Trendy a bezpieczeństwo
podmiotu w teorii poznania
Dr hab. Jarosław Gryz
Trendy a bezpieczeństwo
podmiotu w teorii poznania
Dr hab. Jarosław Gryz
Układ wystąpienia
• Perspektywy nowoczesności
• Ekstrapolacja megatrendów
• Rewolucja informacyjna
• Integracja – dezintegracja ekonomiczna
i polityczna
• Natura konfliktów politycznych
• Wyzwania dla państw
• Podsumowanie
Perspektywy nowoczesności
• Mocna wiara w racjonalizm wsparta
innowacyjnością technologiczną
doprowadzi do połączenia najbardziej
rozwiniętych społeczności całej planety.
• Stworzą one gigantyczne węzły rozwoju,
postępu i kultury. W tych społecznościach
rządy będą sprawowane w sposób
zdekoncentrowany, wielopłaszczyznowy,
sieciocentryczny, a generowane problemy
będą rozwiązywane w czasie rzeczywistym
w wirtualnych sieciach.
Perspektywy nowoczesności
• Nie włączone do współpracy, położone na
peryferiach wysokorozwiniętych,
słaborozwinięte obszary będą generowały
największe napięcia.
• Ich niestabilność będzie pogłębiana
przez:
– elementy kryminogenne,
– przestępczość zorganizowaną angażującą się
w handel czarnorynkowy bronią, ludźmi,
innymi przynoszącymi profity towarami,
– piractwo intelektualne i technologiczne.
Perspektywy nowoczesności
• Nowa, światowa społeczność zostanie poddana
konfrontacji z ośrodkami autorytarnymi
położonymi na obszarach „zewnętrznych”
• Jej rola będzie określona poprzez równowagę
wolności obywatelskich oraz nieingerencję
władz (luki i braki w działaniach ze strony
państw, które mogłyby być w nią wymierzone).
• Wystąpi przy tym :
– Kompleksowa współzależność sieci komputerowych;
– Wewnętrzne napięcia między technokratyczną
skutecznością, a swobodami obywatelskimi;
Perspektywy nowoczesności
• Wystąpi przy tym (Cd.):
– Wielka zależność od stałych dostaw żywotnych zasobów
(np. ropy naftowej, gazu ziemnego, żywności, wody);
– Ekstremizm marginalizowanych grup społecznych;
– Dysputy wokół przebiegu granic (politycznych,
geograficznych, innych), jurysdykcji nad obszarami
państw i obszarami uznawanymi za międzynarodowe;
– Eksploatowanie technologii przez elementy
kryminogenne i wrogie;
– Konflikty między nieprzystającymi do siebie systemami
wiary;
– Niestałą lojalność społeczeństw wobec państw i aktorów
pozapaństwowych (poprzez ich wzajemną konfrontację);
– Sojusze państw autorytarnych;
– Potencjalne poszerzanie się konfliktów etnicznych,
religijnych i ideologicznych.
Perspektywy nowoczesności
• Wzrost bogactw przy jednoczesnej dostępności do
broni masowej zagłady, a na tym tle zwiększenia
ilości podmiotów, które uzyskają status mocarstw.
• Aktualna, krucha równowaga występująca między
dotychczasowymi mocarstwami zostanie zachwiana.
• Tarcia między decydentami, rywalizacja
ideologiczna i światopoglądowa, konflikt wokół
alokowania zasobów oraz brak integracji
ekonomicznej będą tymi czynnikami, które wpłyną
na kształt rzeczywistości.
• Istotną rolę będą odgrywały procesy globalizacji.
Postępująca współzależność i integracja
różnorodnych podmiotów pogłębi
umiędzynarodawianie wspólnych standardów.
Perspektywy nowoczesności
• W efekcie osłabiać będzie to wolę konfrontacji i
powstrzyma od globalnej rywalizacji o dostęp do
surowców naturalnych i sfer wpływów
politycznych, gospodarczych, kulturowych.
• Wykreuje to świat wielobiegunowy zdominowany
przez rywalizujące ze sobą mocarstwa regionalne.
Być może, mocarstwa te, pozbawione zostaną
wpływu o charakterze globalnym, lecz w wymiarze
regionalnym będą odgrywać rolę decydującą.
• Rywalizacja o przewagę, zasoby, szczególnie na
obszarach pozbawionych rządów (państw
upadłych), będzie wyznacznikiem niesłabnących
dążeń do rozwoju społecznego i gospodarczego, a
także ich ochrony.
Perspektywy nowoczesności
Determinanty zmian:
• Niestałe sfery wpływu;
• Rywalizacja o dominację ideologiczną;
• Rywalizacja o surowce;
• Proliferacja broni masowego rażenia oraz
technologii podwójnego zastosowania;
• Pozbawione rządów obszary;
• Rywalizacja międzypaństwowa;
• Niezdolność systemu międzynarodowego do
wpływu na kierunki zmian w rozkładzie siły
między wielkimi mocarstwami;
• Zmienne sojusze międzypaństwowe.
Ekstrapolacja megatrendów
• W coraz bardziej poddanym procesom
globalizacji świecie, jedną z najistotniejszych
kwestii jest zdolność do kształtowania coraz
bardziej złożonej rzeczywistości społecznej,
politycznej, gospodarczej i ekonomicznej.
• Aktorzy stosunków międzynarodowych,
państwa i organizacje rządowe, niekiedy i
pozarządowe, kreując swą politykę
napotykają przy tym na kilka istotnych
przeszkód w postaci:
– Ograniczonych zdolności do efektywnego działania
z uwagi na bariery natury społecznej przede
wszystkim w postaci braku legitymizacji dla
podejmowanych działań, a także woli politycznej,
Ekstrapolacja megatrendów
CD.
• Nietrwałej stabilności systemów ekonomicznych
na tle przepływu środków finansowych, ich
alokacji;
• Braku dostosowanych do potrzeb i wymogów
danej sytuacji instrumentów natury politycznej,
ekonomicznej, czy też militarnej i prawnej;
• Braku umiejętności i zdolności do prawidłowej
oceny sytuacji, wyprowadzania adekwatnych
wniosków oraz kreowania zdarzeń, zjawisk i
procesów prowadzących do właściwej w danych
okolicznościach polityki międzynarodowej,
a często i narodowej.
Ekstrapolacja megatrendów
Współcześnie można zaobserwować następujące megatrendy:
• przekształcanie się społeczeństw przemysłowych w
informatyczne
• postępująca integracja gospodarek różnych części świata
• przechodzenie od myślenia i planowania krótkookresowego
do długookresowego
• przechodzenie od centralizacji do decentralizacji decyzji
• wsparcie ze strony pomocy instytucjonalnej na rzecz
samopomocy
• ideologizacja życia społecznego,
• przechodzenie od organizacji o charakterze hierarchicznym
do organizacji o charakterze sieciowym,
• rozszerzanie się przestrzeni gospodarki korporacyjnej
• wzmocnienie tendencji hierarchizacji i dezintegracji
podmiotów
• wzrost znaczenia alternatywnych form rozwoju.
Ekstrapolacja megatrendów
J.Naisbitt
P.F. Drucker
A.Toffler
P. Kenedy
1/ Od społeczeństwa
przemysłowego do
społeczeństwa
informacyjnego.
2/ Od technologii siłowej
do
ultra technologii
3/Od gospodarki narodowej
do gospodarki globalnej.
4/ Od myślenia
krótkofalowego
do myślenia
długofalowego.
5/ Od centralizacji do
decentralizacji.
6/Od pomocy
zinstytucjonalizowanej do
samopomocy.
7/Od demokracji
przedstawicielskiej do
demokracji
uczestniczącej.
8/Od hierarchii do sieci.
9/Z Północy na Południe.
1/Integracja
gospodarcza
dezintegracja
polityczna.
2/Zmiany w
strukturze
ludności i
dynamice
demograficznej.
3/Rozwój naukowo-
techniczny.
4/Globalizacja
konkurencji.
5/ Rewolucja
informacyjna.
6/ Ponadnarodowy
pieniądz.
7/Tworzenie
ponadnarodowyc
h
konfederacji.
1/ Zderzenie II i
III
fali
cywilizacyjnej.
2/Integracja
ekonomiczna
i rozwój
korporacji.
3/Rozpad państw
narodowych.
4/Decentralizacj
a i indywidua-
lizacja w życiu
społecznym,
politycznym i
ekonomicznym.
5/ Odrodzenie
rodziny w
nowej formie.
6/Zmiana stylu
życia.
7/ Powstanie
nowych gałęzi
przemysłu.
1/Eksplozja
demograficzna
2/Rewolucja
finansowa i
narodziny
ponadnarodowy
ch
korporacji.
3/ Rolnictwo
światowe i
biotechnologicz
na rewolucja.
4/Robotyzacja,
automatyzacja i
nowa rewolucja
przemysłowa.
5/ Zagrożenie
środowiska
naturalnego.
6/Przyszłość
państwa
narodowego
Rewolucja informacyjna
WYZWANIA DLA ŚWIATA
1) Wiedza jako najważniejszy zasób;
2) Rozwój telekomunikacji, komputeryzacji i masowe użycie technologii informacyjnych;
3) Gwałtowny rozwój globalnej sieci informacyjnej;
4) Nieograniczona dyfuzja technologii;
5) Pogłębiające się różnice w rozwoju technologicznym;
6) Kurczenie się tradycyjnych gałęzi produkcji i wzrost bezrobocia;
7) Powstanie nowych niezwykle dochodowych dziedzin aktywności gospodarczej;
8) Zmiany zasad współżycia społecznego i systemów wartości;
9) Zastosowanie wiedzy jako narzędzia walki;
SZANSE
ZAGROŻENIA
1) Wykorzystanie wiedzy jako
najważniejszego zasobu;
2) Dążenie do jak najlepszego
wykorzystania posiadanych zasobów
wiedzy i zdobycia nowych;
3) Wykorzystanie wiedzy w walce
konkurencyjnej;
4) Dążenie do jak najlepszego
wykorzystania kapitału ludzkiego;
5) Stworzenie sprawnego systemu
komunikacji wewnętrznej i zewnętrznej;
1) Zwiększona podatność na możliwość
destrukcyjnego informatycznego,
elektronicznego, cybernetycznego
oddziaływania;
2) Rozruchy społeczne i niepokoje na tle
bezrobocia jako skutku postępu
technicznego;
3) Dewaluacja dotychczasowych systemów
wartości i motywacji.
4) Pogłębiające się frustracje społeczne na tle
zapóźnienia technologicznego;
5) Walka o dostęp do wiedzy i wladzy;
6) Rozszerzanie się luki technologicznej;
Integracja – dezintegracja
ekonomiczna i polityczna
WYZWANIA DLA ŚWIATA
1) Otwarcie granic oraz swobodny przepływ informacji, towarów, usług i ludności;
2) Likwidacja protekcyjnych działań państwa;
3) Wzrost znaczenia i roli ponadnarodowych organizacji, firm, konsorcjów, a także organizacji
nieformalnych;
4) Przenoszenie zjawisk kryzysowych ponad granicami;
5) Nasilenie się tendencji dezintegracyjnych w państwach narodowych;
6) Upadek znaczenia państwa narodowego, przekazanie suwerenności podmiotom
międzynarodowym;
7) Wzrost niezależności podmiotów niepaństwowych i korporacji od decyzji politycznych i
gospodarczych państw;
8) Marginalizacja krajów Europy Środkowej i Wschodniej na arenie politycznej i gospodarczej;
9) Brak stabilności na rynku surowców energetycznych;
SZANSE
ZAGROŻENIA
1)Wykorzystanie swobodnego przepływu
informacji, towarów, usług i kapitału;
2)Lepszy dostęp do nowych rynków,
technologii i źródeł kapitału;
3) Dążenie do tworzenia i nadawania
autonomii regionom polityczno-
gospodarczym funkcjonującym w
rejonach przygranicznych;
4) Zdobycie przewagi w decydujących
dziedzinach produkcji i usług;
1) Zamykanie się na problemy świata i izolacja;
2) Nacisk zewnętrzny, groźby, zastraszania;
3) Rozwój przestępczości zorganizowanej;
4) Atak kapitału spekulacyjnego;
5) Walka informacyjna;
5) Odżywanie konfliktów i sporów na tle
narodowościowym i religijnym;
7) Próby tworzenia stref wpływów i regionalnej
dominacji;
Natura konfliktów
• Środowisko międzynarodowe będzie podlegało
zmianom ze strony różnego typu czynników,
których charakter jest nieprzewidywalny.
• W przyszłym środowisku międzynarodowym
konflikt może się stać bardzo złożony,
nieprzewidywalny i dużo trudniej poddający się
kontroli niż obecnie.
• Zaawansowane, szeroko dostępne, śmiertelne
technologie będą „autoryzowały” postępowanie
przeciwników w sposób wcześniej niewyobrażalny.
• Rywalizacja o to by kształtować i tworzyć
„chwytliwe” idee i przedsięwzięcia zostanie
zintensyfikowana i ulegnie przyspieszeniu.
Natura konfliktów
politycznych
• Globalizacja, zmiany klimatu, niedobory
surowców będą oddziaływać na zdolność
państw do zaspakajania potrzeb swoich
społeczeństw, funkcjonowania w środowisku
międzynarodowym.
• Państwa słabe i „upadłe” będą źródłami
niestabilności zaś pozostałe borykać się będą z
wyborami strategicznymi, co do sposobu, jak w
tej sytuacji mają postępować.
• Zmiany klimatyczne, alokacja zasobów,
integracja ekonomiczna, zwalczające się
ideologie i światopoglądy będą czynnikami
określającymi rzeczywistość.
Natura konfliktów
politycznych
Ryzyka:
• Upadek rządów (i rządzenia, jako takiego)
w niektórych obszarach planety;
• Rozpowszechnianie i rozprzestrzenianie
się radykalnych ideologii;
• Potencjalne „rozlewanie się” konfliktów
etnicznych o charakterze religijnym
i ideologicznym;
• Położenie „newralgicznych punktów”
i infrastruktury na obszarach, w
których nie występują struktury kontroli i
nadzoru społeczności międzynarodowej;
Natura konfliktów
politycznych
• Potencjalne kontrowersje wokół
poprzednio niezamieszkanych obszarów
planety bogatych w surowce naturalne
(aktualnie tym obszarem jest Arktyka);
• Konsekwencje w postaci zmian
klimatycznych, środowiska naturalnego;
• Proliferacja broni masowej zagłady (broni
masowego rażenia, BMR) oraz technologii
tzw. podwójnego zastosowania (na
potrzeby cywilne i militarne);
• Wyzwania w stosunku do władzy
państwowej (władztwa państwa);
• Niekontrolowane migracje.
Natura konfliktów
politycznych
• Zaawansowane w rozwoju narody będą zajęte
zmianami społecznymi oraz sposobami, by
sprostać nadchodzącym zmianom
demograficznym. Rodzime populacje zostaną
poddane biologicznym procesom starzenia zaś
w ich miejsce, w celu podtrzymania ekonomii i
zapewnienia rozwoju pojawią się imigranci.
• Podstawowym zagadnieniem stanie się
zapewnienie stabilności wewnętrznej, co
spowoduje skupienie uwagi na: spójności
społecznej, legalnej i nielegalnej imigracji,
kwestiach narodowościowych na tle etnicznym i
religijnym.
Natura konfliktów
politycznych
• Wymienione determinanty, określające
sytuację wewnętrzną, sprawią, że państwa
będą źle przygotowane do sprostania
ryzykom o charakterze geopolitycznym.
• Determinanty wewnętrzne uniemożliwią
skuteczne działania w wymiarze
strategicznym.
• Asymetryczność, demografia, alokacja
zasobów, zwalczające się ideologie
i światopoglądy będą tymi
czynnikami, które określą rzeczywistość.
Natura konfliktów
politycznych
Ryzyka:
• Niezdolność do rozumienia, udziału i
kształtowania środowiska międzynarodowego
państw wysokorozwiniętych;
• Międzynarodowa działalność kryminalna;
• Zaniedbanie strategiczne (brak rozumienia i
właściwego działania strategicznego);
• Potencjalne rozszerzanie się konfliktów
etnicznych, religijnych i ideologicznych;
• Systematyczna niezdolność do udzielania
szybkiej odpowiedzi na zewnętrzne efekty
(działania innych podmiotów);
• Niekontrolowane migracje
Wyzwania dla państw
• Adaptacja do wymogów zagrożeń o charakterze
hybrydowym.
• Współpraca z różnymi podmiotami na rzecz
tworzenia instytucji zapewniających
bezpieczeństwo i stabilność.
• Zapobieganie konfliktom, ich rozwiązywanie
i zarządzanie po zakończeniu trwania.
• Zwalczanie rozprzestrzenia broni masowego
rażenia oraz technologii podwójnego
zastosowania.
• Rozwój zdolności w zakresie ekspedycyjności i
walki we wrogim środowisku.
• Rozwój komunikacji strategicznej i zwycięstwa
w przekazie medialnym.
• Transformacja i adaptacja zarządzania
strategicznego.
Podsumowanie
• Wiedza i władza
• Ideologia i marketing polityczny
• Stabilizowanie – przeciwdziałanie –
likwidowanie
• Deterytorializacja konfliktów i wojen