Jaką  funkcję  pełniły  w  kulturze  romantycznej  postaci  i  motywy  fantastyczne? 
Odpowiedz odwołując się do przykładów literackich i plastycznych. 

WSTĘP 

 

Romantyzm  to  epoka  literacka,  w  której  za  sposób  pojmowania  świata  wybrano  sferę 

duchową.  Romantycy  chcieli  przekazać  w  swoich  dziełach,  że  świat  składa  się  nie  tylko  ze  zjawisk 
widzialnych  lecz  również  z  tego,  co  dla  zwykłego  śmiertelnika  jest  niedostrzegalne.  Żeby  to 
udowodnić  prostym  ludziom  musieli  posiąść  ogromną  wiedzę  duchową  i  zestawić  świat  realny  ze 
światem fantastycznym. Epoka romantyzmu jest więc przepełniona motywami fantastycznymi.  

Z motywem fantastycznym wiąże się irracjonalizm. Poeci, czy też również malarze związali 

dwa  przeciwne  sobie    światy,  przez  co  powstał  obraz  irracjonalnego  postrzegania  świata,  czyli 
takiego, w którym trzeba kierować się duszą, sercem i intuicją, a nie intelektem.  

Wielu mistyków chciało pozostać nieśmiertelnymi.  Dla przykładu: Adam Mickiewicz w swoim 

dramacie  „Dziady”,  w  III  części  utworu,  przypisując  rolę  romantycznego  poety  Konradowi  – 
głównemu  bohaterowi  –  chciał  pokazać,  że  poprzez  dzieła  stworzone  przez  poetę,  jest  on 
nieśmiertelnym,  gdyż  nawet  po  jego  śmierci,  pamięć  po  nim  zostanie  i  będzie  wspominany  przez 
pokolenia. 

ROZWINIĘCIE 

„Dziady cz. II” – Adam Mickiewicz 

 

Adam  Mickiewicz  w  „Dziadach”  również  ukazuje  świat  fantastyczny  wmieszany  

w  codzienność.  Przedstawił  w  drugiej  części  utworu  obrzęd  zwany  Dziadami,  czyli  uroczystość 
organizowaną w cmentarnej kaplicy w przeddzień Wszystkich Świętych , podczas której wywoływano 
duchy i widma, które miały problem z przedostaniem się do świata umarłych i błąkają się po Ziemi. 
Taka  uroczystość  jest  niezbitym  dowodem  na  wiarę  ludzi  epoki  romantyzmu  w  istnienie  istnień 
pozaziemskich. 

 

Podczas  akcji  utworu,  zgromadzonym  w  kaplicy  członkom  obrzędu  ukazuje  się  pięcioro 

duchów,  dzielące  się  na  trzy  kategorie:  lekkie,  pośrednie  oraz  najcięższe.  Wszystkie  zjawy 
potrzebują pomocy postaci ziemskich, by zaspokoić swoje cierpienie.  

Duchy  lekkie,  czyli  dwa  małe  aniołki:  Józio  i  Rózia  błąkają  się  po  czyśćcu,  gdzie  trwają  

w  nudzie  i  trwodze.  Niebo  jest  dla  nich  zamknięte  gdyż  w  życiu  nie  zaznały  ziemskiej  goryczy.  
Nie mogą więc poznać niebiańskiego spokoju.   

Duch  Zosi,  czyli  duch  pośredni,  nie  może  dostać  się  do  Nieba,  gdyż  odrzuciła  miłość, 

pozostała w samotności. Nie kochając nikogo zmarła a teraz przebywa w męczeńskiej samotności.  

Właściciel  wsi,  czyli  duch  Dziedzica  pojawia  się  jako  trzeci.  W  życiu  był  bezlitosnym  

i  okrutnym  człowiekiem  więc  nie  może  liczyć  na  żadne  przebaczenie.  Tuła  się  po  świecie  a  wrota 
Nieba i Piekła są dla niego zamknięte. 

Na  końcu  pojawia  się  widmo  młodego  samobójcy,  duch  najcięższy,  który  poszukuje 

ukochanej. Został potępiony i wciąż od nowa doznaje cierpień nieszczęśliwej miłości. 

„Dziady cz. III” – Adam Mickiewicz i „The Great Red Dragon and the 
Woman Clothed” – William Blake 

 

Obraz  fantastyczny  możemy  również  zauważyć  w  kolejnych  częściach  utworu  Mickiewicza.  

W III cz. "Dziadów” autor podczas monologu głównego bohatera – Konrada, ukazuje, jak strona zła  
i  dobra  decydują  o  losach  duszy  postaci.  Przez  usta  Konrada  przemawia  Szatan,  co  jest  idealnym 
ukazaniem mieszania się świata realnego ze światem fantastycznym. 

Wizerunek anioła i demona ukazany zostaje również w malarstwie. „The Great Red Dragon 

and  the  Woman  Clothed”  Williama  Blake’a  jest  jednym  z  przykładowych  obrazów  ukazujących  
zjawisko  walki  dobra  ze  złem,  czyli  walki  aniołów  i  demonów.  Nazwany  Czerwonym  Smokiem 
diabeł  góruje  nad  kobiecym  wizerunkiem  anioła.  Możliwe,  że  autor  przez  takie  przedstawienie 
świata  chciał  przekazać  odbiorcom,  że  na  świecie  jest  więcej  zła  niż  dobra.  Świat  demonów  
i  aniołów  jest  więc  jednym  z  podstawowych  przykładów  motywu  romantycznego,  
czyli irracjonalnego postrzegania świata. 

„Głowa Meduzy” – Peter Paul Rubens i Michelangello Merisi da 
Corvaggio 

 

Wielu  z  malarzy  szukało  motywów  fantastycznych  również  w  epoce  antyku.  Jednym  

z podstawowych źródeł poszukiwań stała się więc mitologia.   

Mit o Meduzie jest jednym z przykładów nawiązania do fantastyki. Meduza była stworzeniem 

z  wężami  zamiast  włosów  oraz  mogącym  jednym  spojrzeniem  zamienić  każdego  w  kamień.  Lecz 
sprytny Perseusz – półbóg – był sprytniejszy od poczwary i przy użyciu czapki niewidki, lusterka oraz 
swojej zwinności odciął łeb poczwarze. Peter Paul Rubens i Michelangello Merisi da Corvaggio ukazali 
mit w skróconej, końcowej części legendy, w której to głowa Meduzy wylądowała na ziemi.

  

W  epoce  romantyzmu  legendy  i  mity  dawały  ludziom  wiarę  w  istnienie  prawdziwych 

bohaterów oraz przeplatanie się realizmu z fantastyką.  

ZAKOŃCZENIE – WNIOSKI 

 

Po  przeanalizowaniu  kilku  wybranych  dzieł  romantycznych  można  stwierdzić,  że  liczne 

występowanie  postaci  i  motywów  fantastycznych  jest  cechą  romantyzmu.  Funkcje  jakie  pełnią  są 
przeróżne.  Przede  wszystkim  było  to  odskocznią  od  codzienności,  odpowiedzią  na  zagadki  bytu. 
Podkreślenie przenikania się dwóch światów, powrót do legend i mitów odrzuca rozum i racjonalizm, 
odłącza  istotę  cielesną  od  istoty  duchowej.  Przedstawione  funkcje  występują  i  pełnią  swoją  rolę  w 
dziełach  wszystkich  mistyków  romantycznych,  co  udowadnia,  że  występowanie  fantasy  jest 
charakterystyczną cechą ramantyzmu.