2011-10-29
1
TKANKI
OGÓLNA BUDOWA TKANEK
Tkanką nazywamy zespół komórek jednakowego
pochodzenia i budowy, spełniających tę samą
czynność.
Tkanka
nabłonkowa
podporowa
wła
ś
ciwa
płynna: krew
limfa
Tkanka
ł
ą
czna
Tkanka
mi
ęś
niowa
Tkanka
nerwowa
Podział tkanek
Tkanka nablonkowa
Tkanka nabłonkowa
Zbudowana jest ze ściśle przylegających do siebie
komórek. Jest uboga w substancje
międzykomórkową. Tworzy ciągłą warstwę.
Funkcje nabłonków
pokrywowo-ochronna (np. naskórek)
resorpcyjna (wchłanianie, np. nabłonek jelitowy,
kanalików nerkowych)
wydzielnicza (gruczoły)
barierowa (regulacja transportu, np. śródbłonek
naczyń krwionośnych, nabłonek pęcherzyków
płucnych)
zmysłowa (rzadka, komórki kubków smakowych i
ucha wewnętrznego)
2011-10-29
2
Podział nabłonków
1.
Ze względu na ich funkcję:
Powierzchniowe (okrywające i wyścielające)
Zmysłowe (receptorowe) np. kubki smakowe, błona
węchowa nosa, nabłonek ucha wewnętrznego)
Gruczołowe
W zależności od dalszego losu wydzieliny rozróżnia się
wydzielanie
Zewnętrzne (egzokrynowe) – wydzielina dostaje się
na zewnątrz narządu (sekrecja) np. do światła przewodu
pokarmowego
Wewnętrzne (endokrynowe) – dokrewne (inkrecja)
– wydzielina trafia bezpośrednio do krwi i chłonki.
Gruczoły takie nie mają przewodów wyprowadzających.
Budowa gruczołów
Większość gruczołów ma budowę zrazikową tzn.
są to większe lub mniejsze skupienia tkanki
gruczołowej, które mogą tworzyć skupienia w
postaci:
Cewek – gruczoły cewkowe np. w jelicie cienkim
Pęcherzyków – gruczoły pęcherzykowe np.
pęcherzyki nasienne
Mieszane – cewkowo-pęcherzykowe np.
gruczoł krokowy
Sposoby wydzielania komórkowego
1. merokrynowe – polega na dyfuzji
cząsteczek substancji ze
szczytowej części komórki, co nie
doprowadza do jej uszkodzenia
Nabłonek spełnia jednocześnie kilka funkcji, na przykład
nabłonki pokrywające zawierają bardzo często komórki
gruczołowe. Wydzielanie zsyntetyzowanych związków
może się odbywać w trojaki sposób: merokrynowo,
apokrynowo lub holokrynowo
2. apokrynowe – polega na
oderwaniu szczytowej
części komórki wraz z
wydzieliną; uszkodzone
komórki regenerują się
3. holokrynowe – polega na
zniszczeniu całej komórki,
której cała zawartość niejako
zamienia się w wydzielinę
2011-10-29
3
Podział nabłonków - ze względu na liczbę warstw:
Jednowarstwowe –
występują wszędzie tam,
gdzie zachodzi dyfuzja,
wydzielanie, wydalanie,
wchłanianie
Wielowarstwowe -
ułożony w kilku
warstwach,
Podział nabłonków
3. W zależności od kształtu komórek wyróżniamy
nabłonek:
Płaski
Sześcienny
Walcowaty
Przejściowy
Jednowarstwowy płaski
•Buduj
ą
go spłaszczone, wieloboczne komórki,
których j
ą
dra poło
ż
one s
ą
centralnie.
•W organizmie człowieka spotykane s
ą
wsz
ę
dzie tam, gdzie warstwa oddzielaj
ą
ca nie
powinna utrudnia
ć
transportu niezb
ę
dnych
substancji.
•Wyst
ę
puje w: opłucnej, otrzewnej,
p
ę
cherzykach płucnych, naczyniach
krwiono
ś
nych, torebce Bowmana.
Jednowarstwowy sześcienny
Buduj
ą
go komórki równo
ś
cienne,
przypominaj
ą
ce swoim kształtem
kostki do gry, w których j
ą
dra
umieszczone s
ą
centralnie.
U człowieka nabłonek ten
wyst
ę
puje w kanalikach
nerkowych i ko
ń
cowych
odcinkach gruczołów.
Jednowarstwowy walcowaty:
Buduj
ą
go wysokie komórki o
kształcie nieregularnych
graniastosłupów. Ich j
ą
dra znajduj
ą
si
ę
w spodniej warstwie
cytoplazmy, niewiele ponad błon
ą
podstawn
ą
.
U człowieka ten typ nabłonka
wyst
ę
puje w przewodzie
pokarmowym od
ż
oł
ą
dka do
odbytnicy.
W jelicie cienkim dodatkowo
wyst
ę
puje tzw. "r
ą
bek
szczoteczkowy" - na wolnej
powierzchni komórki nabłonka
posiadaj
ą
du
żą
ilo
ść
cieniutkich
"paluszkowatych" wypustek
cytoplazmatycznych, nazywanych
mikrokosmkami, które zwi
ę
kszaj
ą
wielokrotnie powierzchni
ę
wchłaniania, w jajowodzie „r
ą
bek
migawkowy” ułatwia przesuwanie
si
ę
komórki jajowej do macicy.
Jednowarstwowy wielorzędowy:
budują go wysokie komórki
przypominając powyginane
graniastosłupy, z których część jest
klinowata i nie dochodzi do wolniej
powierzchni nabłonka. Jądra są
umieszczone w komórkach na
różnych wysokościach (w wielu
rzędach), przez co w czasie
obserwacji mikroskopowych
powstaje wrażenie
wielowarstwowości. Nabłonek
wielorzędowy występuje w
drogach oddechowych (jamie
nosowej, krtani, tchawicy i
oskrzelach).
Na wolnej powierzchni komórek
tego nabłonka często występują
liczne rzęski pomagające usuwać
zanieczyszczenia, np. pyłowe.
2011-10-29
4
Wielowarstwowy płaski:
Zbudowany jest zwykle z kilku warstw
komórek, z których zewnętrzne są
spłaszczone. Intensywne podziały w
głębszych warstwach (tzw. rozrodczych)
umożliwiają stałe złuszczanie się warstw
wierzchnich i odnawianie całego nabłonka.
Nabłonek wielowarstwowy płaski występuje
w jamie ustnej do przełyku włącznie,
w pochwie i na przedniej powierzchni
rogówki.
Jeśli wierzchnie warstwy rogowacieją i
obumierają, tworzą elastyczną, odnawialną
powłokę ochronną pokrywającą u
wszystkich kręgowców skórę (nabłonek
wielowarstwowy płaski rogowaciejący to
naskórek.
Wielowarstwowy przejściowy:
ten typ nabłonka zaliczany
jest do szczególnych,
ponieważ komórki
najbardziej zewnętrznej
spośród 3-5 warstw
budulcowych nie mają
stałego kształtu. Zwykle są
duże, baldaszkowate i
pokrywają kilka
sąsiednich komórek
leżących pod nimi. U
wszystkich owodniowców
ten typ nabłonka
wyściela moczowody.