1. 

Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu jedno- i trójfazowego. 
 
Moc czynna - 

część mocy, którą odbiornik pobiera ze źródła i zamienia na pracę lub 

ciepło. W układach jednofazowych moc czynną wyraża się wzorem: 

                 

natomiast w układach trójfazowych: 

          

 

   

 

      

 

 

gdzie  indeks  f  ozna

cza  wartości  fazowe  (napięcie  fazowe,  prąd  fazowy  oraz  kąt 

pomiędzy napięciem i prądem fazowym). Jednostką mocy czynnej jest wat [W]. 
 
Moc bierna - 

nie jest zamieniana na użyteczną pracę lub ciepło, wydziela się jedynie 

na  elementach  reaktancyjnych  (cewka,  kondensator). 

W  układach  jednofazowych 

moc bierna wyrażana jest wzorem: 

                 

natomiast w układach trójfazowych: 

          

 

   

 

      

 

 

gdzie  indeks  f  ozna

cza  wartości  fazowe  (napięcie  fazowe,  prąd  fazowy  oraz  kąt 

pomiędzy napięciem i prądem fazowym). Jednostką mocy biernej jest war [var]. 
 
Moc pozorna - 

dla obwodów jednofazowych wyrażana wzorem: 

          

natomiast dla obwodów prądu trójfazowego: 

          

 

   

 

 

Jednostką mocy fizycznej jest woltamper 

       . 

 

2. 

Trójkąt mocy, poprawa współczynnika mocy. 

 

Poprawa współczynnika mocy - zwana inaczej kompensacją mocy biernej. Poprawę 
współczynnika  mocy  stosuje  się  w  celu  zmniejszenia  poboru  mocy  biernej  poprzez 
równoległe  wpięcie  do  układu  kondensatora  wydzielającego  moc  pojemnościową. 
Pojemność kondensatora potrzebną do kompensacji można wyznaczyć ze wzoru: 

     

 

     

 

      

 

     

 

  

3. 

Metody  pomiaru  mocy  w  układach  jednofazowych  oraz  trójfazowych  trój-  i 
czteroprzewodowych, symetrycznych i niesymetrycznych. 
 
Moc 

mierzy 

się 

najczęściej 

watomierzami 

elektrodynamicznymi 

lub 

ferrodynamicznymi. Watomierz  ma  cztery  zaciski  - 

dwa zaciski cewki prądowej oraz 

dwa  cewki  napięciowej.  Zaciski  wejściowe  cewek  oznaczone  są  kropkami.  Na 
symbolu  watomierza  zaciski  prądowe  umieszczone  są  poziomo,  natomiast 
napięciowe  pionowo.  Ponownie  jak  w  przypadku  pomiaru  mocy  amperomierzem  i 

woltomierzem,  wyróżnia  się  układ  z  poprawnym  mierzeniem  prądu  oraz  układ  z 
poprawnym mierzeniem napięcia. 

 

 

 

 

 

4. 

Budowa i działanie watomierza. 
 
Wato

mierz elektrodynamiczny, który jest najczęściej stosowany, posiada dwie cewki - 

nieruchomą cewkę prądową, o małej rezystancji oraz ruchomą cewkę napięciową, o 
dużej  rezystancji.  Odchylenie  wskazówki  miernika  jest  proporcjonalne  do  wartości 
średniej  iloczynu  natężenia  prądu  w  cewce  prądowej  i  napięciowej,  iloczyn  ten  jest 
proporcjonalny do 

prądu w cewce prądowej, napięcia na cewce napięciowej i cosφ. 

                 

 

5. 

Licznik energii czynnej prądu jednofazowego i trójfazowego. 
 
Licznik  jednofazowy  ma  cztery  zaciski  - 

do  zacisków  1  i  2  licznika  podłączana  jest 

cewka prądowa, natomiast do zacisków 3 i 4 cewka napięciowa. Zaciski 1 i 3 łączone 
są ze źródłem zasilającym, natomiast 2 i 4 z odbiornikiem. 
 

 

 

Energię  w  układach  trójfazowych  mierzy  się  licznikami  trójsystemowymi,  w  których 
każda z faz wytwarza na wspólnej tarczy jeden moment napędowy, tak że na tarczę 
działa suma momentów pochodzących od poszczególnych faz.