1
Edukacja przedszkolna
w Polsce
dr ElŜbieta Płóciennik
Trochę historii
Uchwała sejmowa w sprawie systemu edukacji
narodowej z dnia 13.10.1973 r. określała
przedszkola jako placówki opiekuńczo-
wychowawcze, kolejne po Ŝłobkach.
Podstawowym zadaniem tych placówek było
przygotowanie dzieci do szkoły i pomoc
pracującym rodzicom w zapewnieniu ich dzieciom
opieki wychowawczej
Zasadniczymi funkcjami przedszkola były funkcja
opiekuńcza, wychowawcza, wyrównawcza
i społeczna
Trochę historii
1.01.1982 r. wprowadzono rozporządzenie „Statut
placówki wychowania przedszkolnego”, które
zawierało ogólne i szczegółowe zasady
organizowania tych instytucji
Placówki przedszkolne mogły być prowadzone przez
organa administracji państwowej, zakłady pracy,
organizacje społeczne, wyznaniowe i osoby
prywatne, ale praca wychowawcza miała mieć
charakter świecki
Trochę historii
W latach 80-tych funkcjonowały następujące
rodzaje placówek przedszkolnych:
Przedszkola i oddziały przedszkolne (do 25
dzieci pod opieką 1 nauczycielki)
Grupy przedszkolne w domach dziecka
Przedszkola i grupy przedszkolne specjalne –
dla wszystkich dzieci, których rozwój odbiega
od normy
Ustawa o samorządzie terytorialnym
(1990 r.)
Wprowadzono w Polsce dualistyczny model
ustroju administracji publicznej w terenie
Wyodrębniono dwa piony administracji
terenowej: rządowy (zbudowany na
zasadzie centralizmu i oparty na zawodowym
aparacie urzędniczym) oraz samorządowy
(ukształtowany na zasadzie decentralizacji)
Samorząd terytorialny powoływany jest do
wykonywania zadań publicznych w sposób
samodzielny.
Ustawa o samorządzie terytorialnym
(1990r.)
Gmina, jako organ prowadzący zakłada,
prowadzi, przekształca i likwiduje przedszkola
publiczne.
po zaopiniowaniu ich przez kuratora oświaty
Nadzór pedagogiczny nad działalnością
przedszkoli publicznych i niepublicznych
sprawuje kurator oświaty
2
Ustawa o samorządzie terytorialnym
(1990r.)
Gmina zapewnia warunki działania
przedszkola, wykonuje remonty oraz zadania
inwestycyjne w tym zakresie, zapewnia
obsługę administracyjną i finansową,
wyposaŜa placówki przedszkolne w pomoce
dydaktyczne i sprzęt niezbędny do pełnej
realizacji programów, powierza nauczycielom
stanowiska dyrektorów (w drodze
konkursów) oraz odwołuje ich, zatwierdza
roczne projekty organizacyjne przedszkoli
Podstawa prawna
funkcjonowania przedszkoli
Ustawa o Systemie Oświaty z dnia 7 września
1991 r. określiła funkcje przedszkola
(edukacyjną, wychowawczą i opiekuńczą)
oraz adresata oferty – dziecko w wieku od 3
do 6 lat
System oświaty obejmuje przedszkola,
w tym z oddziałami integracyjnymi oraz
przedszkola specjalne
Podstawa prawna
funkcjonowania przedszkoli
Szkoła (takŜe przedszkole) moŜe być
zakładana i prowadzona przez:
1.
jednostkę samorządu terytorialnego
2.
inną osobę prawną
3.
osobę fizyczną
Podstawa prawna
funkcjonowania przedszkoli
Przedszkolem publicznym jest przedszkole,
które:
1.
prowadzi bezpłatne nauczanie i wychowanie
w zakresie co najmniej podstawy
programowej wychowania przedszkolnego
2.
przeprowadza rekrutację dzieci w oparciu o
zasadę powszechnej dostępności
3.
zatrudnia nauczycieli posiadających
kwalifikacje określone w odrębnych
przepisach
Podstawa prawna
funkcjonowania przedszkoli
Wychowanie przedszkolne obejmuje dzieci w wieku 3-6 lat (w
szczególnie uzasadnionych przypadkach od 2,5 roku)
Przedszkole realizuje podstawę programową wychowania
przedszkolnego określoną przez ministra właściwego do spraw
oświaty i wychowania.
Dziecko w wieku 6 lat jest obowiązane odbyć roczne przygotowanie
przedszkolne w przedszkolu albo w oddziale przedszkolnym
zorganizowanym w szkole podstawowej.
Zapewnienie warunków do spełniania obowiązku jest zadaniem
własnym gminy.
Opłaty za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli
publicznych ustala rada gminy, a w przypadku innych przedszkoli
publicznych - organy prowadzące te przedszkola.
3
Nowelizacja Ustawy o systemie
oświaty z dnia 7.09.2007 r.
Na podstawie tej nowelizacji MEN w dniu
10.01.2008 r. wprowadził rozporządzenie
w sprawie rodzajów innych form wychowania
przedszkolnego, warunków tworzenia
i organizowania tych form oraz sposobu ich
działania
Dodatkowo moŜna powoływać zespoły
wychowania przedszkolnego i punkty
przedszkolne
Nowe formy wychowania
przedszkolnego
Zespół wychowania przedszkolnego:
Obowiązek realizacji podstawy
programowej wychowania przedszkolnego
Zajęcia prowadzone są w niektóre dni
tygodnia, min. 3 godziny w ciągu
jednego dnia i minimum 12 godzin
w ciągu tygodnia
Czas pracy elastyczny
Liczba dzieci – od 3 do 25.
Nowe formy wychowania
przedszkolnego
Punkt przedszkolny:
Obowiązek realizacji podstawy
programowej wychowania przedszkolnego
Zajęcia prowadzone są we wszystkie
dni tygodnia przez cały rok szkolny,
min. 3 godziny w ciągu jednego dnia
Czas pracy elastyczny
Liczba dzieci – od 3 do 25
Dostępność do edukacji
przedszkolnej
W województwie łódzkim wychowaniem
przedszkolnym objętych jest zaledwie
54,08% dzieci w wieku 3-5 lat, na terenach
wiejskich wskaźnik ten jest o ponad połowę
mniejszy
(20% „Dobry start” FRD im. Komeńskiego)
Strategia Lizbońska zobowiązuje wszystkie
kraje członkowskie by do końca 2013r
posłały do przedszkoli 90% dzieci
(10-letni plan
rozwoju dla UE)
4
Dostępność do wczesnej
edukacji
Dzieci w wieku 2 lat w wysoko rozwiniętych
krajach objęte są edukacją i zajmują się nimi
wykwalifikowani pedagodzy; w Polsce opieką nad
nimi zajmują się placówki podlegające
Ministerstwu Zdrowia.
W marcu 2002 r. w Barcelonie Rada Europejska
ustaliła objęcie opieką co najmniej 33%dzieci
w wieku poniŜej 3 lat, a w Polsce tylko ok. 4%
dzieci uczęszcza do publicznych Ŝłobków (bariery
społeczne, prawne, ekonomiczne i organizacyjne)
Modele organizacyjne edukacji przedszkolnej
i opieki nad małym dzieckiem w Europie
Z jednolitą strukturą dla wszystkich dzieci
w wieku przedszkolnym (0- 5/6 lat) –
nauczyciele/opiekunowie mają te same
kwalifikacje i otrzymują podobne
wynagrodzenie, niezaleŜnie od wieku dzieci,
którymi się opiekuję. Ten model występuje
w Finlandii, Islandii, na Łotwie, w Norwegii,
Słowenii i w Szwecji.
Modele organizacyjne edukacji przedszkolnej
i opieki nad małym dzieckiem w Europie
Z dwoma oddzielnymi typami instytucji (jedna
jest przeznaczona dla dzieci w wieku od 0 do 3 lat,
a druga – dla dzieci w wieku od 3 do 6 lat -
najczęściej spotykany podział wiekowy).
Typy te róŜnią się zasadniczo w odniesieniu do
kwalifikacji kadr, wymagań dotyczących jakości
kształcenia /opieki oraz sposobu finansowania.
Model ten jest bardziej niŜ model pierwszy
rozpowszechniony w Europie i jest stosowany takŜe
w Polsce.
Sytuacja społeczna i edukacyjna
małych dzieci w Polsce
Brak powszechnej świadomości na temat roli
wczesnej edukacji w przyszłym Ŝyciu człowieka –
problemy rozwojowe małych dzieci nie są
uwzględniane w polityce społecznej samorządów
lokalnych.
Brak rozwiązań systemowych w zakresie działań na
rzecz zaspokojenia potrzeb dzieci poniŜej 7 roku
Ŝycia.
Brak koordynacji i współpracy między lokalnymi
instytucjami (przychodnie lekarskie, szkoły, policja,
gminne ośrodki pomocy społecznej, powiatowe
centra pomocy rodzinie).
W polskim prawodawstwie brak istotnych regulacji
prawnych wspierających, a nie wyręczających
rodzinę, w pełnieniu jej zadań.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej zawiera
podstawowe zapisy praw naleŜnych dzieciom
i określa zakres ich ochrony – zapisy mają jednak
charakter ogólny i deklaratywny, brak aktów
wykonawczych normujących sytuację dzieci w
Polsce.
Sytuacja społeczna i edukacyjna
małych dzieci w Polsce
Brak systemu monitorowania efektów działań
instytucji odpowiedzialnych za wspieranie rozwoju
małego dziecka.
Brak jednolitego programu upowszechniania edukacji
przedszkolnej jako instrumentu wyrównywania szans
edukacyjnych oraz integracji róŜnych podmiotów
społecznych wokół problematyki wspierania rozwoju
małego dziecka i jego rodziny.
Sytuacja społeczna i edukacyjna
małych dzieci
5
Strategia Rozwoju Edukacji
w latach 2007-2013
Wprowadzenie nowych form
organizacyjnych wychowania
przedszkolnego
Samodzielne grupy przedszkolne tworzone
przez gminy na terenie moŜliwie
najbliŜszym miejscu zamieszkania dzieci, na
wniosek rodziców oraz po zapewnieniu
przez nich warunków lokalowych do
prowadzenia zajęć.
Objęcie dzieci 5-letnich rocznym obowiązkowym
wychowaniem przedszkolnym lub teŜ przyznanie
tym dzieciom prawa do rocznego wychowania
przedszkolnego; gminy byłyby zobowiązane do
zapewnienia realizacji tego uprawnienia.
Decyzja o obniŜeniu wieku rozpoczęcia obowiązku
szkolnego do 6 lat – te właśnie działania przyjmuje
się w strategii (wdroŜenie wcześniejszego
obowiązku szkolnego podzielono na etapy, ze
względu na skumulowanie się dwóch roczników: 6-
i 7-latków
).
Strategia Rozwoju Edukacji
w latach 2007-2013
Programu operacyjny ,,Wykształcenie
i kompetencje”
Narodowy plan rozwoju 2007-2013
Cele działań:
zwiększenie liczby dzieci objętych edukacją
przedszkolną
zapewnienie wysokiej jakości edukacji wspierającej
indywidualny rozwój dzieci i ich przygotowanie do
nauki szkolnej
przekonanie społeczeństwa o znaczeniu edukacji
przedszkolnej dla edukacyjnego i społecznego rozwoju
dziecka
Zakres działań:
upowszechnienie edukacji przedszkolnej (takŜe jej
alternatywnych form) i wzmocnienie edukacji wczesnoszkolnej,
w tym między innymi: szkolenie kadry, wyposaŜenie, wymiana
doświadczeń, dowóz dzieci
promowanie innowacyjnych rozwiązań organizacyjnych
i metodologicznych
prowadzenie działań o charakterze informacyjno- promocyjnym
wskazujących korzyści uczestnictwa dzieci w edukacji
przedszkolnej, adresowanych w szczególności do środowisk
o najniŜszym wskaźniku upowszechnienia edukacji
przedszkolnej
Programu operacyjny ,,Wykształcenie
i kompetencje”
Narodowy plan rozwoju 2007-2013
Oczekiwane rezultaty
zapewnienie dzieciom w wieku 3-5 lat moŜliwości
uczestnictwa w edukacji przedszkolnej
przygotowanie warunków wprowadzenia
obowiązku edukacji przedszkolnej 5-latków
zapewnienie łagodnego przejścia dzieci z edukacji
przedszkolnej do edukacji szkolnej
podniesienie świadomości społecznej dotyczącej
wagi wczesnej edukacji w rozwoju dziecka
zwiększenie aktywności podmiotów
odpowiedzialnych za prowadzenie edukacji
przedszkolnej
skuteczne wyrównywanie szans edukacyjnych
dzieci i młodzieŜy pochodzących z róŜnych
środowisk i przeciwdziałanie zjawiskom segregacji
uczniów w szkole, w miejscu zamieszkania,
w zaleŜności od statusu rodziny i dotychczasowych
osiągnięć
Oczekiwane rezultaty
6
„
państwa członkowskie powinny więcej
inwestować w kształcenie przedszkolne jako
skuteczny sposób tworzenia podstaw dla
dalszego uczenia się, zapobiegania
porzucaniu nauki, poprawy wyników
równego dostępu i ogólnych poziomów
umiejętności”
Postulaty UE