UKŁAD ODPORNOŚCIOWY 

ZWIĄZANY Z BŁONAMI 

ŚLUZOWYMI

Katarzyna 

Mazurek 

 

 

Droga 

penetracji 

czynników 

zakaźnych      

    

 

Kontakt 

organizmu       

       ze 

środowiskiem  

   

zewnętrznym

BŁONY ŚLUZOWE 

UKŁADU 

POKARMOWEGO   

   I 

ODDECHOWEGO

 

 

UKŁAD ODPORNOŚCIOWY ZWIĄZANY Z 

BŁONAMI ŚLUZOWYMI

rozproszone w 

błonach śluzowych    

                 i 

podśluzowych 

zorganizowan

e skupiska 

grudek 

limfatycznych

samotne 

grudki 

limfatyczne

TKANKA LIMFATYCZNA 

ZWIĄZANA Z BŁONAMI 

ŚLUZOWYMI

MALT   

        

(mucosa-

associated 

lymphoid tissue)

 

 

  MALT

GALT

BALT

NALT

Tkanka 
limfatyczn
a           
gruczołów

łzowych

sutkowych

ślinowyc
h

Układu moczowo-
płciowego

 

 

MECHANIZMU ODPORNŚCI 

BŁON ŚLUZOWYCH

SWOISTE

SWOISTE

odporności

zależny od 

rozpoznawania 

antygenów przez

przeciwciała i 

receptory 

rozpoznające

antygen limfocytów T   

     i limfocytów B

NIESWOISTE

zależne od czynników 

komórkowych 

(monocyty, 

makrofagi, 

granulocyty oraz 

inne,

bliżej niezwiązane z 

układem

odpornościowym 

komórki, np. 

nabłonkowe)

 

 

(gut-associated lymphoid 
tissue)

tkanka limfatyczna układu

pokarmowego, szczególnie 

dobrze rozwinięta w jelicie 

cienkim

Układ 

pokarmowy 

bogato 

zasiedlony 

przez limfocyty

Zadania limfocytów:

1. Wytwarzanie IgA 

(podstawowy składnik 

obrony przed 

mikroorganpxzmami)

2. Regulacja odpowiedzi 

immunologicznej.

 

 

Bariery  obronne układu 

pokarmowego 

perystaltyka, opłaszczanie i bezpośrednie usuwanie 

drobnoustrojówprzez wydzielinę śluzową 

warstwa nabłonkowa, tworząca ochronną barierę jelitową, pozostającą 

w bezpośrednim kontakcie ze światłem jelita

obecność lizozymu, defensyn, laktoferyny(grupy peptydów o właściwościach 

antybakteryjnych, antywirusowych,przeciwgrzybiczych),

S-IgA

fizjologiczna flora bakteryjna

enzymy proteolityczne

 

 

Kępki Peyera

Odpowiedź immunologiczna 
indukowana jest w narządach o 
dobrze rozwiniętych strukturach 
limfatycznych.

Główne miejsce indukcji 

odpowiedzi immunologicznej, 

która w efekcie prowadzi do 

uogólnionej odporności całego 

układu błon śluzowych 

 

 

Kępki Peyera

Rozpoznawanie

 chorobotwórczych 

antygenów

Generowanie 

odpowiedzi 

immunologicznej 

na antygeny

 

chorobotwórczyrczych

mikroorganzmów

               Powstawanie lokalnej               

toleancji na 

antygeny

 naturalenej flory

 bakteryjnej.

Grudki 
limfatyczne – 
skupisko limfocytów 
B

Obszary 
międzygrudkowe 
– zasiedlane przez  
limfocyty T

Kopuły – utorzone 
z nabłonka

 

 

Bariera 
nabłonlowa

Nabłonek 

cylindryczny

Połączenia typu 

obwódki zamykania

 

 

1. Produkcja defensyn, fosfolipazy A2, lizozymu

2. Ekspresji szeregu cytokin takich jak
chemokiny (IL-8, MCP-1 i inne), TNF-alfa, IL-1, IL-6, IL-

10,  IL-12, TGF-§

3.  Zdolność do ograniczonej prezentacji antygenów
limfocytom T

ZADANIA KOMÓREK 

ZADANIA KOMÓREK 

NABŁONKA

NABŁONKA

 

 

KOMÓRKI 

M

Charakterystyczne dla 
nabłonka kopuł kępek Peyera

Pokryte watstwą śluzu

Mikropofałdowania 
powierzchniowe

Kieszenie z limfocytami T i B 
(utworzone przez wgłębienia 
cytoplazmy)

Pokryte glikokaliksem (reszty 
cukrowe reagują selektywnie 
ze składnikami ścian 
niektórych bakterii) 

ZADANIA

:

•Wychwytywanie 
makrocząsteczek i 
mikroorganizmów ze światła 
jelita

•Przenoszenie do kieszeni i 
regionu podnabłonkowego

 

 

Indukcja                             
       

odpowiedzi immunologicznej:

 

Świało jelita.

Komórki M i komórki kubkowe.

Wychwytywanie makrocząsteczek i mikroorganizmów.

Makrofagi błony śluzowej

„obróbka” makrocząsteczek

Region międzygrudkowy  / węzły krezkowe

Prezentacja przez komórki dendrytyczne limfocytom T

Grudki kępek Peyera

Wytworzenie limfoblastów IgA

+ 

Węzły limfatyczne krezkowe

Dojrzewanie limfoblastów, przejscie do krwi

 

 

FAZA EFEKTOROWA
 odpowiedzi immunologicznej:

Krew

Aktywowane komórki powracają do kępek 

Peyera  i struktur limfatycznych układu 
pokarmowego. 

Miejsce preferowanego zasiedlenia zależne od 

receptorów.

Migracja do innych narządów związanych z 

MALT.

 

 

Granulocyty

Komórki 

tuczne

MakrofagiLimfocyty B

    Limfocyty

 

T

frakcja 

limfocytów

 

T

Limfocyty NK

Inne komórki

Zwalczają 
zakażenia 
pasożytnicze

Fagocytoza, 
prezentacja 
antgenu

Produkcja 
S-IgA

Działanie 
regulatorowe

Ekspresja 
receptorów 
dla 
antygenu 
TCR i lub 
ab

Fagocytoz
a

 

 

Limfocyty B

Limfocyty 
T

Komórki 

plazmatycz

ne

Inne 
komórki

Cytokin
y

IgA

 

 

S-IgA

- skuteczna  obrona przed zakażeniami 
bakteryjnymi i wirusowymi, związana z 
wyższą zdolnością neutralizowania cząsteczek 
wirusów i
większą aktywnością aglutynacji bakterii 
przez formy polimerowe

- ochrona nieswoista (blokowanie receptorów 
bakterii osłabia ich adhezje do nabłonka)

 - możliwość wewnątrzkomórkowej 
neutralizacji cząstek wirusa i hamowanie jego 
uwalniania

- eliminowanie antygenów (np. pokarmowych)

 

 

Limfocyty śródbłonka

Rozproszone miedzy komórkami 
nabłonka

Spełniają funkcje regulacyjne – 
zapobiegają uogólnionej odpowiedzi 
immunologicznej na antygeny 
pokarmowe 

Eliminują niektóre mikroorganizmy

Stymulują odnowę komórek nabłonka

 

 

MIKROFLORA DLA ODPORNOŚCI

-WSPÓŁZAWODNICTWO O SKŁADNIKI ODŻYWCZE
-KOMPETYCJA W PROCESIE WIĄZANIA SIĘ Z 
RECEPTORAMI NA POWIERZCHNI KOMÓREK NABŁONKA, 
UNIEMOŻLIWIAJĄCA BAKTERIOM CHOROBOTWÓRCZYM 
PRZYLEGANIE DO NABŁONKA, CO JEST ZAZWYZAJ 
WSTĘPEM DO ZAKAŻENIA

-STYMULACJA WYTWARZANIA NATURALNYCH 
PRZECIWCIAŁ REAGUJĄCYCH KRZYŻOWO Z 
ANTYGENAMI MIKROORGANIZMÓW 
CHOROBOTWÓRCZYCH

-- WYTWARZANIE BAKTERIOCYN – CZYNNIKÓW 
ZABÓJCZYCH DLA BAKTERII PATOGENNYCH

 

 

Pierścień Waldeyera - jest to skupienie 
tkanki
limfatycznej na skrzyżowaniu górnych dróg
oddechowych i układu pokarmowego 
(migdałek
gardłowy, językowy, podniebienne, 
trąbkowe)

jama 

nosowo - 

gardłowa

OSKRZELA

 

 

Jama nosowo-gardłowa

 Silna odporność nieswoista:
komórki nabłonka wydzielają białka bakteriobójcze

 Słabsza niż w układzie pokarmowym odporność
swoista.

Migdałki – skupienia grudek nieotorbionych w
miejscu gdzie krzyżują się górne odcinki dróg
układu oddechowego i pokarmowego
-bardziej zaangażowane w odpowiedź typu
komórkowego niż kępki Peyera
-uczestniczą w indukcji odpowiedzi humoralnej
prowadzącej do wytworzenia IgA

 

 

Mechanizmy odpornościowe 

w układzie oddechowym

Ruchy rzęsek 

Białka 

bakteriobójcze 

Odpowiedź 

immunologiczna

Zabijanie bakterii

mechaniczne usuwanie

 mikrooganizmów

 

 

Do pęcherzyków płucnych docierają 
bardzo drobne cząsteczki, działają tu:

 

Kolektyny 

– białka wiążące mannozę

 

Makrofagi 

– dominująca rola, 80-85%

- w przegrodach pęcherzykowych,wewnątrz
nabłonka płuc, na powierzchni nabłonka
-fagocytoza
-prezentacja antygenu
 

IgG

 (dominują nad IgA)

Ochrona w pęcherzykach płucnych