Choroby zapalne stawów

Prof. dr hab. n. med. Kazimierz

Ciechanowski

Klinika Nefrologii, Transplantologii

i Chorób Wewnętrznych PUM

Dwa najistotniejsze schorzenia:

1. Reumatoidalne zapalenie stawów

Arthritis rheumatoidea

rheumatoid arthritis

2. Choroba zapalno-zwyrodnieniowa stawów

Osteorthritis

Reumatoidalne zapalenie

stawów:

1. Choruje około 0,8% populacji
2. Kobiety chorują 3 razy częściej niż mężczyźni
3. 80% zaczyna chorować w wieku 35 – 50 lat
4. Choruje 6 razy więcej kobiet w wieku 60 – 65

lat niż 18 – 30-letnich

5. 70% chorych ma HLA-DR 4

Reumatoidalne zapalenie

stawów:

Przyczyna nieznana – indukcja układu

immunologicznego przez mykoplazmy lub
wirusy?

IL-1 i TNF odpowiedzialne za szereg objawów!

Kryteria rozpoznania RA:

(

do rozpoznania wystarczy 4!)

1. Poranna sztywność stawów (>1h)
2. Zapalenie stawów w 3 lub więcej obszarach

(14 możliwych!)

3. Zapalenie stawów rąk
4. Symetria zmian zapalnych

Kryteria te (1 – 4) muszą być spełnione przez > 6 tyg.!

Kryteria rozpoznania RA:

(

do rozpoznania wystarczy 4!)

Guzki reumatoidalne

Obecność czynniki reumatoidalnego

Typowe zmiany radiologiczne

Okres choroby

Zmiany w rtg

(wstępny)

osteoporoza przystawowa

II (zmian umiarkowanych)

j.w. + zwężenie szpar stawowych,

geody

III (zmian ciężkich)

j.w. +

nadżerki stawowe!

IV (końcowy)

j.w. + zrosty włókniste i kostne

Typowe zmiany radiologiczne

Nadżerki powierzchni stawowych

Różnicowanie rzs

1. Toczeń układowy (SLE)
2. Twardzina uogólniona (sklerodermia)
3. Zapalenie skórno-mięśniowe
4. Mieszana choroba tkanki łącznej
5. Układowe zapalenie naczyń
6. Polimialgia reumatyczna

Różnicowanie podstawowych

objawów (kryteriów) rzs

Sztywność poranna

rzs
choroba zwyrodnieniowa
polimialgia reumatyczna
wirusowe zapalenie stawów

Różnicowanie podstawowych

objawów (kryteriów) rzs

Symetria zmian

rzs
SLE
mieszana choroba tkanki łącznej
wirusowe zapalenie stawów

Różnicowanie podstawowych

objawów (kryteriów) rzs

Obecność RF

rzs (80 – 85%)
SLE (15 – 30%)
mieszana choroba tkanki łącznej (50 – 60%)
krioglobulinemia (wzw C – 40 – 100%)
zespół Sjogrena (75 – 95%)
twardzina układowa (20 – 30%)

Pozastawowe objawy RA:

Skóra
•

Guzki

•

Purpura (zapalenie naczyń)

Oczy
•

Zespół suchości

•

Zapalenie twardówki

Pozastawowe objawy RA:

Serce
•

Zapalenie osierdzia

•

Zapalenie mięśnia sercowego

•

Dysfunkcja zastawek

Płuca
•

Wysięk opłucnowy

•

Zwłóknienie

•

Guzki

Pozastawowe objawy RA:

Układ nerwowy
•

Zespół cieśni nadgarstka

•

Neuropatia czuciowa

•

Zapalenia nerwów (mononeuropatia)

Krew
•

Niedokrwistość chorób przewlekłych

•

hipertrombocytoza

•

Zespół Felty

Pozastawowe objawy RA:

Metabolizm
•

Skrobiawica (białkomocz, niewydolność
nerek)

Naczynia – zapalenia w:
•

Skórze

•

Nerwach

•

trzewiach

Leczenie RA:

Niefarmakologiczne
a) edukacja
b) ćwiczenia
c) fizykoterapia

Farmakologiczne
a) niesterydowe środki p/zapalne
b) sole złota, antymalaryczne, metotreksat
c) kortykoidy
d) środki antycytokinowe np. infliximab

Chirurgiczne

Osteoarthritis:

Inaczej, choroba zwyrodnieniowa stawów.

Przyczyny:
•

Mikrourazy

•

Starzenie

•

Czynniki genetyczne (defekt kolagenu)

•

Zapalenia

•

Otyłość

•

Neuropatia

•

Choroby depozytowe

Typowe zmiany zwyrodnieniowe

Zmiany zwyrodnieniowe stawów rąk

Osteoarthritis:

Postępuje wraz z wiekiem, np.:

2% poniżej

45 r.ż.

30%

45 – 64 r.ż.

68%

powyżej 65 r.ż.

Podobna częstość u kobiet

i mężczyzn, ale starsze kobiety częściej.

Skargi:

1. Bóle stawów
2. Poranna sztywność stawów trwająca krócej

niż 30 minut!

3. Nawracająca w ciągu dnia sztywność – po

bezruchu
(„gelling phenomenon)

Skargi:

Nie ma korelacji między zmianami w stawach
a bólem!

Przyczyny bólu:
Maziówka

zapalenie

Kość

mikrourazy

Osteofity

pociąganie nerwu

Więzadła

pociąganie

Torebka stawowa

pociąganie, zapalenie

Mięśnie

skurcz (spasm)

Objawy:

1. Tkliwość stawów
2. Bolesność przy poruszaniu
3. Trzeszczenia stawów
4. Może być wzrost ucieplenia
5. Powiększenie stawów („twarde”!)
6. Zniekształcenia stawów
•

Guzki Heberdena

•

Guzki Boucharda