Zasady ogólne:
•
nienaruszalność, poszanowanie i ochrona godności człowieka,
•
prawo do wolności,
•
równość wobec prawa,
•
zakaz dyskryminacji,
•
równość praw kobiet i mężczyzn,
•
prawna ochrona mniejszości narodowych.
Wolności i prawa osobiste:
•
prawna ochrona życia,
•
zakaz poddawania kogokolwiek eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez
dobrowolnej zgody zainteresowanego,
•
zakaz tortur, jak też okrutnego i poniżającego traktowania oraz karania,
•
nietykalność i wolność osobista,
•
prawo do odszkodowania za bezprawne pozbawienie wolności,
•
prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania karnego,
•
zakaz działania prawa wstecz,
•
zasada domniemanej niewinności,
•
prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez
właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd,
•
prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do
decydowania o swoim życiu osobistym,
•
prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami,
•
wolność i ochrona tajemnicy komunikowania się,
•
ochrona danych osobowych,
•
wolność poruszania się po terytorium państwa oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu,
•
wolność opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
•
zakaz wydalenia obywatela z kraju,
•
zakaz ekstradycji,
•
prawo powrotu obywatela do kraju,
•
wolność sumienia i religii,
•
wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.
PRAWA CZŁOWIEKA
Konstytucyjne wolności i prawa człowieka i obywatela
w Rzeczypospolitej Polskiej
Katalog konstytucyjnych wolności i praw
Art.30. Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw
człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona
jest obowiązkiem władz publicznych.
Konstytucja RP
Wolności i prawa polityczne:
•
wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich,
•
wolność zrzeszania się w partiach politycznych, związkach zawodowych, organizacjach
pracodawców, stowarzyszeniach, fundacjach i innych dobrowolnych organizacjach,
•
prawo dostępu obywateli do służby publicznej,
•
prawo obywatela do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej
i dotyczących osób pełniących funkcje publiczne,
•
prawo obywatela do wybierania Prezydenta RP, posłów, senatorów i przedstawicieli do
organów samorządu terytorialnego,
•
prawo obywatela do udziału w referendum,
•
prawo składania petycji, skarg i wniosków w interesie publicznym, własnym lub osoby
trzeciej za jej zgodą.
Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne:
•
prawo do własności oraz prawo dziedziczenia,
•
wolność działalności gospodarczej,
•
wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy,
•
obowiązek państwa zwalczania bezrobocia,
•
prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy,
•
prawo pracownika do dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów,
•
prawo obywatela do zabezpieczenia społecznego,
•
prawo obywatela do ochrony zdrowia,
•
prawo obywatela do nauki,
•
prawo do autonomii szkół wyższych,
•
obowiązek państwa pomocy rodzinie i ochrony macierzyństwa,
•
obowiązek państwa ochrony praw dziecka,
•
wolność twórczości artystycznej, badań naukowych, nauczania,
•
wolność korzystania z dóbr kultury,
•
obowiązek państwa ochrony środowiska,
•
obowiązek państwa zaspokajania potrzeb mieszkaniowych obywateli,
•
obowiązek państwa ochrony konsumentów, użytkowników, najemców.
PRAWA CZŁOWIEKA
Konstytucyjne wolności i prawa człowieka i obywatela
w Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja gwarantuje następujące środki ochrony wolności i praw:
•
prawo do wynagrodzenia za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie
organu władzy publicznej,
•
prawo do dochodzenia swych roszczeń przed sądami,
•
prawo do zaskarżenia orzeczenia lub decyzji wydanych w pierwszej instancji,
•
prawo do wniesienia skargi konstytucyjnej do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie
zgodności przepisu z Konstytucją, na podstawie którego wydano ostateczne orzeczenie,
•
prawo wystąpienia do Rzecznika Praw Obywatelskich.
•
Art.31.3. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być
ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym
państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony
środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.
Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.
•
Z powodu obywatelstwa – wszędzie tam, gdzie w Konstytucji użyto słowa obywatel, dane
prawo tylko jemu przysługuje.
•
Ograniczenia praw politycznych dotyczą też osób ubezwłasnowolnionych i osób
pozbawionych praw publicznych albo wyborczych prawomocnym orzeczeniem sądowym.
•
Z powodu wieku – dotyczy to przede wszystkim biernego prawa wyborczego.
•
Z powodu wprowadzenia stanu wojennego, wyjątkowego oraz w czasie klęski żywiołowej.
PRAWA CZŁOWIEKA
Konstytucyjne wolności i prawa człowieka i obywatela
w Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona konstytucyjnych praw i wolności człowieka i obywatela
Ograniczenia praw i wolności występujące w Konstytucji RP