Sprzedawca_522[01].O1.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Prawna ochrona pracy. Prawa i obowiązki pracodawcy i pracownika

w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy
4.1.1. Materiał nauczania
4.1.2. Pytania sprawdzające
4.1.3. Ćwiczenia
4.1.4. Sprawdzian postępów

6
6
9

10
11

4.2. Czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy. Środki ochrony

indywidualnej
4.2.1. Materiał nauczania
4.2.2. Pytania sprawdzające
4.2.3. Ćwiczenia
4.2.4. Sprawdzian postępów

12
12
15
16
17

4.3. ZagroŜenia poŜarem. Zasady ochrony przeciwpoŜarowej

4.3.1. Materiał nauczania
4.3.2. Pytania sprawdzające
4.3.3. Ćwiczenia
4.3.4. Sprawdzian postępów

18
18
21
22
23

4.4. Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz

udzielania pierwszej pomocy w stanach zagroŜenia zdrowia i Ŝycia
4.4.1. Materiał nauczania
4.4.2. Pytania sprawdzające
4.4.3. Ćwiczenia
4.4.4. Sprawdzian postępów

24
24
27
27
28

4.5. Wymagania ergonomii w środowisku pracy sprzedawcy

4.5.1. Materiał nauczania
4.5.2. Pytania sprawdzające
4.5.3. Ćwiczenia
4.5.4. Sprawdzian postępów

29
29
31
31
32

4.6. Zasady ochrony środowiska

4.6.1. Materiał nauczania
4.6.2. Pytania sprawdzające
4.6.3. Ćwiczenia
4.6.4. Sprawdzian postępów

33
33
34
34
35

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o prawach i obowiązkach

pracodawcy i pracownika, bezpieczeństwie, higienie, ochronie przeciwpoŜarowej i ochronie
ś

rodowiska, środkach ochrony indywidualnej, czynnikach szkodliwych w środowisku pracy,

zasadach kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz wymaganiach
ergonomii w środowisku pracy sprzedawcy.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

–

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

–

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki
modułowej,

–

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

–

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów,

–

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

–

literaturę.

Schemat układu jednostek modułowych

522[01].O1

Podstawy działalności usługowej

522[01].O1.01

Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy

522[01].O1.02

Przygotowanie do zatrudnienia

522[01].O1.03

Nawiązywanie kontaktów międzyludzkich

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−−−−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−−−−

posługiwać się bezpiecznie podstawowymi narzędziami, przyrządami i urządzeniami
stosowanymi w środowisku Ŝycia ucznia,

−

organizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy oraz
ochrony przeciwpoŜarowej i ochrony środowiska,

−−−−

oceniać własne moŜliwości sprostania wymaganiom stanowiska pracy i wybranego
zawodu,

−−−−

rozpoznawać podstawowe akty prawne,

−−−−

uczestniczyć w dyskusji i prezentacji,

−−−−

współpracować w grupie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

zinterpretować podstawowe przepisy prawa dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy,

−

określić podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie zapewnienia bezpiecznych
i higienicznych warunków pracy,

−

określić prawa i obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,

−

zorganizować bezpieczne i ergonomiczne stanowisko pracy,

−

dobrać i zastosować odzieŜ ochronną oraz środki ochrony indywidualnej w zaleŜności od
rodzaju wykonywanych prac,

−

rozpoznać źródła i czynniki szkodliwe w środowisku pracy,

−

zabezpieczyć się przed czynnikami szkodliwymi w pracy,

−

podjąć działania w przypadku zagroŜenia poŜarowego zgodnie z instrukcją
przeciwpoŜarową,

−

zastosować podręczny sprzęt oraz środki gaśnicze, zgodnie z zasadami ochrony
przeciwpoŜarowej,

−

przewidzieć i zapobiec zagroŜeniom zdrowia i Ŝycia w miejscu pracy,

−

zastosować procedury udzielania pierwszej pomocy w stanach zagroŜenia zdrowia
i Ŝycia,

−

zastosować zasady ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Prawna ochrona pracy. Prawa i obowiązki pracodawcy

i pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

4.1.1. Materiał nauczania

Źródła prawa pracy. Podstawowe zasady prawa pracy

NajwaŜniejszym źródłem prawa pracy jest kodeks pracy uchwalony przez Sejm ustawą

z dnia 26 czerwca 1974 r., wielokrotnie nowelizowany (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 21,
poz. 94 z późn. zm.). Kodeks pracy normuje podstawowe dziedziny stosunków stanowiących
przedmiot prawa pracy, a mianowicie sferę stosunków pracy.

Art. 1 k.p. stwierdza, iŜ kodeks „określa prawa i obowiązki pracowników

i pracodawców”. Całość tych praw i obowiązków składa się na treść stosunku pracy.

Kodeks reguluje w miarę wyczerpująco problematykę umowy o pracę (m.in. nawiązanie,

rozwiązanie,  wygaśnięcie  umowy  o  pracę,  wynagrodzenie  za  pracę,  czas  pracy,  urlopy,
odpowiedzialność materialną i porządkową), a ponadto ustala hierarchię źródeł prawa pracy.
Zgodnie z art. 9 k.p. „ilekroć w kodeksie pracy jest mowa o prawie pracy, rozumie się przez to
przepisy  kodeksu  pracy  oraz  przepisy  innych  ustaw  i  aktów  wykonawczych,  określających
prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, a takŜe postanowienia układów zbiorowych
pracy  i  innych  opartych  na  ustawie  porozumień  zbiorowych,  regulaminów  i  statutów
określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy”.

Szczególne miejsce wśród źródeł prawa pracy zajmują układy zbiorowe pracy, które

w odróŜnieniu od innych źródeł prawa, kształtowanych jednostronnie przez odpowiednie
organy państwa, są źródłami prawa kształtowanymi wolą stron stosunku pracy, a więc przez
pracowników reprezentowanych przez związki zawodowe i pracodawców.

Innym, waŜnym źródłem prawa pracy o charakterze wewnątrzzakładowym jest regulamin

pracy, który ustala – według ustawowego określenia „organizację i porządek pracy w procesie
pracy oraz związane z tym prawa i obowiązki pracodawcy i pracowników (art. 104 § 1 k.p.),
jak równieŜ zawiera informacje dotyczące obowiązków w zakresie bezpieczeństwa i higieny
pracy i przeciwpoŜarowych oraz informacje o karach stosowanych z tytułu odpowiedzialności
porządkowej pracowników.

Zasady prawa pracy

Powszechnie przyjmuje się, Ŝe zasady prawa, to normy prawne o fundamentalnym

znaczeniu  dla  określonej  gałęzi  prawa,  wyróŜnione  spośród  całości  norm  prawnych,  według
określonych  kryteriów  nadrzędności  jednych  norm  nad  drugimi.  Zasady  prawa  pracy  od
innych  norm  róŜnią  się  większą  ogólnikowością  i  tym,  Ŝe  mają  znaczenie  podstawowe
w systemie  prawa  pracy,  dlatego  teŜ  twórcy  kodeksu  pracy  zamieścili  je  na  początku,
w rozdziale

działu

pierwszego

pod

nazwą

„Podstawowe

zasady

prawa

pracy”

(art.

10–18

k.p.).

Normy zamieszczone w tym rozdziale określają najwaŜniejsze, kluczowe prawa pracownika
i obowiązki pracodawcy. W ramach katalogu podstawowych zasad prawa pracy wyróŜniamy
następujące zasady:

−

wolności pracy,

−

swobody nawiązania stosunku pracy,

−

ochrony dóbr osobistych pracownika,

−

równości prawa pracowników,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

zakazu dyskryminacji w stosunku pracy,

−

odpłatności za pracę,

−

prawa do wypoczynku,

−

prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy,

−

zaspokojenia potrzeb socjalno-bytowych pracowników,

−

ułatwiania podnoszenia kwalifikacji pracowników.

Prawna ochrona pracy

Ochrona pracy w znaczeniu prawnym jest to ogół norm prawnych ustanowionych w celu

zabezpieczenia pracowników przed utratą Ŝycia w związku z pracą oraz wyłączenie bądź
zmniejszenie niekorzystnego wpływu pracy na jego zdrowie zarówno fizyczne, jak
i psychiczne.

W zakresie tego pojęcia wchodzą normy zawarte w przepisach określających:

wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach,

skutki niedopełnienia tych wymagań,

organizacje i tryb postępowania organów nadzoru nad warunkami pracy (organów
inspekcji pracy).
Pojęcie ochrony pracy obejmuje równieŜ postępowanie zgodne z tzw. zasadami

bezpieczeństwa i higieny pracy. Są to reguły oparte na doświadczeniu Ŝyciowym
udzielającego człowiekowi wskazań, jak unikać niebezpieczeństw w konkretnych sytuacjach.

Ze względu na zakres regulacji prawnych moŜemy rozróŜnić:

powszechną ochronę pracy dotyczącą ogółu pracowników. Regulacje dotyczące tej
ochrony zawarte są w dziale dziesiątym kodeksu pracy, zatytułowanym „Bezpieczeństwo
i higiena pracy” (art. 207–237) oraz normy prawne zawarte w rozporządzeniu
wykonawczym do tych przepisów,

szczególną ochronę pracy odnoszącą się do pracowników młodocianych i kobiet.
Szczególna ochrona pracy wspomnianych grup opiera się na przepisach zawartych
w dziale

ósmym

kodeksu

pracy

–

„Uprawnienia

pracowników

związane

z rodzicielstwem” (art. 176–189) oraz w dziale dziewiątym tegoŜ kodeksu
zatytułowanym „Zatrudnienie młodocianych” (art. 190–206).

Podstawowe obowiązki pracodawcy

Obowiązek zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy

nałoŜył na pracodawców art. 66 Konstytucji RP z 1997 r.

Podstawową powinnością pracodawcy jest ochrona Ŝycia i zdrowia pracowników, co

kodeks najczęściej określa jako zapewnienie bezpieczeństwa i higieny pracy. Realizacja tego
obowiązku następuje poprzez zapewnienie przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa
i higieny pracy, co dotyczy w szczególności:
1)

organizowania pracy,

dbania o techniczne środki zabezpieczenia bezpieczeństwa i higieny pracy,

egzekwowania znajomości i przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przez
pracowników.
W celu zapoznania pracowników z dotyczącymi ich obowiązkami z zakresu

bezpieczeństwa i higieny pracy i ochrony przeciwpoŜarowej, kodeks zobowiązał pracodawcę
do umieszczenia ich wykazu w regulaminie pracy (art. 104 §1 pkt 8).

Oprócz ogólnego obowiązku ochrony Ŝycia i zdrowia pracowników kodeks pracy

i przepisy wykonawcze, zwłaszcza rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26
września 1997 r. o ogólnych przepisach bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r.
Nr

168, poz. 1647) ustanawiają szereg szczególnych obowiązków z tego zakresu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Prawa i obowiązki pracowników w zakresie ochrony pracy

JeŜeli warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy,

pracownik moŜe powstrzymać się od wykonywania pracy zagraŜającej bezpośrednio jego
Ŝ

yciu i zdrowiu lub Ŝyciu i zdrowiu innych osób, zawiadamiając o tym niezwłocznie

przełoŜonego (art. 210 k.p.). W razie zagroŜenia pracownik ma takŜe prawo oddalić się
z miejsca pracy. Za czas powstrzymywania się od wykonywania pracy, pracownik zachowuje
prawo do wynagrodzenia.

W przypadku wykonywania pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej

(wykaz takich prac zawiera rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja
1996 r. w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej –
Dz. U. Nr 62, poz. 287), pracownik moŜe powstrzymać się od wykonywania pracy, jeŜeli jego
stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy.

KaŜdy pracownik jest nie tylko uprawniony do ochrony Ŝycia i zdrowia w procesie pracy,

lecz równieŜ zobowiązany do przestrzegania przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny
pracy.

Zakres obowiązków pracownika określony został w art. 211 k.p. Zgodnie z tym

przepisem pracownik jest obowiązany w szczególności:

−

znać przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, brać udział w szkoleniu
i instruktaŜu z tego zakresu oraz poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym,

−

wykonywać pracę w sposób zgodny z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny
pracy oraz stosować się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek
przełoŜonych,

−

dbać o naleŜyty stan maszyn, urządzeń i sprzętu oraz o porządek i ład w miejscu pracy,

−

stosować środki ochrony zbiorowej, a takŜe uŜywać przydzielonych środków ochrony
indywidualnej oraz odzieŜy i obuwia roboczego, zgodnie z ich przeznaczeniem,

−

poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom
lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich,

−

niezwłocznie zawiadomić przełoŜonego o zauwaŜonym w zakładzie pracy wypadku albo
zagroŜeniu Ŝycia lub zdrowia ludzkiego oraz ostrzec współpracowników, a takŜe inne
osoby znajdujące się w rejonie zagroŜenia, o groŜącym im niebezpieczeństwie,

−

współdziałać z pracodawcą i przełoŜonym w wypełnianiu obowiązków dotyczących
bezpieczeństwa i higieny pracy.

Profilaktyczna ochrona zdrowia

Osobna część przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczy profilaktycznej ochrony

zdrowia. Zgodnie z nimi pracownik powinien być poddany wstępnym i okresowym badaniom
lekarskim, a dodatkowo takŜe niekiedy badaniom kontrolnym (w razie niezdolności do pracy
trwającej dłuŜej niŜ 30 dni). Wszystkie te badania są odbywane na koszt pracodawcy. Badania
okresowe i kontrolne powinny być w miarę moŜliwości przeprowadzone w godzinach pracy
z

zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Ponadto pracodawca powinien stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym

innym chorobom związanym z pracą. W razie stwierdzenia objawów takiej choroby

powinien on przenieść pracownika do innej pracy, wypłacając mu dodatek wyrównawczy
przez okres sześciu miesięcy. Dotyczy to takŜe pracownika, który stał się niezdolny do
wykonywania

dotychczasowej pracy wskutek choroby zawodowej lub wypadku przy pracy

i nie nabył prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Ponadto pracodawca obowiązany jest:

−

informować pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąŜe się z wykonywaną pracą
oraz o zasadach ochrony przed zagroŜeniami,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom związanym
z wykonywaną pracą.

Szkolenia pracowników

Pracodawca obowiązany jest do szkolenia pracowników. Przepisy w tym zakresie zawarte

są w rozdziale VIII działu X kodeksu pracy zatytułowanym „Szkolenia”. Zgodnie z nimi:

−

Pracownika nie wolno dopuścić do pracy, do której wykonywania nie ma wymaganych
kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a takŜe dostatecznej znajomości przepisów
oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

−

Pracodawca jest obowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie
bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie
okresowych szkoleń w tym zakresie.
Szkolenie z bezpieczeństwa i higieny pracy jest prowadzone jako:

−

szkolenie wstępne ogólne, zwane instruktaŜem ogólnym, prowadzone przez pracowników
słuŜby bhp lub pracodawcę albo osobę wyznaczoną i dotyczące zaznajomienia
z przepisami – dla wszystkich nowo zatrudnionych pracowników oraz studentów
odbywających praktyki i uczniów szkół zawodowych – w wymiarze 3 h,

−

szkolenie  wstępne  na  stanowisku  pracy,  zwane  instruktaŜem  stanowiskowym,
prowadzone  przez  osobę  kierującą  pracownikami,  wyznaczoną  przez  pracodawcę,
posiadającą odpowiednie kwalifikacje oraz przeszkolenie w zakresie metod prowadzenia
instruktaŜu  i dotyczące  zagroŜeń  na  konkretnych  stanowiskach  pracy  oraz  sposobów
ochrony  przed  zagroŜeniami  i  metodami  bezpieczeństwa  na  tym  stanowisku  dla
pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych, pracowników przenoszonych
na  te  stanowiska,  uczniów  odbywających  praktyczną  naukę  zawodu  i  studentów
odbywających praktyki – w wymiarze minimum 8 h,

−

szkolenie okresowe (doskonalenie) obejmujące aktualizację i ugruntowanie wiadomości
i umiejętności w dziedzinie bhp, dla osób objętych szkoleniem podstawowym w zakresie
bezpieczeństwa i higieny pracy, zatrudnionych na stanowiskach robotniczych nie rzadziej
niŜ raz na 3 lata (przy pracach niebezpiecznych – co 1 rok) oraz dla pozostałych osób –
nie rzadziej niŜ raz na 6 lat.
Szkolenia te mogą być prowadzone w formie: instruktaŜu, seminarium, kursu lub

samokształcenia kierowanego. Szkolenie wstępne przeprowadza się według programów
opracowanych dla poszczególnych stanowisk (zawodów).

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie znasz podstawowe źródło wiedzy z zakresu prawa pracy?

Jakie znasz najwaŜniejsze zasady prawa pracy?

Jakie obowiązki ma pracownik według ustaleń Kodeksu Pracy?

Jakie są obowiązki pracodawcy?

Jakie są obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy?

Kto ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy
i kto ma chronić zdrowie i Ŝycie pracowników?

Jakie znasz rodzaje profilaktycznych badań lekarskich?

Kto ma obowiązek, w świetle obowiązujących przepisów, przeszkolić pracowników
w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy?

Jakiego rodzaju mogą być szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Do przedstawionego w tabeli zestawienia obowiązków pracodawcy dopisz obowiązki

pracownika.

Pracodawca jest obowiązany

Pracownik jest obowiązany

Organizować

pracę

sposób

zapewniający

bezpieczne i higieniczne warunki pracy.

Dbać o sprawność środków ochrony indywidualnej
oraz ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem.

Zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie
bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem
go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń
w tym zakresie

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać w Kodeksie Pracy przepisy dotyczące obowiązków pracownika i pracodawcy,

przeanalizować obowiązki pracodawcy i pracownika,

dokonać porównania obowiązków pracodawcy i pracownika,

wpisać do tabeli właściwe określenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z rozdziałem 6,

−

Kodeks Pracy.

Ćwiczenie 2

Razem z kolegą/koleŜanką opracuj regulamin dla pracownika na podstawie Kodeksu

Pracy art. 108 dotyczącego odpowiedzialności porządkowej pracowników.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować zapisy w Kodeksie Pracy dotyczące odpowiedzialności porządkowej
pracownika,

wybrać informacje potrzebne do opracowania regulaminu,

opracować regulamin,

zaprezentować efekty pracy na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura zgodna z rozdziałem 6,

−

Kodeks Pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

określić źródła prawa pracy obowiązujące w Polsce?

określić podstawowe zasady prawa pracy?

scharakteryzować obowiązki pracownika w dziedzinie bezpieczeństwa

i higieny pracy?

określić jakie podstawowe obowiązki ma pracodawca w dziedzinie

bezpieczeństwa i higieny pracy?

określić rodzaje profilaktycznych badań lekarskich?

określić jak ma przebiegać szkolenie pracownika w zakresie

bezpieczeństwa i higieny pracy?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy. Środki

ochrony indywidualnej

4.2.1. Materiał nauczania

Niebezpiecznymi czynnikami w środowisku pracy nazywamy czynniki, które mogą

spowodować utratę zdrowia lub Ŝycia człowieka w przypadku kolizyjnego zetknięcia się
z nimi.

Do czynników szkodliwych i uciąŜliwych w środowisku pracy zaliczamy: czynniki

biologiczne, chemiczne, fizyczne i psychofizyczne.
1.

Czynniki  biologiczne  to:  zwierzęta  hodowlane,  choroby  wywoływane  przez  bakterie
i wirusy (gruźlica, salmonelloza, czerwonka, borelioza, wścieklizna), choroby inwazyjne,
choroby  pasoŜytnicze  wywołane  przez  pierwotniaki,  nicienie,  tasiemce,  grzyby.
Organizmy Ŝywe (zwierzęta hodowlane, drobnoustroje), produkty ich przemiany materii,
martwe  szczątki  roślinne  i  zwierzęce  występujące  w  środowisku  pracy  mogą  być
przyczyną  wypadku,  spowodować  pogorszenie  stanu  zdrowia  pracownika,  a  takŜe
choroby zawodowe.

Czynniki  chemiczne  to  czynniki  niebezpieczne  powodujące  urazy  i  czynniki  szkodliwe,
które prowadzą lub mogą prowadzić do schorzenia. W zaleŜności od rodzaju działania na
organizm  człowieka  czynniki  chemiczne  mogą  być:  toksyczne,  draŜniące,  uczulające,
rakotwórcze.  Czynniki  chemiczne  mogą  być  wchłaniane  przez  drogi  oddechowe,  skórę
i błony śluzowe oraz przewód pokarmowy.
ZagroŜenie  ze  strony  czynników  chemicznych  w  środowisku  pracy  stanowi  jeden
z najistotniejszych problemów w wielu zakładach pracy. Czynniki chemiczne, na których
działanie  naraŜeni  są  pracownicy,  dzieli  się  na  trzy  grupy:  aerozole,  pyły  oraz  gazy.
Negatywne  oddziaływanie  szkodliwych  czynników  chemicznych  na  człowieka
w środowisku pracy objawia się przede wszystkim:
–

zwiększeniem poziomu zmęczenia fizycznego i psychicznego,

–

podraŜnieniem i stanem zapalnym dróg oddechowych,

–

zwiększeniem zagroŜenia wypadkowego przy pracy,

–

chorobami nowotworowymi [1, s. 89–90].

Do grupy czynników fizycznych środowiska pracy zalicza się: mikroklimat, hałas,
drgania i oświetlenie.

Mikroklimat to zespół cech powietrza w pomieszczeniach pracy i na stanowiskach

pracy, na który składają się: temperatura powietrza (temperatura wokół ciała ludzkiego),
wilgotność powietrza (ilość pary wodnej zawartej w powietrzu), ruch powietrza
(prędkość przepływu powietrza), ciśnienie powietrza oraz promieniowanie cieplne.

Hałas to kaŜdy dźwięk, który moŜe spowodować utratę słuchu lub moŜe być

szkodliwy dla zdrowia, lub niebezpieczny z innych względów. Hałas jest to dźwięk
zakłócający komfort, nieprzyjemny i niepoŜądany, który działa na narządy słuchu oraz
inne narządy człowieka.

Drgania mechaniczne to zespół zjawisk występujących na stanowiskach pracy, które

polegają  na  przekazywaniu  energii  ze  źródła  drgań  do  organizmu  człowieka  poprzez
określone części ciała w czasie wykonywania czynności zawodowych. Drgania, na które
naraŜeni mogą być pracownicy w środowisku pracy, dzieli się z uwagi na czas ich trwania
na  wstrząsy  oraz  drgania  ciągłe.  Natomiast  ze  względu  na  sposób  oddziaływania  na
organizm  człowieka,  dzieli  się  je  na  drgania:  o  działaniu  ogólnym  oraz  miejscowe,
działające na organizm człowieka przez kończyny górne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Oświetlenie jest to efekt padania światła na dany obiekt. WyróŜniamy dwa rodzaje

oświetlenia pomieszczeń i stanowisk pracy: naturalne (słoneczne) oraz sztuczne
(ze sztucznych źródeł światła).

Nieodpowiednie

parametry

poszczególnych

czynników

fizycznych

w pomieszczeniach  pracy  wpływają  niekorzystnie  na  organizm  człowieka.  Wysoka
temperatura  powietrza  powoduje  wzrost  temperatury  ciała,  przyspieszoną  akcję  serca,
senność,  odwodnienie,  poparzenie,  udar  cieplny,  zmniejszenie  wydajności  pracy,  wzrost
liczby pomyłek i błędów oraz zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia wypadku przy
pracy.

Wysoka wilgotność powietrza moŜe spowodować spadek poziomu koncentracji

pracownika, natomiast zbyt niska wilgotność powietrza powoduje wysychanie śluzówek.
Praca  w  pomieszczeniach,  w  których  ma  miejsce  szybki  ruch  powietrza,  moŜe
powodować  bóle  mięśni.  Niewłaściwe  oświetlenie  miejsca  pracy  powoduje  zmęczenie
oczu,  bóle  głowy,  zmiany  w  systemie  nerwowym,  ogólne  zmęczenie  fizyczne,
psychiczne,  obniŜenie  wydajności  i  jakości  pracy.  Hałas  w  środowisku  pracy  powoduje
wydłuŜenie  czasu  reakcji  wzrokowej,  spadek  sprawności  narządów  słuchu,  zaburzenie
układu  krąŜenia,  obniŜenie  wydajności  pracy,  wzrost  prawdopodobieństwa  wystąpienia
wypadku  przy  pracy,  a  takŜe  moŜliwość  nieodwracalnego  uszkodzenia  narządu  słuchu
[1, 87–89].

Czynniki psychofizyczne to obciąŜenie fizyczne, statyczne i dynamiczne oraz obciąŜenie
nerwowo-psychiczne.  Czynniki  psychofizyczne  nazywane  są  równieŜ  czynnikami
uciąŜliwymi,  gdyŜ  powodują  zmęczenie,  które  często  prowadzi  do  wyraźnego  spadku
wydajności  pracy.  Mogą  być  teŜ  przyczyną  wypadków  przy  pracy,  a  nawet  chorób
zawodowych.
ZagroŜenia  występujące  w  procesach  pracy  są  zwiększane  przy  pracach  szczególnie

niebezpiecznych. Prace szczególnie niebezpieczne to takie prace, przy wykonywaniu, których
występuje zwiększone zagroŜenie Ŝycia lub zdrowia pracownika, albo prace wykonywane
w trudnych warunkach, uznane przez pracodawcę jako szczególnie niebezpieczne.

Pracodawca ustala i aktualizuje wykaz prac szczególnie niebezpiecznych, występujących

w zakładach pracy. Prace te powinny mieć zapewniony bezpośredni nadzór, odpowiednie
ś

rodki zabezpieczające i instruktaŜ pracowników.

Do prac szczególnie niebezpiecznych naleŜą:

−

prace przy uŜyciu materiałów niebezpiecznych,

−

prace na wysokości,

−

prace budowlane, rozbiórkowe, remontowe,

−

prace w zbiornikach, kanałach i innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych.
Prace przy uŜyciu materiałów niebezpiecznych obejmują zadania wykonywane

z substancjami  i  preparatami  chemicznymi  jak  teŜ  materiałami,  półfabrykatami  i  wyrobami
gotowymi  o  właściwościach  fizycznych,  chemicznych  biologicznych  zagraŜających  zdrowiu
i bezpieczeństwu  pracowników.  Pracodawca  jest  obowiązany  informować  pracowników
o zwiększonym  ryzyku  i  sposobie  bezpiecznego  ich  stosowania  oraz  postępowania  z  nimi
w sytuacjach  awaryjnych.  Materiały  niebezpieczne  naleŜy  przechowywać  w  opakowaniach
i miejscach przeznaczonych do tego celu i odpowiednio oznakowanych. W czasie transportu,
składowania  i  stosowania  materiałów  niebezpiecznych  naleŜy  stosować  odpowiednie  środki
ochrony zbiorowej i indywidualnej oraz przestrzegać przepisów w tym zakresie.

Prace na wysokości są wykonywane na wysokości, co najmniej 1 m nad poziomem ziemi

lub podłogi, z wyjątkiem przypadków, gdy powierzchnia, na której pracują robotnicy, jest
osłonięta ze wszystkich stron do wysokości, co najmniej 1,5 m pełnymi ścianami lub
wyposaŜona w inne stałe konstrukcje chroniące. Prace na wysokości prowadzone niezgodnie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z przepisami bezpieczeństwa pracy są przyczyną wypadków, z których najczęstszymi są
upadki z wysokości oraz upadki do zagłębień.

Prace w zbiornikach, kanałach i innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych,

mogą być wykonywane jedynie na podstawie pisemnego pozwolenia wydanego w trybie
ustalonym przez pracodawcę. Prace te muszą mieć zapewniony stały nadzór i być tak
przygotowane organizacyjnie oraz technicznie, aby zapewniały bezpieczeństwo pracownikom
podczas wykonywania pracy. Szczegółowe wymagania są ustalone w przepisach.

Środki ochrony indywidualnej

rodki ochrony indywidualnej to urządzenia lub wyposaŜenie przeznaczone do noszenia

bądź trzymania przez pracownika w celu ochrony przed jednym lub większą liczbą zagroŜeń,
które mogą mieć wpływ na jego zdrowie lub bezpieczeństwo pracy.

Pracodawca obowiązany jest dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie środki ochrony

indywidualnej, zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia
czynników występujących w środowisku pracy oraz informować go o sposobach posługiwania
się tymi środkami (art. 237 Kodeksu Pracy).

rodki ochrony indywidualnej powinny:

−−−−

być dobrane odpowiednio do istniejącego zagroŜenia,

−−−−

uwzględniać warunki istniejące w danym miejscu pracy,

−−−−

uwzględniać wymagania ergonomii oraz stan zdrowia pracownika,

−−−−

być przeznaczone do osobistego uŜytku.
Ś

rodki ochrony indywidualnej muszą posiadać certyfikat znaku bezpieczeństwa.

Producent,  importer,  dystrybutor  lub  inny  dostawca  środków  ochrony  indywidualnej  jest
obowiązany  wydać  deklarację  zgodności  tych  wyrobów  z  normami  oraz  wymaganiami
określonymi  właściwymi  przepisami.  Środki  ochrony  indywidualnej  stanowią  własność
pracodawcy.

Klasyfikacja środków ochrony indywidualnej

Według Polskiej Normy PN-Z-08053:1988 środki ochrony indywidualnej dzieli się, pod

względem ich ogólnego przeznaczenia na dziewięć grup oznaczonych odpowiednimi
symbolami:
U – odzieŜ ochronną (płaszcze, kurtki, fartuchy, kamizelki, bluzy, czapki, berety, chustki),
N – środki ochrony kończyn dolnych (buty, trzewiki, getry),
R – środki ochrony kończyn górnych (rękawice, ochraniacze palców, ochraniacze dłoni),
G – środki ochrony głowy (hełmy ochronne),
T – środki ochrony oczu i twarzy (okulary, gogle, tarcze ochronne, osłony twarzy),
S – środki ochrony słuchu (wkładki i nauszniki przeciwhałasowe, hełmy),
D – środki ochrony układu oddechowego (półmaski, maski),
W – sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości (szelki bezpieczeństwa, linki,

amortyzatory),

C lub I – sprzęt izolujący cały organizm.

Poza środkami ochrony indywidualnej pracodawca dostarcza, na własny koszt, równieŜ

odzieŜ i obuwie robocze, które muszą spełniać wymagania Polskich Norm.

W zaleŜności od rodzaju czynnika szkodliwego stosuje się róŜne grupy środków ochrony

indywidualnej.

OdzieŜ ochronna – odzieŜ, która okrywa lub zastępuje odzieŜ osobistą i chroni

pracownika przed jednym lub wieloma zagroŜeniami.

rodki ochrony kończyn dolnych – obuwie ochronne – produkowane jest w szerokim

asortymencie i jest przeznaczone zwykle do ochrony przed kilkoma rodzajami zagroŜeń
jednocześnie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sprzęt ochrony głowy – przemysłowy hełm ochronny stanowi podstawowe

zabezpieczenie głowy pracownika przed uderzeniem na stanowisku pracy. Głównym
zadaniem hełmów jest ochrona przed uderzeniami spadających przedmiotów oraz
uderzeniami głową o wystające elementy konstrukcji stanowiska pracy.

Sprzęt ochrony twarzy i oczu – dowolna postać środka ochrony indywidualnej

osłaniającego oczy wraz z ich najbliŜszym otoczeniem oraz twarz lub jego część. Ze względu
na konstrukcję moŜna wyróŜnić:

−

okulary ochronne,

−

gogle ochronne,

−

osłony twarzy,

−

przyłbice spawalnicze,

−

tarcze spawalnicze.
Sprzęt ochrony układu oddechowego – sprzęt zapewniający dopływ czystego powietrza

do strefy oddychania. NaleŜy wyróŜnić dwie podstawowe grupy zagroŜeń dla układu
oddechowego:

−

zanieczyszczone powietrze (występowanie szkodliwych substancji w postaci: cząstek,
gazów, par),

−

niedobór tlenu (zawartość poniŜej 17%).
Sprzęt ochrony układu oddechowego moŜna podzielić na dwie grupy:

−

sprzęt oczyszczający (działający przez oczyszczenie powietrza): maski, półmaski, hełmy
powietrzne,

−

sprzęt izolujący (działający przez doprowadzenie powietrza lub tlenu ze źródła wolnego
od zanieczyszczeń).
Sprzęt ochrony słuchu – ochraniacze słuchu są najprostszym i najszybszym sposobem

ochrony narządu słuchu przed skutkami oddziaływania hałasu.

Sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości – pracownicy pracujący na stanowiskach

zagroŜonych upadkiem z wysokości, na których nie mogą być stosowane ochrony grupowe,
powinni być wyposaŜeni w indywidualne systemy chroniące przed upadkiem z wysokości.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co zaliczamy do czynników szkodliwych i uciąŜliwych w środowisku pracy?

Jakie są biologiczne czynniki niebezpieczne i szkodliwe występujące w środowisku
pracy?

Czym przejawia się negatywne oddziaływanie szkodliwych czynników chemicznych na
człowieka w środowisku pracy?

Jakie są fizyczne czynniki niebezpieczne i szkodliwe występujące w środowisku pracy?

Jaki wpływ na organizm człowieka mają nieodpowiednie parametry poszczególnych
czynników fizycznych?

Jakie prace naleŜą do szczególnie niebezpiecznych?

Jak naleŜy przechowywać materiały niebezpieczne?

Co to są środki ochrony indywidualnej?

Jakie wymagania powinny spełniać środki ochrony indywidualnej?

10.

Na jakie grupy dzieli się środki ochrony indywidualnej?

11.

Co to są środki ochrony kończyn dolnych?

12.

Jakie zadania spełnia sprzęt ochrony głowy?

13.

Co zalicza się do sprzętu ochrony twarzy i oczu?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wpisz w odpowiednie miejsce w tabeli objawy chorobowe wywoływane przez pyły,

rodki chemiczne i biologiczne.

Czynniki

Objawy chorobowe

Pyły

rodki chemiczne

rodki biologiczne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować objawy chorobowe powodowane przez działanie pyłów, środków
chemicznych i biologicznych,

zakwalifikować wymienione objawy chorobowe do odpowiednich czynników,

zaprezentować pracę na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

przybory do pisania,

−−−−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

Ćwiczenie 2

Wpisz w odpowiednie miejsce w tabeli wymienione poniŜej czynniki uciąŜliwe,

szkodliwe i niebezpieczne występujące w środowisku pracy:

hałas, zwierzęta hodowlane, obciąŜenia emocjonalne, czynniki rakotwórcze, choroby

pasoŜytnicze, pyły, bakterie i wirusy, czynniki toksyczne, promieniowanie, czynniki
uczulające, czynniki draŜniące.

Czynniki

Rodzaj czynnika

Biologiczne

Chemiczne

Fizyczne

Psychofizyczne

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować czynniki mające wpływ na pracę,

zakwalifikować wymienione czynniki do odpowiednich kategorii,

zaprezentować pracę na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

przybory do pisania,

−−−−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Scharakteryzuj przykładowe stanowisko pracy i sporządź wykaz czynników szkodliwych,

uciąŜliwych i niebezpiecznych, które mogą wystąpić przy pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować rodzaje czynników szkodliwych, uciąŜliwych i niebezpiecznych,

wybrać czynniki, które występują na wybranym stanowisku pracy,

sporządzić notatkę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

przepisy dotyczące występowania czynników szkodliwych, uciąŜliwych i niebezpiecznych,

−−−−

przybory do pisania,

−−−−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wskazać, jakie zagroŜenia stwarzają dla organizmu człowieka pyły, środki
chemiczne i biologiczne?

określić czynniki szkodliwe i uciąŜliwe w miejscu pracy?

rozpoznać, czym przejawia się negatywne oddziaływanie szkodliwych
czynników chemicznych na człowieka w środowisku pracy?

określić biologiczne czynniki niebezpieczne i szkodliwe występujące
w środowisku pracy?

określić fizyczne czynniki niebezpieczne i szkodliwe występujące
w środowisku pracy?

scharakteryzować,

jaki

wpływ

organizm

człowieka

mają

nieodpowiednie parametry poszczególnych czynników fizycznych?

scharakteryzować sposób przechowywania materiałów niebezpiecznych
dla człowieka i otoczenia?

rozpoznać

wybrane

znaki

symbole

oznaczające

kategorie

bezpieczeństwa?

określić typowe objawy zatruć pyłami, środkami chemicznymi
i biologicznymi?

10)

podać definicję środków ochrony indywidualnej?

11)

określić

wymagania,

jakie

powinny

spełniać

rodki

ochrony

indywidualnej?

12)

wskazać, na jakie grupy dzieli się środki ochrony indywidualnej?

13)

rozpoznać środki ochrony kończyn dolnych?

14)

określić zadania, jakie spełnia sprzęt ochrony głowy?

15)

wskazać, co zalicza się do sprzętu ochrony twarzy i oczu?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. ZagroŜenia poŜarem. Zasady ochrony przeciwpoŜarowej

4.3.1. Materiał nauczania

Ochrona zdrowia i Ŝycia ludzkiego oraz dóbr materialnych przed poŜarami jest

obowiązkiem kaŜdego obywatela.

Zapewnienie ochrony przeciwpoŜarowej w zakładach pracy naleŜy do obowiązków

kierowników tych zakładów, a w szczególności:

−

zapewnienie warunków ochrony przeciwpoŜarowej w zakresie bezpieczeństwa osób
i ochrony mienia,

−

zapewnienie przestrzegania przeciwpoŜarowych wymagań budowlanych, instalacyjnych
i technologicznych oraz zapobieganie wszelkim zagroŜeniom w tym zakresie,

−

ustalenie  wymagań  przeciwpoŜarowych  w  dokumentacji  technicznej,  technologicznej
i remontowej,  w  szczególności  przez  określenie:  charakterystyki  zagroŜenia poŜarowego
występującego  w  procesach  technologicznych,  instalacjach  i  urządzeniach  w  czasie
ruchu,  obsługi  i  remontów,  sposobów  usuwania  zagroŜenia  poŜarowego  oraz
postępowania w razie poŜaru,

−

zaopatrzenie zakładów w urządzenia przeciwpoŜarowe,

−

zaznajomienie pracowników z przepisami przeciwpoŜarowymi oraz zapewnienie nadzoru
nad ich przestrzeganiem.
ZagroŜeniem poŜarowym nazywa się wszystkie czynniki i okoliczności, które stwarzają

sprzyjające warunki do powstania poŜaru i jego rozprzestrzenienia się, a takŜe tworzenia się
gazów i dymów trujących, zagraŜających Ŝyciu ludzi i zwierząt.

Przyczyny powstawania poŜarów

PoŜary stanowią jedną z najgroźniejszych klęsk Ŝywiołowych. Do najczęściej

występujących przyczyn poŜarów zaliczamy:
1)

wady, uszkodzenia i niewłaściwe uŜytkowanie instalacji elektrycznych,

duŜe nagromadzenie materiałów łatwopalnych,

występowanie procesu samonagrzewania się materiałów,

wadliwe działanie mechanizmów,

brak porządku i czystości,

nieostroŜność osób,

samozapalenie,

wyładowania atmosferyczne podczas burz,

podpalenie umyślne.

Tabela 1. Grupy poŜarów [opracowanie własne]

Grupa

poŜaru

Rodzaj palącego się materiału i sposób jego spalania

PoŜary ciał stałych pochodzenia organicznego, przy spalaniu, których, obok
innych zjawisk, powstaje zjawisko Ŝarzenia. Na przykład: drewno, papier,
węgiel, tworzywa sztuczne, tkaniny.

PoŜary cieczy palnych i substancji topiących się wskutek ciepła
wytwarzającego się przy poŜarze. Na przykład: benzyna, alkohole, aceton,
eter, oleje, lakiery, tłuszcze, parafina, stearyna, pak, smoła, naftalen.

PoŜary gazów: metan, acetylen, propan, wodór, gaz miejski.

PoŜary metali: magnez, sód, uran.

PoŜary instalacji i urządzeń elektrycznych, pojazdów samochodowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zapobieganie poŜarom

Ochrona przeciwpoŜarowa polega głownie na zapobieganiu poŜarom i ich

rozprzestrzenianiu się oraz na realizacji przedsięwzięć mających na celu ochronę Ŝycia,
zdrowia i mienia lub środowiska przed poŜarem. Znane są dwa sposoby walki z poŜarami:
1.

Obrona bierna (profilaktyka), czyli zapobieganie powstawaniu poŜarów, to:

−

przestrzeganie

zakazu

uŜywania

otwartego

ognia

palenie

tytoniu

w pomieszczeniach zagroŜonych,

−

utrzymywanie instalacji i urządzeń elektrycznych w naleŜytym stanie,

−

przechowywanie materiałów łatwopalnych i wybuchowych w odpowiednich
warunkach,

−

zapewnienie ochrony odgromowej,

−

przeszkolenia pracowników,

−

opracowanie instrukcji ochrony przeciwpoŜarowej i zapoznanie z nimi
zainteresowanych osób,

−

wyposaŜenie obiektów w sprzęt gaśniczy.

Obrona czynna, stosowana wówczas, gdy walczymy juŜ z powstałym poŜarem. Polega
na:

−

wykorzystywaniu urządzeń i środków gaśniczych,

−

skutecznym alarmowaniu ludzi i zapewnieniu dostępu do instalacji alarmowych
i telefonu,

−

ewakuacji ludzi,

−

dojazdu wozów straŜackich i dostępu do hydrantów.

Tabela 2. Wybrane znaki ochrony przeciwpoŜarowej [opracowanie własne]

Hydrant wewnętrzny

Gaśnica

Kierunek do miejsca rozmieszczenia sprzętu

poŜarniczego lub urządzenia ostrzegającego

Zestaw sprzętu poŜarowego

Drabina poŜarowa

Zasady postępowania w przypadku poŜaru:

−

naleŜy zachować spokój,

−

natychmiast zgłosić poŜar, podając dokładne dane o miejscu i rozmiarach poŜaru,

−

ostrzec innych pracowników przed poŜarem,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wyłączyć urządzenia wentylacyjne, transportowe i grzewcze, odciąć dopływ przewodów
rurowych, zamknąć główny dopływ gazu, w razie potrzeby wyłączyć spod napięcia
urządzenia elektryczne,

−

natychmiast opuścić obszary zagroŜone zgodnie z planem ewakuacji,

−

nie uŜywać wind,

−

naleŜy poruszać się w pozycji jak najbliŜej podłogi,

−

działać zgodnie z instrukcją przeciwpoŜarową,

−

ratowanie Ŝycia ludzi ma pierwszeństwo przed gaszeniem poŜaru,

−

nie naraŜając własnego bezpieczeństwa, uczestniczyć w działaniach ratowniczo-
gaśniczych aŜ do czasu przybycia straŜy poŜarnej.

Zasady postępowania w czasie gaszenia poŜaru:

−

odłączyć urządzenia odbiorcze elektryczności, zamknąć zawory gazowe, zamknąć okna
i drzwi, wyłączyć instalacje wentylacyjne i klimatyzacyjne,

−

gaśnicę uruchamiać dopiero przy źródle poŜaru,

−

ustawić się tyłem do kierunku wiatru,

−

zachować ostroŜność przy otwieraniu zamkniętych drzwi,

−

gaśnicę trzymać pionowo i gasić strumień skierowany od dołu do góry i od przodu do
tyłu,

−

nie rozpraszać płonących nieruchomych cieczy silnym strumieniem, lecz pokrywać
ognisko poŜaru gaszącym obłokiem (rozpylonym środkiem gaśniczym),

−

gasić ogień wyłącznie za pomocą przeznaczonego do tego celu podręcznego sprzętu
gaśniczego, uwzględniając przydatność środków gaśniczych i warunki ich zastosowania.

ZagroŜenia powstające podczas poŜaru:

−

brak tlenu,

−

wysoka temperatura,

−

gęsty dym utrudniający widoczność,

−

rące, draŜniące i trujące gazy lub pary (dwutlenek węgla, tlenek węgla, amoniak,

wodorotlenek, Ŝrące lub powodujące korozję pary kwasów, powstające w czasie spalania
tworzyw sztucznych).

Sprzęt oraz środki gaśnicze

Podręcznym sprzętem gaśniczym nazywa się przenośny sprzęt gaśniczy uruchamiany

ręcznie, słuŜący do zwalczania poŜaru w zarodku. Najprostszym sprzętem jest wiadro i łopata,
a najprostszymi środkami – woda i piasek. Sprzęt ten nie zawsze jednak wystarcza i dlatego
powinny być w pogotowiu lepsze, bardziej skuteczne środki gaśnicze, do których zaliczamy:
hydranty, hydronetki i gaśnice.

Hydranty słuŜą do poboru wody wyłącznie do celów gaśniczych. Instaluje się je

w miejscach łatwo dostępnych: na korytarzach, klatkach schodowych, przy wyjściu
z budynku. Hydranty najczęściej są zasilane wodą o wysokim ciśnieniu, takim, aby poŜar
moŜna gasić bezpośrednio po podłączeniu węŜa do hydrantu.

Hydronetki dzieli się na wodne i pianowe. Wodne słuŜą do gaszenia takich materiałów

jak:  drewno,  papier,  słoma,  tkaniny,  natomiast  pianowe  stosuje  się  najczęściej  do  gaszenia
cieczy  palnych.  UŜycie  hydronetki  wodnej  nie  wymaga  specjalnych  umiejętności:  strumień
wody  naleŜy  skierować  w  miejsce  ognia,  gasząc  od  góry  do  dołu  od  strony  zewnętrznej  ku
ś

rodkowi. UŜycie hydronetki pianowej wymaga wlania do zbiornika jednego słoika środka

pianotwórczego i wymieszania roztworu. Strumień kieruje się w miejsce ognia, pokrywając

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

paląca się płaszczyznę od strony zewnętrznej w kierunku do środka. Przy gaszeniu cieczy
palnych w zbiornikach strumień piany kieruje się na wewnętrzną ścianę zbiornika, tak, aby
piana spływała po ścianie na powierzchnię cieczy.

Gaśnice do gaszenia poŜarów dzieli się na: przenośne – wodne, pianowe, proszkowe

i śniegowe oraz agregaty: pianowy i proszkowy.

Tabela 3. Oznaczenie i moŜliwości wykorzystania gaśnic [opracowanie własne]

Rodzaje gaśnic

Oznaczenie

Wykorzystanie do

gaszenia

ZastrzeŜenia

gaśnice pianowe
gaśnice płynowe
gaśnice proszkowe ABC

ciał stałych pochodzenia
organicznego (drewno,
papier, węgiel)

wyłącznie do urządzeń nie
znajdujących się pod
napięciem

gaśnice proszkowe ABC
gaśnice proszkowe BC
gaśnice śniegowe

cieczy palnych
i substancji topiących się
pod wpływem ciepła
(benzyna, oleje, smoła)

gaśnice proszkowe ABC
gaśnice proszkowe BC

gazów (acetylen, metan,
wodór, propan)

gaśnice

proszkowe

z proszkiem gaszącym
metal

metali lekkich
(aluminium, sód, potas,
magnez)

gaśnice śniegowe
gaśnice proszkowe

poŜarów grupy ABC
i pojazdów
samochodowych

w obrębie urządzeń
elektrycznych pod
napięciem

Za nieprzestrzeganie zasad i przepisów bezpieczeństwa przeciwpoŜarowego, kaŜdy

pracownik jest odpowiedzialny osobiście. Sankcje karne są przewidziane zarówno ustawą
o ochronie przeciwpoŜarowej, Kodeksem Wykroczeń oraz Kodeksem Karnym.

Odpowiedzialność karna przewidziana Kodeksem Wykroczeń i Kodeksem Karnym

przewiduje kary aresztu lub grzywny między innymi za:

−

nieostroŜne obchodzenie się z ogniem,

−

eksploatowanie w sposób niewłaściwy urządzeń energetycznych lub pozostawianie ich
w stanie mogącym spowodować wybuch lub poŜar.
Odpowiedzialność słuŜbowa wynika z ogólnych postanowień prawa pracy, według

których zakład w razie naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków
pracowniczych moŜe rozwiązać bez wypowiedzenia umowę o pracę z winy pracownika.

Odpowiedzialność cywilna przewiduje naprawienie szkody. Dochodzenie roszczeń

odszkodowawczych  odbywa  się  w  postępowaniu  sądowym.  Zastosowanie  sankcji  karnych
moŜe  nastąpić  nie  tylko  w  wyniku  zaistniałej  szkody  lub  poŜaru,  lecz  równieŜ  w  wyniku
stwierdzonego  dopuszczenia  do  stanu,  jaki  sprzyja  lub  umoŜliwia  powstanie  poŜaru,  na
przykład  pozostawienie  urządzenia  grzewczego  w  miejscu  i  warunkach  sprzyjających
zapaleniu się obiektu.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie są obowiązki kierowników w zakresie ochrony przeciwpoŜarowej w zakładzie
pracy?

Jakie moŜna wskazać najczęściej spotykane przyczyny powstawania poŜarów?

Jakie znasz grupy poŜarów i rodzaje materiałów do nich zaliczane?

Jakie są zasady zapobiegania poŜarom?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Jakie są zasady postępowania w przypadku poŜaru?

Na czym polega obrona bierna i czynna ochrony przeciwpoŜarowej?

Jakie czynności naleŜy wykonywać w czasie zwalczania poŜaru?

Co zaliczamy do podręcznego sprzętu gaśniczego?

Jakie są rodzaje gaśnic?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj symulację polegającą na zastosowaniu podręcznego sprzętu i środków

gaśniczych do gaszenia poŜaru.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

dobrać odpowiedni sprzęt lub środek gaśniczy do określonego typu poŜaru,

przeanalizować sposób uŜycia danego sprzętu lub środka gaśniczego,

przeanalizować najczęściej popełniane błędy przy stosowaniu wyŜej wymienionych
ś

rodków,

zaprezentować inscenizację gaszenia poŜaru.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

szkolna instrukcja przeciwpoŜarowa,

–

ogólne przepisy ochrony przeciwpoŜarowej,

–

sprzęt i środki gaśnicze,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6.

Ćwiczenie 2

Zaplanuj i przeprowadź ewakuację osób z pracowni, w której się znajdujesz.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z drogą ewakuacyjną z pracowni do wyjścia ewakuacyjnego w szkole,

wykonać szkic drogi ewakuacyjnej,

zaplanować harmonogram działań i przydzielić osobom odpowiednie role,

przeprowadzić ewakuację,

dokonać analizy przeprowadzonej akcji.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

przepisy dotyczące ochrony przeciwpoŜarowej,

−−−−

przybory do pisania,

−−−−

plansze ze znakami informacyjnymi,

−−−−

plany ewakuacyjne,

−−−−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Zaprezentuj inscenizację gaszenia poŜaru w sklepie (uwzględniając wszystkie jego etapy),

w którym od włączonego urządzenia grzewczego zapaliły się towary znajdujące się w sklepie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować instrukcję przeciwpoŜarową,

zorganizować w grupie zespół do wykonania ćwiczenia,

zaprezentować inscenizację gaszenia poŜaru.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja przeciwpoŜarowa,

−

ogólne przepisy ochrony przeciwpoŜarowej,

−

gaśnica,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

określić obowiązki kierowników w zakresie ochrony przeciwpoŜarowej
w zakładzie pracy?

określić najczęstsze przyczyny powstawania poŜarów?

wyjaśnić zasady zapobiegania poŜarom?

scharakteryzować bierną i czynną ochronę przeciwpoŜarową?

określić rodzaje gaśnic?

określić zastosowanie poszczególnych rodzajów gaśnic?

ustalić działania w przypadku zagroŜenia poŜarowego, zgodnie
z instrukcją przeciwpoŜarową?

zastosować podręczny sprzęt oraz środki gaśnicze zgodnie z zasadami
ochrony przeciwpoŜarowej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków

pracy oraz udzielania pierwszej pomocy w stanach zagroŜenia
zdrowia i Ŝycia

4.4.1. Materiał nauczania

Do najwaŜniejszych zasad kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy

naleŜy zaliczyć:

−

udział w procesie pracy jedynie osób odpowiednio przeszkolonych, wyposaŜonych
w odpowiedni sprzęt, których stan zdrowia pozwala na wykonywanie określonego typu
pracy,

−

stosowanie bezpiecznych materiałów i procesów technologicznych,

−

stosowanie odpowiednich maszyn i innych urządzeń technicznych oraz narzędzi pracy.
Działania zapobiegające wypadkom obejmują:

−

zamianę procesu technologicznego na taki, przy którym czynniki niebezpieczne lub
szkodliwe nie występują,

−

zastosowanie środków ochrony pracowników,

−

zastosowanie odpowiedniego systemu kontroli i nadzoru procesu technologicznego,

−

racjonalną organizacje pracy i wypoczynku.

Pierwsza pomoc przedmedyczna i sposoby powiadamiania słuŜb ratowniczych

W sytuacji, gdy zdarzy się wypadek, udzielenie pierwszej pomocy ofiarom wypadku jest

obowiązkiem kaŜdej osoby znajdującej się na miejscu wydarzenia.

Niosąc pomoc poszkodowanym, naleŜy zawsze przestrzegać podstawowych zasad

udzielania  pierwszej  pomocy.  Trzeba  pamiętać,  Ŝe  poszkodowani  i  świadkowie  zdarzenia
reagują  emocjonalnie,  łatwo  wpadają  w  panikę,  która  udziela  się  wszystkim.  RównieŜ
udzielający  pomocy  ulega  emocjom,  działa  w  stresie,  niekiedy  sam  moŜe  potrzebować
wsparcia psychicznego.

Pierwszą czynnością na miejscu zdarzenia jest ocena sytuacji i zabezpieczenie miejsca

wypadku przed dalszymi niebezpiecznymi zdarzeniami. Przede wszystkim naleŜy rozpoznać,
co się wydarzyło i jakie są zagroŜenia dla ratującego, poszkodowanego i świadków zdarzenia.

Gdy na miejscu wypadku są poszkodowani lub doszło do nagłego zachorowania, naleŜy

podjąć czynności związane z oceną stanu poszkodowanych, na które składają się: ocena
przytomności, ocena droŜności dróg oddechowych, ocena obecności lub braku oddychania,
ocena akcji serca i wydolności krąŜenia, ocena obraŜeń ciała poszkodowanego.

Wezwanie pomocy jest kolejnym etapem udzielania pierwszej pomocy. PowaŜny stan

poszkodowanego  oznacza  konieczność  jak  najszybszego  wezwania  słuŜb  medycznych
(telefon  999  –  Pogotowie  Ratunkowe  lub  112  –  Ratownictwo)  lub  powiadomienia
o zaistniałym  wypadku,  bezpośrednio  po  zdarzeniu,  odpowiednich  osób.  Z  punktu  widzenia
zasad  udzielania  pierwszej  pomocy,  naleŜy  wzywać  pomoc  tak,  aby  poszkodowany  nie
pozostał bez opieki. Jeśli ratownik jest sam z poszkodowanym, musi głośno wołać o pomoc,
zwracając  jednocześnie  uwagę  na  stan  poszkodowanego.  Istotne  jest  teŜ,  aby  meldunek
o zaistniałym  wypadku  zawierał  zwięzłą  i  dokładną  informację  na  temat:  miejsca  zdarzenia,
rodzaju  uszkodzeń,  przebiegu  wydarzeń,  liczby  poszkodowanych,  zakresu  udzielonej
pierwszej pomocy, wzywającego pomoc.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tamowanie krwotoków i opatrywanie ran

Z krwawieniem mamy do czynienia przy niewielkich uszkodzeniach naczyń

krwionośnych. Krwawienie ustanie po nałoŜeniu opatrunku uciskowego, mocowanego
bandaŜem. Do zatrzymania krwotoku zewnętrznego stosuje się następujące sposoby:

−

ucisk krwawiącego naczynia,

−

opatrunek z gazy, bandaŜu,

−

uniesienie kończyny lub części ciała ku górze.
W przypadku nawet najmniejszego podejrzenia krwotoku wewnętrznego lub tętniczego

naleŜy poszkodowanego przewieźć do szpitala.

Zatrucia gazami

Gazy i pary mogą być wchłaniane przez drogi oddechowe, przewód pokarmowy i skórę.

JeŜeli zatrucie nastąpiło wskutek wchłonięcia szkodliwych gazów i par przez drogi
oddechowe, naleŜy wynieść poszkodowanego na świeŜe powietrze, rozluźnić ubranie
i przykryć kocem, zapewniając spokój i bezruch.

Przy zatruciach przez przewód pokarmowy (przez wypicie trucizny, jedzenie niemytymi

rękami) podstawowym zabiegiem jest wywołanie wymiotów i podawanie odtrutek ogólnych:
Letniej wody, węgla aktywnego lub mleka. Mleka nie naleŜy podawać przy zatruciach
ś

rodkami rozpuszczalnymi w tłuszczach.

W przypadku wchłonięcia trucizny przez skórę naleŜy:

−

zdjąć z poszkodowanego skaŜoną odzieŜ (ostroŜnie, najlepiej przez rozcięcie),

−

skaŜoną powierzchnię obmyć bieŜącą wodą bez mydła (bez uŜywania ręczników, gąbek,
szmatek),

−

skaŜone części ciała przykryć jałową gazą.

Oparzenia

Postępowanie przy udzielaniu pierwszej pomocy w przypadku oparzeń zaleŜy od stopnia

oparzenia:

−

oparzenie pierwszego stopnia (silne przekrwienie skóry) wymaga polewania strumieniem
czystej wody i zabezpieczenia wyjałowionym opatrunkiem,

−

oparzenie drugiego stopnia (pojawiają się pęcherze) wymaga wyłącznie nałoŜenia
wyjałowionego opatrunku i skierowania do lekarza,

−

oparzenie trzeciego stopnia (martwica skóry i ciemne zwęglone strupy) wymaga
natychmiastowej interwencji lekarza.

Oparzeń nie wolno dotykać rękami ani smarować maściami. Nie wolno równieŜ rozcinać

pęcherzy, usuwać z ran ciał obcych, zdzierać części ubrania przylegających do ran ani
polewać spirytusem.

Przy oparzeniach związkami chemicznymi (kwasami, ługami, niegaszonym wapnem)

miejsca oparzone trzeba natychmiast przemywać strumieniem bieŜącej wody przez około
15 minut. W przypadku oparzenia oka ługiem elektrycznym naleŜy nałoŜyć zimny okład
z kwasu bornego i skierować poszkodowanego do lekarza.

Omdlenia

Omdlenie jest nagłą i krótkotrwałą utratą przytomności spowodowaną strachem, dusznym

klimatem  w  pomieszczeniu,  gwałtownymi  zmianami  ciśnienia.  Pierwsza  pomoc  przy
omdleniach  polega  na  wygodnym  ułoŜeniu  zemdlonego  (z  głową nisko), rozluźnieniu części
ubrania,  skropieniu  twarzy  zimną  wodą  i  zapewnieniu  dopływu  świeŜego  powietrza.
Zemdlonemu nie naleŜy podawać płynów do picia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Złamania kończyn

Pierwsza pomoc przy złamaniach i zwichnięciach kończyn polega na unieruchomieniu

kończyny. Uszkodzone kończyny dolne unieruchamia się za pomocą szyny, deseczki, kija itp.
w taki sposób, aby jeden koniec usztywnienia zachodził na miednicę, a drugi do pięty. Szynę
naleŜy zakładać bez podnoszenia nogi i przywiązywać opaską. Pierwsza pomoc przy złamaniach
kończyn górnych polega na załoŜeniu na rękę łubki i zawieszeniu ręki na temblaku.

Udar cieplny i słoneczny

Podczas udaru cieplnego poszkodowanego naleŜy wynieść z pomieszczenia, rozebrać, na

głowę połoŜyć zimny kompres, całe ciało obmywać chłodną wodą. Podobnie naleŜy
postępować w przypadku udaru słonecznego, ewentualnie podając do picia chłodne napoje.

PoraŜenie prądem elektrycznym

Do poraŜenia prądem elektrycznym dochodzi najczęściej z powodu niewłaściwego

posługiwania  się  urządzeniami  elektrycznymi  bądź  z  powodu  ich  złego  stanu  technicznego.
Samo  poraŜenie  polega  na  przepływie  prądu  elektrycznego  przez  ludzkie  ciało  w  wyniku
bezpośredniego  kontaktu  z  przedmiotami  stanowiącymi  biegun  napięcia  elektrycznego.
Przepływ prądu przez tkanki organizmu wywołuje w nich niekorzystne zmiany o charakterze
fizycznym, chemicznym i biologicznym. Rozmiary tych zmian zaleŜą od:

−

napięcia i natęŜenia prądu poraŜenia,

−

czasu trwania poraŜenia,

−

drogi przepływu prądu przez organizm.
Fizyczne oddziaływanie prądu elektrycznego na organizm powoduje przede wszystkim:

−

skurcze mięśni sprawiające, Ŝe człowiek poraŜony nie moŜe samodzielnie odłączyć się od
ź

ródła prądu,

−

mechaniczne uszkodzenia mięsni i kości (złamania).
Skutki chemiczne i biologiczne polegają na zaburzeniu pracy układu nerwowego,

prowadzącym do utraty przytomności, zakłóceniu funkcji układu oddechowego
i krwionośnego lub wręcz śmierci poszkodowanego.

Uwolnienia poraŜonego spod działania prądu elektrycznego naleŜy dokonać poprzez:

−

wyłączenie napięcia obwodu elektrycznego,

−

odciągnięcie poraŜonego od urządzeń będących pod napięciem,

−

odizolowanie poraŜonego, uniemoŜliwiające przepływ prądu przez jego ciało.
KaŜda osoba poraŜona prądem elektrycznym powinna być zbadana przez lekarza, nawet

gdyby oględziny zewnętrzne nie wskazywały na taką potrzebę.

Sposoby eliminowania zagroŜeń:

−

przed uŜyciem naleŜy skontrolować wszystkie przenośne narzędzia elektryczne,
a w szczególności ich elastyczne przewody i wtyczki oraz informować pracodawcę
o usterkach,

−

naleŜy sprawdzić, czy wyjścia gniazdek zostały zabezpieczone urządzeniem
ograniczającym natęŜenie prądu,

−

naleŜy sprawdzić, czy podczas uŜywania urządzeń elektrycznych kabel jest całkowicie
wyciągnięty z bębna przedłuŜacza lub rozwijarki – w przeciwnym razie grozi
przegrzaniem i poŜarem,

−

nie naleŜy zbliŜać części maszyny, np. zraszacza, drabiny lub rur nawadniających na
odległość 15 m od wiszących kabli,

−

nie naleŜy pozostawiać maszyn w pobliŜu słupów wysokiego napięcia i drutów pod
napięciem,

−

nie naleŜy uŜywać mechanicznych koparek, jeŜeli pod ziemią mogą znajdować się kable.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

NaleŜy zapewnić kontrolowanie i oznaczanie ich lokalizacji przez pracodawcę,

−

nie naleŜy uŜywać zewnętrznych gniazdek, jeŜeli jest wilgotno, chyba, Ŝe są one
odpowiednio fabrycznie zabezpieczone przed deszczem, ochlapaniem i zraszaniem. Nie
naleŜy uŜywać gniazdek, wtyczek lub włączników przeznaczonych do uŜytku domowego,

−

nie naleŜy dotykać lub zbliŜać się do przewodów, które upadły.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie są najwaŜniejsze zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków
pracy?

Jakie działania profilaktyczne zapobiegają wypadkom?

Jakie są podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadku?

Jaki jest numer telefonu pogotowia ratunkowego i ratownictwa?

Jakie są czynności uwalniania poraŜonego spod działania prądu elektrycznego?

Jak postępujemy przy zatruciu gazami i oparami?

Na czym polega pierwsza pomoc przy złamaniu kończyn dolnych?

Jakie są sposoby eliminowania zagroŜeń poraŜenia prądem?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przedstaw razem z kolegą metodą inscenizacji, zgodnie z obowiązującymi przepisami,

udzielanie pierwszej pomocy osobie poraŜonej prądem elektrycznym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przygotować scenariusz inscenizacji,

przedstawić inscenizację udzielania pierwszej pomocy,

zweryfikować poprawność udzielonej pomocy (wykonanych czynności) w grupie lub na
forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wskazówki wykonywania sztucznego oddychania,

−

fantom,

−

rodki ochrony osobistej,

−−−−

zasady udzielania pierwszej pomocy osobie poraŜonej prądem,

−−−−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

Ćwiczenie 2

Wyobraź sobie sytuację, Ŝe udzielasz pierwszej pomocy koledze, który doznał złamania

kości przedramienia. Wykonaj konieczne czynności.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować zasady udzielania pierwszej pomocy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wykonać czynności zgodnie z procedurą udzielania pierwszej pomocy w takich
przypadkach,

zweryfikować poprawność udzielonej pomocy (wykonanych czynności) w grupie lub na
forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

zasady udzielania pierwszej pomocy,

−−−−

standardowo wyposaŜona apteczka,

−−−−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

Ćwiczenie 3

Zaprezentuj symulację rozmowy telefonicznej, w której wzywasz pomocy słuŜb

ratowniczych dla swojego kolegi, który uległ poraŜeniu prądem elektrycznym. W rozmowie
telefonicznej przedstaw meldunek o zaistniałym wypadku w taki sposób, aby zawierał zwięzłą
i dokładną informację na temat: miejsca zdarzenia, stanu poszkodowanego kolegi oraz
zakresu udzielonej przez Ciebie pierwszej pomocy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować zasady obowiązujące przy wzywaniu słuŜb ratowniczych,

zaprezentować symulację rozmowy telefonicznej,

ocenić poprawność wykonanego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wskazówki wzywania pomocy słuŜb ratowniczych,

−−−−

scenariusz rozmowy,

−−−−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wskazać najwaŜniejsze zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych
warunków pracy?

wskazać ogólne zasady udzielania pierwszej pomocy w warunkach
zagroŜenia Ŝycia i zdrowia?

określić działania profilaktyczne zapobiegające wypadkom?

wyjaśnić podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy ofiarom
wypadku?

podać numer telefonu pogotowia ratunkowego i ratownictwa?

określić czynności uwalniania poraŜonego spod działania prądu
elektrycznego?

wyjaśnić sposób postępowania przy zatruciu gazami i oparami?

określić sposoby eliminowania zagroŜeń poraŜenia prądem?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Wymagania ergonomii w środowisku pracy sprzedawcy

4.5.1. Materiał nauczania

Słowo ergonomia wywodzi się od dwóch greckich słów: ergon – oznaczające czyn, praca

oraz nomos – wiedza, prawo, zwyczaj. W dosłownym tłumaczeniu, zatem ergonomia oznacza
wiedzę o pracy ludzkiej: ergon + nomos = wiedza o pracy ludzkiej.

Definicji ergonomii jest wiele, ujmują one róŜne charakterystyczne cechy ergonomii: jako

nauki lub działalności praktycznej, z punktu widzenia podmiotu pracy, czyli człowieka lub
całego układu pracy.

Według Polskiego Towarzystwa Ergonomicznego ergonomia to nauka stosowana

zmierzająca  do  optymalnego  dostosowania  narzędzi,  maszyn,  urządzeń,  technologii,
organizacji  i  materialnego  środowiska  pracy  oraz  przedmiotów  powszechnego  uŜytku  do
wymagań i potrzeb fizjologicznych, psychicznych i społecznych człowieka.

Zadaniem ergonomii jest zapewnienie wysokiej wydajności pracy człowieka,

a jednocześnie  utrzymanie  jego  sprawności  psychicznej  na  wysokim  poziomie,  zapewnienie
mu  wygody  i  komfortu  pracy  i  stworzenie  takich  warunków,  które  zapewniają  mu  dobre
samopoczucie i zadowolenie z wykonywanych zadań zawodowych. Zadaniem ergonomii jest
równieŜ eliminacja uciąŜliwych warunków pracy. Czynniki uciąŜliwe występują powszechnie
na stanowiskach pracy w przedsiębiorstwach wszystkich typów: przemysłowych, usługowych,
w  biurach  i  w  komunikacji.  Dominującymi  czynnikami uciąŜliwymi są: wymuszona pozycja
ciała, powtarzające się czynności pracy, monotonia, stres psychospołeczny, uciąŜliwe warunki
mikroklimatu,  przeszkadzający  hałas  oraz  oświetlenie,  nieodpowiednie  w  stosunku  do
wykonywanej pracy.

UciąŜliwe warunki mogą sprzyjać wypadkom przy pracy, przyspieszają rozwój

i pogłębienie chorób cywilizacyjnych, takich jak choroby układu krąŜenia, układu ruchu–
przede wszystkim – kręgosłupa.

Na kaŜdym zakładzie pracy ciąŜą obowiązki zapewnienia pracownikom właściwych

i bezpiecznych warunków pracy, zgodnych z wymaganiami ergonomii.

WyposaŜenie stanowiska pracy sprzedawcy zaleŜy od zakresu wykonywanych czynności

przez pracownika.

PoniŜej zaprezentowano kluczowe elementy środowiska pracy sprzedawcy:

Pomieszczenia  pracy  oraz  ich  wyposaŜenie  mają  zapewnić  pracownikowi  bezpieczne
i higieniczne warunki pracy. Powinny mieć naturalne i sztuczne oświetlenie, odpowiednią
temperaturę  powietrza  oraz  wymianę  powietrza,  powinny  być  zabezpieczone  przed
wilgocią, niekorzystnymi warunkami cieplnymi oraz hałasem. Powinny być dokonywane
w  tych  pomieszczeniach  okresowe  remonty  i  konserwacje.  W  pomieszczeniu  pracy
sprzedawcy  powinna  być  wystarczająca  przestrzeń,  wyraźnie  oddzielona  od  przestrzeni,
na której pracują inne osoby.
Podłogi  w  pomieszczeniach  pracy  powinny  być  stabilne,  równe,  niebliskie,  niepalące
i odporne na ścieranie i nacisk oraz łatwe do utrzymania w czystości.
Szyby  w  oknach  oraz  inne  przedmioty  i  powierzchnie  szklane  powinny  być  osłonięte
siatką  zabezpieczającą  przed  odłamkami  szkła  w  razie  stłuczenia,  a  takŜe  mieć
zainstalowane  odpowiednie  urządzenia  (Ŝaluzje,  rolety),  eliminujące  nadmierne
operowanie promieni słonecznych padających na stanowisko pracy.

Stanowisko pracy powinno być bezpieczne i mieć wygodne dojście oraz mieć
odpowiednią powierzchnię, zapewniającą swobodę ruchów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Oświetlenie  ergonomiczne,  to  oświetlenie,  które  pozwala  dobrze  widzieć  wszystko  to,
co jest niezbędne. Oświetlenie powinno takŜe stwarzać miłą atmosferę. W zaleŜności od
wielkości okien i kierunku ustawienia budynku, moŜe okazać się, Ŝe w czasie słonecznej
pogody  trzeba  przesłaniać  okna,  a  gdy  jest  pochmurno,  włączać  sztuczne  oświetlenie.
I w jednym  i  w  drugim  przypadku  światło  w  pomieszczeniu  zajmowanym  przez
sprzedawców  powinno  być  rozproszone.  Właściwe  oświetlenie  w  pomieszczeniu  pracy,
a w  szczególności  na  stanowisku  pracy,  działa  korzystnie  na  pracowników  oraz  na
przebieg procesu pracy poprzez:
–

ułatwienie obsługi maszyn i urządzeń,

–

skracanie czasu reakcji i zwiększanie sprawności pracowników,

–

zwiększanie szybkości postrzegania,

–

zmniejszenie poziomu zmęczenia fizycznego i psychicznego,

–

ułatwienie właściwego rozróŜniania barw w otoczeniu,

–

zmniejszenie ryzyka powstania wypadku przy pracy.

Temperatura i ruch powietrza. Ogólnie zalecana temperatura nie powinna być niŜsza
niŜ 18

C, w pomieszczeniach powinien być zapewniony ruch powietrza. JeŜeli naturalna

wymiana  powietrza  nie  zapewnia  utrzymania  wymaganych  parametrów,  naleŜy
zainstalować  wentylację  lub  klimatyzację.  Powietrze  doprowadzone  do  pomieszczeń
z zewnątrz  przy  zastosowaniu  klimatyzacji  lub  wentylacji  powinno  być  oczyszczone
z pyłów i substancji szkodliwych dla zdrowia.

Hałas.  Pracodawca  ma  obowiązek  tak  zorganizować  pracę,  aby  pracownicy  nie
byli naraŜeni  na szkodliwe działanie hałasu. Pracodawca powinien szczególnie zadbać o
to,  Ŝeby  stosowane  maszyny  i  urządzenia  techniczne  nie  powodowały  powstawania
nadmiernego hałasu.
Specyficzne  wymagania  w  zakresie  ergonomii  stawiane  są  przed  tymi  placówkami

handlowymi, które oferują do sprzedaŜy artykuły Ŝywnościowe.

Miejsce pracy sprzedawcy w lokalu sklepowym branŜy spoŜywczej zgodnie

z wymaganiami ergonomii oraz zasadami bezpiecznych i higienicznych warunków pracy
powinno być zaprojektowane z uwzględnieniem niŜej wymienionych elementów:
–

lokale sklepowe, w tym elementy wykończenia ścian i stropów oraz drzwi i okna,
powinny być tak wykonane, aby istniała moŜliwość łatwego utrzymania ich w czystości
i zapewnienia ochrony przed zanieczyszczeniami zewnętrznymi i dostępem szkodników,

–

podłogi oraz powierzchnie ścian i sufitów powinny być gładkie, łatwo zmywalne oraz
odporne na ścieranie i uderzenia mechaniczne,

–

okna, z wyłączeniem okien wystawowych, powinny mieć konstrukcję umoŜliwiająca stałe
wietrzenie pomieszczeń przez górne skrzydła lub wietrzniki umieszczone w górnych
częściach okien, łatwe do otwierania z poziomu podłogi,

–

okna powinny być gładkie, szczelne, dostosowane do zmywania wodą, mieć konstrukcję
zapobiegającą zbieraniu się kurzu i umoŜliwiającą – w razie potrzeby – załoŜenie ram
z siatkami chroniącymi przed dostępem gryzoni i owadów,

–

drzwi powinny być szczelne i mieć powierzchnię gładką, dostosowaną do zmywania
wodą,

–

dostawa towarów na zaplecze powinna odbywać się odrębnym wejściem od strony
zaplecza,

–

w sklepach samoobsługowych powinny być wyznaczone pomieszczenia do mycia
i dezynfekcji koszy i wózków dla kupujących,

–

w miejscach, których jest dokonywana sprzedaŜ, powinny znajdować się w dostatecznej
ilości opakowania odpowiednie do rodzaju artykułów spoŜywczych [5, s. 96].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pracownicy wykonujący prace przy obrocie artykułami Ŝywnościowymi powinni:

–

posiadać ksiąŜeczki zdrowia z wynikami okresowych badań lekarskich, wskazującymi na
brak przeciwwskazań do sprzedaŜy artykułów spoŜywczych,

–

stosować wymagane na danym stanowisku odzieŜ i obuwie robocze. Przed rozpoczęciem
pracy naleŜy załoŜyć nieuszkodzoną odzieŜ roboczą, zastępującą lub całkowicie
zakrywającą odzieŜ osobistą oraz odpowiednie nakrycie głowy i obuwie robocze,

–

uŜywać opatrunków wodoszczelnych w razie skaleczenia lub otarcia skóry,

–

przestrzegać higieny osobistej,

–

nie uŜywać do odzieŜy w czasie pracy szpilek, agrafek, łatwo tłukących się i ostrych
przedmiotów oraz takich ozdób jak: pierścionki, kolczyki, broszki i naszyjniki,

–

przed wejściem do toalety, wyjściem poza teren zakładu i miejsce sprzedaŜy zdjąć odzieŜ
i obuwie robocze,

–

myć ręce mydłem i szczoteczką pod bieŜącą wodą po kaŜdorazowym opuszczeniu
stanowiska pracy i po wykonaniu jakiejkolwiek czynności powodującej zabrudzenie rąk,

–

powiadomić niezwłocznie bezpośredniego przełoŜonego o podejrzeniu chorobą zakaźną
lub inną, która uniemoŜliwia kontakt ze sprzedawanymi środkami spoŜywczymi,

–

posiadać niezbędne przy sprzedaŜy niektórych rodzajów artykułów spoŜywczych
rękawiczki jednorazowego uŜytku, oraz przechowywać je w miejscach do tego
przeznaczonych, odpowiednio zabezpieczone przed zanieczyszczeniem [5, s. 96–97].

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jak rozumiesz definicję ergonomii?

Co jest podstawowym zadaniem ergonomii?

Jakie są kluczowe elementy środowiska pracy sprzedawcy?

Jak scharakteryzujesz poszczególne elementy środowiska pracy sprzedawcy?

Jakie ma znaczenie właściwe oświetlenie w pomieszczeniu pracy sprzedawcy?

Według jakich zasad ergonomicznych powinno być zaprojektowanie miejsce pracy
sprzedawcy w lokalu sklepowym branŜy spoŜywczej?

Jakie obowiązki zgodnie z zasadami bezpiecznych i higienicznych warunków pracy
spoczywają na sprzedawcach artykułów Ŝywnościowych?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wypisz pięć najwaŜniejszych elementów, jakie naleŜy uwzględnić przy projektowaniu

miejsca pracy sprzedawcy w lokalu sklepowym branŜy spoŜywczej zgodnie z wymaganiami
ergonomii oraz zasadami bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować materiał nauczania dotyczący projektowania stanowisk pracy zgodnie
z zasadami ergonomii,

wybrać elementy, które naleŜy uwzględnić przy projektowaniu stanowiska pracy,

wypisać pięć najwaŜniejszych elementów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

przybory do pisania,

−−−−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

Ćwiczenie 2

Oceń prawdziwość poniŜszych zdań i wstaw „X” we właściwej kolumnie tabeli.

Zdanie

Prawda

Fałsz

Warunki w zakresie ergonomii, w zakresie ochrony przeciwpoŜarowej
i warunki sanitarne musza być spełnione w kaŜdym sklepie

Oświetlenie ergonomiczne, to oświetlenie, które wpływa korzystnie na wystrój
wnętrza sklepu

Ogólnie zalecana temperatura w lokalu sklepowym nie powinna być niŜsza niŜ
15

Ergonomia to dziedzina nauk ekonomicznych badająca organizację pracy oraz
formy sprzedaŜy stosowane w handlu detalicznym

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

ocenić prawdziwość zdań poprzez wstawienie „X” w odpowiedniej kolumnie,

zaprezentować swoją pracę na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

przybory do pisania,

−−−−

arkusze papieru,

−−−−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

podać definicję terminu ergonomia?

wyjaśnić, co jest podstawowym zadaniem ergonomii?

określić kluczowe elementy środowiska pracy sprzedawcy?

scharakteryzować poszczególne elementy środowiska pracy sprzedawcy?

wyjaśnić, jakie znaczenie ma właściwe oświetlenie w pomieszczeniu pracy

sprzedawcy?

wyjaśnić,

według

jakich

zasad

ergonomicznych

powinno

być

zaprojektowanie miejsce pracy sprzedawcy w lokalu sklepowym branŜy
spoŜywczej?

określić,

jakie

obowiązki

zgodnie

zasadami

bezpiecznych

i higienicznych warunków pracy spoczywają na sprzedawcach artykułów
Ŝ

ywnościowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Zasady ochrony środowiska

4.6.1. Materiał nauczania

Ochrona środowiska

Ochrona środowiska jest stałym elementem rozwoju cywilizacji. Zasady ochrony

rodowiska reguluje ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska.

Najczęściej definicję środowiska interpretuje się jako ogół elementów przyrodniczych,

w szczególności powierzchnia ziemi,

gleba, wody, powietrze, świat roślinny i zwierzęcy,

a takŜe krajobraz, znajdujących się zarówno w stanie naturalnym, jak i przekształconych
w wyniku działalności człowieka.

Działalność człowieka, głównie gospodarcza powoduje większe lub mniejsze zagroŜenia

dla środowiska.

Postęp techniczny prowadzi nieustannie do rosnącej konsumpcji surowców.

Konsekwencjami takiego postępowania jest zanieczyszczenie terenów, wód gruntowych
i powierzchniowych, wyczerpywanie się zasobów środowiska, zmniejszanie warstwy
ozonowej.

KaŜdy codziennie doświadcza postępującej degradacji środowiska, dlatego liczba

zwolenników jego ochrony stale rośnie.

Degradacja środowiska to niekorzystne zmiany równowagi ekologicznej i struktury

przestrzennej spowodowane nierolniczą i nieleśną działalnością gospodarczą.

Zanieczyszczenie środowiska to wprowadzenie do środowiska substancji stałych,

ciekłych lub gazowych w takich ilościach lub w takim składzie, który wpływa w sposób
niekorzystny na zdrowie ludzi, klimat, przyrodę, glebę, wodę.

Pestycydy to chemiczne środki ochrony roślin stosowane w ogrodnictwie i rolnictwie.

Pestycydy  są  szkodliwe  ze  względu  na  długi  czas  rozpadu  i  zdolności  kumulowania  się
w środowisku.  Do  zbiorników  wodnych  dostają  się  w  wyniku  spłukiwania  z  opylonych  lub
opryskanych  uprzednio  roślin,  wymywania  z  gleby  oraz  spływania  ze  ścieków  zakładów
produkujących te związki.

Wynikiem zanieczyszczeń gleb poprzez stosowanie pestycydów moŜe być:

−

obniŜenie jakości i ilości próchnicy w glebie,

−

wymywanie niezbędnych mikroelementów,

−

zakwaszenie gleby,

−

niszczenie struktury gleby,

−

spadek zasobności gleby,

−

spadek Ŝyzności gleby.
Większość pestycydów jest wysiewana bezpośrednio do gleby lub rozpylana nad polami

uprawnymi, plantacjami i lasami, a więc trafia bezpośrednio do środowiska.

Zasady ochrony środowiska

Ochronę środowiska rozumie się jako podjęcie lub zaniechanie działań, umoŜliwiających

zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej. Ochrona ta polega w szczególności
na:
1)

racjonalnym kształtowaniu środowiska i gospodarowaniu zasobami środowiska zgodnie
z zasadą zrównowaŜonego rozwoju,

przeciwdziałaniu zanieczyszczeniom,

przywracaniu elementów przyrodniczych do stanu właściwego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podstawowymi aktami prawnymi określającymi zasady ochrony środowiska są:

Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z 2001 r.),

Ustawa o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 z 2001 r.),

Ustawa o odpadach i odpadach opakowaniowych (Dz. U. Nr 63, poz. 638 z 2001 r.),

Ustawa o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi
odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej (Dz. U. Nr 63, poz. 639
z 2001 r.),

Ustawa o organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz. U. Nr 76, poz. 811 z 2001 r.),

Prawo wodne (Dz. U. Nr 233, poz. 2002 z 2001 r.),

Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 228, poz. 1947 z 2005 r.).
Prawo ochrony środowiska stanowi kodeks ekologicznych zasad postępowania

w większości problemów związanych z ochroną środowiska i racjonalnym kształtowaniem
jego zasobów.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co rozumiesz pod pojęciem środowiska?

Na czym polega degradacja środowiska

Jakie są główne źródła zanieczyszczenia środowiska w wyniku produkcji ogrodniczej?

Jaki jest wpływ stosowania pestycydów na środowisko?

Na czym polega ochrona środowiska?

Jakich problemów dotyczy Ustawa Prawo ochrony środowiska?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wyszukaj w Internecie informacje na temat zanieczyszczeń środowiska spowodowanych

działalnością produkcyjną wybranego zakładu drobiarskiego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować dostępne materiały dydaktyczne,

sporządzić notatkę na podstawie informacji wyszukanych w Internecie na zadany temat,

zaprezentować efekt swojej pracy na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627
z 2001 r.),

−−−−

stanowisko komputerowe z dostępem do Internetu,

−−−−

przybory do pisania,

−−−−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Opracuj plakat na temat „Troska o bezpieczeństwo i ochronę zdrowia w miejscu pracy”.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wykonać plakat wykorzystując zdobyte informacje,

zaprezentować efekt swojej pracy na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627
z 2001 r.),

−−−−

przybory do pisania,

−−−−

arkusze papieru,

−−−−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

Ćwiczenie 3

Dokonaj analizy podstawowych aktów prawnych i przyporządkuj je do odpowiednich

działań w środowisku.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z Ustawą Prawo ochrony środowiska,

wybrać odpowiednie ustawy i przyporządkować im dziedziny gospodarki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−−−−

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627
z 2001 r.),

−−−−

literatura zgodna z rozdziałem 6.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

zdefiniować termin degradacja środowiska?

zdefiniować pojęcie środowiska?

scharakteryzować pojęcie prawo ochrony środowiska?

scharakteryzować skutki zanieczyszczeń pestycydami?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję zanim zaczniesz rozwiązywać zadania.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Na rozwiązanie testu masz 40 minut.

Test zawiera 20 zadań wielokrotnego wyboru, w tym:

−

14 z poziomu podstawowego,

−

6 z poziomu ponadpodstawowego.

Do kaŜdego zadania dołączone są cztery moŜliwości odpowiedzi. Tylko jedna jest
prawdziwa.

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi, wstawiając w odpowiedniej
rubryce znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem,
a następnie ponownie zaznaczyć odpowiedź prawidłową.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Nie masz obowiązku rozwiązywania zadań w kolejności podanej w teście. MoŜesz zacząć
od dowolnego, które dla Ciebie jest najłatwiejsze.

Przed wykonaniem kaŜdego zadania przeczytaj bardzo uwaŜnie polecenie.

Powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Kodeks Pracy to

zbiór praw i obowiązków wszystkich pracowników objętych stosunkiem pracy, bez
względu na podstawę prawną ich zatrudnienia.

ksiąŜka powstała z obowiązków pracowników i pracodawców.

akt normatywny, stanowiący zbiór przepisów regulujących całokształt praw
i obowiązków objętych stosunkiem pracy w odniesieniu do wszystkich pracowników,
bez względu na podstawę prawną ich zatrudnienia.

zbiór praw i obowiązków otrzymywanych przez pracowników w dniu zatrudnienia
od pracodawcy.

2. Odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy ponosi

pracownik.

pracodawca.

osoba kierująca pracownikami.

Państwowa Inspekcja Pracy.

3. Pracodawca jest obowiązany informować pracowników, w związku z zagroŜeniami

występującymi na stanowisku pracy o
a)

ryzyku zawodowym oraz zasadach ochrony przed zagroŜeniami.

trudnościach występujących w związku z pracą.

potrzebie zapoznania się z chorobami związanymi z wykonywaną pracą.

ochronie przeciwpoŜarowej w zakładzie pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Ochrona przeciwpoŜarowa ma na celu

ułatwienie gaszenia poŜaru przez straŜaków.

ochronę Ŝycia, zdrowia, mienia lub środowiska przed poŜarem.

informowanie pracowników o zagroŜeniach powstania poŜaru.

zabezpieczenie zakładu pracy przed poŜarem.

5. Hydranty słuŜą do

poboru wody w celach gaśniczych.

dostarczania wody dla pracowników zatrudnionych w zakładzie pracy.

utrzymywania czystości.

magazynowania wody potrzebnej w zakładzie pracy.

6. Termin ergonomia oznacza

czynniki zagroŜenia w środowisku pracy.

wymagania dotyczące oświetlenia pomieszczeń pracy.

wymagania dotyczące temperatury i ruchu powietrza w pomieszczeniu.

wiedzę o pracy ludzkiej.

7. Pracownik naprawiał wentylator urządzenia chłodniczego w lokalu sklepowym i został

poraŜony prądem elektrycznym. Udzielając poszkodowanemu pomocy, w pierwszej
kolejności naleŜy
a)

wezwać pomoc lekarską.

powiadomić przełoŜonego.

zapewnić dopływ świeŜego powietrza.

odciąć dopływ prądu elektrycznego.

8. Przy poraŜeniu prądem elektrycznym pierwszą czynnością przed przybyciem lekarza jest

sprawdzenie tętna i oddechu poszkodowanego.

zmierzenie temperatury poszkodowanemu.

zmierzenie ciśnienia krwi poszkodowanemu.

uwolnienie poszkodowanego spod napięcia.

9. Do gaszenia poŜaru wywołanego zwarciem instalacji elektrycznej naleŜy uŜyć gaśnicy

pianowej.

wodnej.

proszkowej.

dowolnej.

10. Szkodliwe czynniki chemiczne mogą dostawać się do organizmu człowieka przez

skórę.

układ nerwowy.

układ krwionośny.

drogi oddechowe, skórę, przewód pokarmowy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11. Obowiązek udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadku ma

kaŜdy, gdyŜ nawet w przypadku obecności zagroŜeń moŜna wykonać część działań
ratunkowych.

nie kaŜdy, gdyŜ za ewentualne popełnione błędy zawsze grozi odpowiedzialność
karna.

nie kaŜdy, gdyŜ pomocy mogą udzielać tylko osoby z wykształceniem medycznym.

nie kaŜdy, gdyŜ pomocy nie moŜe udzielać przypadkowa osoba.

12. Do pracy na stanowisku wymagającym stosowania środków ochrony indywidualnej bez

zaopatrzenia w odpowiednie środki ochrony pracodawca moŜe
a)

nie dopuścić pracownika.

dopuścić pracownika.

dopuścić wyjątkowo, na krótki czas.

dopuścić po uzgodnieniu z pracownikiem.

13. Podczas pracy z toksycznymi preparatami

pokarmy moŜna spoŜywać w kaŜdej sytuacji.

pokarmy moŜna spoŜywać pod warunkiem umycia rąk przed jedzeniem.

nie moŜna spoŜywać pokarmów.

pokarmy moŜna spoŜywać jeśli zachodzi taka konieczność.

14. Udzielający pierwszej pomocy ma za zadanie w pierwszej kolejności

przenieść poszkodowanego w bezpieczne miejsce i czekać na przyjazd pogotowia.

utrzymać przy Ŝyciu poszkodowanego,.

szukać pomocy wśród ludzi zebranych wokół poszkodowanego i dopiero jej udzielić.

wezwać pogotowie.

15. OdzieŜ ochronną stosuje się w celu

ochrony przed brudnymi robotami.

zabezpieczenia pracownika przed niekorzystnymi wpływami środowiska.

osłonięcia własnego ubrania.

ujednolicenia wyglądu pracowników w zakładzie pracy.

16. Do czynników szkodliwych i uciąŜliwych w środowisku pracy zaliczamy

utrudnienia przy pracy.

atmosferę w gronie pracowników w środowisku pracy.

czynniki biologiczne, chemiczne, fizyczne i psychofizyczne.

czynniki trujące.

17. Biologiczne czynniki niebezpieczne i szkodliwe występujące w środowisku pracy to

zwierzęta hodowlane, choroby wywołane przez bakterie i wirusy.

czynniki szkodliwe, które prowadzą do schorzenia.

czynniki związane ze stanem mikroklimatu w pracy.

zagroŜenia występujące w środowisku pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

18. Tamowanie krwotoków i opatrywanie ran wykonuje się

w rękawiczkach.

pod bieŜącą wodą.

przy uŜyciu opaski z kabla.

z zastosowaniem waty i ligniny.

19. Środki ochrony indywidualnej muszą posiadać

wywieszkę z adresem producenta.

tabliczkę z wymiarami.

certyfikat ze znakiem bezpieczeństwa.

numer inwentarzowy.

20. Ochronę środowiska reguluje ustawa

ustawa Prawo ochrony środowiska.

ustawa o ochronie przyrody.

prawo wodne.

prawo Natura 2000.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko…………………………………………………………………….....................

Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

Boratyński J., Dudek B., Morkis G..: Obsługa klienta Prawo pracy. Higiena pracy. WSiP,
Warszawa 2003

Buchfelder M. A.: Podręcznik pierwszej pomocy. Wydawnictwo Lekarskie PZWL,
Warszawa 1999

Hansen A.: Bezpieczeństwo i higiena pracy. WSiP, Warszawa 1998

Kamiński B., Dziak A.: Postępowanie w stanach zagroŜenia Ŝycia. Podręcznik dla szkół
medycznych. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1997

Komosa A.: Organizacja sprzedaŜy. Ekonomik s.c. A. Komosa, J. Musiałkiewicz,
Warszawa 2007

Rączkowski B.: Bhp w praktyce. ODDK, Gdańsk 2002

Stępczak K.: Ochrona i kształtowanie środowiska. WSiP, Warszawa 2001

Warno O.: Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach zagraŜających Ŝyciu. PCK, Warszawa
2000

Kodeks Pracy

Czasopisma specjalistyczne:

−

SłuŜba Pracownicza

−

Bezpieczeństwo Pracy

−

Specjalista ds. BHP

−

Ochrona Pracy