Wykład I
Wykład I
Zagadnienia współczesnej
Zagadnienia współczesnej
psychiatrii – od Hipokratesa do
psychiatrii – od Hipokratesa do
DSM-V
DSM-V
Andrzej Czernikiewicz
Andrzej Czernikiewicz
Wykład I
Wykład I
Zagadnienia współczesnej
Zagadnienia współczesnej
psychiatrii – od Hipokratesa do
psychiatrii – od Hipokratesa do
DSM-V
DSM-V
Andrzej Czernikiewicz
Andrzej Czernikiewicz
2
2
Główne zagadnienia współczesnej
Główne zagadnienia współczesnej
psychiatrii
psychiatrii
•
Opis
Opis
–
Różnicowanie pomiędzy normą a
Różnicowanie pomiędzy normą a
patologią psychiczną
patologią psychiczną
•
Wyjaśnienie
Wyjaśnienie
–
Etiologia
Etiologia
–
Prognoza
Prognoza
•
Interwencja
Interwencja
3
3
Definiowanie
Definiowanie
„nienormalności”
„nienormalności”
•
Dyskomfort
Dyskomfort
•
Niesprawność
Niesprawność
–
Pogorszenie funkcjonowania w
Pogorszenie funkcjonowania w
podstawowych rolach osobistych i
podstawowych rolach osobistych i
społecznych
społecznych
4
4
Definiowanie
Definiowanie
„nienormalności”
„nienormalności”
•
Odmienność
Odmienność
–
Niezrozumiałość
Niezrozumiałość
–
Rzadkość
Rzadkość
–
Dyskomfort
Dyskomfort
–
Łamanie standardów sytuacyjnych
Łamanie standardów sytuacyjnych
5
5
Definiowanie
Definiowanie
„nienormalności”
„nienormalności”
•
Kontinuum „norma” <-
Kontinuum „norma” <-
>„patologia”
>„patologia”
•
Kontekst sytuacyjny
Kontekst sytuacyjny
•
Czas trwania
Czas trwania
6
6
Czynniki wpływające na
Czynniki wpływające na
zjawisko
zjawisko
"nienormalności":
"nienormalności":
·
·
cierpienie
cierpienie
·
·
dziwaczność
dziwaczność
·
·
zab
zab
urzenia
urzenia
przystosowania
przystosowania
·
·
utrata kontroli
utrata kontroli
·
·
naruszanie norm socjalnych
naruszanie norm socjalnych
7
7
Nadnaturalne koncepcje
Nadnaturalne koncepcje
przyczyn zaburzeń psychicznych
przyczyn zaburzeń psychicznych
•
Średniowiecze:
Średniowiecze:
500 - 1500 AD
500 - 1500 AD
–
Opętanie przez demony
Opętanie przez demony
–
Próba wodna
Próba wodna
–
Pakt z diabłem
Pakt z diabłem
•
Malleus Maleficarum (1486)
Malleus Maleficarum (1486)
8
8
Nadnaturalne koncepcje
Nadnaturalne koncepcje
przyczyn zaburzeń psychicznych
przyczyn zaburzeń psychicznych
•
XX wiek
XX wiek
–
“
“
anoreksja jako kara od Boga
anoreksja jako kara od Boga
”
”
–
„
„
AIDS jako kara za grzechy”
AIDS jako kara za grzechy”
9
9
Biologiczne koncepcje zaburzeń
Biologiczne koncepcje zaburzeń
psychicznych
psychicznych
•
Hip
Hip
okrates
okrates
460-377 BC
460-377 BC
•
Zaburzenia psychiczne =
Zaburzenia psychiczne =
patologia mózgu
patologia mózgu
•
H
H
i
i
steria
steria
Wędrująca macica
Wędrująca macica
•
Mania, Melancholia, Phrenitis
Mania, Melancholia, Phrenitis
–
Zaburzenia równowagi czterech płynów
Zaburzenia równowagi czterech płynów
-
-
krew
krew
,
,
czarna i żółta żółć
czarna i żółta żółć
,
,
flegma
flegma
10
10
Biologiczne koncepcje zaburzeń
Biologiczne koncepcje zaburzeń
psychicznych
psychicznych
–
Medycyna chińska
Medycyna chińska
Zaburzenie równowagi
Zaburzenie równowagi
Yin/Yang
Yin/Yang
11
11
Biologiczne koncepcje zaburzeń
Biologiczne koncepcje zaburzeń
psychicznych
psychicznych
•
Rozwój modelu biologicznego w XIX
Rozwój modelu biologicznego w XIX
wieku
wieku
–
Rozwój nauki
Rozwój nauki
•
Pasteur, Darwin
Pasteur, Darwin
•
Kraepelin (1883)
Kraepelin (1883)
klasyfikacja zaburzeń
klasyfikacja zaburzeń
psychicznych
psychicznych
•
Porażenie postępujące
Porażenie postępujące
–
kiła
kiła
12
12
Biologiczne koncepcje zaburzeń
Biologiczne koncepcje zaburzeń
psychicznych
psychicznych
–
Medyczny model psychiatrii w XX
Medyczny model psychiatrii w XX
wieku
wieku
•
Insulinoterapia
Insulinoterapia
•
ELD
ELD
•
Lobotomia
Lobotomia
•
Leki psychotropowe
Leki psychotropowe
13
13
14
14
Biologiczne koncepcje zaburzeń
Biologiczne koncepcje zaburzeń
psychicznych
psychicznych
•
Zalety modelu medycznego w
Zalety modelu medycznego w
psychiatrii
psychiatrii
–
Od diagnozy do terapii
Od diagnozy do terapii
•
objawy
objawy
->
->
zespoły
zespoły
->
->
etiologia
etiologia
->
->
terapia
terapia
–
Traktowanie zaburzeń psychicznych jak
Traktowanie zaburzeń psychicznych jak
innych schorzeń
innych schorzeń
15
15
Biologiczne koncepcje zaburzeń
Biologiczne koncepcje zaburzeń
psychicznych
psychicznych
•
Wady modelu medycznego
Wady modelu medycznego
–
Stygmatyzacja
Stygmatyzacja
–
Czy zawsze uszkodzenie mózgu w
Czy zawsze uszkodzenie mózgu w
zaburzeniach psychicznych
zaburzeniach psychicznych
?
?
16
16
Psychologiczne koncepcje zaburzeń
Psychologiczne koncepcje zaburzeń
psychicznych
psychicznych
•
Terapia histerii
Terapia histerii
–
Anton Mesmer (1734-1815)
Anton Mesmer (1734-1815)
•
Magnetyzm zwierzęcy
Magnetyzm zwierzęcy
17
17
Psychologiczne koncepcje zaburzeń
Psychologiczne koncepcje zaburzeń
psychicznych
psychicznych
•
Jean Charcot (1825 - 1893)
Jean Charcot (1825 - 1893)
–
Psychologiczne przyczyny histerii
Psychologiczne przyczyny histerii
•
Sigmund Freud (1856 - 1939)
Sigmund Freud (1856 - 1939)
–
Psychoanaliza
Psychoanaliza
–
Superego, ego, id
Superego, ego, id
18
18
19
19
Psychologiczne koncepcje zaburzeń
Psychologiczne koncepcje zaburzeń
psychicznych
psychicznych
•
Behawioryzm
Behawioryzm
–
Obserwacja zachowań / teoria
Obserwacja zachowań / teoria
uczenia
uczenia
–
Klasyczne warunkowanie
Klasyczne warunkowanie
•
John B. Watson - 1913
John B. Watson - 1913
–
Warunkowanie operacyjne
Warunkowanie operacyjne
•
B.F. Skinner - 1953
B.F. Skinner - 1953
20
20
Historia leczenia
Historia leczenia
•
Zakony i więzienia – przed 1500
Zakony i więzienia – przed 1500
AD
AD
•
Przytułki dla obłąkanych
Przytułki dla obłąkanych
- 1500-
- 1500-
1800
1800
–
St. Mary of Bethlehem
St. Mary of Bethlehem
–
La Bicêtre
La Bicêtre
–
Świecie n/Wisłą
Świecie n/Wisłą
21
21
22
22
23
23
24
24
Historia leczenia
Historia leczenia
•
Leczenie moralne
Leczenie moralne
–
–
XIX wiek
XIX wiek
–
Pinel, Rush, Dix
Pinel, Rush, Dix
•
Szpitale psychiatryczne – XX
Szpitale psychiatryczne – XX
wiek
wiek
•
Dezinstytucjonalizacja
Dezinstytucjonalizacja
25
25
26
26
27
27
28
28
29
29
30
30
31
31
32
32
Zmiany w psychiatrii w ostatnim
Zmiany w psychiatrii w ostatnim
pięćdziesięcioleciu
pięćdziesięcioleciu
•
Leki psychotropowe
Leki psychotropowe
•
Prawa człowieka
Prawa człowieka
•
Community Mental Health Centers Act
Community Mental Health Centers Act
of 1963
of 1963
•
Ustawa o Ochronie Zdrowia
Ustawa o Ochronie Zdrowia
Psychicznego 1994
Psychicznego 1994
•
1990-1999
1990-1999
dekada badań nad mózgiem
dekada badań nad mózgiem
33
33
Efekty zmian w psychiatrii w ostatnim
Efekty zmian w psychiatrii w ostatnim
pięćdziesięcioleciu
pięćdziesięcioleciu
•
Poprawa funkcjonowania
Poprawa funkcjonowania
chorych
chorych
•
„
„
Mechanizm drzwi obrotowych”
Mechanizm drzwi obrotowych”
•
Bezdomność chorych
Bezdomność chorych
psychicznie
psychicznie
34
34
35
35
Diagnostic and Statistical
Diagnostic and Statistical
Manual of Mental
Manual of Mental
Disorders
Disorders
(DSM)
(DSM)
•
1952
1952
•
1968
1968
•
1980
1980
•
1987
1987
•
1994 - DSM-IV
1994 - DSM-IV
•
DSM V
DSM V
36
36
Zalety współczesnych systemów
Zalety współczesnych systemów
diagnostycznych (DSM IV, ICD 10)
diagnostycznych (DSM IV, ICD 10)
•
Specyficzne objawy
Specyficzne objawy
•
Postawa ateoretyczna
Postawa ateoretyczna
•
Precyzja definicji (kryteria
Precyzja definicji (kryteria
włączające, wyłączające)
włączające, wyłączające)
37
37
Osie DSM IV
Osie DSM IV
–
Axis I –
Axis I –
klinicznie wyodrębnione
klinicznie wyodrębnione
zespoły
zespoły
–
Axis II –
Axis II –
zaburzenia osobowości
zaburzenia osobowości
i/lub upośledzenie umysłowe
i/lub upośledzenie umysłowe
–
Axis III –
Axis III –
współistniejące choroby
współistniejące choroby
somatyczne
somatyczne
38
38
Osie
Osie
DSM-IV
DSM-IV
–
Axis IV –
Axis IV –
stresory psychosocjalne
stresory psychosocjalne
–
Axis V –
Axis V –
ocena funkcjonowania
ocena funkcjonowania
psychosocjalnego
psychosocjalnego
39
39
Osie diagnostyczne wg
Osie diagnostyczne wg
DSM IV:
DSM IV:
·
·
oś I : jednostka nozologiczna - np.
oś I : jednostka nozologiczna - np.
schizofrenia paranoidalna
schizofrenia paranoidalna
·
·
oś II : zab. osobowości (lub
oś II : zab. osobowości (lub
upośledzenie umysłowe) - np.
upośledzenie umysłowe) - np.
osobowość pograniczna
osobowość pograniczna
·
·
oś III : stan somatyczny - np.
oś III : stan somatyczny - np.
wada
wada
mitralna
mitralna
40
40
Osie diagnostyczne wg
Osie diagnostyczne wg
DSM IV:
DSM IV:
·
·
oś IV : problemy psychosocjalne
oś IV : problemy psychosocjalne
oraz środowiskowe :
oraz środowiskowe :
umiarkowane (3) - np. stracił
umiarkowane (3) - np. stracił
pracę
pracę
·
·
oś V : poziom funkcjonowania -
oś V : poziom funkcjonowania -
np.
np.
60 : płaski afekt, okazyjne
60 : płaski afekt, okazyjne
epizody lękowe, ma niewielu
epizody lękowe, ma niewielu
przyjaciół
przyjaciół
41
41
stopień
nasilenia
czynniki
nagłe
czynniki
przewlekłe
1
brak
2
łagodne
opuszczenie
domu przez
dziecko
kłótnie
domowe
3
umiarkowan
e
małżeństwo
separacja
problemy
finansowe
4
ciężkie
rozwód
bezrobocie
5
krańcowe
gwałt
przewlekła
choroba
6
katastroficzn
e
samobójstwo
małżonka
klęska
żywio-
łowa
pobyt w KL
bycie zakła-
dnikiem
0
brak infor-
macji
42
42
Ocena poziomu funkcjonowania
Ocena poziomu funkcjonowania
wg DSM III R:
wg DSM III R:
•
·
·
90 brak objawów, dobre
90 brak objawów, dobre
funkcjonowanie na wszystkich polach -
funkcjonowanie na wszystkich polach -
np.
np.
remisja w przebiegu choroby
remisja w przebiegu choroby
afektywnej, satysfakcja z pracy, dobre
afektywnej, satysfakcja z pracy, dobre
funkcjonowanie rodziny
funkcjonowanie rodziny
•
·
·
80 przemijające objawy, niewielkie
80 przemijające objawy, niewielkie
pogorszenie funkcjonowania tylko na
pogorszenie funkcjonowania tylko na
jednym polu - np. rozp. j.w.,
jednym polu - np. rozp. j.w.,
krótkotrwały
krótkotrwały
smutek po kłótni w domu, niewielkie
smutek po kłótni w domu, niewielkie
problemy w koncentracji
problemy w koncentracji
43
43
Ocena poziomu funkcjonowania
Ocena poziomu funkcjonowania
wg DSM III R:
wg DSM III R:
•
·
·
70 łagodne objawy, problemy na jednym
70 łagodne objawy, problemy na jednym
polu, ogólnie dobry poziom aktywności -
polu, ogólnie dobry poziom aktywności -
np.
np.
wczesne budzenie, kilkudniowe zwolnienie
wczesne budzenie, kilkudniowe zwolnienie
lekarskie
lekarskie
•
·
·
60 umiarkowane objawy, złe
60 umiarkowane objawy, złe
funkcjonowanie na jednym polu - np.
funkcjonowanie na jednym polu - np.
depresja śr. stopnia, konflikt w pracy, z powodu
depresja śr. stopnia, konflikt w pracy, z powodu
znacznych opóźnień w jej wykonywaniu
znacznych opóźnień w jej wykonywaniu
•
·
·
50 duże objawy, brak funkcjonowania
50 duże objawy, brak funkcjonowania
na jednym polu - np.
na jednym polu - np.
myśli samobójcze,
myśli samobójcze,
niezdolny chodzić do pracy
niezdolny chodzić do pracy
44
44
Ocena poziomu funkcjonowania
Ocena poziomu funkcjonowania
wg DSM III R:
wg DSM III R:
•
40 zab. w komunikowaniu się z otoczeniem,
40 zab. w komunikowaniu się z otoczeniem,
znaczne pogorszenie na kilku polach - np.
znaczne pogorszenie na kilku polach - np.
mutystyczny, unika ludzi, zaniedbuje się, nie pracuje
mutystyczny, unika ludzi, zaniedbuje się, nie pracuje
•
·
·
30 zachowanie uwarunkowane objawami,
30 zachowanie uwarunkowane objawami,
niezdolność funkcjonowania na prawie
niezdolność funkcjonowania na prawie
wszystkich polach - np.
wszystkich polach - np.
urojenia nihilistyczne, leży
urojenia nihilistyczne, leży
cały czas w łóżku
cały czas w łóżku
•
·
·
20 stanowi niebezpieczeństwo dla siebie i
20 stanowi niebezpieczeństwo dla siebie i
innych - np.
innych - np.
powtarzające się próby samobójcze,
powtarzające się próby samobójcze,
mutystyczny, negatywistyczny
mutystyczny, negatywistyczny
•
·
·
10 ciągła agresja lub autoagresja
10 ciągła agresja lub autoagresja
45
45
Podział zaburzeń
Podział zaburzeń
psychicznych ze względu
psychicznych ze względu
na ich etiologię
na ich etiologię
Cz. organiczne
Stresory psychosocjalne
Choroba Alzheimera
PTSD
schizofrenia
46
46
Zaburzenia i choroby
Zaburzenia i choroby
psychiczne
psychiczne
Zaburzenia psychiczne
Choroby
psychiczne
47
47
48
48