i

 

 

j

j

e

e

j

j

 

 

c

c

z

z

ę

ę

ś

ś

ć

ć

.

.

 

 

Z

Z

a

a

l

l

e

e

ż

ż

n

n

i

i

e

e

 

 

o

o

d

d

 

 

l

l

i

i

c

c

z

z

b

b

y

y

 

 

n

n

o

o

ż

ż

y

y

 

 

z

z

a

a

m

m

o

o

c

c

o

o

w

w

a

a

n

n

y

y

c

c

h

h

 

 

w

w

 

 

j

j

e

e

d

d

n

n

y

y

m

m

 

 

i

i

m

m

a

a

k

k

u

u

 

 

r

r

o

o

z

z

r

r

ó

ó

ż

ż

n

n

i

i

a

a

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

i

i

m

m

a

a

k

k

i

i

 

 

j

j

e

e

d

d

n

n

o

o

n

n

o

o

ż

ż

o

o

w

w

e

e

 

 

i

i

 

 

w

w

i

i

e

e

l

l

o

o

n

n

o

o

ż

ż

o

o

w

w

e

e

.

.

 

 

N

N

ó

ó

ż

ż

 

 

w

w

 

 

i

i

m

m

a

a

k

k

u

u

 

 

u

u

m

m

o

o

c

c

o

o

w

w

u

u

j

j

e

e

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

w

w

 

 

s

s

p

p

o

o

s

s

ó

ó

b

b

 

 

p

p

e

e

w

w

n

n

y

y

 

 

i

i

 

 

d

d

o

o

s

s

t

t

a

a

t

t

e

e

c

c

z

z

n

n

i

i

e

e

 

 

s

s

z

z

t

t

y

y

w

w

n

n

y

y

.

.

 

 

N

N

i

i

e

e

 

 

m

m

o

o

ż

ż

e

e

 

 

o

o

n

n

 

 

w

w

y

y

s

s

t

t

a

a

w

w

a

a

ć

ć

 

 

z

z

 

 

i

i

m

m

a

a

k

k

a

a

 

 

n

n

a

a

 

 

o

o

d

d

l

l

e

e

g

g

ł

ł

o

o

ś

ś

ć

ć

 

 

w

w

i

i

ę

ę

k

k

s

s

z

z

ą

ą

 

 

n

n

i

i

ż

ż

 

 

1

1

,

,

5

5

 

 

w

w

y

y

s

s

o

o

k

k

o

o

ś

ś

c

c

i

i

 

 

t

t

r

r

z

z

o

o

n

n

k

k

a

a

.

.

 

 

Rys. 4. Widok ogólny tokarki kłowej; 1 – wrzeciennik; 2 – skrzynka posuwu; 3 – imak narzędziowy; 

4 - suport; 5 – konik; 6 –  łoże; 7 – podstawa; 8 – wałek pociągowy; 9 – śruba pociągowa;   

 

 

M

M

O

O

C

C

O

O

W

W

A

A

N

N

I

I

E

E

 

 

P

P

R

R

Z

Z

E

E

D

D

M

M

I

I

O

O

T

T

U

U

 

 

O

O

B

B

R

R

A

A

B

B

I

I

A

A

N

N

E

E

G

G

O

O

 

 

 
Urządzenia do mocowania przedmiotów dzieli się na: 

tarcze zabierakowe, zabieraki, uchwyty 

tokarskie samocentrujące, tarcze tokarskie, podtrzymki. 

Kły tokarskie

 dzieli się na zwykłe i obrotowe. Służą one do mocowania długich wałków. 

Zamocowanie wałka w kłach wymaga jeszcze dalszych przyrządów, do których zalicza się tarczę 
zabierakową i zabierak. Aby zapobiec uginaniu się wałka pod jego własnym ciężarem, długie wałki 
obrabiane w kłach podpiera się w połowie długości 

podtrzymką stałą

 przymocowana do łoża 

tokarki lub 

podtrzymką ruchomą

 umocowaną na suporcie. 

Uchwyty tokarskie

  służą do szybkiego mocowania przedmiotu obrabianego współosiowo z 

wrzecionem. Najczęściej stosowanym uchwytem do mocowania przedmiotów małych i średniej 
wielkości jest uchwyt samocentrujący spiralny. Składa się on z koła zębatego stożkowego 
napędzającego i koła talerzykowatego. 

Do mocowania większych przedmiotów służą uchwyty samocentrujące zębatkowe. 

Mechanizm do przesuwania szczęki składa się z koła zębatego, trzech zębatek stycznych oraz 
trzech szczęk. 

1

2 

3

4

5 

6

7 

8

9

L

L

a

a

b

b

o

o

r

r

a

a

t

t

o

o

r

r

i

i

u

u

m

m

:

:

 

 

P

P

r

r

o

o

c

c

e

e

s

s

y

y

 

 

o

o

b

b

r

r

ó

ó

b

b

k

k

i

i

 

 

u

u

b

b

y

y

t

t

k

k

o

o

w

w

e

e

j

j

 

Obróbka ubytkowa i spajanie

 

7

Mocowanie przedmiotów o kształtach nieregularnych oraz przedmiotów dużych odbywa się 

za pomocą 

tarcz tokarskich czteroszczękowych

. 

W nowoczesnych tokarkach są stosowane uchwyty pneumatyczne oraz hydrauliczno–

pneumatyczne. 

 

S

S

T

T

R

R

U

U

G

G

A

A

N

N

I

I

E

E

 

 

 

 

Struganiem

 obrabia się powierzchnie płaskie. Prostoliniowy ruch noża względem przedmiotu 

składa się z 

ruchu roboczego

 o mniejszej prędkości i 

ruchu jałowego

 (powrotnego) o większej 

prędkości. Ruch posuwowy, czyli przesuw narzędzia względem przedmiotu w kierunku 
poprzecznym, jest ruchem przerywanym i następuje po zakończeniu każdego ruchu jałowego w 
ruch roboczy. 

Rozróżnia się 

struganie wzdłużne oraz poprzeczne

. Podczas strugania wzdłużnego ruch 

roboczy wykonuje przedmiot obrabiany, a ruch posuwowy narzędzie. Natomiast podczas strugania 
poprzecznego ruch roboczy wykonuje narzędzie, a ruch posuwowy przedmiot. 

Strugarki dzieli się na 

poprzeczne

  i

 wzdłużne

 oraz 

pionowe

 (dłutownice). W strugarkach 

poprzecznych stół razem z przedmiotem wykonuje ruch posuwowy, prostopadły do kierunku ruchu 
suwaka. Postępowo-zwrotny ruch suwaka uzyskuje się za pomocą mechanizmu jarzmowego lub 
urządzenia hydraulicznego. 

W strugarkach wzdłużnych prostoliniowy ruch roboczy wykonuje przedmiot na stole 

osadzonym w prowadnicach łoża. 

W strugarkach pionowych kierunek ruchu roboczego noża jest prostopadły do powierzchni 

stołu. 

Struganie jest mało wydajnym sposobem obróbki, umożliwia jednak uzyskanie dużej 

dokładności wymiarów. Znajduje zastosowanie w produkcji jednostkowej i małoseryjnej. Metodą 
strugania można również obrabiać koła zębate walcowe i stożkowe. 

 

W

W

I

I

E

E

R

R

C

C

E

E

N

N

I

I

E

E

 

 

I

I

 

 

R

R

O

O

Z

Z

W

W

I

I

E

E

R

R

C

C

A

A

N

N

I

I

E

E

 

 

 

Wierceniem

 nazywa się sposób obróbki skrawaniem polegający na wykonywaniu otworów w 

pełnym materiale za pomocą narzędzia zwanego 

wiertłem

, wykonującego ruch obrotowy i ruch 

posuwowy wzdłuż osi obrotu.  

 

Rys. 5. Wiertło kręte: 1 – krawędź skrawająca; 

2 

- 

powierzchnia natarcia; 3 – ścin; 

4 - powierzchnia  przyłożenia; 5 – rowek 
wiórowy; 6 – łysinka; 7 – szyjka; 8 – stożek 
chwytowy; 9 – płetwa zabierakowa

 

 

L

L

a

a

b

b

o

o

r

r

a

a

t

t

o

o

r

r

i

i

u

u

m

m

:

:

 

 

P

P

r

r

o

o

c

c

e

e

s

s

y

y

 

 

o

o

b

b

r

r

ó

ó

b

b

k

k

i

i

 

 

u

u

b

b

y

y

t

t

k

k

o

o

w

w

e

e

j

j

 

Obróbka ubytkowa i spajanie

 

8

Powiększenie za pomocą wiertła  średnicy otworu już wywierconego lub istniejącego w 

przedmiocie nazywa się 

wierceniem wtórnym

  (

powiercaniem

). W szczególnych przypadkach, z 

użyciem specjalnych wierteł i odpowiednich przyrządów, metodą wiercenia wtórnego można 
obrabiać otwory nieokrągłe, np. trójkątne, kwadratowe lub inne wielokątne. 

Wiercenia dokonuje się zwykle na 

wiertarkach

 i 

wiertarko-frezarkach

. Możliwe jest jednak 

wiercenie otworów na innych obrabiarkach, np. na 

tokarkach, automatach tokarskich

. 

W wyniku wiercenia otrzymuje się otwory o przeciętnej dokładności. Aby polepszyć 

dokładność, poddaje się wywiercony otwór operacji rozwiercania. Otwory o dużej głębokości 
wykonuje się za pomocą specjalnych narzędzi, zwanych wiertłami do głębokich otworów. 

Spośród kilku typów wierteł(wiertła piórowe, wiertła kręte, wiertła z prostymi rowkami 

wiórowymi, wiertła do głębokiego wiercenia, wiertła specjalne i kombinowane) najpowszechniej są 
stosowane wiertła kręte. Wiertła ze względu na przeznaczenie dzieli się na: 

•  Wiertła ogólnego przeznaczenia, do których należą wiertła kręte 
•  Wiertła specjalnego przeznaczenia, jak wiertła płaskie, wiertła do głębokich otworów, 

wiertła do otworów kwadratowych i wiertła do nakiełków.  

 

 

R

R

O

O

D

D

Z

Z

A

A

J

J

E

E

,

,

 

 

B

B

U

U

D

D

O

O

W

W

A

A

 

 

I

I

 

 

O

O

B

B

S

S

Ł

Ł

U

U

G

G

A

A

 

 

W

W

I

I

E

E

R

R

T

T

A

A

R

R

E

E

K

K

 

 

 

Wiertarką

 nazywa się obrabiarkę przeznaczoną do wiercenia, rozwiercania i pogłębiania 

otworów. W szczególnych przypadkach na wiertarce można również wykonywać wytaczanie i 
gwintowanie za pomocą gwintowników maszynowych. 

Ruch roboczy i posuwowy wykonuje narzędzie osadzone na wrzecionie roboczym. 
Wiertarki do obróbki metali, podobnie jak tokarki, dzieli się na: 

 

Ogólnego przeznaczenia, 

 

Specjalizowane, 

 

Specjalne. 

Do grupy wiertarek ogólnego przeznaczenia zalicza się wiertarki: 

stojakowe

 (słupowe i 

kadłubowe), 

promieniowe, wielowrzecionowe

. 

W

W

i

i

e

e

r

r

t

t

a

a

r

r

k

k

a

a

 

 

s

s

t

t

o

o

j

j

a

a

k

k

o

o

w

w

a

a

 

 

k

k

a

a

d

d

ł

ł

u

u

b

b

o

o

w

w

a

a

 

 - wspornik stołu jest podtrzymywany podpórką śrubową, która 

opiera się o płytę podstawy. Z uwagi na ciężar obrabianych przedmiotów oraz duże siły 
posuwu podpórka jest konieczna. Skrzynka posuwów może być napędzana mechanicznie 
lub przesuwana za pośrednictwem dźwigni. 

W

W

i

i

e

e

r

r

t

t

a

a

r

r

k

k

a

a

 

 

p

p

r

r

o

o

m

m

i

i

e

e

n

n

i

i

o

o

w

w

a

a

 

  - składa się z podstawy, kolumny, słupa, ramienia promieniowego, 

wrzeciennika, stołu i przeważnie dwóch silników elektrycznych (jeden do napędu 
wrzeciennika, drugi do przesuwania ramienia). Ramię, zwane wysięgnikiem, można obracać 
dokoła słupa i przesuwać w kierunku pionowym. Wrzeciennik napędzany silnikiem 
przesuwa się na prowadnicach wzdłuż ramienia. Dzięki takiej budowie na wiertarkach 
promieniowych można wiercić otwory w różnych miejscach przedmiotu bez zmiany jego 
położenia. 

W

W

i

i

e

e

r

r

t

t

a

a

r

r

k

k

i

i

 

 

w

w

i

i

e

e

l

l

o

o

w

w

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

o

o

n

n

o

o

w

w

e

e

 

 

(

(

p

p

ę

ę

c

c

z

z

k

k

o

o

w

w

e

e

)

)

 

 

-

-

 

 

s

s

ł

ł

u

u

ż

ż

ą

ą

 

 

d

d

o

o

 

 

j

j

e

e

d

d

n

n

o

o

c

c

z

z

e

e

s

s

n

n

e

e

g

g

o

o

 

 

w

w

i

i

e

e

r

r

c

c

e

e

n

n

i

i

a

a

 

 

w

w

i

i

e

e

l

l

u

u

 

 

o

o

t

t

w

w

o

o

r

r

ó

ó

w

w

 

 

w

w

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

d

d

m

m

i

i

o

o

t

t

a

a

c

c

h

h

 

 

o

o

b

b

r

r

a

a

b

b

i

i

a

a

n

n

y

y

c

c

h

h

 

 

s

s

e

e

r

r

y

y

j

j

n

n

i

i

e

e

.

.

 

 

W

W

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

e

e

n

n

n

n

i

i

k

k

 

 

w

w

 

 

t

t

y

y

c

c

h

h

 

 

w

w

i

i

e

e

r

r

t

t

a

a

r

r

k

k

a

a

c

c

h

h

 

 

j

j

e

e

s

s

t

t

 

 

w

w

y

y

p

p

o

o

s

s

a

a

ż

ż

o

o

n

n

y

y

 

 

w

w

 

 

w

w

i

i

e

e

l

l

e

e

 

 

w

w

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

o

o

n

n

,

,

 

 

k

k

t

t

ó

ó

r

r

e

e

 

 

m

m

o

o

g

g

ą

ą

 

 

b

b

y

y

ć

ć

 

 

u

u

s

s

t

t

a

a

w

w

i

i

a

a

n

n

e

e

 

 

w

w

 

 

d

d

o

o

w

w

o

o

l

l

n

n

e

e

j

j

 

 

o

o

d

d

l

l

e

e

g

g

ł

ł

o

o

ś

ś

c

c

i

i

 

 

o

o

d

d

 

 

o

o

s

s

i

i

 

 

g

g

ł

ł

ó

ó

w

w

n

n

e

e

g

g

o

o

 

 

w

w

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

o

o

n

n

a

a

 

 

w

w

i

i

e

e

r

r

t

t

a

a

r

r

k

k

i

i

.

.

 

 

W

W

i

i

e

e

r

r

t

t

a

a

r

r

k

k

i

i

 

 

s

s

p

p

e

e

c

c

j

j

a

a

l

l

i

i

z

z

o

o

w

w

a

a

n

n

e

e

 

 

w

w

s

s

p

p

ó

ó

ł

ł

r

r

z

z

ę

ę

d

d

n

n

o

o

ś

ś

c

c

i

i

o

o

w

w

e

e

 

 

-

-

d

d

o

o

 

 

g

g

r

r

u

u

p

p

y

y

 

 

w

w

i

i

e

e

r

r

t

t

a

a

r

r

e

e

k

k

 

 

s

s

p

p

e

e

c

c

j

j

a

a

l

l

i

i

z

z

o

o

w

w

a

a

n

n

y

y

c

c

h

h

 

 

n

n

a

a

l

l

e

e

ż

ż

y

y

 

 

m

m

.

.

i

i

n

n

.

.

 

 

w

w

i

i

e

e

r

r

t

t

a

a

r

r

k

k

a

a

 

 

w

w

s

s

p

p

ó

ó

ł

ł

r

r

z

z

ę

ę

d

d

n

n

o

o

ś

ś

c

c

i

i

o

o

w

w

a

a

.

.

 

 

S

S

ł

ł

u

u

ż

ż

y

y

 

 

o

o

n

n

a

a

 

 

d

d

o

o

 

 

o

o

b

b

r

r

ó

ó

b

b

k

k

i

i

 

 

d

d

o

o

k

k

ł

ł

a

a

d

d

n

n

y

y

c

c

h

h

 

 

o

o

t

t

w

w

o

o

r

r

ó

ó

w

w

 

 

o

o

 

 

b

b

a

a

r

r

d

d

z

z

o

o

 

 

d

d

o

o

k

k

ł

ł

a

a

d

d

n

n

y

y

m

m

 

 

r

r

o

o

z

z

s

s

t

t

a

a

w

w

i

i

e

e

n

n

i

i

u

u

 

 

i

i

c

c

h

h

 

 

o

o

s

s

i

i

.

.

 

 

O

O

d

d

z

z

n

n

a

a

c

c

z

z

 

 

s

s

i

i

ę

ę

 

 

s

s

z

z

t

t

y

y

w

w

n

n

ą

ą

 

 

i

i

 

 

p

p

r

r

e

e

c

c

y

y

z

z

y

y

j

j

n

n

ą

ą

 

 

b

b

u

u

d

d

o

o

w

w

ą

ą

,

,

 

 

o

o

d

d

p

p

o

o

r

r

n

n

ą

ą

 

 

n

n

a

a

 

 

d

d

r

r

g

g

a

a

n

n

i

i

a

a

 

 

i

i

 

 

o

o

d

d

k

k

s

s

z

z

t

t

a

a

ł

ł

c

c

e

e

n

n

i

i

a

a

 

 

o

o

r

r

a

a

z

z

 

 

b

b

a

a

r

r

d

d

z

z

o

o

 

 

d

d

o

o

k

k

ł

ł

a

a

d

d

n

n

y

y

m

m

 

 

u

u

ł

ł

o

o

ż

ż

y

y

s

s

k

k

o

o

w

w

a

a

n

n

i

i

e

e

m

m

 

 

w

w

r

r

z

z

e

e

c

c

i

i

o

o

n

n

a

a

.

.

 

 

S

S

t

t

ó

ó

ł

ł

 

 

w

w

i

i

e

e

r

r

t

t

a

a

r

r

k

k

i

i

 

 

z

z

 

 

z

z

a

a

m

m

o

o

c

c

o

o

w

w

a

a

n

n

y

y

m

m

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

d

d

m

m

i

i

o

o

t

t

e

e

m

m

 

 

m

m

o

o

ż

ż

n

n

a

a

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

s

s

u

u

w

w

a

a

ć

ć

 

 

w

w

 

 

d

d

w

w

ó

ó

c

c

h

h

 

 

p

p

r

r

o

o

s

s

t

t

o

o

p

p

a

a

d

d

ł

ł

y

y

c

c

h

h

 

 

d

d

o

o

 

 

s

s

i

i

e

e

b

b

i

i

e

e

 

 

k

k

i

i

e

e

r

r

u

u

n

n

k

k

a

a

c

c

h

h

.

.

 

 

D

D

o

o

 

 

d

d

o

o

k

k

ł

ł

a

a

d

d

n

n

e

e

g

g

o

o

 

 

p

p

r

r

z

z

e

e

s

s

u

u

w

w

u

u

 

 

s

s

t

t

o

o

ł

ł

u

u

 

 

s

s

ł

ł

u

u

ż

ż

ą

ą

 

 

p

p

r

r

e

e

c

c

y

y

z

z

y

y

j

j

n

n

e

e

 

 

u

u

r

r

z

z

ą

ą

d

d

z

z

e

e

n

n

i

i

a

a

 

 

n

n

a

a

s

s

t

t

a

a

w

w

c

c

z

z

e

e

,

,