KSZTAŁTOWANIE
KSZTAŁTOWANIE
MOTYWACJI DO NAUKI
MOTYWACJI DO NAUKI
Dr Beata Kapela-Bagińska
Dr Beata Kapela-Bagińska
Uniwersytet Gdański
Uniwersytet Gdański
„
„
Creative” Platforma Szkoleniowo-
Creative” Platforma Szkoleniowo-
Doradcza
Doradcza
KSZTAŁTOWANIE
KSZTAŁTOWANIE
MOTYWACJI DO NAUKI
MOTYWACJI DO NAUKI
Dr Beata Kapela-Bagińska
Dr Beata Kapela-Bagińska
Uniwersytet Gdański
Uniwersytet Gdański
„
„
Creative” Platforma Szkoleniowo-
Creative” Platforma Szkoleniowo-
Doradcza
Doradcza
„
„
Człowiek musi stale uczyć
Człowiek musi stale uczyć
się, aby żyć i ciągle stawać
się, aby żyć i ciągle stawać
się na nowo"
się na nowo"
„
„
Można konia doprowadzić
Można konia doprowadzić
do wodopoju, ale nie
do wodopoju, ale nie
można go zmusić do
można go zmusić do
picia”
picia”
Czynniki wpływające na
Czynniki wpływające na
zdolność uczenia się
zdolność uczenia się
CO TO JEST MOTYWACJA?
CO TO JEST MOTYWACJA?
wg W. Okonia:
wg W. Okonia:
Motywacja
Motywacja
– ogół motywów
– ogół motywów
występujących aktualnie u
występujących aktualnie u
danej jednostki.
danej jednostki.
RODZAJE MOTYWACJI
RODZAJE MOTYWACJI
Motywacja wewnętrzna
Motywacja wewnętrzna
pobudza do działania,
pobudza do działania,
które ma wartość samo w sobie; jej przykładem
które ma wartość samo w sobie; jej przykładem
jest zainteresowanie lub zamiłowanie do czegoś.
jest zainteresowanie lub zamiłowanie do czegoś.
Powstaje ona pod wpływem działania takich
Powstaje ona pod wpływem działania takich
motywów, jak: ambicja, zainteresowania, dążenia
motywów, jak: ambicja, zainteresowania, dążenia
na przyszłość, potrzeby, pragnienia, których
na przyszłość, potrzeby, pragnienia, których
spełnienie przynosi radość, przyjemność i
spełnienie przynosi radość, przyjemność i
satysfakcję.
satysfakcję.
Motywacja zewnętrzna
Motywacja zewnętrzna
stwarza zachętę do
stwarza zachętę do
działania, które jest w jakiś sposób nagradzane lub
działania, które jest w jakiś sposób nagradzane lub
które pozwala uniknąć kary, w szkole takiej
które pozwala uniknąć kary, w szkole takiej
motywacji sprzyja system kar i nagród (np. stopnie,
motywacji sprzyja system kar i nagród (np. stopnie,
stypendia) oraz cały zbiór przepisów regulujących
stypendia) oraz cały zbiór przepisów regulujących
tok nauki.
tok nauki.
W pracy dydaktyczno-wychowawczej zazwyczaj
W pracy dydaktyczno-wychowawczej zazwyczaj
składa się z ocen, stopni, raportów szkolnych,
składa się z ocen, stopni, raportów szkolnych,
testów, egzaminów i oczywiście aprobaty
testów, egzaminów i oczywiście aprobaty
nauczyciela.
nauczyciela.
3 cechy procesów
3 cechy procesów
motywacyjnych
motywacyjnych
kierunek
kierunek
(dążenie do osiągnięcia
(dążenie do osiągnięcia
przedmiotu pragnień lub unikanie
przedmiotu pragnień lub unikanie
źródła obaw),
źródła obaw),
natężenie
natężenie
(przyrost lub spadek sił)
(przyrost lub spadek sił)
dodatnie lub ujemne
dodatnie lub ujemne
stany
stany
emocjonalne.
emocjonalne.
Wpływ motywów na działanie wiąże
Wpływ motywów na działanie wiąże
się głównie z kierunkiem i
się głównie z kierunkiem i
natężeniem.
natężeniem.
CZYNNIKI INDYWIDUALNE
CZYNNIKI INDYWIDUALNE
WPŁYWAJĄCE NA MOTYWACJĘ
WPŁYWAJĄCE NA MOTYWACJĘ
Wartości
Wartości
Cele
Cele
Czynniki decydujące o
Czynniki decydujące o
wpływie celów na
wpływie celów na
zachowanie:
zachowanie:
- specyficzność
- specyficzność
- bliskość
- bliskość
- poziom trudności
- poziom trudności
1. Komponent wartości
1. Komponent wartości
„
„
Dlaczego wykonuję to zadanie?”
Dlaczego wykonuję to zadanie?”
Teoria
Teoria
celu
celu
stanowi jedną z najnowszych
stanowi jedną z najnowszych
prób zrozumienia motywacji osiągnięć
prób zrozumienia motywacji osiągnięć
szkolnych.
szkolnych.
Stawianie celów kontroluje zachowanie,
Stawianie celów kontroluje zachowanie,
wywierając wpływ na przyszłe
wywierając wpływ na przyszłe
zachowanie.
zachowanie.
Cele motywują ludzi i dostarczają im
Cele motywują ludzi i dostarczają im
informacji na temat ich zdolności, gdy
informacji na temat ich zdolności, gdy
osiągają oni lub nie osiągają
osiągają oni lub nie osiągają
wyznaczonych celów.
wyznaczonych celów.
Cele determinują wzorce motywacji, które
Cele determinują wzorce motywacji, które
z kolei decydują o tym, co uczniowie
z kolei decydują o tym, co uczniowie
myślą o różnych zadaniach szkolnych i
myślą o różnych zadaniach szkolnych i
jak angażują się w nie.
jak angażują się w nie.
2.
2.
Rodzaje celów
Rodzaje celów
:
:
cel sprawnościowy
cel sprawnościowy
– to
– to
nastawienie na nauczenie się tak
nastawienie na nauczenie się tak
dużo jak to możliwe, aby
dużo jak to możliwe, aby
samemu osiągnąć
samemu osiągnąć
sprawność„doskonałość”,
sprawność„doskonałość”,
mistrzostwo, niezależnie od
mistrzostwo, niezależnie od
osiągnięć innych osób.
osiągnięć innych osób.
cel wykonaniowy
cel wykonaniowy
– jest
– jest
ukierunkowany na porównanie
ukierunkowany na porównanie
społeczne i współzawodnictwo,
społeczne i współzawodnictwo,
aby osiągnąć w danym zadaniu
aby osiągnąć w danym zadaniu
więcej niż inni.
więcej niż inni.
3. Trzy czynniki, które
3. Trzy czynniki, które
decydują o wpływie celów
decydują o wpływie celów
na zachowanie
na zachowanie
specyficzność
specyficzność
– cele wyrażone w
– cele wyrażone w
kategoriach specyficznych standardów
kategoriach specyficznych standardów
osiągnięć bardziej wzmacniają
osiągnięć bardziej wzmacniają
motywację niż cele ogólne, takie jak
motywację niż cele ogólne, takie jak
„Daj z siebie wszystko”.
„Daj z siebie wszystko”.
Cele specyficzne pomagają uczniom
Cele specyficzne pomagają uczniom
określać, jaki wysiłek muszą włożyć,
określać, jaki wysiłek muszą włożyć,
aby osiągnąć sukces, oraz dostarczają
aby osiągnąć sukces, oraz dostarczają
uczucia zadowolenia, gdy cel zostanie
uczucia zadowolenia, gdy cel zostanie
osiągnięty. Na skutek tego rośnie
osiągnięty. Na skutek tego rośnie
skuteczności własnego działania w
skuteczności własnego działania w
odniesieniu do określonego rodzaju
odniesieniu do określonego rodzaju
zadań
zadań
3. Trzy czynniki, które
3. Trzy czynniki, które
decydują o wpływie celów
decydują o wpływie celów
na zachowanie
na zachowanie
bliskość
bliskość
– cele można opisać również z
– cele można opisać również z
uwagi na to, jak daleko sięgają w przyszłość.
uwagi na to, jak daleko sięgają w przyszłość.
Cele bliskie są w zasięgu ręki i wywołują
Cele bliskie są w zasięgu ręki i wywołują
wyższą motywację osiągnięć niż cele
wyższą motywację osiągnięć niż cele
odległe w czasie. Stawianie sobie bliskich
odległe w czasie. Stawianie sobie bliskich
celów daje także więcej informacji na temat
celów daje także więcej informacji na temat
własnych zdolności.
własnych zdolności.
Gdy uczniowie spostrzegają, że zbliżają się
Gdy uczniowie spostrzegają, że zbliżają się
do bliskiego celu, mogą czuć się bardziej
do bliskiego celu, mogą czuć się bardziej
skuteczni i utrzymywać motywację.
skuteczni i utrzymywać motywację.
Ponieważ szacowanie postępów wobec
Ponieważ szacowanie postępów wobec
dalekich celów nie jest łatwe, uczącym się
dalekich celów nie jest łatwe, uczącym się
jest trudniej ocenić własne zdolności, nawet,
jest trudniej ocenić własne zdolności, nawet,
gdy działają właściwie.
gdy działają właściwie.
3. Trzy czynniki, które
3. Trzy czynniki, które
decydują o wpływie celów
decydują o wpływie celów
na zachowanie
na zachowanie
poziom trudności
poziom trudności
– postrzegany przez uczniów
– postrzegany przez uczniów
poziom trudności zadania wpływa na
poziom trudności zadania wpływa na
dokonywaną przez nich ocenę tego, ile wysiłku
dokonywaną przez nich ocenę tego, ile wysiłku
muszę włożyć, aby je wykonać.
muszę włożyć, aby je wykonać.
Jeżeli uczniowie są przekonani, że mają
Jeżeli uczniowie są przekonani, że mają
wystarczające zdolności i wiedzę, będą skłonni
wystarczające zdolności i wiedzę, będą skłonni
ciężej pracować dla osiągnięcia trudnych celów,
ciężej pracować dla osiągnięcia trudnych celów,
niż gdy standardy są niższe.
niż gdy standardy są niższe.
Gdy pracują nad trudnymi celami i osiągają je,
Gdy pracują nad trudnymi celami i osiągają je,
zaczynają bardziej wierzyć we własne
zaczynają bardziej wierzyć we własne
kompetencje.
kompetencje.
Jeżeli jednak nie wierzą w to, że są zdolni do
Jeżeli jednak nie wierzą w to, że są zdolni do
osiągnięcia celu, częściej nie spodziewają się
osiągnięcia celu, częściej nie spodziewają się
sukcesu i są mniej zaangażowani w pracę.
sukcesu i są mniej zaangażowani w pracę.
Ważne jest, aby nauczyciele stawiali przed
Ważne jest, aby nauczyciele stawiali przed
uczniami początkowo łatwiejsze cele. Dzięki
uczniami początkowo łatwiejsze cele. Dzięki
temu uczniowie mogą doświadczyć sukcesu i
temu uczniowie mogą doświadczyć sukcesu i
uwierzyć w swoje zdolności na przyszłość.
uwierzyć w swoje zdolności na przyszłość.
Czynniki związane z
Czynniki związane z
organizacją nauczania,
organizacją nauczania,
które wpływają na
które wpływają na
motywację.
motywację.
Komponent oczekiwań
Komponent oczekiwań
Sądy atrybucyjne
Sądy atrybucyjne
Komponent oczekiwań
Komponent oczekiwań
„
„
Czy jestem w stanie wykonać to
Czy jestem w stanie wykonać to
zadanie?”
zadanie?”
Przekonania dotyczące kontroli.
Przekonania dotyczące kontroli.
Teoria uczenia się społecznego stworzona przez
Teoria uczenia się społecznego stworzona przez
Rottera.
Rottera.
Używa on określeń – umiejscowienie kontroli,
Używa on określeń – umiejscowienie kontroli,
wyróżniając zewnętrzne umiejscowienie
wyróżniając zewnętrzne umiejscowienie
kontroli, percepcja jednostki dotycząca tego, kto
kontroli, percepcja jednostki dotycząca tego, kto
lub co jest odpowiedzialne za wydarzenia w jej
lub co jest odpowiedzialne za wydarzenia w jej
życiu i wewnętrzne umiejscowienie kontroli.
życiu i wewnętrzne umiejscowienie kontroli.
Osoba „zewnątrzsterowana” uważa, że ma
Osoba „zewnątrzsterowana” uważa, że ma
niewielką kontrolę nad losem i nie dostrzega
niewielką kontrolę nad losem i nie dostrzega
związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy
związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy
własnym działaniem i jego konsekwencjami.
własnym działaniem i jego konsekwencjami.
Natomiast osoba „wewnątrzsterowana” trzyma
Natomiast osoba „wewnątrzsterowana” trzyma
mocno w rękach swój los i rozumie, że wysiłek i
mocno w rękach swój los i rozumie, że wysiłek i
nagroda są ze sobą powiązane
nagroda są ze sobą powiązane
Sądy atrybucyjne -
Sądy atrybucyjne -
atrybucja
atrybucja
Percepcja jednostki dotycząca przyczyn
Percepcja jednostki dotycząca przyczyn
jej sukcesów lub porażek.
jej sukcesów lub porażek.
Weiner zaproponował atrybucyjny model
Weiner zaproponował atrybucyjny model
wyjaśnienia osiągnięć, zawierający
wyjaśnienia osiągnięć, zawierający
wymiar poczucia umiejscowienia
wymiar poczucia umiejscowienia
kontroli.
kontroli.
Atrybucja stanowi wniosek
Atrybucja stanowi wniosek
wyprowadzony przez jednostkę na temat
wyprowadzony przez jednostkę na temat
przyczyny zachowania
przyczyny zachowania
.
.
Model Weinera wyróżnia cztery główne
Model Weinera wyróżnia cztery główne
postrzegane przyczyny sukcesu i porażki
postrzegane przyczyny sukcesu i porażki
w sytuacji osiągnięć:
w sytuacji osiągnięć: zdolności, wysiłek,
zdolności, wysiłek,
poziom trudności zadania i szczęścia
poziom trudności zadania i szczęścia
.
.
Wyuczona bezradność
Wyuczona bezradność
Stanowi jeden z najgorszych efektów uczenia
Stanowi jeden z najgorszych efektów uczenia
się tego, że nie ma się kontroli nad skutkami
się tego, że nie ma się kontroli nad skutkami
zdarzeń.
zdarzeń.
Dzieje się tak, gdy uczniowie nie widzą
Dzieje się tak, gdy uczniowie nie widzą
związku pomiędzy wysiłkiem i osiągnięciem
związku pomiędzy wysiłkiem i osiągnięciem
celów. Na skutek tego szybko zaprzestają
celów. Na skutek tego szybko zaprzestają
stosowania strategii uczenia się, zamiast
stosowania strategii uczenia się, zamiast
dążyć do zmiany swojego podejścia.
dążyć do zmiany swojego podejścia.
Wyuczona bezradność
Wyuczona bezradność
– zjawisko
– zjawisko
polegające na tym, że jednostka uczy się
polegające na tym, że jednostka uczy się
wraz z upływem czasu poprzez ciągłe porażki,
wraz z upływem czasu poprzez ciągłe porażki,
że nie jest w stanie kontrolować skutków
że nie jest w stanie kontrolować skutków
wydarzeń wpływających na jej życie.
wydarzeń wpływających na jej życie.
Teoria motywacji
Teoria motywacji
Atkinsona
Atkinsona
Motywacja jest zachowaniem
Motywacja jest zachowaniem
wyuczonym.
wyuczonym.
Zgodnie z tą teorią zachowanie
Zgodnie z tą teorią zachowanie
ukierunkowane na osiągnięcia jest oparte
ukierunkowane na osiągnięcia jest oparte
na dwóch konkurencyjnych potrzebach:
na dwóch konkurencyjnych potrzebach:
potrzebie osiągnięcia powodzenia i
potrzebie osiągnięcia powodzenia i
potrzebie uniknięcia niepowodzenia
potrzebie uniknięcia niepowodzenia
.
.
Niektórzy uczniowie ciężko pracują, aby
Niektórzy uczniowie ciężko pracują, aby
osiągnąć sukces, nie martwiąc się przy
osiągnąć sukces, nie martwiąc się przy
tym o możliwość porażki, inni zaś
tym o możliwość porażki, inni zaś
bardziej myślą o uniknięciu porażki niż o
bardziej myślą o uniknięciu porażki niż o
osiągnięciu sukcesu.
osiągnięciu sukcesu.
W jaki sposób lęk
W jaki sposób lęk
interferuje z uczeniem
interferuje z uczeniem
się?
się?
Dla niektórych uczniów niewielki poziom lęku jest
Dla niektórych uczniów niewielki poziom lęku jest
korzystny i może ułatwić im uczenie się. Jeżeli
korzystny i może ułatwić im uczenie się. Jeżeli
uczeń wierzy w siebie i wie, że jest przygotowany
uczeń wierzy w siebie i wie, że jest przygotowany
do egzaminu, słaby lęk może posłużyć jako
do egzaminu, słaby lęk może posłużyć jako
motywacja do osiągnięcia wysokiego wyniku.
motywacja do osiągnięcia wysokiego wyniku.
Jeżeli jednak poziom lęku jest wysoki, może mieć
Jeżeli jednak poziom lęku jest wysoki, może mieć
dla osiągnięć bardzo złe skutki.
dla osiągnięć bardzo złe skutki.
Uczniowie bardzo różnią się pod względem
Uczniowie bardzo różnią się pod względem
rodzaju i poziomu lęku. U niektórych występuje
rodzaju i poziomu lęku. U niektórych występuje
uogólniony lęk przed wszelkimi sytuacjami
uogólniony lęk przed wszelkimi sytuacjami
szkolnymi, a inni boją się tylko niektórych
szkolnymi, a inni boją się tylko niektórych
„elementów szkoły” – nauczycieli, rówieśników,
„elementów szkoły” – nauczycieli, rówieśników,
jakiegoś przedmiotu czy sprawdzianów. W
jakiegoś przedmiotu czy sprawdzianów. W
przypadkach krańcowych (jak w fobii szkolnej) lęk
przypadkach krańcowych (jak w fobii szkolnej) lęk
jest tak silny, że dziecko może odmówić
jest tak silny, że dziecko może odmówić
uczęszczania do szkoły.
uczęszczania do szkoły.
Co ma wpływ na
Co ma wpływ na
motywację?
motywację?
1.
1.
Zadania
Zadania
2.
2.
Autorytet
Autorytet
3.
3.
Uznanie
Uznanie
4.
4.
Grupowanie
Grupowanie
5.
5.
Ocenianie
Ocenianie
6.
6.
Czas
Czas
1.
1.
Zadania
Zadania
Dotyczy to planowania aktywności w
Dotyczy to planowania aktywności w
uczeniu się zadań i zadanych do
uczeniu się zadań i zadanych do
wykonania prac, które pobudzą
wykonania prac, które pobudzą
zainteresowania uczniów i ich
zainteresowania uczniów i ich
zaangażowanie w uczenie się.
zaangażowanie w uczenie się.
Nauczyciele muszą opracowywać
Nauczyciele muszą opracowywać
zadania, które uczynią uczenie się
zadania, które uczynią uczenie się
ciekawszym, obfitującym w
ciekawszym, obfitującym w
różnorodność i osobiste wyzwania.
różnorodność i osobiste wyzwania.
Nauczyciele powinni także przemyśleć
Nauczyciele powinni także przemyśleć
, w jaki sposób zadawać prace i
, w jaki sposób zadawać prace i
zastanowić się, czy prace te będą dla
zastanowić się, czy prace te będą dla
uczniów zachętą do zaangażowania
uczniów zachętą do zaangażowania
się w daną dziedzinę wiedzy.
się w daną dziedzinę wiedzy.
2.
2.
Autorytet
Autorytet
Nauczyciel, który sądzi, że uczniowie nie są
Nauczyciel, który sądzi, że uczniowie nie są
nadmiernie skłonni do uczenia się szkolnego, i że
nadmiernie skłonni do uczenia się szkolnego, i że
trzeba ich zachęcać do nauki, częściej będzie
trzeba ich zachęcać do nauki, częściej będzie
sięgać do procedur podkreślających silniejszą
sięgać do procedur podkreślających silniejszą
kontrolę nauczania nad uczeniem się.
kontrolę nauczania nad uczeniem się.
Natomiast nauczyciel, który uważa, że dzieci są z
Natomiast nauczyciel, który uważa, że dzieci są z
natury ciekawe, i że uczenie się polega na
natury ciekawe, i że uczenie się polega na
procesie samodzielnego odkrywania, w którym
procesie samodzielnego odkrywania, w którym
motywacja pochodzi od osoby uczącej się,
motywacja pochodzi od osoby uczącej się,
będzie tworzył inne sytuacje nauczania.
będzie tworzył inne sytuacje nauczania.
Niektórzy nauczyciele uważają, że większość
Niektórzy nauczyciele uważają, że większość
uczenia się szkolnego może odbywać się dzięki
uczenia się szkolnego może odbywać się dzięki
motywacji wewnętrznej, a uczniowie potrzebują
motywacji wewnętrznej, a uczniowie potrzebują
zewnętrznych pobudek tylko do uczenia się
zewnętrznych pobudek tylko do uczenia się
treści mniej dla nich interesujących.
treści mniej dla nich interesujących.
Sposób organizowania przez nauczyciela
Sposób organizowania przez nauczyciela
nauczania może mieć znaczący wpływ na
nauczania może mieć znaczący wpływ na
motywację uczniów oraz ich obraz samych
motywację uczniów oraz ich obraz samych
siebie.
siebie.
3.
3.
Uznanie
Uznanie
Dotyczy formalnego i nieformalnego stosowania
Dotyczy formalnego i nieformalnego stosowania
nagród, zachęt i pochwał w szkole.
nagród, zachęt i pochwał w szkole.
Powyższe czynniki mają ważne konsekwencje dla
Powyższe czynniki mają ważne konsekwencje dla
zainteresowania uczniów nauką oraz dla poczucia
zainteresowania uczniów nauką oraz dla poczucia
własnej wartości i zadowolenia z uczenia się.
własnej wartości i zadowolenia z uczenia się.
Problem jednak stanowi to, że wiele klas jest
Problem jednak stanowi to, że wiele klas jest
kierowanych na podstawie
kierowanych na podstawie fałszywego założenia,
fałszywego założenia,
iż
iż
współzawodnictwo motywuje uczniów do osiągnięć.
współzawodnictwo motywuje uczniów do osiągnięć.
Na skutek tego nagrody stosuje się bardzo
Na skutek tego nagrody stosuje się bardzo
oszczędnie i większość spośród nich przypada
oszczędnie i większość spośród nich przypada
najlepszym uczniom.
najlepszym uczniom.
Mniej zdolnym trudniej przychodzi zdobycie
Mniej zdolnym trudniej przychodzi zdobycie
uznania
uznania
. Należy pamiętać, że współzawodnictwo
. Należy pamiętać, że współzawodnictwo
nie motywuje do częstszego zaangażowania w
nie motywuje do częstszego zaangażowania w
zadania szkolne uczniów o niskich osiągnięciach
zadania szkolne uczniów o niskich osiągnięciach
oraz tych, którzy unikają porażek. Czasami działa w
oraz tych, którzy unikają porażek. Czasami działa w
odwrotnym kierunku, skłaniając uczniów do
odwrotnym kierunku, skłaniając uczniów do
unikania zadań szkolnych i podejmowania
unikania zadań szkolnych i podejmowania
mniejszego ryzyka.
mniejszego ryzyka.
Jak efektywnie stosować
Jak efektywnie stosować
pochwały?
pochwały?
Wg Brophy`ego - jak efektywnie
Wg Brophy`ego - jak efektywnie
stosować pochwały?
stosować pochwały?
chwalić rzeczywiste postępy i
chwalić rzeczywiste postępy i
dokonania,
dokonania,
dostosować pochwały do
dostosować pochwały do
obiektywnych osiągnięć,
obiektywnych osiągnięć,
wyszczególniać powody chwalenia,
wyszczególniać powody chwalenia,
czynić to na osobności (aby nie
czynić to na osobności (aby nie
wprawiać ucznia w zakłopotanie)
wprawiać ucznia w zakłopotanie)
przypisywać sukces wysiłkowi i
przypisywać sukces wysiłkowi i
zdolnościom.
zdolnościom.
4.
4.
Grupowanie
Grupowanie
Uczenie się kooperatywne
Uczenie się kooperatywne
–
–
procedury nauczania, które polegają
procedury nauczania, które polegają
na udzieleniu sobie wzajemnej pomocy
na udzieleniu sobie wzajemnej pomocy
przy uczeniu się w małych grupach.
przy uczeniu się w małych grupach.
Grupowanie koncentruje się na
Grupowanie koncentruje się na
umiejętności uczniów do wspólnej
umiejętności uczniów do wspólnej
pracy z innymi, a nie rywalizowania z
pracy z innymi, a nie rywalizowania z
nimi w zadaniach szkolnych.
nimi w zadaniach szkolnych.
Częste stosowanie współzawodnictwa
Częste stosowanie współzawodnictwa
nie musi wywoływać oczekiwanych
nie musi wywoływać oczekiwanych
skutków motywacyjnych. W związku z
skutków motywacyjnych. W związku z
tym nauczyciele coraz częściej
tym nauczyciele coraz częściej
zwracają się ku uczeniu się
zwracają się ku uczeniu się
kooperatywnemu
kooperatywnemu
Czynniki motywujące ucznia
Czynniki motywujące ucznia
do nauki szkolnej wg
do nauki szkolnej wg
Putkiewicza
Putkiewicza
motywy poznawcze i zainteresowania
motywy poznawcze i zainteresowania
. Uczniowie pragną
. Uczniowie pragną
poznać dobrze wiadomości szkolne i chociaż pragnienie wiedzy
poznać dobrze wiadomości szkolne i chociaż pragnienie wiedzy
występuje w różnym stopniu oni łatwiej pokonują trudności i
występuje w różnym stopniu oni łatwiej pokonują trudności i
szybciej wykonują zadania.
szybciej wykonują zadania.
motywy społeczno-ideowe
motywy społeczno-ideowe
; w miarę kontynuowania nauki i
; w miarę kontynuowania nauki i
zdobywania coraz więcej wiadomości uczniowie dostrzegają nie
zdobywania coraz więcej wiadomości uczniowie dostrzegają nie
tylko cele osobiste, ale i społeczne w pracy szkolnej. Zaczyna
tylko cele osobiste, ale i społeczne w pracy szkolnej. Zaczyna
tworzyć .się przekonanie o społecznym użytku zdobytych
tworzyć .się przekonanie o społecznym użytku zdobytych
wiadomości i kształtować pogląd na rolę, jaką w przyszłości będzie
wiadomości i kształtować pogląd na rolę, jaką w przyszłości będzie
uczeń spełniać w społeczeństwie.
uczeń spełniać w społeczeństwie.
motywy ambicyjne
motywy ambicyjne
; często występują one bardzo wyraźnie i
; często występują one bardzo wyraźnie i
mogą wpływać na powstawanie niepożądanych form działania
mogą wpływać na powstawanie niepożądanych form działania
egoistycznego ucznia.
egoistycznego ucznia.
motywy praktyczne zawodowe
motywy praktyczne zawodowe
związane z wyborem przyszłego
związane z wyborem przyszłego
zawodu i przejściem przez wymagane stopnie,
zawodu i przejściem przez wymagane stopnie,
prowadzące do osiągnięcia danego zawodu. Uczniowie zaczynają
prowadzące do osiągnięcia danego zawodu. Uczniowie zaczynają
klasyfikować przedmioty szkolne na ważne, przydatne im i
klasyfikować przedmioty szkolne na ważne, przydatne im i
nieprzydatne.
nieprzydatne.
motywy praktyczne szkolne
motywy praktyczne szkolne
, odnoszące się do celów doraźnych,
, odnoszące się do celów doraźnych,
osiąganych przez uczniów w czasie nauki w szkole. Te motywy
osiąganych przez uczniów w czasie nauki w szkole. Te motywy
zapewniają uczniowi spokój w szkole i w domu, pozwalają na
zapewniają uczniowi spokój w szkole i w domu, pozwalają na
pozytywne osiągnięcia, ale nie rozbudzają zainteresowania nauką
pozytywne osiągnięcia, ale nie rozbudzają zainteresowania nauką
ani dążeń do pogłębiania wiadomości szkolnych.
ani dążeń do pogłębiania wiadomości szkolnych.
motywy lękowe
motywy lękowe
, występujące dosyć często i będące jedną z
, występujące dosyć często i będące jedną z
pobudek uczenia się.
pobudek uczenia się.
Czym nie jest uczenie się
Czym nie jest uczenie się
kooperatywne
kooperatywne
wg Johnsona i
wg Johnsona i
Johnsona?
Johnsona?
dawanie indywidualnych zadań do
dawanie indywidualnych zadań do
wykonania i pozwolenie uczniom
wykonania i pozwolenie uczniom
na kontakty w celu sprawdzenie
na kontakty w celu sprawdzenie
własnych postępów czy zadawania
własnych postępów czy zadawania
pytań innym uczniom,
pytań innym uczniom,
dawanie do wykonania zadania
dawanie do wykonania zadania
grupowego, które będzie wykonane
grupowego, które będzie wykonane
w większości przez jednego ucznia,
w większości przez jednego ucznia,
sadzanie uczniów obok siebie przy
sadzanie uczniów obok siebie przy
wykonywaniu zadanych prac
wykonywaniu zadanych prac
domowych
domowych
Czym jest nauczanie
Czym jest nauczanie
kooperatywne?
kooperatywne?
Pozytywna współzależność
Pozytywna współzależność
Interakcja „twarzą w twarz”
Interakcja „twarzą w twarz”
Indywidualna
Indywidualna
odpowiedzialność za
odpowiedzialność za
uczenie się zadanego
uczenie się zadanego
materiału
materiału
Umiejętność współpracy
Umiejętność współpracy
Przetwarzanie grupowe
Przetwarzanie grupowe
A.
A.
Pozytywna
Pozytywna
współzależność
współzależność
Uczniowie muszą uświadomić sobie,
Uczniowie muszą uświadomić sobie,
że razem będą „pływać lub tonąć”.
że razem będą „pływać lub tonąć”.
Oznacza to, że muszą mieś
Oznacza to, że muszą mieś
wspólne cele, dokonywać podziału
wspólne cele, dokonywać podziału
pracy, dzielić się zasobami i
pracy, dzielić się zasobami i
informacjami, przyjmować
informacjami, przyjmować
odpowiedzialność za różne role i, co
odpowiedzialność za różne role i, co
najważniejsze, otrzymywać nagrody
najważniejsze, otrzymywać nagrody
oparte na osiągnięciach grupowych.
oparte na osiągnięciach grupowych.
B. Interakcja twarzą w
B. Interakcja twarzą w
twarz
twarz
Uczniowie omawiają naturę
Uczniowie omawiają naturę
zadania, decydują o
zadania, decydują o
najlepszym trybie wspólnej
najlepszym trybie wspólnej
pracy i wyjaśniają sobie
pracy i wyjaśniają sobie
nawzajem, jak rozwiązywać
nawzajem, jak rozwiązywać
problemy.
problemy.
Podkreślane jest znaczenie
Podkreślane jest znaczenie
pomagania innym.
pomagania innym.
C.
C.
Indywidualna
Indywidualna
odpowiedzialność za
odpowiedzialność za
uczenie się zadanego
uczenie się zadanego
materiału
materiału
Każdy uczeń musi rozwinąć w
Każdy uczeń musi rozwinąć w
sobie poczucie osobistej
sobie poczucie osobistej
odpowiedzialności wobec
odpowiedzialności wobec
grupy.
grupy.
Kluczem do sukcesu w uczeniu
Kluczem do sukcesu w uczeniu
się kooperatywnym jest takie
się kooperatywnym jest takie
opracowanie materiału przez
opracowanie materiału przez
każdego członka grupy, aby
każdego członka grupy, aby
mógł on pomóc osiągnąć
mógł on pomóc osiągnąć
sukces innym członkom.
sukces innym członkom.
D. Umiejętność
D. Umiejętność
współpracy
współpracy
Łączenie uczniów w grupę i
Łączenie uczniów w grupę i
mówienie im, że ich praca ma
mówienie im, że ich praca ma
mieć charakter kooperacji,
mieć charakter kooperacji,
bez wcześniejszego
bez wcześniejszego
nauczenia ich niezbędnych
nauczenia ich niezbędnych
umiejętności społecznych, nie
umiejętności społecznych, nie
doprowadzi do powstania
doprowadzi do powstania
właściwych stosunków pracy
właściwych stosunków pracy
wewnątrz grupy.
wewnątrz grupy.
E.
E.
Przetwarzanie
Przetwarzanie
grupowe
grupowe
Członkowie grupy omawiają
Członkowie grupy omawiają
i oceniają swoje postępy
i oceniają swoje postępy
oraz utrzymują pomiędzy
oraz utrzymują pomiędzy
sobą skuteczne kontakty
sobą skuteczne kontakty
robocze.
robocze.
5.
5.
Ocenianie
Ocenianie
Ocenianie, jako wymiar wzmacniający
Ocenianie, jako wymiar wzmacniający
motywację, obejmuje procedury stosowane
motywację, obejmuje procedury stosowane
do oceniania i monitorowania uczenia się.
do oceniania i monitorowania uczenia się.
Dane empiryczne wykazują, że motywacja
Dane empiryczne wykazują, że motywacja
uczniów może silnie ucierpieć z powodu
uczniów może silnie ucierpieć z powodu
stosowanych procedur oceniania.
stosowanych procedur oceniania.
W trakcie rozwijania nastawienia na
W trakcie rozwijania nastawienia na
sprawność uczniowie muszą uświadomić
sprawność uczniowie muszą uświadomić
sobie, że błędy stanowią normalny składnik
sobie, że błędy stanowią normalny składnik
procesu uczenia się , i że będą mieli
procesu uczenia się , i że będą mieli
możliwość udoskonalenia swojej pracy. W
możliwość udoskonalenia swojej pracy. W
ten sposób lepiej mogą zrozumieć, iż
ten sposób lepiej mogą zrozumieć, iż
wysiłek opłaca się.
wysiłek opłaca się.
5. Ocenianie
5. Ocenianie
Ames stwierdza: „Dzieci są bardziej
Ames stwierdza: „Dzieci są bardziej
skłonne do przyjmowania nastawienia na
skłonne do przyjmowania nastawienia na
sprawność, gdy podstawą oceniania jest
sprawność, gdy podstawą oceniania jest
doskonalenie się osiągnięć jednostki,
doskonalenie się osiągnięć jednostki,
postęp na drodze do indywidualnych
postęp na drodze do indywidualnych
celów, uczestnictwo i wysiłek”.
celów, uczestnictwo i wysiłek”.
Zaleca on, aby nauczyciele
Zaleca on, aby nauczyciele
koncentrowali się na porównaniu
koncentrowali się na porównaniu
aktualnych i przeszłych osiągnięć
aktualnych i przeszłych osiągnięć
uczniów w takich samych lub podobnych
uczniów w takich samych lub podobnych
zadaniach lub na porównywaniu
zadaniach lub na porównywaniu
aktualnych osiągnięć uczniów z
aktualnych osiągnięć uczniów z
ustalonymi wcześniej kryteriami
ustalonymi wcześniej kryteriami
wykonania, a nie na porównywaniu
wykonania, a nie na porównywaniu
uczniów między sobą.
uczniów między sobą.
6.
6.
Czas
Czas
Wymiar temporalny dotyczy odpowiedniości
Wymiar temporalny dotyczy odpowiedniości
zadań, tempa nauczania i czasu dawanego
zadań, tempa nauczania i czasu dawanego
na uczenie się oraz wykonywanie zadanych
na uczenie się oraz wykonywanie zadanych
prac.
prac.
Wydaje się, że uzyskuje się zadawalający
Wydaje się, że uzyskuje się zadawalający
rozkład wyników, gdy uczniom daje się na
rozkład wyników, gdy uczniom daje się na
wykonanie zadań szkolnych ten sam czas.
wykonanie zadań szkolnych ten sam czas.
Badania wykazały, że ograniczenie czasu
Badania wykazały, że ograniczenie czasu
przeznaczonego na sprawdzian może mieć
przeznaczonego na sprawdzian może mieć
niekorzystny wpływ na uczniów, którzy
niekorzystny wpływ na uczniów, którzy
zaczynają wówczas odczuwać lęk.
zaczynają wówczas odczuwać lęk.
Należy zatem pamiętać o tym, aby
Należy zatem pamiętać o tym, aby
odpowiednio dostosować wymagania
odpowiednio dostosować wymagania
zadaniowe i czasowe do uczniów, którzy
zadaniowe i czasowe do uczniów, którzy
mają trudności w wykonywaniu prac i dawać
mają trudności w wykonywaniu prac i dawać
uczniom możliwość planowania rozkładu
uczniom możliwość planowania rozkładu
zajęć i postępów w optymalnym tempie.
zajęć i postępów w optymalnym tempie.
Uczeń w procesie
Uczeń w procesie
motywacji
motywacji
Przyjęcie postawy pozytywnej i
Przyjęcie postawy pozytywnej i
skupienie się na mocnych stronach
skupienie się na mocnych stronach
osobowości uwypukla dobre cechy
osobowości uwypukla dobre cechy
uczniów, a ich postępowanie zmienia
uczniów, a ich postępowanie zmienia
się na lepsze.
się na lepsze.
Najważniejszym zadaniem nauczyciela
Najważniejszym zadaniem nauczyciela
jest uczyć dzieci, jak ponosić porażkę w
jest uczyć dzieci, jak ponosić porażkę w
sposób inteligentny.
sposób inteligentny.
Uczniowie powinni publicznie ogłaszać
Uczniowie powinni publicznie ogłaszać
swoje cele i marzenia, precyzyjnie
swoje cele i marzenia, precyzyjnie
mówić o tym, czego chcą.
mówić o tym, czego chcą.
Typy uczniów a postawy
Typy uczniów a postawy
motywacyjne
motywacyjne
Uczeń "odtwórca„ - rozwiązuje zadania
Uczeń "odtwórca„ - rozwiązuje zadania
obowiązkowe i nadobowiązkowe i lubi się tym
obowiązkowe i nadobowiązkowe i lubi się tym
chwalić przed innymi.
chwalić przed innymi.
Uczeń "zdobywca nagród".
Uczeń "zdobywca nagród".
Uczeń "ciekawy intelektualnie".
Uczeń "ciekawy intelektualnie".
Uczeń "niezależny".
Uczeń "niezależny".
Uczeń "praktyczny".
Uczeń "praktyczny".
Uczeń "lubiący się bawić".
Uczeń "lubiący się bawić".
Uczeń "o słabej motywacji„- preferuje zadania
Uczeń "o słabej motywacji„- preferuje zadania
łatwe i bardzo łatwe, nie lubi być stawiany w
łatwe i bardzo łatwe, nie lubi być stawiany w
sytuacji problemowej.
sytuacji problemowej.
Uczeń "nie zainteresowany„ - widzi swoje
Uczeń "nie zainteresowany„ - widzi swoje
trudności, ale nie chce lub nie potrafi ich
trudności, ale nie chce lub nie potrafi ich
przezwyciężać, potrzebuje ciągłej uwagi ze
przezwyciężać, potrzebuje ciągłej uwagi ze
strony nauczyciela i rodziców.
strony nauczyciela i rodziców.
Uczeń w systemie
Uczeń w systemie
motywacji
motywacji
Zwrócenie uwagi na
Zwrócenie uwagi na
preferencje sensoryczne:
preferencje sensoryczne:
-
Wizualne,
Wizualne,
-
Audialne,
Audialne,
-
Kinestetyczne.
Kinestetyczne.
Ważny jest także dobór
Ważny jest także dobór
odpowiednich stylów
odpowiednich stylów
uczenia się.
uczenia się.
Znaczenie stylu prowadzenia
Znaczenie stylu prowadzenia
zajęć w procesie
zajęć w procesie
motywowania uczniów do
motywowania uczniów do
nauki
nauki
Motywowanie ucznia
Motywowanie ucznia
szczególnie uzdolnionego
szczególnie uzdolnionego
Motywowanie ucznia z
Motywowanie ucznia z
trudnościami w uczeniu się
trudnościami w uczeniu się
Projektowanie pracy
Projektowanie pracy
z uczniem
z uczniem
Formułowanie celów,
Formułowanie celów,
Dobór działań (metod i form
Dobór działań (metod i form
pracy)
pracy)
Sposoby angażowania
Sposoby angażowania
uczniów
uczniów
Praca z uczniem w klasie
Praca z uczniem w klasie
Metody aktywizujące:
Metody aktywizujące:
-
Drama,
Drama,
-
Burza mózgów,
Burza mózgów,
-
Zadania problemowe
Zadania problemowe
(krzesła, kapelusze, debaty,
(krzesła, kapelusze, debaty,
dyskusje),
dyskusje),
-
Projekty,
Projekty,
-
Mind mapping itp.
Mind mapping itp.
Praca domowa w procesie
Praca domowa w procesie
motywacji ucznia
motywacji ucznia
Celowość pracy domowej,
Celowość pracy domowej,
Projektowanie pracy
Projektowanie pracy
domowej,
domowej,
Sposób prezentacji i kontroli
Sposób prezentacji i kontroli
wykonania pracy domowej
wykonania pracy domowej
Literatura podstawowa
Literatura podstawowa
Brophy Jere, Motywowanie uczniów do nauki,
Brophy Jere, Motywowanie uczniów do nauki,
Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002r.
Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002r.
Myron H. Dembo, Stosowana psychologia
Myron H. Dembo, Stosowana psychologia
wychowawcza, WSiP, Warszawa 1997r.
wychowawcza, WSiP, Warszawa 1997r.
Silberman Mel, Uczymy się uczyć, Gdańskie
Silberman Mel, Uczymy się uczyć, Gdańskie
Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005r.
Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005r.
Faber A., Mazlish E., Jak mówić, żeby dzieci się
Faber A., Mazlish E., Jak mówić, żeby dzieci się
uczyły, Media Rodzina of Poznań, Poznań 1998r.
uczyły, Media Rodzina of Poznań, Poznań 1998r.
Rau K., Ziętkiewicz E., Jak aktywizować
Rau K., Ziętkiewicz E., Jak aktywizować
uczniów, G&P Oficyna Wydawnicza Poznań
uczniów, G&P Oficyna Wydawnicza Poznań
Putkiewicz Z.: Motywy szkolnego uczenia się,
Putkiewicz Z.: Motywy szkolnego uczenia się,
Warszawa 1981.
Warszawa 1981.
Putkiewicz Z.: Uczenie się i nauczanie,
Putkiewicz Z.: Uczenie się i nauczanie,
Warszawa 1979.
Warszawa 1979.
Wawrzyniak L.: Uwagi o kształceniu motywacji
Wawrzyniak L.: Uwagi o kształceniu motywacji
do uczenia się, Życie Szkoły, 1991.
do uczenia się, Życie Szkoły, 1991.