plik

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

Spis tre ci

1. Wst p ................................................................................................................................................3
2. Wprowadzenie..................................................................................................................................3
3. Instalacja oprogramowania...............................................................................................................3

3.1. Instalacja serwera baz danych...................................................................................................4

3.1.1. U ytkownicy Linuksa.......................................................................................................4
3.1.2. U ytkownicy Windows.....................................................................................................5

3.2. Instalacja rodowiska Javy.......................................................................................................5

3.2.1. U ytkownicy Linuksa.......................................................................................................5
3.2.2. U ytkownicy Windows.....................................................................................................5

3.3. Sprawdzanie poprawno ci instalacji Javy................................................................................6
3.4. Ustawianie Java dla OpenOffice.org........................................................................................6
3.5. Instalacja sterownika JDBC......................................................................................................7

4. Ustanawianie po cze do bazy danych...........................................................................................8
5. Projekt hurtowni warzywnej.............................................................................................................9

5.1. Tworzenie tabel.........................................................................................................................9
5.2. Wprowadzanie danych do tabel..............................................................................................11

5.2.1. Dodawanie i konfiguracja formularza.............................................................................11
5.2.2. Wstawianie i konfiguracja obiektów formularza............................................................13
5.2.3. Wprowadzanie i modyfikacja danych.............................................................................14

5.3. Wyszukiwanie danych oraz generowanie raportów...............................................................17

5.3.1. Tworzenie zestawie .......................................................................................................17

6. Podsumowanie................................................................................................................................20

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

1. Wst p

W dokumencie przedstawiono mo liwo ci wykorzystania pakietu OpenOffice.org oraz

serwera baz danych MySQL jako alternatywy dla MS Access. W przeciwie stwie do poprzednich
opracowa , które mo na znale

w Internecie, autor nie poprzesta tylko na opisie konfiguracji

po czenia OOo oraz MySQL. W opracowaniu mo na odnale

równie sposób tworzenia tabel,

wprowadzania, przegl dania  oraz modyfikacji danych.  Ca y  interfejs do bazy danych oparty zosta
na formularzach. Umo liwia to jego wykorzystanie równie  przez u ytkowników nie posiadaj cych
wiedzy w zakresie relacyjnych baz danych. Jako podstawa do opisu pos u y o  wykonanie projektu
systemu zarz dzania hurtowni .

2. Wprowadzenie

Jedn z wad wymienianych na niekorzy

programu OpenOffice.org jest brak narz dzi do

obs ugi   baz   danych.   Z   opini   t   mo na   si   spotka   przegl daj c   ró nego   rodzaju   rankingi   i
porównania zamieszczone na witrynach internetowych. U ytkownicy migruj cy  do OOo z pakietu
MS Office doszukuj  si  oddzielnego modu u  na wzór Accessa. Czego  takiego w OOo nie ma, nie
znaczy to jednak,  e  jest on pozbawiony narz dzi  do wspó pracy  z bazami danych. Interakcja z
bazami danych zapewniona jest za pomoc  obiektów formularza. Obiekty te mo na  wstawi  do
dokumentów tekstowych, arkuszy kalkulacyjnych oraz stron WWW.

Celem tego opisu jest pokazanie mo liwo ci funkcjonalnych pakietu OpenOffice.org jako

narz dzia   do   tworzenia,   modyfikowania   i   nawigowania   danymi.   Jest   to   próba   sprawdzenia   czy
mo na   zast pi   popularnego   Accessa  OpenOfficem  po c zonych   z   relacyjn   baza   danych.   We
wcze niejszych   wersjach   OOo   istnia y   pewne   trudno ci   ze   skonfigurowaniem   po czenia   z
serwerem baz danych. Wynika y  one ze skomplikowanej konfiguracji w przypadku ODBC oraz
brak   mo liwo ci   edytowania   bazy   danych   w   przypadku   JDBC.   Przy   tym   ostatnim   trzeba   by o
uruchamia   odpowiedni  modu  w  którym  wpisywa o   si   polecenia  SQL lub   korzysta   z  innego
interfejsu   ni   OOo.   Takie   rozwi zanie   eliminowa o   w   zasadzie   u ytkowników   nie   maj cych
podstaw pracy z DBMS-ami.  Sytuacja ta uleg a  poprawie po wprowadzeniu wersji 1.1. oraz po
ukazaniu si  nowych sterowników do MySQL (MySQL przez swoj  prostot  jest chyba najcz c iej
wykorzystywanym serwerem baz danych).

Aby mo na by o porówna Accessa i OOo trzeba si te zna na tym pierwszym. Sam

osobi cie  nie jestem specjalist  od Accessa wi c  poprosi em  znajomych u ywaj cych  od lat tego
programu i tworz cych  w nim zaawansowane projekty (tu podzi kowania dla Marka Sa asi skiego)
o   zaprezentowanie   mi   przyk adowego   projektu   wykonanego   w   Accessie   który   ja   postaram   si
wykona   w   OOo.   Tworzenie   tego   projektu   oraz   jego   pó niejsza   obs uga   opisana   zosta a   w
poni szym  dokumencie.

3. Instalacja oprogramowania

rodowiskiem wykorzystanym do wykonania projektu by system operacyjny Linux PLD .

Dlatego  te   sposób  instalacji  oprogramowania  przedstawiony   zostanie  zgodnie  z  t  dystrybucj .
Przedstawiono   równie   skrócony   opis   instalacji   i   konfiguracji   oprogramowania   pod   system
operacyjny Windows. Opis ten jest jednak zaczerpni ty  ze  r óde  w internecie i nie do ko ca  zosta
przeze mnie przetestowany. Wykorzystano równie  w projekcie serwer baz danych MySQL. Nie
jest   jednak   obligatoryjne   zastosowanie   tego   serwera.   Mo na   skorzysta   z   innego   ot   chocia by
równie   popularnego   PostgreSQL   czy   nawet   serwerów   komercyjnych.   Elastyczno

w doborze

serwera jest zapewniona dzi ki wykorzystaniu interfejsu JDBC. Nie wiem jednak jak przebiega
wspó praca OOo z innymi serwerami.

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

3.1. Instalacja serwera baz danych

3.1.1. U ytkownicy Linuksa

Proces instalacji rozpoczniemy od zainstalowania serwera baz danych. W tym celu jako

u ytkownik root wpisujemy:

[root@mustek krasus]# poldek

a nast pnie instalujemy pakiety:

poldek> install mysql-3.23.53-1 mysql-client-3.23.53-1 mysql-
libs-3.23.53-1

Je eli posiadasz nowsze wersje pakietów ni te zamieszczone powy ej nic nie stoi na
przeszkodzie aby z nich skorzysta , sam korzysta em z wersji 4.0.

Po opuszczeniu poldka uruchamiamy skrypt inicjuj cy tabele uprawnie i dost pu w

MySQL

[root@mustek krasus]# /etc/rc.d/init.d/mysql init

a nast pnie uruchamiamy MySQL,

[root@mustek krasus]# /etc/rc.d/init.d/mysql start

Poprawno

instalacji mo na sprawdzi loguj c si do MySQL. Przed ustawieniem hase

dost pu do bazy danych wystarczy wpisa :

[root@mustek krasus]# mysql -u mysql

Welcome to the MySQL monitor. Commands end with ; or \g.

Your MySQL connection id is 2 to server version: 4.0.13-log

Type 'help;' or '\h' for help. Type '\c' to clear the buffer.

mysql>

Tworzenie tabel i wprowadzanie do nich danych wykonywa b dziemy z poziomu OOo.

Jednak wymagane jest aby przed prób  nawi zywania po czenia  z OOo istnia a  jaka  baza danych
do   której  b dzie   mo na   si   po czy .   Dlatego   teraz   utworzymy   przyk adow   baz   danych.   Nie
wychodz c  z MySQL wydajemy polecenie:

mysql>create database hurtownia;

Oraz nadamy u ytkownikowi krasus nieograniczone prawa w tej bazie.

mysql>grant all on hurtownia.* to krasus@localhost identified by
'secret'

mysql>grant all on hurtownia.* to krasus@127.0.0.1 identified by
'secret'

Mo emy ju wylogowa si z MySQL i kontynuowa instalacj oprogramowania.

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

Je eli nast pi y jakie problemy z instalacj MySQL pomocy nale y szuka na stronie

www.mysql.com/documentation/index.html

. Ale równie czuj si nieskr powany pisz c

do mnie.

3.1.2. U ytkownicy Windows

Binarna wersja MySQL pod Windows zawiera kreatora instalacji który automatycznie

przeprowadzi proces instalacji. Po zako czeniu instalacji trzeba jeszcze utworzy  przyk adow  baz
danych. Jest to wymagane przez OOo aby po czenie  wykonywa  do istniej cej  bazy.  Nale y  wi c
utworzy   baz   danych   o   przyk adowej   nazwie  hurtownia  i   nada   do   niej   prawa   dowolnie
wybranemu u ytkownikowi.

3.2. Instalacja r odowiska Javy

rodowisko Javy wymagane jest do uruchamiania programów Javy. Pliki konieczne do

instalacji mo na znale

na stronie firmy Sun. Sun, producent technologii Java

udost pni pliki

instalacyjne pod adresem java.sun.com/j2se/1.4.2/download.html.

3.2.1. U ytkownicy Linuksa

Nale y pobra i zainstalowa nast puj ce lub nowsze wersje plików:

•

j2re-1_4_2-linux-i586-rpm.bin – r odowisko uruchomieniowe Javy;

•

j2sdk-1_4_2-linux-i586-rpm.bin – narz dzia developerskie.

Instalujemy rodowisko Javy wpisuj c kolejno:

[root@mustek your_download_dir]# ./j2re-1_4_2-linux-i586-rpm.bin

[root@mustek your_download_dir]# rpm -ihv j2re-1_4_2-linux-
i586.rpm

[root@mustek your_download_dir]# ./j2sdk-1_4_2-linux-i586-rpm.bin

[root@mustek your_download_dir]# rpm -ihv j2sdk-1_4_2-linux-
i586.rpm

Po instalacji nale y skonfigurowa r odowisko systemowe dodaj c zmienn

JAVA_HOME

oraz cie k do plików binarnych w pliku

$HOME/.bashrc lub globalnie w pliku /

etc/prifile.

export PATH=/usr/java/j2sdk1.4.2/bin:$PATH

export JAVA_HOME=/usr/java/j2sdk1.4.2

3.2.2. U ytkownicy Windows

Nale y zainstalowa pliki

j2re-1_4_2_02-windows-i586-p-iftw.exe

oraz

j2sdk-1_4_2_02-windows-i586-p-iftw.exe

lub nowsze. Po instalacji nale y jeszcze

ustawi zmienne rodowiskowe. W Windows 9x, ustawiamy zmienne systemowe przez
zmodyfikowanie pliku

autoexec.bat

, zlokalizowanym na dysku twardym w katalogu

g ównym. Plik ten jest wykonywany podczas startu systemu. Aby zmiany odnios y skutek, nale y
uruchomi ponownie system. Nale y otworzy plik

autoexec.bat

w edytorze tekstowym (u yj

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

prostego edytora, np. notepad) i doda cie k do katalogu /bin/ znajduj cego si w katalogu, gdzie
zainstalowa e JDK.

Np. je eli JDK zainstalowano w katalogu c:\jdk1.4\, nale y doda do pliku

autoexec.bat

linie:

set path=c:\jdk1.4\bin\

Trzeba by ostro nym aby nie zmieni wcze niejszych cie ek. Aby temu zapobiec dodaj

tak zdefiniowana cie k :

set path=%path%;c:\jdk1.4\bin\

W Windows NT, 2000 zmienn path nale y doda inaczej. Otwieramy Panel Sterowania

(Control Panel), System i pó niej wybieramy Environment Variabes, gdzie dodajemy nasze cie k i
do ju istniej cych zmiennej (Path), lub tworzymy nowe zmienne systemowe Path z naszymi
cie kami

3.3. Sprawdzanie poprawno ci instalacji Javy

W celu sprawdzenia poprawno ci zainstalowania komponentów Javy mo na napisa i

uruchomi krótki skrypt. W ulubionym edytorze tekstowym nale y wyedytowa plik Test.java
wed ug poni szego wzoru:

public class Test
{
public static void main(String[] args)
{
System.out.println("Hello world");
}
}

Nast pnie skompilowa go przy u yciu:

[prompt]$ javac Test.java

lub

C:\javac Test.java

Oraz uruchomi

[prompt]$ java Test

lub

C:\java Test

W wyniku uruchomienia programu na monitorze powinien si ukaza tekst “Hello world”.

W ten sposób mo na mie pewno , i instalacja przebieg a prawid owo.

3.4. Ustawianie Java dla OpenOffice.org

Je eli jeszcze nie zainstalowa e programu OpenOffice.org mo esz pomin

ten punkt.

Poniewa  podczas instalacji instalator sam znajdzie twoje JRE i zapyta Ci  tylko o potwierdzenie
ustawie .  Natomiast je eli  masz ju  zainstalowany OOo musisz u y  programu który pomo e  Ci
ustawi   rodowisko Javy. W tym celu przejd  do katalogu w którym zosta  zainstalowany program

1 Informacje zaczerpni te ze strony http://www.javasoft.pl/java/java_1.html

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

OpenOffice.org a nast pnie wybierz katalog program. Teraz uruchom skrypt

jvmsetup

wydaj c

komend :

[krasus@mustek program]$ ./jvmsetup

W windows wystarczy klikn dwa razy na ikonie pliku o nazwie jvmsetup.exe.

Po ukazaniu si okna dialogowego wska r cznie, klikaj c przycisk Szukaj katalog

j2sdk1.4.2.

U mnie znajduje si on w /usr/java/j2sdk.1.4.2. Zatwierd wybór naciskaj c OK. Je eli

OOo by uruchomiony nale y go zamkn i uruchomi ponownie aby zmiany odnios y skutek.

Rysunek 1. Okno ustawiania rodowiska javy w OpenOffice.org.

3.5. Instalacja sterownika JDBC

Sterownik JDBC zapewnia mo liwo

komunikowania si z baz danych. Instalacja jego

jest prosta co daje mu pewn przewag nad sterownikami ODBC. Ponadto zapewnia on mo liwo
wspó pracy programu OOo z wi ksz ilo ci baz danych, nawet komercyjnych.

Instalacja sterownika polega na pobraniu odpowiedniego pliku, rozpakowaniu oraz

ustawieniu zmiennych rodowiskowych. Najnowszy sterownik JDBC do MySQL mo na pobra ze
strony

www.mysql.com/products/connector-j/index.html

(nie mo e to by wersja ni sza ni 3.0.9

poniewa dzia anie jej jest wadliwe z OOo). Po pobraniu nale y rozpakowa plik

mysql-

connector-java-3.0.9-stable.tar.gz

lub

zip

. Najwa niejszy z rozpakowanych jest

plik

mysql-connector-java-3.0.9-stable-bin.jar

(jest to w a ciwy sterownik)

mo na go umie ci w dowolnym miejscu (katalogu) jednak ze wzgl dów porz dkowych utwórzmy
sobie katalog

/usr/java/drivers

a nast pnie przenie my tam ww. wymieniony plik. Nale y

równie wskaza OOo cie k dost pu do pliku sterownika. W tym celu uruchomiamy OOo i z
menu Narz dzia wybieramy Opcje a nast pnie rozwijamy g ówn list

OpenOffice.org i

zaznaczamy  Bezpiecze stwo .   W   oknie   tym   przy   zmiennej  ClassPath  naciskamy   przycisk
Przegl daj   celem   wskazania   cie k i   sterownika.   W  oknie  Wybierz   Archiwa  naciskamy  Dodaj  i
wskazujemy   plik

mysql-connector-java-3.0.9-stable-bin.jar

. Zatwierdzamy

wybór i po ponownym uruchomieniu OOo mo emy ju nawi zywa po czenie z baz danych.

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

Rysunek 2. Okna dialogowe ustawiania zmiennej ClassPath

4. Ustanawianie po c ze do bazy danych

Uruchamiamy OOo i wybieramy, Narz dzia -> ród a danych (lub naciskamy po prostu

przycisk   F4).   Nast pnie   klikamy   prawym   przyciskiem   myszki   w   dowolnym   miejscu   okna
eksploratora   róde  danych i wybieramy Administracja  r óde  danych. Naciskamy przycisk Nowe
r ód o  danych  i ustawiamy odpowiednio:

Zak adka Ogólne

Nazwa: hurtownia

Typ bazy danych: JDBC

URL ród a danych: bez zmian

Zak adka JDBC

Klasa sterownika JDBC:

com.mysql.jdbc.Driver

URL:

jdbc:mysql://localhost/hurtownia?useHostsInPrivileges=fal

Nazwa u ytkownika: nazwa u ytkownika zarejestrowanego w MySQL.

Wybieramy OK aby zatwierdzi ustawienia.

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

5. Projekt hurtowni warzywnej

Jako t o dla pokazania mo liwo ci pracy OOo z bazami danych pos u y hipotetyczna

hurtownia warzywna. Hurtownia ma podpisane umowy z dostawcami oraz z pewn grup klientów.
Zaprojektowany system ma posiada mo liwo

dodawania do bazy nowych dostawców i klientów.

Ca o

obrotu towarem opiera si na kontroli faktur. Schemat bazy danych zapewniaj cy tak

mo liwo

jest nast puj cy rys 3.

Rysunek 3. Schemat bazy danych hurtownia.

Tabela klienci przechowuje dane klientów zaopatruj cych si w naszej hurtowni, dostawcy

dane dostawców towaru, natomiast towary zawiera produkty które oferuje nasza hurtownia. Tabele
sprzedaz oraz dostawa odpowiadaj  za kontrol  ruchu w naszej firmie. Ze wzgl du  na to, i  celem
opisu   nie   jest   stworzenie   systemu   obs ugi   hurtowni   a   zapoznanie   u ytkowników   z
funkcjonowaniem OOo w po c zeniu  z bazami danych, schemat tabel zosta  bardzo uproszczony.
Jednak chyba ka dy  po zrozumieniu idei, bez problemu rozbuduje sobie min.   tabel  dostawcy o
adres klienta, telefon itp. oraz dostosuje schemat tabel do w asnych potrzeb.

Je eli nie wiesz do czego potrzebna jest taka ilo

tabel oraz co oznaczaj strza ki

mi dzy nimi nie musisz si przejmowa . Sposób tworzenia prostej tabeli a pó niej
formularza który b dzie pobiera i modyfikowa dane mo esz pozna l edz c opis
zawarty w punktach od 5.1 do 5.2.3

5.1. Tworzenie tabel

Oczywi cie tabele utworzymy korzystaj c z programu OOo. W tym celu po jego

uruchomieniu wybieramy  menu Widok ->  ród a  Danych albo po prostu naciskamy klawisz F4. Po
otwarciu   menu   w   oknie   eksploratora   powinny   ukaza   si   nasze   r ód a   danych.   Je eli   wszystko
wykonali my  prawid owo  powinno ich by  co najmniej dwa:  Bibliography  oraz nasza  hurtownia.
Klikamy na “plusik” obok hurtowni w celu rozwini cia  jej struktury. Nast pnie  rozwijamy struktur
tabel.   W   tym   momencie   program   powinien   zapyta   nas   o   has o   dost pu   do   bazy   danych.   Po

Nazwa_Towaru

ID_TOW

Tabela towary

Nazwa_Klienta

ID_KLI

Tabela klienci

Nazwa_Dostawcy

ID_DST

Tabela dostawcy

ID_ZAK NR_FAKT Data ID_DST ID_TOW Ilosc

Tabeal dostawy

ID_SP

NR_FAKT Data ID_KLI ID_TOW Ilosc

Tabela sprzedaz

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

wpisaniu has a powinny ukaza si nam tabele w bazie danych hurtownia. Oczywi cie nic si nie
poka e poniewa tabel tam jeszcze nie ma. Musimy dopiero je doda .

Rysunek 4. Okno eksploratora róde danych

W tym celu klikamy prawym przyciskiem na ga zi Tabele i z rozwini tego menu

wybieramy  Nowy   projekt   tabeli.   Otworzy   nam   si   nowe   okno   projektu   tabel.   W   rodku   okna
znajduj  si  tabela z nazwami kolumn, w kolejno ci  odpowiednio:  Nazwa pola,  Typ pola,  Opis.
S u y  ona do budowy tabel w bazie danych. Rozpoczniemy od konstrukcji tabeli klienci (w ka dej
firmie klient jest najwa niejszy). Klikamy w pierwszym wierszu kolumny Nazwa pola i wpisujemy
ID_KLI. W kolumnie obok wybieramy poprzez rozwini cie  typ pola i wskazujemy  Small Integer
[INT](jest to typ liczb ca kowitych). Na dole okna projektu tabel w obszarze  W a ciwo ci  pola
wybieramy Warto

automatyczna tak. Opis tej funkcji znajduje si w oknie obok. (Funkcja ta jest

odpowiednikiem “mysqlowego” auto_increment jednak z moich do wiadcze  nie za bardzo dzia a
w wersji OOo 1.1. Je eli  si  myl  ch tnie  dowiem si  jak nale y  jej u ywa ).  Pole ID_KLI jest wg
schematu   (rys.   3)   identyfikatorem   warto ci   tabeli  klienci.   Aby   by o   nim   rzeczywi cie   nale y
zadeklarowa  go jako klucz g ówny  tabeli. W tym celu klikamy prawym przyciskiem myszki w
lewym ko cu  wiersza ID_KLI (na szarym polu) i wybieramy z menu Klucz g ówny.

Pierwsz kolumn tabeli klienci mamy ju zdefiniowan . Klikamy lewym przyciskiem

myszki w wierszu poni ej  i wpisujemy nazw  nast pnego  pola. Odpowiednio:  Nazwa_klienta  typ
text   [VARCHAR],  Opis  –   dowolno ,  W a c iwo ci   pola  –   dowolno .   Pierwsza   tabela   jest   w
zasadzie   gotowa,   trzeba   jeszcze   j   zapisa .   Wybieramy   przycisk   zapisz   i   nadajemy   jej   nazw
klienci.

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

Rysunek 5. Definiowanie tabeli klienci przy wykorzystaniu Menu projekt tabeli

Pozosta e tabele wykonujemy analogicznie do tabeli klienci zgodnie z rysunkiem nr 3.

Pami taj c o tym aby typ pól zaczynaj cych si od ID... by liczbowy (INT), natomiast pola data,
tabel dostawa oraz sprzedaz zdefiniowane by y jako Date.

Wa c iwy projekt tabel powinien opiera si równie o klucze obce. Np. mi dzy
kolumn ID_KLI tabeli dostawcy a kolumn ID_KLI tabeli sprzedaz powinna zachodzi
integralno

referencyjna. Ustawienie tego z poziomu OOo nie jest mo liwe. Ponadto

warto równie  w c zy  opcj  auto_increment we wszystkich kluczach g ównych  aby
si  nimi nie zajmowa ,  co równie  nie jest mo liwe  z poziomu OOo. Jest jeszcze kilka
innych innych szczegó ów  które nale a o  by zmieni  aby projekt by  prawidowy  ale
pozostawiam to pod rozwag  przysz ych projektantów.

5.2. Wprowadzanie danych do tabel

Skoro projekt tabel mamy ju wykonany nie pozostaje nam nic innego ni je wype ni

danymi. Do tego celu stworzymy sobie specjalny interfejs aby zwyk y u ytkownik OOo nie mia
wi kszych problemów z uzupe nieniem tabel.

5.2.1. Dodawanie i konfiguracja formularza

W celu uzyskania mi ego widoku naszego interfejsu wprowadzania danych, otwieramy

nowy dokument writera a w nim wpisujemy kilka g o nych  nag ówków z nazw  naszej firmy oraz
rodzajem modu u  (modu  zarz dzania  kontaktami). Zmienimy sobie t o  dokumentu na jaki   adny
temat i piszemy na  rodku  klienci. Nasz modu  dodawania i zarz dzania  klientami b dzie  bardzo
prosty poniewa  mamy tylko jedno okno formularza, ale niech tam, klientów na pewno nam nie
zabraknie.

Jak wspomniano wcze niej praca z bazami danych w pakiecie OpenOffice.org opiera si

na formularzach. Rozpoczniemy od zdefiniowania formularza. Z menu prawej listwy okna
roboczego wybieramy przycisk Formanty formularza. Pojawi si okno Funkcje formularza.

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

Rysunek 6. Menu Funkcje formularza.

Naciskamy w nim przycisk Nawigator formularza. W nowym oknie które si pojawi o

klikamy prawym przyciskiem myszki na przycisku formularze i z rozwini tego  menu wybieramy
Nowy  oraz  Formularz. Nowoutworzonemu  formularzowi  mo na  nada  w asn  nazw  formularza
np. hurt_kli (to mi akurat przysz o  teraz do g owy).

Rysunek 7. Okno nawigatora formularzy.

Po zmianie nazwy klikamy prawym przyciskiem myszki na hurt_kli i wybieramy

W a ciwo ci . Prze czamy  na zak adk  Dane i rozwijamy pole r ód o  danych . Ustawiamy  ród o
danych na hurtownia. Pozosta e  pola zgodnie z rysunkiem poni ej  (patrz rysunek nr 8). W trakcie
konfigurowania innych pól program zapyta nas o has o  dost pu  do bazy danych. Po zdefiniowaniu
pól zamykamy okno W a ciwo ci  formularza.

Rysunek 8. Ustawienia pól formularza.

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

5.2.2. Wstawianie i konfiguracja obiektów formularza

Formularz posiada kilka typów pól. S to mi dzy innymi listy wyboru, pola tekstowe, pola

liczbowe itp. Elementy te s  widoczne w oknie Formanty formularza. Mo na  do nich dowi zywa
polecenia SQL wynik których wy wietlany jest pó niej  w danym polu. Nie trzeba jednak wpisywa
r cznie  polece  SQL, t  rol  spe nia  za nas AutoPilot. Uruchamia si  on zazwyczaj po wstawieniu
danego obiektu do dokumentu. Z pomoc  AutoPilota mo na   atwo  przyporz dkowa  do pola dane
wyci gni te  z bazy danych.

Po takim wst pie mo na przyst pi do wstawiania pól formularza do dokumentu. Z menu

Funkcje  formularza  (patrz  rys.  6)   wybieramy  przycisk  Pole  kombi  (pole  to  umo liwia   zarówno
odczytywanie   informacji   jak   i   ich   zapis   w   bazie   danych)   i   przeci gamy   po   dokumencie   aby
utworzy   obiekt.  Po  przeci gni ciu   otworzy  si   okno   AutoPilota.   Wewn trz   niego   lista  tabel  w
bazie   danych  hurtownia.   Wybieramy   tabel  klienci  i   naciskamy  Dalej.   W   nast pnym   oknie
AutoPilot   pyta   si   jakie   pole   ma   by   wy wietlane   w   obiekcie   lista   wyboru.   Wybieramy
Nazwa_klienta  i ponownie naciskamy  Dalej. W kolejnym oknie AutoPilota definiujemy czy pole
ma s u y  tylko do odczytu danych czy równie  do zapisu. Wybieramy   do zapisu i zaznaczmy
kolumn  Nazwa_klienta. Poszczególne etapy tworzenia pola kombi pokazane s  na oknach poni ej
(rys. 9).

Rysunek 9. Przypisywanie danych do obiektu Pole kombi.

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

Na tym etapie mo emy ju rozpocz

wprowadzanie danych do tabeli klienci. Nale y

jeszcze   wy czy   tryb   projektu   w   menu  Funkcje   formularza.   A   potem   mo na   ju   odda   si
przyjemno ci   wprowadzania   du ej   liczby   klientów.   Strona   któr   ja   wykona em   jako   modu
zarz dzania kontaktami wygl da  nast puj co  – rysunek 10.

Rysunek 10. Formularz do zarz dzania wpisami tabeli klienci.

5.2.3. Wprowadzanie i modyfikacja danych

Aby wprowadzi nazw nowego klienta do bazy nale y klikn

w polu formularza wpisa

nazw  i zatwierdzi  naciskaj c  Enter lub przycisk dyskietki na dolnym pasku narz dziowym okna
roboczego. Wprowadzenie kolejnego rekordu rozpoczynamy od naci ni c ia  przycisku Nowy rekord
i ponownym wpisaniu nazwy w polu kombi. Usuwanie polega na wybraniu z listy “odpowiedniego
kandydata”   który   zbyt   pó no   reguluje   p atno ci   i   naci ni ciu   przycisku   usu .   Podobnie   z
modyfikacj   wpisu.   Wybieramy   z   listy   interesuj cy   nas   rekord   i   aktualizujemy.   Przyciski
modyfikacji zawarto ci  bazy danych przedstawione s  na rysunku poni ej.

Rysunek 11. Pasek narz dziowy bazy danych.

Je eli mamy tak ogromn liczb klientów, e wyszukiwanie z listy rozwijanej jest

uci l iwe mo emy zastosowa narz dzia do wyszukiwanie rekordu lub za o y filtr. Równie te
przyciski s umieszczone na pasku narz dziowym bazy danych.

W podobny sposób tworzymy formularze do wype niania tabeli dostawcy oraz towary.

Nale y  jednak zapami ta ,   e  w przypadku gdy chcemy zamie ci  formularze odwo uj ce  si  do
ró nych  tabel w bazie danych w jednym dokumencie musimy dla ka dej  tabeli stworzy  oddzielny
formularz.   W   oknie  Funkcje   formularza  wybieramy  Nawigator   formularza  ->  Dodaj   Nowy
formularz i odpowiednio ustawi  jego parametry do w a ciwej  tabeli.

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

Innego podej cia wymagaj tabele dostawy oraz sprzedaz. W tym przypadku dane w

formularzu  c zone  s  z kilku tabel. Otwieramy nowy dokument w którym wykonamy formularz
wprowadzania   danych   do   tabeli  sprzedaz.   Jak   w   poprzednim   przypadku   mo emy   napisa   kilka
adnych  nag ówków  i ustawi  t o.  Wstawimy równie  tabel  aby nasze pola formularza (a b dzie
ich tutaj znacznie wi cej  ni  w poprzednich dokumentach) by y  równo ustawione w dokumencie.
Rozpoczynamy: Menu Funkcje formularza -> Nawigator formularza -> Dodaj nowy formularz ->
nazwa  hurt_dost  ->  W a c iwo ci   formularza  ->  zak adka  Dane.   W   oknie   tym   analogicznie   do
poprzednich tabel ustawiamy:

ród o danych:

hurtownia

Typ zawarto ci:

Tabela

Zawarto :

Dostawa

Pozosta e bez zmian.

Zamykamy okno. W dokumencie we wstawionej tabeli (pierwszy wiersz, pierwsza

kolumna) wpisujemy  Nazwa dostawcy:. Klikamy w kolumnie obok. Z okna  Funkcje formularza
wybieramy   przycisk  Pole   listy  i   przeci gamy   w   tabeli.   Nast pnie   w   nowootwartym   oknie
AutoPilota wybieramy tabel  dostawcy  i naciskamy  Dalej. W nast pnym  oknie jako wy wietlane
pole wybieramy Nazwa_dostawcy i ponownie Dalej. Kolejne okno umo liwia  nam  c zenie  tabel.
Po c zymy   tabele  dostawy  oraz  dostawcy.   Celem   tego   po czenia   jest   zamiana   liczbowego
identyfikatora   dostawcy   (ID_DST)   tabeli  dostawy  na  nazw   dostawcy   (Nazwa_dostawcy)   tabeli
dostawcy. Je eli  po c zymy  te dwie tabele to zamiast identyfikatora wy wietlana  b dzie  w polu
formularza nazwa dostawcy. Podsumowuj c,  z pola Tabela warto ci  wybieramy ID_DST oraz pola
Tabela listy ID_DST i naciskamy przycisk Utwórz. Powy sze  kroki ilustruje rysunek nr 12.

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

Rysunek 12. Etapy przypisywanie danych polu Lista.

Wracamy do naszego dokumentu g ównego. W nast pnym wierszu tabeli wpisujemy

Nazwa towaru: i ustawiamy kursor w s siedniej kolumnie. Ponownie wybieramy z Menu Funkcje
formularza  przycisk  Pole Lista  i wstawiamy go do tabeli. Nast pnie  podobnie jak w przypadku
poprzednim   przechodzimy   przez  seri   okien   AutoPilota   ze  wyborem  w   kroku  pierwszym   tabeli
towary nast pnie  w drugim pola nazwa_towaru oraz w trzecim, pól ID_TOW i ID_TOW.

Kolejny wiersz tabeli jest zarezerwowany na wpisywanie numeru faktury. Wpisujemy

wi c  w pierwszej kolumnie  Numer Faktury:  i obok wstawiamy  Pole tekstowe  wybrane z okna
Funkcje  formularza.   Tym   razem   jednak   po   wstawieniu   pola   AutoPilot   nie   zadzia a .   Trzeba
samemu je zdefiniowa .  Przy zaznaczonym obiekcie pole tekstowe (wstawione w tabeli) naciskamy
przycisk  W a ciwo ci   formantu.   W   otwartym   oknie   wybieramy   zak adk  Dane  i   wierszu  Pole
danych ustawiamy kolumn  NR_FAKT. Zamykamy okno.

W podobny sposób post pujemy z polem do wprowadzania daty wystawienia faktury. A

zatem:  Menu  Funkcje formularza  ->  przycisk  Pole  Daty  -> Wstawienie  pola w tabeli  ->  Menu
Funkcje   formularza  ->   przycisk  W a c iwo ci   formantu  ->   zak adka  Dane  ->  Pole   Danych
ustawiamy na kolumn  data.

W analogiczny sposób post pujemy z polem ilo . Po wprowadzeniu wszystkich pól

mo emy wy czy w oknie Funkcje formularza tryb projektu i zobaczy efekty. Formularz
sporz dzony przeze mnie wygl da nast puj co.

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

Rysunek 13. Formularz wprowadzania faktur dostawy towaru.

W jaki sposób teraz nale y wprowadza dane do bazy? Z listy wyboru Nazwa dostawcy

wybieramy dostawc  który przywióz  nam towar (zak adam,  e  ta tabela oraz tabela towary zosta y
wcze niej  wype nione)  Z nazwa produktu wybieramy towar jaki zosta  dostarczony. Wpisujemy
numer   faktury,   dat   je eli   jest   inna   ni   dzisiejsza   oraz   wype niamy   pole   Ilo

towaru.

Zatwierdzamy wprowadzone dane i tyle.

Pozostaje jeszcze wykonanie w analogiczny sposób formularza do wprowadzania faktur ze

sprzeda y i mo na otwiera hurtowni .

5.3. Wyszukiwanie danych oraz generowanie raportów

Jak ju wprowadzimy troch faktur oraz sprzedamy troch towaru warto by by o si

pokusi o pewne podsumowania. Sprawdzi obroty naszej firmy oraz ustali strategicznych
klientów. OpenOffice.org posiada gotowe narz dzia tworzenia ró nego rodzaju zestawie oraz
raportów.

5.3.1. Tworzenie zestawie

Chcemy zobaczy jaki towar najlepiej schodzi oraz jaki klient najwi cej od nas zakupi .

Do   sporz dzenia   tego   zestawienia   pos u ymy   si   kwerend .   W   dowolnym   dokumencie   writera
otwieramy   ród a   danych   (F4).   Rozwijamy   ród o  hurtownia  i   klikamy   prawym   przyciskiem
myszki na Kwerendy. Z rozwini tego  menu wybieramy Nowy projekt kwerendy. Do projektowania
kwerend OOo posiada specjalne menu. W tym menu klikamy dwa razy przycisk  Dodaj tabel ...
znajduj cy  si  na pasku narz dziowym.  W oknie  Dodaj tabel   zaznaczamy  sprzedaz  a nast pnie

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

przycisk Dodaj. Czynno powtarzamy dla tabel klienci oraz towary. Rysunek 14 przedstawia menu
dodawania tabel.

Rysunek 14. Dodawanie tabel w projekcie kwerendy

Wstawione tabele nale y jeszcze po czy zale no ciami referencyjnymi. W tym celu

nale y przeci gn

pole ID_KLI tabeli sprzedaz na ID_KLI tabeli klienci. W ten sam sposób

po czy równie ID_TOW tabel sprzedaz i towary. Teraz ju mo na rozpocz

konstruowanie

kwerend.

1 Wyszukiwanie ilo ci oraz rodzaju sprzedanego towaru.

1.2 Graficzny projekt kwerendy

• W wierszu Pole wybra  kolumn  ID_TOW tabeli sprzedaz;
• W wierszu Funkcje wybra  Grupowanie;
• w nast pnej kolumnie wiersza Pole wybra  kolumn  ilosc tabeli sprzedaz;
• w wierszu Funkcje wybra  Suma;
• W wierszu Pole wybra  kolumn  Nazwa_towaru tabeli towary;
• Zapisa  kwerend .

1.3 Wpisanie polecenia SQL

• Klikn na pasku narz dziowym przycisk wy cz tryb projektu;
• W oknie na dole wpisa :

SELECT TOWARY.NAZWA_TOWARU, SUM(ILOSC) AS

ILOSC FROM SPRZEDAZ, TOWARY WHERE TOWARY.ID_TOW =
SPRZEDAZ.ID_TOW GROUP BY SPRZEDAZ.ID_TOW

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

• Zapisa kwerend .

2 Nazwa klienta, rodzaj towaru oraz ilo

2.2 Graficzny projekt kwerendy

• W wierszu Pole wybra  kolumn  Nazwa_klienta tabeli klienci;
• W wierszu Funkcje wybra  Grupowanie;
• W kolumnie obok, w wierszu Pole wybra  Nazwa_towaru tabeli towary;
• Wiersz Funkcje ustawi  na Grupowanie;
• Kolumna trzecia w wierszu Pole; wybra  ilosc tabeli sprzedaz;
• Wiersz Funkcje ustawi  na Suma;
• Zapisa  kwerend .

2.3 Wpisanie polecenia SQL

• Klikn na pasku narz dziowym przycisk wy cz tryb projektu;
• Wpisa w okienku komend SQL:

SELECT KLIENCI.NAZWA_KLIENTA,

TOWARY.NAZWA_TOWARU,   SUM(ILOSC)   AS   ILOSC   FROM   KLIENCI,
TOWARY,   SPRZEDAZ   WHERE   TOWARY.ID_TOW=SPRZEDAZ.ID_TOW   AND
KLIENCI.ID_KLI=SPRZEDAZ.ID_KLI   GROUP   BY   NAZWA_KLIENTA,
NAZWA_TOWARU

• Zapisa kwerend .

3 Sprawdzanie ilo ci towaru w magazynie

3.2 Wpisanie polecenia SQL

• Klikn na pasku narz dziowym przycisk wy cz tryb projektu;
• Wpisa w oknie komend SQL:

SELECT TOWARY.NAZWA_TOW, SUM

(DOSTAWA.ILOSC)-SUM(SPRZEDAZ.ILOSC) AS ILOSC_W_MAGAZYNIE
FROM

TOWARY,

SPRZEDAZ,

DOSTAWA

WHERE

TOWARY.ID_TOW=SPRZEDAZ.ID_TOW

AND

TOWARY.ID_TOW=DOSTAWA.ID_TOW GROUP BY SPRZEDAZ.ID_TOW

• Zapisa kwerend .

Mamy zdefiniowanych kilka kwerend mo emy generowa zestawienia i raporty. Z menu

plik wybieramy AutoPilot -> Formularz. W oknie Wybierz baz  danych wybieramy hurtownia a w
oknie  Tabele   i   kwerend  np.  Ilosc_w_magazynie.   Wybieramy   pola   które   maj   by   pokazywane
(wszystkie),   naciskamy  Dalej.   Dobieramy   wg.   w asnych   upodoba   rozmieszczenie   pól   oraz   ich
style in naciskamy Utwórz. Zapisujemy plik pod dowoln  nazw  i ju  znamy ilo

poszczególnych

towarów w magazynie. Mo emy teraz wyszukiwa lub zak ada filtry aby odnale interesuj ce nas
produkty.

Wygenerujemy jeszcze raport zestawiaj cy nam ilo

oraz rodzaj towaru zakupionego

przez poszczególnych klientów. Wybieramy Menu Plik -> AutoPilot -> Raport.  Baza danych  jak
poprzednio  -  hurtownia  kwerenda  klienci_towary_ilosc. Wstawiamy  wszystkie pola i naciskamy
Dalej. Zmieniamy etykiety pól wg. w asnych upodoba  i naciskamy Dalej. Grupowa  nie b dziemy
poniewa  robi to ju  kwerenda wi c  naciskamy Dalej. Mo emy  teraz posortowa  dane tak jak nam

Krasuski A.: OpenOffice.org oraz DBMS kontra Access

odpowiada i nacisn

Dalej. Wpisujemy tytu raportu, wybieramy styl i naciskamy Dalej. W

kolejnym oknie wybieramy raport statyczny i naciskamy Utwórz. Raport gotowy.

6. Podsumowanie

Najwa niejsze za o enia projektu zosta y spe nione. Wed ug Marka Sa asi skiego s to:

•

nie dopuszcza u ytkowników do bezpo rednich operacji na tabelach bazy danych

•

oraz trzyma ich z dala od kwerend.

Poprzez odpowiednio zdefiniowane formularze mamy pewno , e u ytkownicy b d

mieli   dost p   tylko   do   tych   cz c i   danych   do   których   powinni.   Ponadto   ten   sposób   organizacji
dokumentu     zapewnia   nam,   e   nawet   ci   z   u ytkowników,   którzy   nie   maj cy   poj cia   o   bazach
danych b d  mogli je obs ugiwa .

Kolejnym wa nym a zarazem trudnym zadaniem by o dostarczenie mo liwo ci

sprawdzania ilo ci towaru w magazynie. Nie uda o si stworzy do tej us ugi poprzez kwerend w
trybie projektu ale problem zosta pokonany przez bezpo rednie wpisanie polecenia SQL.

Jak ju kilkakrotnie wspomniano projekt nie jest dopracowany aby móg by

wykorzystany w prawdziwej firmie. Odpowiedni poziom bezpiecze stwa danych w bazie nie zosta
osi gni ty. Bardzo atwo jest usun

dane podczas pracy z polami typu kombi. Dlatego warto by

by o  rozbi   modu   zarz dzania   kontaktami na kilka  podmodu ów:   wprowadzania,  wyszukiwania
oraz modyfikacji. Istnieje jeszcze kilka wa nych  aspektów które nale y  zmieni  w prawid owym
projekcie.   Nie  mniej  my l ,   e   zosta o   pokazane,   i   program  OpenOffice.org   mo e   w   pewnym
stopniu zast pi  Accessa. W jakim, nie wiem, nie znam si  na Accessie. Mi ej  zabawy.

Adam Krasuski (akrasuski@sgsp.edu.pl)