background image

Prawa pacjenta do 

korzystania 

z pomocy lekarskiej i 

psychologicznej

Justyna Drelicharz

Justyna Drelicharz

Justyna Drelicharz

Justyna Drelicharz

Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala psychiatrycznego

Biuro Rzecznika Praw Pacjenta

ul. Aleja Zjednoczenia 25

01-829 Warszawa

II K konferencja Psychologów Klinicznych 

„Aspekty prawne pracy psychologa klinicznego”

Kraków, 18 kwietnia 2010 r. 

background image

POJ

POJ

POJ

POJĘCIE

CIE

CIE

CIE

„„„„PRAW PACJENTA

PRAW PACJENTA

PRAW PACJENTA

PRAW PACJENTA””””



- wpisują się w konstrukcje: publicznych praw podmiotowych

- dotyczą relacji: OBYWATEL – (PAŃSTWO- ADMINISTRACJA)

1.Administracja – cel: dzia

ł

anie w interesie publicznym 

2.Obywatel – roszczenie administracyjne o realizację praw

Stosunek między pacjentem a zak

ł

adem opieki zdrowotnej jest 

stosunkiem administracyjno-prawnym.

„„„„PACJENT

PACJENT

PACJENT

PACJENT””””

def

def

def

def....

---- osoba zwracaj

osoba zwracaj

osoba zwracaj

osoba zwracająca si

ca si

ca si

ca się o udzielenie 

o udzielenie 

o udzielenie 

o udzielenie świadcze

wiadcze

wiadcze

wiadczeń

zdrowotnych lub korzystaj

zdrowotnych lub korzystaj

zdrowotnych lub korzystaj

zdrowotnych lub korzystająca ze 

ca ze 

ca ze 

ca ze świadcze

wiadcze

wiadcze

wiadczeń zdrowotnych 

zdrowotnych 

zdrowotnych 

zdrowotnych 

udzielanych przez podmiot udzielaj

udzielanych przez podmiot udzielaj

udzielanych przez podmiot udzielaj

udzielanych przez podmiot udzielający 

cy 

cy 

cy świadcze

wiadcze

wiadcze

wiadczeń zdrowotnych 

zdrowotnych 

zdrowotnych 

zdrowotnych 

lub osob

lub osob

lub osob

lub osobę wykonuj

wykonuj

wykonuj

wykonująccccą zaw

zaw

zaw

zawóóóód medyczny

d medyczny

d medyczny

d medyczny

(z art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. 

o prawach 

pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

(Dz. U. z 2009r. Nr 52, poz. 

417 z późn. zm.).

background image

Ś

wiadczenia zdrowotne

wiadczenia zdrowotne

wiadczenia zdrowotne

wiadczenia zdrowotne

Ś

wiadczeniem zdrowotnym s

ą

działania słu

żą

ce zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i 

poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikaj

ą

ce z procesu leczenia lub 

przepisów odr

ę

bnych reguluj

ą

cych zasady ich wykonywania, w szczególno

ś

ci 

zwi

ą

zane z:

1) badaniem i porad

ą

lekarsk

ą

;

2) leczeniem;
3) badaniem i terapi

ą

psychologiczn

ą

;

4) rehabilitacj

ą

lecznicz

ą

;

5) opiek

ą

nad kobiet

ą

ci

ęż

arn

ą

i jej płodem, porodem, połogiem oraz nad noworodkiem;

6) opiek

ą

nad zdrowym dzieckiem;

7) badaniem diagnostycznym, w tym z analityk

ą

medyczn

ą

;

8) piel

ę

gnacj

ą

chorych;

9) piel

ę

gnacj

ą

niepełnosprawnych i opiek

ą

nad nimi;

10) opiek

ą

paliatywno-hospicyjn

ą

;

11) orzekaniem i opiniowaniem o stanie zdrowia;
12) zapobieganiem powstawaniu urazów i chorób poprzez działania profilaktyczne
oraz szczepienia ochronne;
13) czynno

ś

ciami technicznymi z zakresu protetyki i ortodoncji;

14) czynno

ś

ciami z zakresu zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i 

ś

rodki

pomocnicze. 

Art. 3. USTAWA z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. 1991 Nr 91 poz. 408  z pó

ź

n. zm.)

background image

PRAWA PACJENTA 

PRAWA PACJENTA 

PRAWA PACJENTA 

PRAWA PACJENTA –––– PRAWA 

PRAWA 

PRAWA 

PRAWA 

CZ

CZ

CZ

CZ

Ł

OWIEKA

OWIEKA

OWIEKA

OWIEKA

PRAWA PACJENTA:

-

stanowią integralną część praw cz

ł

owieka; 



s

ą

uprawnieniem przysługuj

ą

cym w równym 

stopniu ka

ż

demu człowiekowi z tytułu 

korzystania ze 

ś

wiadcze

ń

zdrowotnych.

background image

Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. 

Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. 

Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. 

Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. 

o prawach 

o prawach 

o prawach 

o prawach 

pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

(Dz. U. z 

(Dz. U. z 

(Dz. U. z 

(Dz. U. z 

2009r. Nr 52, poz. 417 z p

2009r. Nr 52, poz. 417 z p

2009r. Nr 52, poz. 417 z p

2009r. Nr 52, poz. 417 z póóóóźn. zm.)

n. zm.)

n. zm.)

n. zm.)

Cele ustawy

Cele ustawy

Cele ustawy

Cele ustawy::::

1.

1.

1.

1. zgrupowanie  podstawowych  praw  pacjenta  na  poziomie  jednego 

ź

ród

ł

a powszechnie obowiązującego prawa – ustawy:

- przeniesienie z innych ustaw 

- stworzenie nowych praw pacjenta; 

2.

2.

2.

2. unormowanie  odpowiadających  tym  prawom  obowiązków 

podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych; 

3.

3.

3.

3. ustanowienie egzekutywy praw pacjenta – Rzecznika Praw Pacjenta

background image

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

1.

1.

1.

1.

Prawo do 

Prawo do 

Prawo do 

Prawo do świadcze

wiadcze

wiadcze

wiadczeń zdrowotnych:

zdrowotnych:

zdrowotnych:

zdrowotnych:

- świadczenia zdrowotne odpowiadające aktualnej wiedzy medycznej;

- procedury ustalającej kolejność dostępu do świadczeń - kryteria medyczne („uczciwa 

kolejka”);

- żądanie opinii innego lekarza, specjalisty, konsylium lekarskiego;

- natychmiastowa pomoc w stanach nag

ł

ych;  

- standardy  fachowe  i  sanitarne  warunków,  w  których  udzielane  są świadczenia 

zdrowotne;

- obowiązek osób wykonujących zawody medyczne do kierowania się zasadami etyki 

zawodowej.  

2.

2.

2.

2.

Prawo do informacji:

Prawo do informacji:

Prawo do informacji:

Prawo do informacji:

- zakres informacji: 

A.  o  stanie  zdrowia,  o  rozpoznaniu,  proponowanych  oraz  możliwych  metodach 

diagnostycznych  i  leczniczych,  dających  się przewidzieć następstwach  ich 

zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu (nawet w przypadku 

niepomyślnego rokowania);

B.  o  zamiarze  odstąpienia  (nie  z  przyczyn  etycznych)  od  leczenia  i  wskazania  przez 

lekarza możliwości uzyskania świadczenia zdrowotnego u innego lekarza lub podmiotu 

udzielającego świadczeń zdrowotnych;

D. rodzaju i zakresie udzielanych świadczeń zdrowotnych      

- granica wieku: 16 roku życia; 

background image

3.

3.

3.

3.

Prawo pacjenta do tajemnicy informacji z nim zwi

Prawo pacjenta do tajemnicy informacji z nim zwi

Prawo pacjenta do tajemnicy informacji z nim zwi

Prawo pacjenta do tajemnicy informacji z nim związanych 

zanych 

zanych 

zanych 

- dotyczy osób wykonujących zawody medyczne;

- dane  o  stanie  zdrowia  mają charakter  danych  sensytywnych  –

szczególnie wrażliwych.

4.

4.

4.

4.

Prawo do wyra

Prawo do wyra

Prawo do wyra

Prawo do wyrażania zgody na udzielanie 

ania zgody na udzielanie 

ania zgody na udzielanie 

ania zgody na udzielanie świadcze

wiadcze

wiadcze

wiadczeń zdrowotnych 

zdrowotnych 

zdrowotnych 

zdrowotnych 

- warunek ważności zgody – świadomość pacjenta;

- po  przez  wyrażoną zgodę pacjent:  legalizuje  się w  sensie  prawnym 

dzia

ł

ania  lekarza,  ingerencje  medyczną – naruszenie  nietykalności 

cielesnej, następuje przesunięcie ciężaru ryzyka zabiegu na pacjenta w 

który  wpisują się:  „bezpośrednie,  typowe  i  zwyk

ł

e  skutki  zabiegu”

(orzeczenie SN 28 VIII 1972r.). 

- forma:  ustna  – dorozumiana  albo  pisemna  w  przypadku  zabiegu 

operacyjnego  albo  zastosowania  metody  leczenia  lub  diagnostyki 

stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta 

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

background image

5555.

Prawo do poszanowania godno

Prawo do poszanowania godno

Prawo do poszanowania godno

Prawo do poszanowania godności i intymno

ci i intymno

ci i intymno

ci i intymności pacjenta 

ci pacjenta 

ci pacjenta 

ci pacjenta 

- umierania w spokoju i godności; 

- stanie  terminalnym  pacjent  ma  prawo  do  świadczeń zdrowotnych 

zapewniających 

ł

agodzenie bólu i innych cierpień; 

- przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych może być obecna osoba bliska 

(np.: osoba wskazana przez pacjenta);

- obecność innych osób niż udzielające świadczenia zdrowotne, wymaga 

zgody pacjenta.

6.

6.

6.

6.

Prawo do dokumentacji medycznej:

Prawo do dokumentacji medycznej:

Prawo do dokumentacji medycznej:

Prawo do dokumentacji medycznej:

-

obowiązek  zak

ł

adów  opieki  zdrowotnej  do  prowadzenia, 

przechowywania  i  udostępniania  dokumentacji  sporządzanej  na 

okoliczność udzielonych danemu pacjentowi świadczeń zdrowotnych;

- prawo  do  dostępu  do  dokumentacji  dotyczącej  stanu  zdrowia  oraz 

udzielonych świadczeń zdrowotnych.  

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

background image

7.

7.

7.

7.

Prawo  pacjenta  do  zg

Prawo  pacjenta  do  zg

Prawo  pacjenta  do  zg

Prawo  pacjenta  do  zg

ł

oszenia  sprzeciwu  wobec  opinii  albo  orzeczenia 

oszenia  sprzeciwu  wobec  opinii  albo  orzeczenia 

oszenia  sprzeciwu  wobec  opinii  albo  orzeczenia 

oszenia  sprzeciwu  wobec  opinii  albo  orzeczenia 

lekarza

lekarza

lekarza

lekarza

- wymogi formalne sprzeciwu:

A. osoba wnioskująca – pacjent lub przedstawiciel ustawowy;

B.  przedmiot opinii albo orzeczenia, ma wp

ł

yw na prawa lub obowiązki 

pacjenta wynikające z przepisów prawa;

C. termin - 30 dni od daty wydania orzeczenia, opinii;

D. integralną częścią sprzeciwu jest uzasadnienie - wskazanie przepisu 

prawa, z którego wynikają prawa lub obowiązki pacjenta;

E. brak procedury odwo

ł

awczej w innych przepisach;

F.  do  sprzeciwu  winna  być do

ł

ą

czona  dokumentacja  medyczna 

wnoszącego sprzeciw.

- Sprzeciw  wnosi  się do  Komisji  Lekarskiej  dzia

ł

ającej  przy  Rzeczniku 

Praw Pacjenta, za pośrednictwem Rzecznika Praw Pacjenta.

- Komisja Lekarska na podstawie dokumentacji medycznej oraz w miarę

potrzeby,  po  przeprowadzeniu  badania  pacjenta,  wydaje  orzeczenie

niezw

ł

ocznie,  nie  później  niż w  terminie  30  dni  od  dnia  wniesienia 

sprzeciwu.

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

background image

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

- W sk

ł

ad Komisji Lekarskiej wchodzi trzech lekarzy powo

ł

anych przez 

Rzecznika Praw Pacjenta z listy opracowanej przez Konsultantów 

krajowych, w porozumieniu z w

ł

aściwymi konsultantami wojewódzkimi w 

tym dwóch tej samej specjalności, co lekarz, który wyda

ł

opinię albo 

orzeczenie 
- Z tytu

ł

u uczestnictwa w Komisji Lekarskiej lekarzowi przys

ł

uguje 

wynagrodzenie, które ustala Rzecznik Praw Pacjenta 

8.

8.

8.

8.

Prawo pacjenta do poszanowania 

Prawo pacjenta do poszanowania 

Prawo pacjenta do poszanowania 

Prawo pacjenta do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego

ycia prywatnego i rodzinnego

ycia prywatnego i rodzinnego

ycia prywatnego i rodzinnego

- do kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego z

innymi osobami, bądź odmowy tego kontaktu;
- do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej (opieka, która nie polega na 

udzielaniu świadczeń zdrowotnych), w tym także opieka sprawowana 

nad pacjentką w warunkach ciąży, porodu i po

ł

ogu;

- Pacjent ponosi koszty realizacji powyższych praw jeżeli realizacja tych 

praw skutkuje kosztami poniesionymi przez zak

ł

ad opieki zdrowotnej.

background image

9. 

9. 

9. 

9. Prawo do opieki duszpasterskiej

Prawo do opieki duszpasterskiej

Prawo do opieki duszpasterskiej

Prawo do opieki duszpasterskiej

- prawo realizowane w zak

ł

adzie opieki zdrowotnej;

- w  sytuacji  pogorszenia  się stanu  zdrowia  lub  zagrożenia  życia  zak

ł

ad 

opieki  zdrowotnej  przeznaczony  dla  osób  wymagających  ca

ł

odobowych 

lub  ca

ł

odziennych  świadczeń zdrowotnych,  jest  obowiązany  umożliwić

pacjentowi kontakt z duchownym jego wyznania;

10. 

10. 

10. 

10. Prawo pacjenta do przechowywania rzeczy warto

Prawo pacjenta do przechowywania rzeczy warto

Prawo pacjenta do przechowywania rzeczy warto

Prawo pacjenta do przechowywania rzeczy wartościowych w depozycie

ciowych w depozycie

ciowych w depozycie

ciowych w depozycie

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

PRAWA PACJENTA ZAWARTE W USTAWIE

background image

Obowi

Obowi

Obowi

Obowiązek przestrzegania 

zek przestrzegania 

zek przestrzegania 

zek przestrzegania 

praw pacjenta

praw pacjenta

praw pacjenta

praw pacjenta

Art. 2.



Przestrzeganie praw pacjenta okre

ś

lonych w 

ustawie jest obowi

ą

zkiem organów władzy 

publicznej wła

ś

ciwych w zakresie ochrony 

zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia, 
podmiotów udzielaj

ą

cych 

ś

wiadcze

ń

zdrowotnych, osób wykonuj

ą

cych zawód 

medyczny oraz innych osób 
uczestnicz

ą

cych w udzielaniu 

ś

wiadcze

ń

zdrowotnych*.

background image

Obowi

Obowi

Obowi

Obowiązek przestrzegania 

zek przestrzegania 

zek przestrzegania 

zek przestrzegania 

praw pacjenta

praw pacjenta

praw pacjenta

praw pacjenta



USTAWA z dnia 6 listopada 2008 r. o 
prawach pacjenta i Rzeczniku Praw  
Pacjenta 

(Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417 z pó

ź

n. zm.)



USTAWA z dnia 19 sierpnia 1994 r. o 
ochronie zdrowia psychicznego 

(Dz.U. z 1994 r. Nr 

111, poz. 535, z pó

ź

n. zm.)



Akty wykonawcze ww. ustaw, a tak

ż

e:



Ustawy zawodowe



Kodeksy etyki zawodowej

background image

Rola i zadania psychologa 

w zakresie ochrony 

zdrowia psychicznego

background image

Ochrona zdrowia psychicznego

obejmuje realizacj

ę

zada

ń

dotycz

ą

cych w szczególno

ś

ci:

1) promocji zdrowia psychicznego i zapobiegania zaburzeniom 

psychicznym,

2) zapewnienia osobom z zaburzeniami psychicznymi 

wielostronnej i powszechnie dost

ę

pnej opieki zdrowotnej oraz 

innych form opieki i pomocy niezb

ę

dnych do 

ż

ycia w 

ś

rodowisku 

rodzinnym i społecznym,

3) kształtowania wobec osób z zaburzeniami psychicznymi 

wła

ś

ciwych postaw społecznych, a zwłaszcza zrozumienia, 

tolerancji, 

ż

yczliwo

ś

ci, a tak

ż

e przeciwdziałania ich 

dyskryminacji.

(Art.. 2 Ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia 

psychicznego (Dz.U. z 1994 r. Nr 111, poz. 535, z pó

ź

n. zm.)

background image

Rola i zadania psychologa-

Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie 

zaburzeniom psychicznym

Rozporz

ą

dzenie Rady Ministrów z dnia 20 sierpnia 1996 r. w sprawie sposobu 

organizowania i prowadzenia działalno

ś

ci w dziedzinie promocji zdrowia 

psychicznego i zapobiegania zaburzeniom psychicznym. 

§ 6. Wojewódzkie o

ś

rodki poradnictwa i pomocy psychospołecznej organizuj

ą

działalno

ść

w zakresie promocji zdrowia psychicznego i zapobiegania 

zaburzeniom psychicznym na terenie województwa oraz współdziałaj

ą

instytucjami o

ś

wiatowymi, wychowawczymi, opieku

ń

czymi i leczniczymi, w 

szczególno

ś

ci przez:



1) poradnictwo, konsultacje oraz pomoc w problemach rozwojowych, 

wychowawczych, mał

ż

e

ń

skich, rodzinnych i zawodowych,



2) pomoc psychospołeczn

ą

dzieciom i młodzie

ż

y, 

ż

yj

ą

cym w warunkach 

wysokiego ryzyka dla zdrowia psychicznego,



3) wczesne rozpoznawanie zaburze

ń

rozwoju psychoruchowego u małych 

dzieci,



4) inicjowanie, organizowanie i wspieranie rozwoju ró

ż

nych form oparcia 

społecznego dla osób z zaburzeniami psychicznymi,



5) prowadzenie interwencji kryzysowych, telefonów zaufania, grup 

samopomocowych oraz organizowania tej działalno

ś

ci na terenie województwa,



6) doskonalenie zawodowe osób zajmuj

ą

cych si

ę

poradnictwem 

psychologicznym i pomoc

ą

psychospołeczn

ą

.

background image

Rola i zadania psychologa w zakresie realizacji 

praw pacjenta zawartych w ustawie 

psychiatrycznej

Art. 12.



Przy wyborze rodzaju i metod post

ę

powania leczniczego bierze si

ę

pod uwag

ę

nie 

tylko cele zdrowotne, ale tak

ż

e interesy oraz inne dobra osobiste osoby z 

zaburzeniami psychicznymi i d

ąż

y do osi

ą

gni

ę

cia poprawy stanu zdrowia w sposób 

najmniej dla tej osoby uci

ąż

liwy.

Art. 13.



Osoba z zaburzeniami psychicznymi przebywaj

ą

ca w szpitalu psychiatrycznym lub w 

domu pomocy społecznej ma prawo do porozumiewania si

ę

bez ogranicze

ń

z rodzin

ą

i innymi osobami; korespondencja takiej osoby nie podlega kontroli.

Art. 10a.



1. Osoba korzystaj

ą

ca ze 

ś

wiadcze

ń

zdrowotnych udzielanych przez szpital 

psychiatryczny ma prawo do pomocy w ochronie swoich praw.



2. Prawo do pomocy w ochronie praw osoby, o której mowa w ust. 1, przysługuje 
równie

ż

jej przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu.



3. 

Ś

wiadczeniodawca informuje osoby, o których mowa w ust. 1 i 2, o zakresie 

działania i sposobie kontaktu z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala 
Psychiatrycznego, o którym mowa w art. 10b ust. 1.

background image

Rola i zadania psychologa  

– procedura przyjęcia do szpitala psychiatrycznego 

osoby niezdolnej do wyrażenia zgody

Art. 22. 

Art. 22. 

Art. 22. 

Art. 22. uoozp

uoozp

uoozp

uoozp



Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego osoby chorej psychicznie 

lub osoby upośledzonej umys

ł

owo niezdolnej do wyrażenia zgody 

lub stosunku do przyjęcia do szpitala psychiatrycznego i leczenia

następuje po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego w

ł

aściwego ze 

względu na miejsce zamieszkania tej osoby.



2a. W przypadkach nag

ł

ych osoba, o której mowa w ust. 2, może 

być przyjęta do szpitala psychiatrycznego bez wcześniejszego 

uzyskania zgody sądu opiekuńczego.



W takim przypadku lekarz przyjmujący tę osobę ma obowiązek, o 

ile to możliwe, zasięgnięcia pisemnej opinii innego lekarza, w 

miarę możliwości psychiatry, albo pisemnej opinii psychologa

pisemnej opinii psychologa

pisemnej opinii psychologa

pisemnej opinii psychologa.

background image

Rola i zadania psychologa  

– procedura przyjęcia do szpitala psychiatrycznego 

wbrew woli pacjenta (na leczenie lub obserwację)

Art. 23.



1. Osoba chora psychicznie mo

ż

e by

ć

przyj

ę

ta do szpitala 

psychiatrycznego bez zgody wymaganej w art. 22 tylko wtedy, je

ż

eli jej 

dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, 

ż

e z powodu tej choroby 

zagra

ż

a bezpo

ś

rednio własnemu 

ż

yciu albo 

ż

yciu lub zdrowiu innych 

osób.



2. O przyj

ę

ciu do szpitala osoby, o której mowa w ust. 1, postanawia 

lekarz wyznaczony do tej czynno

ś

ci po osobistym jej zbadaniu i 

zasi

ę

gni

ę

ciu w miar

ę

mo

ż

liwo

ś

ci opinii drugiego lekarza psychiatry albo 

psychologa.

Art. 24.



1. Osoba, której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, 

ż

e z 

powodu zaburze

ń

psychicznych zagra

ż

a bezpo

ś

rednio swojemu 

ż

yciu 

albo 

ż

yciu lub zdrowiu innych osób, a zachodz

ą

w

ą

tpliwo

ś

ci, czy jest 

ona chora psychicznie, mo

ż

e by

ć

przyj

ę

ta bez zgody wymaganej w art. 

22 do szpitala w celu wyja

ś

nienia tych w

ą

tpliwo

ś

ci.



2. Pobyt w szpitalu, o którym mowa w ust. 1, nie mo

ż

e trwa

ć

dłu

ż

ej ni

ż

10 dni.



3. Do przyj

ę

cia do szpitala, o którym mowa w ust. 1, stosuje si

ę

zasady 

i tryb post

ę

powania okre

ś

lony w art. 23.

background image

Rola i zadania psychologa
-Rehabilitacja psychiatryczna

Art. 15. uoozp



1. Zaj

ę

cia rehabilitacyjne prowadzone w 

szpitalach psychiatrycznych i w domach 
pomocy społecznej nie mog

ą

by

ć

podporz

ą

dkowane celom gospodarczym.



2. Minister Zdrowia i Opieki Społecznej 
okre

ś

la, w drodze rozporz

ą

dzenia, sposób 

organizowania zaj

ęć

rehabilitacyjnych w 

szpitalach psychiatrycznych oraz sposób 
nagradzania uczestników zaj

ęć

.

background image

ROZPORZ

ROZPORZ

ROZPORZ

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPO

DZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPO

DZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPO

DZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPO

Ł

ECZNEJ 

ECZNEJ 

ECZNEJ 

ECZNEJ z dnia 

20 października 1995 r. w sprawie organizowania zaj

w sprawie organizowania zaj

w sprawie organizowania zaj

w sprawie organizowania zajęć rehabilitacyjnych w 

rehabilitacyjnych w 

rehabilitacyjnych w 

rehabilitacyjnych w 

szpitalach psychiatrycznych i nagradzania uczestnik

szpitalach psychiatrycznych i nagradzania uczestnik

szpitalach psychiatrycznych i nagradzania uczestnik

szpitalach psychiatrycznych i nagradzania uczestnikóóóów tych zaj

w tych zaj

w tych zaj

w tych zajęć....

§ 2.



1. Dla organizacji zada

ń

okre

ś

lonych w § 1 kierownik szpitala 

psychiatrycznego tworzy zespół rehabilitacyjny. W skład zespołu 
wchodz

ą

: lekarz psychiatra, psycholog, terapeuta zaj

ę

ciowy, 

pracownik socjalny oraz przedstawiciel administracji szpitala.



2. Do zada

ń

zespołu rehabilitacyjnego nale

ż

y:

1) planowanie, koordynacja i okresowa ocena skuteczno

ś

ci zaj

ęć

rehabilitacyjnych,

2) ustalanie miejsc zaj

ęć

rehabilitacyjnych dla pacjentów.

§ 3. Zaj

ę

cia rehabilitacyjne odbywaj

ą

si

ę

zgodnie z 

indywidualnym programem przygotowanym przez terapeutów 
zaj

ę

ciowych we współdziałaniu z pacjentem.

background image

Rehabilitacja psychiatryczna c.d.

§ 4.



1. W oddziale całodobowym i dziennym tworzy si

ę

pracownie terapii 

zaj

ę

ciowej.



2. Zaj

ę

cia rehabilitacyjne w pracowni powinny by

ć

prowadzone 5 razy 

w tygodniu, co najmniej przez 4 godziny dziennie.



3. Zaj

ę

cia rehabilitacyjne obejmuj

ą

ć

wiczenia samoobsługi i 

rozwijanie umiej

ę

tno

ś

ci społecznych, działania edukacyjne, 

ż

norodne formy terapii poprzez prac

ę

oraz inne formy terapii 

dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta.

§ 5.



1. O

ś

rodek rehabilitacji lub oddział rehabilitacji zapewniaj

ą

warunki 

konieczne do pełnej realizacji programów rehabilitacji. Zaj

ę

cia 

rehabilitacyjne dla pacjentów powinny by

ć

prowadzone 5 razy w 

tygodniu po 2 do 5 godzin dziennie.



2. Terapeuta zaj

ę

ciowy w o

ś

rodku lub w oddziale powinien prowadzi

ć

zaj

ę

cia rehabilitacyjne z nie wi

ę

cej ni

ż

10 uczestnikami tych zaj

ęć

.

background image

Rola i zadania psychologa-
Ochrona tajemnicy

Art. 50.



1. Osoby wykonuj

ą

ce czynno

ś

ci wynikaj

ą

ce z 

niniejszej ustawy s

ą

obowi

ą

zane do zachowania 

w tajemnicy wszystkiego, o czym powezm

ą

wiadomo

ść

w zwi

ą

zku z wykonywaniem tych 

czynno

ś

ci, stosownie do odr

ę

bnych przepisów, a 

nadto z zachowaniem przepisów niniejszego 
rozdziału.

background image

Art. 51.



W dokumentacji dotycz

ą

cej bada

ń

lub przebiegu leczenia 

osoby, wobec której podj

ę

to czynno

ś

ci wynikaj

ą

ce z niniejszej 

ustawy, nie utrwala si

ę

o

ś

wiadcze

ń

obejmuj

ą

cych przyznanie 

si

ę

do popełnienia czynu zabronionego pod gro

ź

b

ą

kary. 

Zasad

ę

t

ę

stosuje si

ę

równie

ż

do dokumentacji dotycz

ą

cej 

bada

ń

przeprowadzonych na 

żą

danie uprawnionego organu.

Art. 52.



1. Nie wolno przesłuchiwa

ć

osób obowi

ą

zanych do zachowania 

tajemnicy, stosownie do przepisów niniejszego rozdziału, jako 

ś

wiadków na okoliczno

ść

wypowiedzi osoby, wobec której 

podj

ę

to czynno

ś

ci wynikaj

ą

ce z niniejszej ustawy, co do 

popełnienia przez ni

ą

czynu zabronionego pod gro

ź

b

ą

kary.

background image

OCHRONA PRAW PACJENTA

background image

Rzecznik Praw Pacjenta

Rzecznik Praw Pacjenta

Rzecznik Praw Pacjenta

Rzecznik Praw Pacjenta

- centralny organ administracji rządowej;
- dzia

ł

alność Rzecznika  nadzoruje  Prezes 

Rady Ministrów;
- Rzecznik  wykonuje  swoje  zadania  przy 

pomocy Biura Rzecznika Praw Pacjenta.   

background image

ZAKRES DZIA

Ł

ANIA RZECZNIKA PRAW PACJENTA 

1) prowadzenie postępowań w sprawach praktyk naruszających zbiorowe 

prawa pacjentów;

2) prowadzenie postępowań wyjaśniających w sytuacjach gdy poweźmie 

wiadomość co najmniej uprawdopodabniającą naruszenie praw pacjenta, 

również z w

ł

asnej inicjatywy;

3) realizacja określonych w w/w ustawie zadań (żądanie wszczęcia 

postępowania oraz branie udzia

ł

w toczącym się postępowaniu - na prawach 

przys

ł

ugujących prokuratorowi) w sprawach cywilnych dotyczących naruszenia 

praw pacjenta; 

4) opracowywanie i przedk

ł

adanie Radzie Ministrów projektów aktów prawnych 

dotyczących ochrony praw pacjenta;

5) występowanie do w

ł

aściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy 

ustawodawczej bądź o wydanie lub zmianę aktów prawnych w zakresie 

ochrony praw pacjenta;

background image

ZAKRES DZIA

Ł

ANIA RZECZNIKA PRAW PACJENTA

6) opracowywanie i wydawanie publikacji oraz program

6) opracowywanie i wydawanie publikacji oraz program

ó

ó

w edukacyjnych 

w edukacyjnych 

popularyzuj

popularyzuj

ą

ą

cych wiedz

cych wiedz

ę

ę

o ochronie praw pacjenta;

o ochronie praw pacjenta;

7) wsp

7) wsp

ó

ó

ł

ł

praca z organami w

praca z organami w

ł

ł

adzy publicznej w celu zapewnienia pacjentom 

adzy publicznej w celu zapewnienia pacjentom 

przestrzegania ich praw, w szczeg

przestrzegania ich praw, w szczeg

ó

ó

lno

lno

ś

ś

ci z ministrem w

ci z ministrem w

ł

ł

a

a

ś

ś

ciwym do spraw 

ciwym do spraw 

zdrowia;

zdrowia;

8) przedstawianie w

8) przedstawianie w

ł

ł

a

a

ś

ś

ciwym organom w

ciwym organom w

ł

ł

adzy publicznej, organizacjom i 

adzy publicznej, organizacjom i 

instytucjom oraz samorz

instytucjom oraz samorz

ą

ą

dom zawod

dom zawod

ó

ó

w medycznych ocen i wniosk

w medycznych ocen i wniosk

ó

ó

zmierzaj

zmierzaj

ą

ą

cych do zapewnienia skutecznej ochrony praw pacjenta;

cych do zapewnienia skutecznej ochrony praw pacjenta;

9) wsp

9) wsp

ó

ó

ł

ł

praca z organizacjami pozarz

praca z organizacjami pozarz

ą

ą

dowymi, spo

dowymi, spo

ł

ł

ecznymi i zawodowymi, do 

ecznymi i zawodowymi, do 

kt

kt

ó

ó

rych cel

rych cel

ó

ó

w statutowych nale

w statutowych nale

ż

ż

y ochrona praw pacjenta;

y ochrona praw pacjenta;

10) analiza skarg pacjent

10) analiza skarg pacjent

ó

ó

w w celu okre

w w celu okre

ś

ś

lenia zagro

lenia zagro

ż

ż

e

e

ń

ń

i obszar

i obszar

ó

ó

w w systemie 

w w systemie 

ochrony zdrowia wymagaj

ochrony zdrowia wymagaj

ą

ą

cych naprawy;

cych naprawy;

11) wykonywanie innych zada

11) wykonywanie innych zada

ń

ń

okre

okre

ś

ś

lonych w przepisach prawa lub zleconych 

lonych w przepisach prawa lub zleconych 

przez Prezesa Rady Ministr

przez Prezesa Rady Ministr

ó

ó

w.

w.

background image

Sposoby prowadzenia przez Rzecznika Praw Pacjenta 

Sposoby prowadzenia przez Rzecznika Praw Pacjenta 

Sposoby prowadzenia przez Rzecznika Praw Pacjenta 

Sposoby prowadzenia przez Rzecznika Praw Pacjenta 

post

post

post

postępowania wyja

powania wyja

powania wyja

powania wyjaśniaj

niaj

niaj

niającego:  

cego:  

cego:  

cego:  

W ramach prowadzonego samodzielnie postępowania wyjaśniającego 

Rzecznik może: 
1) zbadać, nawet bez uprzedzenia, każdą sprawę na miejscu;
2) żądać z

ł

ożenia wyjaśnień, przedstawienia akt każdej sprawy prowadzonej 

przez naczelne i centralne organy administracji państwowej, organy 

administracji rządowej, organy organizacji pozarządowych, spo

ł

ecznych i 

zawodowych, oraz organy jednostek organizacyjnych posiadających 

osobowość prawną, a także organy jednostek samorządu terytorialnego i 

samorządowych jednostek organizacyjnych oraz samorządów zawodów 

medycznych;
3) żądać przed

ł

ożenia informacji o stanie sprawy prowadzonej przez sądy, a 

także prokuraturę i inne organy ścigania oraz żądać do wglądu w biurze akt 

sądowych i prokuratorskich oraz akt innych organów ścigania, po 

zakończeniu postępowania i zapadnięciu rozstrzygnięcia;
4) zlecać sporządzanie ekspertyz i opinii.

background image

Po przeprowadzeniu post

Po przeprowadzeniu post

Po przeprowadzeniu post

Po przeprowadzeniu postępowania Rzecznik 

powania Rzecznik 

powania Rzecznik 

powania Rzecznik 

ma prawo:

ma prawo:

ma prawo:

ma prawo:

1) wyjaśnić wnioskodawcy i pacjentowi, którego sprawa dotyczy, że nie 

stwierdzi

ł

naruszenia praw pacjenta, w takiej sytuacji Rzecznik 

informuje też podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych; 

2) skierować wystąpienie do organu, organizacji lub instytucji, w 

których dzia

ł

alności stwierdzi

ł

naruszenie praw pacjenta; w którym 

formu

ł

uje opinie lub wnioski co do sposobu za

ł

atwiania sprawy, a także 

może żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub 

zastosowania sankcji s

ł

użbowych. Wystąpienie takie nie może 

naruszać niezawis

ł

ości sędziowskiej; 

3) zwrócić się do organu nadrzędnego nad jednostką, o której mowa w 

pkt 2, z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w 

przepisach prawa.

background image

Podstawowym  za

ł

ożeniem  Biura  Rzecznika  Praw 

Pacjenta jest uposa

uposa

uposa

uposażenie pacjenta w wiedz

enie pacjenta w wiedz

enie pacjenta w wiedz

enie pacjenta w wiedzę na temat 

na temat 

na temat 

na temat 

obowi

obowi

obowi

obowiązuj

zuj

zuj

zujących przepis

cych przepis

cych przepis

cych przepisóóóów prawa  w  zakresie  ochrony 

w prawa  w  zakresie  ochrony 

w prawa  w  zakresie  ochrony 

w prawa  w  zakresie  ochrony 

zdrowia oraz wzmocnienie pozycji pacjenta.

zdrowia oraz wzmocnienie pozycji pacjenta.

zdrowia oraz wzmocnienie pozycji pacjenta.

zdrowia oraz wzmocnienie pozycji pacjenta.

1.

Pacjent  jest  podmiotem  i  celem  systemu  ochrony 

zdrowia

2.  Świadomy 

pacjent 

jest 

partnerem 

lekarza 

w procesie udzielania świadczeń zdrowotnych

background image

RELACJA Z USTAW

RELACJA Z USTAW

RELACJA Z USTAW

RELACJA Z USTAWĄ z dnia 19 sierpnia 1994 

z dnia 19 sierpnia 1994 

z dnia 19 sierpnia 1994 

z dnia 19 sierpnia 1994 

roku 

roku 

roku 

roku 

o ochronie zdrowia psychicznego 

o ochronie zdrowia psychicznego 

o ochronie zdrowia psychicznego 

o ochronie zdrowia psychicznego 

(Dz. U. Nr 

(Dz. U. Nr 

(Dz. U. Nr 

(Dz. U. Nr 

111, poz. 535 z p

111, poz. 535 z p

111, poz. 535 z p

111, poz. 535 z póóóóźn. zm.)

n. zm.)

n. zm.)

n. zm.)

- Rzecznicy Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, są pracownikami 

Biura Rzecznika Praw Pacjenta i wykonują swoje zadania przy pomocy 

tego Biura;

- Rzecznicy udzielają pomocy osobom korzystającym ze świadczeń

zdrowotnych udzielonych przez szpital psychiatryczny; 
Zadania

Zadania

Zadania

Zadania::::

1) pomoc w dochodzeniu praw w sprawach związanych z przyjęciem; 

leczeniem, warunkami pobytu i wypisaniem ze szpitala psychiatrycznego;

2) wyjaśnianie lub pomoc w wyjaśnianiu ustnych i pisemnych skarg tych 

osób;

3) wspó

ł

praca z rodziną, przedstawicielem ustawowym, opiekunem 

prawnym lub faktycznym tych osób;

4) inicjowanie i prowadzenie dzia

ł

alności edukacyjno-informacyjnej w 

zakresie praw osób korzystających ze świadczeń zdrowotnych 

udzielanych przez szpital psychiatryczny.

background image

Instytucja 

Rzecznika Praw Pacjenta 

Szpitala Psychiatrycznego

background image

Podstawa prawna



Ustawa z dnia ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o 

ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 

535, z późn. zm.) 



Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dn. 13 stycznia 

2006r. w sprawie szczegó

ł

owego trybu i sposobu 

dzia

ł

ania Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala 

Psychiatrycznego (Dz. U. Nr 16, poz.126 z późn. 

zm.).

background image

…o Rzeczniku…

Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego  (dalej: RPPSzP):



jest pracownikiem Biura Rzecznika Praw Pacjenta

(do maja 2009 r Biura Praw Pacjenta przy Ministrze Zdrowia)



Spe

ł

nia wymogi: wykszta

ł

cenie wyższe, wiedza nt. praw i wolności 

cz

ł

owieka, doświadczenie w pracy z osobami z zaburzeniami 

psychicznymi, cieszy się nieposzlakowaną opinią, nie karany i in.



W

ł

aściwa realizacja zadań RPPSzP wymaga spe

ł

nienie 3 

elementarnych warunków:

Rzecznik musi być: 

-

ł

atwo dostępny, większość czasu spędzać na regularnych wizytach 

w oddzia

ł

ach szpitalnych, 

- znany i budzący zaufanie, 

- nie zależny od Dyrektora Szpitala 

(

Duda, J

., (

2006), Komentarz do ustawy o ochronie zdrowia psychicznego).

background image

Prawo pacjenta a obowiązki 

Rzecznika



Prawo pacjenta do pomocy w ochronie swoich praw 

Prawo pacjenta do pomocy w ochronie swoich praw 

Prawo pacjenta do pomocy w ochronie swoich praw 

Prawo pacjenta do pomocy w ochronie swoich praw 



Prawo do spotkania z Rzecznikiem

Prawo do spotkania z Rzecznikiem

Prawo do spotkania z Rzecznikiem

Prawo do spotkania z Rzecznikiem

(

w warunkach zapewniaj

ą

cych swobod

ę

wypowiedzi, nie pó

ź

niej 

ni

ż

w terminie 7 dni od dnia zg

ł

oszenia takiej potrzeby

)



Prawo do z

ł

ożenia/przekazania ustnych i pisemnych skarg



Prawo do uzyskania informacji o rozstrzygnięciu zg

ł

oszonej 

sprawy

background image

Osoby korzystające z pomocy 

Rzecznika:



Pacjent



Rodzina pacjenta, 



Opiekun prawny pacjenta,



Przedstawiciel ustawowy lub osoba sprawująca 

faktyczną opiekę na pacjentem,



By

ł

y pacjent

” – (tj. pacjent wypisany ze Szpitala, jeśli 

z

ł

oży

ł

skargę w trakcie pobytu w Szpitalu).

background image

Zakres pracy Rzecznika 



Przyjmowanie ustnych i pisemnych skarg 

(+ ocena zasadności skargi)



Zapewnienie pacjentowi dostępu do informacji 

prawnej



Pomoc w sporządzeniu i z

ł

ożeniu skargi do 

kierownika szpitala psychiatrycznego lub innych 

instytucji



Udzielenie pomocy pacjentowi wypisanemu ze 

szpitala

background image

Obowiązki Rzecznika



Informowanie pacjenta o zakresie swych kompetencji



Umieszczanie informacji dot. możliwości korzystania z pomocy 

Rzecznika



Prowadzenie dokumentacji skarg pacjenta, podjętych dzia

ł

ań i 

wykonywanych czynności

(dokumentacja indywidualna i zbiorcza)



Okresowe przedstawianie informacji dot. przestrzegania praw 

pacjenta do Biura Rzecznika Praw Pacjenta

background image

Obowiązki Szpitala



Ś

wiadczeniodawca informuje pacjenta 

(rodzin

ę

pacjenta, opiekuna 

prawnego,  przedstawiciela ustawowego lub faktycznego) 

o zakresie działania i sposobie kontaktu  z Rzecznikiem Praw 

Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego”



Kierownik Szpitala „zapewnia Rzecznikowi warunki do 
wykonywania zada

ń

”:

- umo

ż

liwia przyjmowanie skarg przez Rzecznika

- udost

ę

pnia pomieszczenia przeznaczone do 

odbywania 

spotka

ń

(z pacjentem, rodzin

ą

pacjenta, opiekunem 

prawnym,  przedstawicielem 

ustawowym lub faktycznym) 

background image

Prawa Rzecznika

1.

Prawo wstępu do Szpitala psychiatrycznego

2.

Prawo występowania z wnioskiem do: 

-

lekarza prowadzącego, 

-

ordynatora oddzia

ł

u, 

-

kierownika ZOZu

-

podmiotów, które utworzy

ł

y ten zak

ł

ad …o podjęcie dzia

ł

zmierzających do usunięcia przyczyny skargi lub zaistnia

ł

ych 

naruszeń

3.

Prawo wglądu w dokumentacje medyczną pacjenta za jego 

zgodą (lub też zgodą przedstawiciela ustawowego, opiekuna 

prawnego lub faktycznego pacjenta

background image

Wspó

ł

praca RPPSzP z:



Rzecznikiem Praw Obywatelskich



Rzecznikiem Praw Dziecka



Konsultantem krajowym w dziedzinie 

psychiatrii



Konsultantami wojewódzkimi w dziedzinie 

psychiatrii  

background image

Sposoby dzia

ł

ania Rzecznika Praw 

Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego 



Dzia

ł

alność interwencyjna 



Dzia

ł

alność doradcza (poradnictwo)



Dzia

ł

alność informacyjno-edukacyjna 



Dzia

ł

alność kontrolna 

background image

Pacjenci „szczególni”:



Pacjenci przyjęci do szpitala psychiatrycznego bez zgody



Pacjenci wobec których zastosowano przymus bezpośredni



Pacjenci niezdolni do wyrażenia zgody lub stosunku do przyjęcia 

albo leczenia



Przebywający w szpitalu psychiatrycznym na mocy orzeczenia 

sądowego o zastosowaniu środka zabezpieczającego

„Rzecznik, z w

ł

asnej inicjatywy, dokonuje oceny przestrzegania praw ww. 

pacjentów ” -

podstawa prawna  par.3 Rozporządzenia w sprawie 

szczegó

ł

owego trybu i sposoby dzia

ł

ania RPP

background image

Podzia

ł

spraw



Skargi 

Skargi 

Skargi 

Skargi 



Wnioski:

Wnioski:

Wnioski:

Wnioski:



Pytanie i informacje prawne



Rozmowy

Forma zg

ł

oszenia: pisemne, ustne, 

telefoniczne, mailowe

background image

Ocena przestrzegania praw pacjenta 

– 3 p

ł

aszczyzny:



Legalno

ś

ci

zgodno

ść

z obowi

ą

zuj

ą

cymi przepisami prawa, 

zgodno

ść

z zasad

ą

leczenia w sposób najmniej dla 

pacjenta uci

ąż

liwy, z uwzgl

ę

dnieniem jego interesów 

oraz innych dóbr osobistych. 



- zasadno

ś

ci

ocena motywu zgłoszenia skargi.



- rzetelno

ś

ci

zgodno

ść

z istniej

ą

cymi standardami opieki 

psychiatrycznej.

background image

Specyfikacja rejestracji wp

ł

ywających spraw 

do Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala 

Psychiatrycznego



Przymusowe badanie 



Skierowanie bez badania 



Przymusowy transport do szpitala



Ś

rodki przymusu bezpośredniego



Inne formy przymusu



Ograniczenie swobód



Leczenie



Stosunek personelu 



Pobyt w szpitalu 



Dokumentacja medyczna



Godność i intymność



Pieniądze pacjenta



Żą

danie wypisania lub przeniesienia



Protest przeciwko wypisaniu lub przeniesieniu



Brak dostępnej dla pacjentów informacji w szpitalu



Niesprecyzowane skargi i pytania 



Pytania prawne i informacje



Problemy osobiste i prywatne



Inne sprawy

background image

DZI

DZI

DZI

DZIĘKUJ

KUJ

KUJ

KUJĘ ZA UWAG

ZA UWAG

ZA UWAG

ZA UWAGĘ....

j.drelicharz@bpp.gov.pl

j.drelicharz@bpp.gov.pl

j.drelicharz@bpp.gov.pl

j.drelicharz@bpp.gov.pl