UCZEŃ Z DYSLEKSJĄ W
SZKOLE
- w świetle prawa
oświatowego.
Zadania pracowników
placówki.
Dr Beata Kapela-
Bagińska
Uniwersytet Gdański
UCZEŃ Z DYSLEKSJĄ W
SZKOLE
- w świetle prawa
oświatowego.
Zadania pracowników
placówki.
Dr Beata Kapela-
Bagińska
Uniwersytet Gdański
I. Prawa ucznia
dyslektycznego w świetle
przepisów:
· Konwencja o Prawach Dziecka, art. 28 i
29,
przyjęta przez ONZ 20.11.1989 r.,
podpisana przez Polskę 26.01.1990 r.,
ratyfikowana 7.06.1991 r.
· Ustawa o Systemie Oświaty z 7.09.1991
r.
rozdz. I, art. 1, p. 1, 4, 5.
· Rozporządzenie MEN z dnia 15.01.2001
r.
(Dz. U. nr 13/2001, p.110).
I. Prawa ucznia
dyslektycznego w świetle
przepisów:
· Rozporządzenie MEN z dnia 21.03.2001 r.
(Dz. U. nr 29/2001, p.323)
i zmiana z 24.04.2002 r.
(Dz. U. nr 46/2002, p. 433).
· Rozporządzenie MENiS z dnia 7.09.2004 r.
(Dz. U. nr 199/2004, p. 2046
I. Prawa ucznia
dyslektycznego w świetle
przepisów:
Rozporządzenie MENiS z dnia 7 września 2004
roku w sprawie warunków i sposobu oceniania,
klasyfikowania i promowania uczniów i
słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i
egzaminów w szkołach publicznych stawia przed
nauczycielami wymóg oceniania osiągnięć
edukacyjnych i zachowania ucznia (paragraf 2)
oraz wymóg formułowania wymagań
edukacyjnych niezbędnych do uzyskiwania
poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen
klasyfikacyjnych a także informowania uczniów i
ich rodziców o tych wymaganiach i sposobach
sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów.
Zasady oceniania, klasyfikowania i promowania
uczniów, w tym również uczniów ze specjalnymi
potrzebami edukacyjnymi w szkołach publicznych
reguluje też aktualne
Rozporządzenie MEN z dnia 30. 04. 2007 r
( Dz. U. z 2007 r Nr 83 poz. 562), w
sprawie warunków i sposobu oceniania,
klasyfikowania i promowania uczniów i
słuchaczy oraz przeprowadzania
sprawdzianów i egzaminów.
Uczeń ma prawo do indywidualizacji
procesu edukacyjnego przez dostosowanie
treści i tempa uczenia się do jego
aktualnych możliwości, ograniczeń i
potrzeb.
CZYM RÓŻNIĄ SIĘ WYMAGANIA
PROGRAMOWE A WYMAGANIA
EDUKACYJNE?
wymagania programowe
to zamierzone
osiągnięcia ucznia wynikające z programu
nauczania (a więc sformułowane przez
autora programu);
wymagania edukacyjne
to oczekiwane
przez nauczyciela osiągnięcia ucznia i
formułowane przez niego (tak poleca
rozporządzenie MENiS) w oparciu o
realizowany program nauczania.
II. Prawa ucznia z
dysleksją rozwojową
· wczesne rozpoznawanie (diagnoza) i
ukierunkowanie edukacji,
· zapewnienie specjalnych metod nauczania,
· korzystanie z opieki specjalisty (pedagoga,
psychologa, logopedy) w zakresie
indywidualnej terapii w poradni,
·
dostosowanie wymagań do możliwości i
potrzeb ucznia według zaleceń zawartych w
opinii poradni,
· uzyskanie specjalistycznej pomocy w ramach
zajęć korekcyjno-kompensacyjnych w szkole
/grupowych lub indywidualnych/,
· uczęszczanie do klas terapeutycznych i
integracyjnych,
II. Prawa ucznia z
dysleksją rozwojową - cd.
· zwolnienia z nauki drugiego języka
obcego w przypadku stwierdzonej
głębokiej dysleksji,
·
dostosowania rozwiązań
organizacyjnych i technicznych na
sprawdzianie, egzaminie
gimnazjalnym i maturalnym zgodnie z
zaleceniami OKE zawartymi w opinii
PPP w celu wyrównania szans
edukacyjnych,
· wyrażenia własnej decyzji co do
chęci skorzystania z powyższych praw.
OPINIA PORADNI
Nauczyciel jest obowiązany, na
podstawie
opinii publicznej poradni psychologiczno-
pedagogicznej, w tym publicznej poradni
specjalistycznej, dostosować wymagania
edukacyjne do indywidualnych potrzeb
psychofizycznych i edukacyjnych
ucznia, u którego stwierdzono
zaburzenia i odchylenia rozwojowe lub
specyficzne trudności w uczeniu się,
uniemożliwiające sprostanie tym
wymaganiom.
Specjalne potrzeby
edukacyjne
Specjalne potrzeby edukacyjne
wykazują uczniowie, którzy nie mogą
sprostać powszechnie
obowiązującemu programowi
edukacyjnemu. Wykazują większe
trudności w uczeniu się, niż ich
rówieśnicy. Są w stanie kontynuować
naukę, ale potrzebują pomocy
pedagogicznej w różnorodnej formie.
FORMY POMOCY UCZNIOWI
-nauczyciele – specjaliści
-specjalne, zindywidualizowane w zakresie
tempa i wymagań programy oraz
adekwatne metody nauczania
-odpowiednie warunki lokalowo – bytowe,
w jakich odbywa się proces nauczania
-specjalne formy odpytywania i
sprawdzania
poziomu ich wiedzy i umiejętności czyli
oceniania wewnętrznego i
zewnętrznego.
Uczeń ze specjalnymi potrzebami
edukacyjnymi to taki uczeń, u którego
niepowodzenia szkolne wynikają przede
wszystkim z
szeroko pojętych zaburzeń
rozwojowych
czyli różnego rodzaju dysfunkcji,
w tym także uczniowie ze specyficznymi
trudnościami w uczeniu się (dyslektycy). Będą
to również uczniowie, u których
stwierdzono problemy w uczeniu się
spowodowane innymi przyczynami, a
którzy, aby prawidłowo funkcjonować w
środowisku szkolnym, wymagają
dostosowywania wymagań edukacyjnych
do ich potrzeb, zgodnie z zaleceniami
zawartymi w opiniach poradni psychologiczno -
pedagogicznych.
Ocenianie i dostosowywanie wymagań
do umiejętności uczniów ze specjalnymi
potrzebami edukacyjnymi.
Ustawa o systemie oświaty z 7 września 1991
r. zapewnia w szczególności:
• prawo każdego obywatela do kształcenia się,
• dostosowanie organizacji, treści i metod
nauczania do możliwości psychofizycznych
uczniów,
• korzystanie z opieki psychologiczno-
pedagogicznej i specjalnych form pracy
dydaktycznej,
• pobieranie nauki we wszystkich typach szkół
przez dzieci i młodzież niepełnosprawną
zgodnie z indywidualnymi predyspozycjami,
potrzebami rozwojowymi oraz edukacyjnymi.
W zależności od rodzaju dysfunkcji
dostosowanie wymagań edukacyjnych
będzie dotyczyło albo formy sprawdzania
wiedzy, albo treści, albo formy i treści
jednocześnie.
Jeśli u ucznia zdiagnozowano :
-
dysgrafię
– dostosowanie wymagań będzie
dotyczyło
formy
tj. sprawdzenie pracy może
być niekonwencjonalne (uczeń może sam
odczytać pracę lub napisać ją na komputerze),
- dysortografię
- można również zmienić
formę
sprawdzania wiedzy, zaś w żadnym
wypadku nie należy zwalniać ucznia z
konieczności nauki ortografii,
dysleksję
- zaburzenie to dotyczy uczniów w normie
intelektualnej, dlatego nie daje podstaw do obniżania
wymagań jakościowych i może dotyczyć tylko
formy
sprawdzania wiedzy,
–
Dysleksja jest jednym z wielu różnych rodzajów
trudności w uczeniu się.
–
Jest specyficznym zaburzeniem o podłożu językowym,
uwarunkowanym konstytucjonalnie.
–
Charakteryzuje się trudnościami w dekodowaniu
pojedynczych słów, co najczęściej odzwierciedla
niewystarczające zdolności przetwarzania
fonologicznego.
–
Trudności w dekodowaniu pojedynczych słów są
zazwyczaj niewspółmierne do wieku oraz innych
zdolności.
SZKOLNY MODEL POMOCY
UCZNIOM
Z DYSLEKSJĄ
RODZICE
• pogadanka o specyficznych trudnościach w
uczeniu się (zebranie dla rodziców, biuletyn),
• ankietowanie rodziców
(skala ryzyka dysleksji),
• konsultacje indywidualne dla rodziców dzieci
z trudnościami w nauce (nauczyciele języka polskiego,
pedagog),
• proponowanie rodzicom konsultacji ze specjalistami
Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej,
• udostępnienie rodzicom przygotowanego poradnika ze
wskazówkami do pracy z dzieckiem dyslektycznym w
domu,
• zapoznanie rodziców z ofertą pomocy dziecku w szkole.
NAUCZYCIELE
szkolenie dotyczące specyficznych trudności
w nauce (szkoleniowe rady pedagogicznej,
indywidualne doskonalenie warsztatu pracy),
• gromadzenie literatury (biblioteka szkolna),
• wstępne rozpoznanie uczniów zagrożonych
dysleksją na podstawie obserwacji i analizy
prac uczniów,
• zapoznanie nauczycieli uczących dziecko z
zaleceniami PPP jako punktem wyjścia do
pracy z uczniem,
• przygotowanie oferty zajęć dla uczniów ze
specyficznymi trudnościami w nauce (zajęcia
wyrównawcze, zajęcia korekcyjno-
kompensacyjne,
• praca własna ucznia w domu pod kierunkiem
nauczyciela
UCZNIOWIE
- zajęcia wychowawcze dla uczniów
zapoznające ich ze specyficznymi
trudnościami w uczeniu się,
• udzielanie indywidualnych porad uczniom z
trudnościami w uczeniu się (nauczyciele języka
polskiego, wychowawcy, pedagog),
• udział uczniów w zajęciach proponowanych
przez szkołę,
• praca własna ucznia pod kontrolą nauczyciela
lub pedagoga,
• na prośbę rodziców uczeń z dysleksją korzysta z
do-stosowanej formy egzaminu gimnazjalnego
(na podstawie aktualnej opinii PPP
).
sprawność intelektualną niższą od
przeciętnej -
w przypadku tych uczniów
konieczne jest dostosowanie zarówno w zakresie
formy, jak i treści.
Właściwie tylko w tej grupie możemy mówić o
obniżeniu wymagań.
Trzeba również pamiętać o tym, że w grupie tej
często występują uczniowie z zaburzeniami
sprzężonymi i program szkoły ogólnodostępnej
jest dla nich zbyt trudny i zbyt szybko
przerabiany.
-
dysfunkcję narządów percepcyjnych
oraz
narządów ruchu, w tych przypadkach
dostosowywanie potrzeb i wymagań będzie ściśle
związane z typem i stopniem ich
niepełnosprawności.
Procedury działania szkoły w zakresie
dostosowania wymagań wobec uczniów
posiadających opinię PPP
1.Pedagog szkolny po otrzymaniu opinii
informuje wychowawcę, bądź odwrotnie.
2.Pedagog wpisuje opinię do ewidencji, a
wychowawca odnotowuje fakt posiadania
opinii w dzienniku lekcyjnym.
3.Pedagog szkolny zwołuje zespół nauczycieli
uczących w celu dostosowania wymagań
edukacyjnych dla danego ucznia (pisemne
opracowanie form pomocy i oceniania).
4.Wychowawca uzyskuje pisemną zgodę
rodziców na proponowane przez zespół
uczących działania i przekazuje ją
pedagogowi.
5.Nauczyciele realizują zalecenia wynikające
z dostosowania wymagań, zawartych w
opinii.
6.Koordynacją zaplanowanych działań
zajmuje się wychowawca klasy.
7.Pedagog szkolny współpracuje z rodzicami
ucznia.
8.Wychowawca klasy dokonuje semestralnej
analizy osiągnięć ucznia i przekazuje wnioski
do pedagoga szkolnego.
9.Pedagog wraz z wychowawcą klasy
planują działania na kolejne okresy.
Kto (poradnia czy nauczyciel) powinien
określać na czym konkretnie ma polegać
dostosowanie wymagań edukacyjnych do
indywidualnych potrzeb psychofizycznych
i edukacyjnych ucznia, u którego stwierdzono
trudności w uczeniu się, uniemożliwiające
sprostanie tym wymaganiom
?
Nauczyciel
– wychowawca
jest odpowiedzialny
za
program i jego realizację.
Poradnia
daje przede wszystkim
wskazania ogólne
na
podstawie badań diagnostycznych, zaś nauczyciele
konkretyzują je w ciągu bezpośredniej pracy uczniem.
Zatem i
indywidualny program edukacji opracowuje
dla każdego ucznia, zespół nauczycieli i specjalistów
pracujących w szkole.
Zespół stanowią osoby:
* nauczyciel-wychowawca oraz pozostali
(wszyscy) nauczyciele
* specjaliści: psycholog, logopeda, terapeuci,
rehabilitant, inni.
Konstruując indywidualny program edukacji,
należy pamiętać o tym, że powinien on mieć
charakter
edukacyjno-terapeutyczny
, z uwagi na
fakt, że w przypadku uczniów ze specjalnymi
potrzebami edukacyjnymi obu tych funkcji nie
można od siebie oddzielać.
Jak oceniać i czego wymagać od
uczniów z różnego rodzaju
zaburzeniami?
Szczegółowe warunki i sposób oceniania
wewnątrzszkolnego określa statut szkoły.
Pamiętać należy o dwóch elementarnych
zasadach:
1.
Nie można zejść poniżej podstawy programowej,
a zakres wiedzy i umiejętności powinien dać szansę
na sprostanie wymaganiom kolejnego etapu
edukacyjnego
.
2. Należy oceniać ucznia według kryteriów
ogólnodostępnych przy jednoczesnym
uwzględnianiu
wkładu pracy i wysiłku
adekwatnego do jego możliwości.
Przykłady proponowanych
sposobów dostosowania wymagań
1.Ograniczyć pisanie dyktand. Jako
alternatywę przygotować inną formę –
przygotować ćwiczenia na sprawdzenie
danej – konkretnej zasady.
2.Uczeń ma prawo pisać wszelkie prace
domowe na komputerze.
3.Umożliwić uczniowi korzystanie ze
słowników podczas lekcji (dokonywanie
autokorekty) - wskazany czas wydłużony.
4.Kontrolować pracę samokształceniową
ucznia i stopniować poziom wymagań.
5.Upewnić się, czy uczeń zrozumiał zapis
poleconych zadań pisemnych i sprawdzić
poprawność zapisu w zeszycie lub przygotować
zadania wydrukowane na kartce.
6.Akcentować mocne strony osobowości i
dotychczasowe sukcesy edukacyjne ucznia.
7.Stwarzać możliwość realizowania się w rolach
typu: dyżurny, grupowy, organizator.
( np. w przypadku nadpobudliwości
psychoruchowej)
8.W czasie lekcji uczeń powinien zajmować
miejsce jak najbliżej nauczyciela.
9.W trakcie zadań tekstowych (pracy
samodzielnej) należy upewnić się czy uczeń
rozumie treść.
10.W czasie lekcji wykorzystywać spektrum metod
(bazować na konkretach). Wprowadzać i zachęcać
ucznia do korzystania z technik
mnemotechnicznych – używanie kolorów, symboli
graficznych, skojarzeń. Umożliwić uczenie się za
pomocą wielu zmysłów.
11. Zapewniać w miarę możliwości uczenie się
poprzez własne doświadczenie np. dochodzenie do
faktów poprzez pracę w formie dyskusji, uczenie
się w parach, w grupach itp.
12.Zaczynać pracę z uczniem od zadań o niższym
stopniu trudności (nawet o kilka poziomów).
13.Stosowanie pochwał nawet za drobne sukcesy
szkolne i nie tylko. Traktować ucznia łagodnie i
pochwałami zachęcać do pracy na lekcjach.
14.Oceniać postępy, osiągnięcia. Należy
uwzględnić różnorakie czynniki wpływające na
jakość pracy i doceniać włożony wysiłek, a nie
tylko uzyskany efekt.
15. W przedmiotach ścisłych:
- Akceptować własne strategie obliczeń.
- Oceniać przede wszystkim tok rozumowania, a nie
ostateczny wynik.
- Nie wymagać dokładnych definicji, reguł twierdzeń, itp.
- Możliwość korzystania z tablic matematycznych,
fizycznych, chemicznych.
- Przy rozwiązywaniu zadań z treścią odczytać treść lub
upewnić się, czy zrozumiał ją.
- Uwzględnić trudności z rysowaniem wykresów, rzutów
figur, wzorów i równań chemicznych, przekrojów, itp.
- W zadaniach z treścią pomóc w wskazaniu zależności
(dane, szukane …).
- Zeszyty gładkie zastąpić w kratkę.
- W toku lekcji z matematyki oraz na klasówkach, należy
pozwolić uczniowi na korzystanie z gotowej tabliczki
mnożenia.
Prawa uczniów z dysleksją to nie
PRZYWILEJE i ZWOLNIENIE od pracy.
Uczeń zobowiązany jest do:
• Systematycznej pracy zgodnie ze
wskazówkami nauczyciela, pedagoga lub
terapeuty.
• Bardzo dobrej znajomości zasad pisowni –
powtarzania i utrwalania.
• Doskonalenia umiejętności czytania
poprzez codzienne ćwiczenie w domu.
• Dokumentowania prowadzonej pracy
wyrównawczej.
Prawa uczniów z dysleksją to nie
PRZYWILEJE i ZWOLNIENIE od pracy.
Uczeń zobowiązany jest do:
• dostarczenia opinii PPP ze stwierdzonymi
specyficznymi trudnościami w uczeniu się
nie później niż do końca września roku
szkolnego, w którym odbywa się egzamin,
• zgłoszenie si
ę
na badania kontrolne w
wyznaczonym terminie.
ZADANIA DYREKTORA
SZKOŁY
tworzenie warunków organizacyjnych
służących wspomaganiu dzieci, u
których stwierdzono trudności w
uczeniu się;
nadzór nad pracą nauczycieli
zwłaszcza klas młodszych w zakresie
rozwijania umiejętności czytania i
pisania;
czuwanie nad wyborem programów
nauczania i podręczników
dostosowanych do możliwości
zespołów klasowych;
Rozsądne wykorzystywanie godzin do
dyspozycji dyrektora
Organizowanie pomocy
psychologiczno-pedagogicznej
Pozyskiwanie dla szkoły specjalistów
w zakresie terapii
Czuwanie nad szkolnym programem
profilaktyki
ZADANIA WYCHOWAWCY
obserwacja ucznia, konsultacja ze
specjalistami (psychologiem, pedagogiem,
logopedą),
przekonanie rodziców do przeprowadzenia
badań psychologiczno-pedagogicznych w
poradni,
zapoznanie nauczycieli z opinią poradni
psychologiczno-pedagogicznej.
czuwanie nad przestrzeganiem zaleceń
poradni psychologiczno-pedagogicznej,
współpraca z poradnią psychologiczno-
pedagogiczną w zakresie wspomagania
dzieci z trudnościami w nauce (konsultacje,
pomoc
w formułowaniu wymagań, spotkania z
rodzicami, szkolenie nauczycieli),
koordynowanie współpracy nauczycieli
klasowego zespołu nauczycielskiego.
motywowanie ucznia wykazującego
trudności w nauce do pracy nad sobą,
włączenie rodziców w pracę z
dzieckiem w celu wykonywania w
domu ćwiczeń
usprawniających funkcje poznawcze.
ZADANIA NAUCZYCIELA
zapoznanie się z diagnozą zawartą w
opinii poradni psychologiczno-
pedagogicznej;
analiza opinii, uświadomienie sobie
trudności i ograniczeń jakie mogą
pojawić się na danym przedmiocie; (co
uczeń jest w stanie zrobić, a czego nie
jest w stanie wykonać).
- obserwacja trudności ucznia,
konsultacja ze specjalistami
(psychologiem, pedagogiem, logopedą);
podjęcie wysiłku dostosowania
wymagań edukacyjnych oraz metod
pracy do indywidualnych potrzeb ucznia;
realne planowanie procesu kształcenia,
na bieżąco modyfikowanie planów
dydaktycznych.
systematyczna praca z uczniem ,
niwelowanie trudności, (np.
wydłużanie
czasu pracy, zadawanie materiału w
mniejszych porcjach,
przygotowywanie dodatkowych ćwiczeń);
ocenianie wspierające ucznia, w
odniesieniu do wymagań
edukacyjnych z uwzględnieniem jego
możliwości i ograniczeń;
współpraca z wychowawcą klasy i
innymi nauczycielami z zespołu
uczącego w danej klasie oraz
rodzicami.
Sposoby dostosowań warunków
egzaminacyjnych
Problemy z czytaniem i rozumieniem
tekstu,
Problemy z koncentracją uwagi,
Problemy emocjonalne.
Pisanie sprawdzianu w osobnej Sali, w
której członek komisji raz głośno czyta
instrukcję, tekst wstępny oraz treść
zadań, a uczniowie mogą śledzić
zapisany tekst w arkuszu.
Wydłużony czas o 50%,
Członek komisji odczytuje głośno tekst
i instrukcję
Możliwość pisania samodzielnie
formułowanych odpowiedzi do zadań
drukowanymi literami.
Arkusz z czcionką bezszeryfową
Problemy z zastosowaniem zasad
ortografii i interpunkcji, z
prawidłowością graficzną zapisu i z
zachowaniem orientacji przestrzennej
Możliwość specjalnego kodowania
karty odpowiedzi, zadania
sprawdzane są za pomocą kryteriów
dostosowanych do dysfunkcji uczniów.
Problemy z koncentracją uwagi,
orientacją przestrzenną oraz
zaburzenia percepcji wzrokowej.
LITERATURA
M. Bogdanowicz,O dysleksji, Lublin,1994
M.Bogdanowicz, A.Adryjanek, Uczeń z
dysleksją w szkole,wyd.Operon,Gdynia 2004
M.Bogdanowicz, M.Smoleń, Dysleksja w
kontekście nauczania języków obcych,
wyd.Harmonia, Gdańsk 2004
A.Butkiewicz, K.Bogdanowicz, Dyslexia in the
English Classroom, wyd. Harmonia, Gdańsk
2004
G.Squires, S.Mckeown, Pomóż dziecku z...
Dysleksją wyd.K. E. LIBER, W-wa 2006
Dziękuję za uwagę.
Życzę sukcesów w pracy z
dziećmi!