1. Budowa strukturalna

Podział hormonów

Podział hormonów



 Gruczoły dokrewne 



 Tkanki 



 Komórki nerwowe (neurohormony)

3. Mechanizm działania



Peptydy i białka



Pochodne aminokwasów 



Steroidy 



Pochodne kwasów tłuszczowych  

2. Miejsce powstawania

Zależy od obecności w komórce specyficznych receptorów

 

 

Typy działania 

Typy działania 

hormonów

hormonów

Intrakrynne 

Intrakrynne 

Neuroendokryn

Neuroendokryn

ne 

ne 

Autokrynne 

Autokrynne 

Endokrynne 

Endokrynne 

Parakrynne 

Parakrynne 

 

 

Typy receptorów

Typy receptorów

2. Wewnątrzkomórkowe

2. Wewnątrzkomórkowe

1. 

1. 

Błonowe

Błonowe



 Receptory katalityczne



 Receptory związane z kanałami jonowymi



 Receptory działające poprzez system wtórnych 

przekaźników

Hormony wnikają do komórek i wiążą się z receptorami 
obecnymi w:



 cytoplazmie



 jądrze komórkowym

Hormony nie wnikają do komórek, ale wiążą się z 
receptorami w błonie komórkowej 

 

 

• Podwzgórze 

- (poli)peptydy

• Przysadka

- (poli)peptydy

• Tarczyca

- aminokwasy

• Przytarczyce

- (poli)peptydy

• Nadnercza

- rdzeń  

- katecholaminy 

- kora  

- steroidy 

• Trzustka 

- (poli)peptydy

• Gonady

- steroidy

Hormony gruczołów dokrewnych

Hormony gruczołów dokrewnych

 

 

Charakterystyka działania 

Charakterystyka działania 

hormonów

hormonów



 

 

Specyfika tkankowa zależna od obecności 

Specyfika tkankowa zależna od obecności 

receptorów

receptorów



  

  

Wieloetapowa amplifikacja sygnałów

Wieloetapowa amplifikacja sygnałów



  

  

Działanie poprzez system przekaźników II 

Działanie poprzez system przekaźników II 

rzędu

rzędu



  

  

Koordynacja przeciwstawnych procesów 

Koordynacja przeciwstawnych procesów 

komórkowych 

komórkowych 



  

  

Współdziałanie hormonów w regulacji szlaków 

Współdziałanie hormonów w regulacji szlaków 

metabolicznych 

metabolicznych 



  

  

Mechanizmy kontrolujące czas trwania 

Mechanizmy kontrolujące czas trwania 

odpowiedzi

odpowiedzi

 

 

glu

glu

k

k

o

o

k

k

ort

ort

yk

yk

oid

oid

y

y

mineralo

mineralo

k

k

ort

ort

yk

yk

oid

oid

y

y

androgen

androgen

y

y

Hormony kory nadnerczy

Hormony kory nadnerczy

kortyzol

kortykosteron

aldosteron

androstenodiol

testosteron

DHEA

 

 

Hormony gonad

Hormony gonad

testosteron

17β-estradiol

estriol

estron

progester
on

androgen

androgen

y

y

estro

estro

gen

gen

y

y

gestageny

gestageny

 

 

Hormony steroidowe mogą być syntetyzowane

Hormony steroidowe mogą być syntetyzowane

:

:

de novo

de novo

  

  

- z

- z

 acetyl

 acetyl

o

o

CoA 

CoA 

poprzez 

poprzez 

cholesterol

cholesterol

Synteza hormonów 

Synteza hormonów 

steroidowych

steroidowych

in situ

in situ

 

 

- przez konwersję obecnych 

- przez konwersję obecnych 

hormonów 

hormonów 

   steroidowych do innej 

   steroidowych do innej 

postaci

postaci

Transport hormonów we 

Transport hormonów we 

krwi

krwi

Hormony steroidowe jako związki hydrofobowe i 
lipofilowe transportowane są przy udziale 
specyficznych nośników białkowych: 



 

albumin

albumin

y

y 

(progesteron, 17-

estradiol)



 

or

or

oz

oz

omu

omu

k

k

oid

oid 

(progesteron)



 

trans

trans

k

k

ort

ort

y

y

n

n

a

a 

(progesteron, kortyzol)



 

globulin

globulin

y

y 

(androgeny, estrogeny)

 

 

Kalcytriol – aktywna postać 

Kalcytriol – aktywna postać 

witaminy 

witaminy 

D

D

3

3

Tworzy się z cholesterolu i uważany jest za 

Tworzy się z cholesterolu i uważany jest za 

„substancję hormono-podobną”, ponieważ wywiera 

„substancję hormono-podobną”, ponieważ wywiera 

w tkankach efekt podobny do działania hormonów.  

w tkankach efekt podobny do działania hormonów.  

Kalcytriol

Kalcytriol

Kości  

Kości  

↑

↑

 

 

Ca2+ absorp

Ca2+ absorp

cja

cja

↑ 

↑ 

HPO

HPO

4

4

2-

2-

 absorp

 absorp

cja

cja

↓ 

↓ 

Ca

Ca

2+

2+

 

 

usuwanie

usuwanie

↓ 

↓ 

HPO

HPO

4

4

2-

2-

 

 

usuwanie

usuwanie

↑ 

↑ 

Ca

Ca

2+

2+

 

 

uwalnianie

uwalnianie

↑ 

↑ 

HPO

HPO

4

4

2-

2-

 

 

uwalnianie

uwalnianie

Jelita  

Jelita  

Nerki

Nerki

 

 

Synteza 

Synteza 

witaminy D

witaminy D

 

 



  Wszystkie receptory steroidowe są 

regulowanymi
     przez ligandy - hormony czynnikami  
transkrypcyjnymi 



 W jądrze aktywny kompleks hormon-receptor 

wiąże się
    ze specyficznymi fragmentami DNA, 
określanymi jako
    HRE  (hormone response element) 



  Na skutek wiązania modulowana jest 

transkrypcja
     genów i może ulegać osłabieniu lub 
wzmocnieniu

 

 

Regulacja transkrypcji genów przez 

Regulacja transkrypcji genów przez 

glukokortykoidy

glukokortykoidy

 

 

Pochodne kwasów 

Pochodne kwasów 

tłuszczowych

tłuszczowych

Uwalnianie do cytoplazmy, bezpośrednie działanie 
w błonach

„Kaskada

arachidonianu”