Pojęcie demokracji

Pojęcie demokracji



Demokracja to ustrój polityczny, w którym

władza państwowa spoczywa w rękach

wszystkich obywateli. Obywatele ci mają

prawo uczestniczyć w życiu politycznym,

podejmować ogólnonarodowe decyzje oraz

wybierać i odwoływać swoich przywódców.

Społeczeństwo może realizować swoją

zwierzchnią władzę bezpośrednio lub

pośrednio:

Pojęcie demokracji



Demokracja bezpośrednia - wszyscy członkowie

danej społeczności osobiście uczestniczą w

podejmowaniu decyzji politycznych.

Pewnymi formami demokracji bezpośredniej w

nowoczesnym świecie są:

- referendum powszechne, czyli głosowanie nad

pewna konkretną sprawą w celu zebrania i

wyrażenia opinii lub woli społeczeństwa (np. w

Polsce w latach 90 odbyło się referendum

dotyczące uwłaszczania i projektu nowej

konstytucji),

Pojęcie demokracji



- plebiscyt, czyli powszechne głosowanie

mieszkańców określonego terytorium w sprawie

przynależności tego obszaru do danego państwa,

- zgromadzenia, zwoływane do podjęcia

wymaganych uchwał.

Demokracja pośrednia - obywatele sprawują swoją

władzę zwierzchnią za pośrednictwem swoich

reprezentantów, którzy wybierani są zarówno do

ciał przedstawicielskich na szczeblu centralnym

(parlament), jak i lokalnym (samorząd).

Pojęcie demokracji



Podstawowymi regulacjami prawnymi

współczesnych systemów

demokratycznych są:

- konstytucja , czyli ustawa zasadnicza,

- ustawy szczegółowe i rozporządzenia z

mocą ustawy,

- normy prawne regulujące powstawanie i

funkcjonowanie partii politycznych,

- prawo wyborcze,

- akty wykonawcze do danych ustaw

(wydawane przez konkretne resorty).

Pojęcie demokracji



We współczesnych demokracjach władza rządu

jest ograniczona przez klasyczny trójpodział

władzy (władza ustawodawcza , wykonawcza i

sądownicza). Władza wykonawcza oddzielona jest

od władzy ustawodawczej. Rolą tej pierwszej jest

wykonywanie ustaw uchwalonych przez te drugą.

Niezawisła władza sądownicza kontroluje

natomiast władzę ustawodawczą i wykonawczą.

Jest to instytucjonalne zabezpieczenie, zwane

check and balance (kontrola i równowaga).

Pojęcie demokracji



Elementami niezbędnymi do kształtowania się

nowoczesnego systemu demokratycznego są :

- trójpodział władzy,

- wysoki poziom rozwoju gospodarczego , a w

konsekwencji wzrost liczby wykształconych obywateli,

którzy oczekują, że będą spełniać znaczącą rolę w

procesie podejmowania decyzji politycznych,

- tolerancja dla uzasadnionej odmienności poglądów -

obywatele mają prawo wyrażania swoich poglądów

nawet , gdy różnią się one od poglądów innych (przed

traktowaniem swoich poglądów jako jedynie słusznych

powinni wystrzegać się zwłaszcza ci, którzy sprawują

władzę),

- brak silnych podziałów w społeczeństwie - duże różnice

w społeczeństwie prowadzą bowiem do konfliktów, które

mogą okazać się trudne do rozwiązania za pomocą

metod demokratycznych.

Demokracje antyczne



Demokracja

była formą ustroju

polis

ateńskiej, położonej w greckiej krainie

Attyce. Zazwyczaj uważa się, że trwała od

początków VI do połowy IV wieku p.n.e., z

przerwami. W V wieku p.n.e. populacja

Aten liczyła około 50 tys. ludzi. Było to

jedno z większych miast, gdyż w tamtych

czasach sporej wielkości miasta liczyły ok.

10 tys. Ateny były pierwszą i najważniejszą

w czasach starożytnych demokracji.

Demokracje antyczne



Podstawą demokracji ateńskiej były rządy

większości. Zgromadzenie wszystkich obywateli

płci męskiej brało udział w głosowaniu

(

demokracja bezpośrednia

). Wybierani

urzędnicy podejmowali decyzje – starożytni nie

uważali takiego systemu za demokrację, lecz

oligarchię. Demokracja znaczyła (i dla niektórych

wciąż znaczy) równość w podejmowaniu decyzji,

nie wybór osób mających takie zadanie

(

demokracja pośrednia

). Istniało kilka przepisów

i ograniczeń dotyczących władzy zgromadzenia, z

wartym odnotowania

Graphe Paranomon

(także

ustalonym przez zgromadzenie), które nie

pozwalało na przyjęcie prawa sprzecznego z innym.

Demokracje antyczne



Przeciwnicy demokracji nazywali ją ochlokracją

(gr. ochlos), co odnosi się szczególnie do jej

formy późniejszej, po Peryklesie.



Głosowanie odbywało się w miejscach

publicznych przez podniesienie rąk, czasem

przez fizyczny podział ("Wszyscy którzy są za,

idą na lewo"), a czasem na piśmie lub przez

wrzucenie kamienia. Głosować mogli tylko

dorośli mężczyźni. Kobiety, dzieci, niewolnicy

oraz obcokrajowcy, których wielu zamieszkiwało

w Atenach, nie mieli

prawa głosu

Demokracje antyczne



Czasem pierwsze formy demokracji widzi się już w

prehistorii - mówi się wtedy o

demokracji plemiennej

Na terenie starożytnej Grecji pewne cechy demokracji

plemiennej przejawiała

kultura mykeńska



Około roku 1000 p.n.e. na terenie dzisiejszej Grecji, po

długich i zawziętych walkach, zaczęły formować się zręby

przyszłych miast-państw (

polis

). Doszło do podziału Grecji

na część

dorycką

(np. Sparta), (Arkadia, Cypr) oraz

jońską

(Attyka, Jonia). Zamieszkiwana przez Etolów i

Tesalów Grecja północna pozostała na uboczu głównych

wydarzeń historii politycznej Greków. Plemiona doryckie

charakteryzowały się większym konserwatyzmem i -

szczególnie w przypadku Sparty - militaryzmem niż

plemiona jońskie.

Demokracje antyczne



Za ojczyzną demokracji uważa się Ateny, starożytną

grecką

polis

położoną w Attyce. Około XI – VII wieku

p.n.e. na południe i północ od Akropolu powstało

miasto z agorą, otoczone w V wieku p.n.e. murami

obronnymi - według mitów całą Attykę pod

panowaniem ateńskim zjednoczył

Tezeusz

. Pierwszy

kodeks prawa karnego i cywilnego zawdzięczają

Ateńczycy

Drakonowi

. To właśnie on wprowadził

między innymi rozróżnienie zabójstwa na nieumyślne

oraz morderstwa. Państwo wtedy nie posiadało

prawa ścigania sądowego ani prawa łaski. Natomiast

same rozstrzygnięcia wpłynęły na powstanie nowego

określenia na szczególnie surowe lub okrutne prawa -

na takie prawa mówimy dziś "prawa drakońskie".

Demokracje antyczne



Równolegle z Drakonem działał w Atenach, jeden z

siedmiu mędrców i poeta

Solon

. W 594 p.n.e. został on

wybrany na pierwszego archonta. Główną zasługą

Solona jako archonta było to, że przygotował grunt pod

zmiany ustrojowe Aten. Po pierwsze dokonał on podziału

obywateli na cztery klasy według cenzusu majątkowego,

ustanowił tzw. Radę Czterystu, sąd przysięgłych,

ujednolicił system miar i wag oraz znacznie poszerzył

uprawnienia eklezji - zgromadzenia pełnoprawnych

obywateli Aten, którzy ukończyli 20 lat. Od momentu

pierwszego zgromadzenia był to najwyższy organ

władzy, decydujący o polityce wewnętrznej i

zagranicznej. Miejscem spotkań była agora (miejsce

spotkań mieszkańców Aten) teatr lub wzgórze Pnyks.

Głosowano na ogół jawnie, poprzez podniesienie rąk

choć niekiedy odbywały się również głosowania tajne.

Demokracje antyczne



W 508/507 roku p.n.e.

Klejstenes

wprowadził szereg

reform, które w przyszłości stały się podstawą ustroju

demokratycznego. Główne z tych reform to:



Podział na

fratrie

rody

(

gene

) został zastąpiony

podziałem terytorialnym.



Attyka podzielona została na 10 okręgów (fyle) a te z

kolei na jeszcze mniejsze rejony (demy).



Metojkowie (cudzoziemcy osiedleni na stałe w Attyce)

zyskali prawa obywatelskie.



Utworzono

Radę Pięciuset

(

boule

) (po 50 obywateli z

każdej z 10 fyl)./Wybrzeże, Miasto, Pole/



wprowadzono ostracyzm oraz urząd 10 strategów

(wybieralnych dowódców armii).



Celem reformy było zmniejszenie roli eupatrydów

/szlachetnie urodzonych/, zatarcie wielkich różnic

majątkowych oraz egalitaryzacja społeczeństwa.

Demokracje antyczne



Tak więc, w rezultacie tych ciągłych reorganizacji,

począwszy od Drakona poprzez Solona a skończywszy

na Klejstenesie, została ustanowiona tzw.

Demokracja Ateńska

. Sama nazwa pochodzi od

wyrazów

demos

(lud) i

kratos

(władza) czyli dosłownie

ludowładztwo

. Oprócz całego mnóstwa drobniejszych

zmian, opierała się ona głównie na możliwości udziału

w zarządzaniu państwem wszystkich pełnoprawnych

obywateli, którzy ukończyli 20 rok życia.



W historii świata nigdy nie było idealnego ustroju

politycznego tzn. takiego, który by gwarantował

interesy wszystkich obywateli, był niemożliwy do

skorumpowania lub przeciwstawiał się zwykłej

głupocie. W starożytnej Grecji demokracja była

pochodną ludzkiego geniuszu, czy poetycko to

ujmując

darem niebios

Demokracje antyczne



Jak mówił wtedy Perykles:

Nasz ustrój polityczny

nie jest naśladownictwem obcych praw, a my sami

raczej jesteśmy wzorem dla innych niż inni dla nas.



Nie wiedział wtedy mądry Perykles jak bardzo

prorocze miały okazać się te słowa. Jedną z

głównych zalet demokracji ateńskiej było też to, że

urząd archonty i jego ośmiu pomocników trwał

tylko rok i choć możliwe było przedłużenie trwania

rządów o następną kadencję, to w wypadku

jakiejkolwiek fuchy następowała szybka wymiana

rządu. Jednak największą zaletą demokratyzacji

polis (miasta) była powszechna możliwość udziału

w życiu politycznym wszystkich wolnych obywateli.

Demokracje antyczne



Stosowano powszechnie niezwykle mądrą maksymę:

Jesteśmy jedynym ludem, który jednostkę nie

interesującą się życiem państwa uważa nie za

bierną ale za nieużyteczną.



Niewątpliwie, takie nastawienie obyczajowości

ogromnie sprzyjało poszerzaniu horyzontów przez

obywateli Ateńskich, horyzontów kulturowych,

religijnych a co najważniejsze – intelektualnych. To

właśnie dlatego Ateny w tych czasach wydały tak

wyborne umysły, światłe i śmiałe w podejmowaniu

najtrudniejszych nawet decyzji jakich pozazdrościć im

tylko mogły inne państwa w dziejach ludzkości.

Demokracja

, jako ustrój polityczny, została

sprawdzona i od tego czasu trwa jej tryumfalny

pochód poprzez strony historycznej księgi

człowieczeństwa.

Chrześcijańskie tradycje

demokratyczne



Dekalog – zasady i wartości

demokratyczne



Wybór diakonów i biskupów w

wyborach bezpośrednich



Św. Tomasz przyznawał prawo oporu

wobec władcy tyrana

Demokracja szlachecka



Demokracja szlachecka

to określenie

wykształconego w II poł. XV w. systemu

politycznego

Królestwa Polskiego

następnie

Rzeczypospolitej Obojga

Narodów

, który w założeniu gwarantował

masom szlacheckim prawo głosowania i

decydowania o sprawach państwa, a także

miał być przykładem tolerancji i formalnej

równości praw w łonie samego

stanu

szlacheckiego

, co stanowiło ewenement

na skalę europejską owego czasu.

Demokracja szlachecka



Szlachta zbierała się na

sejmikach

ziemskich

gdzie wybierała

przedstawicieli, którzy mieli reprezentować

dany obszar na

sejmie walnym

. Mieli oni

ściśle określone jak mają głosować w

każdej sprawie, były to instrukcje

sejmikowe. Po zakończeniu sejmu walnego

ponownie zbierały się sejmiki, a posłowie

zdawali relacje z obrad.

Demokracja szlachecka



W skład sejmu wchodził

król

oraz członkowie

izby poselskiej

senatu

. W izbie poselskiej

zasiadali posłowie, czyli przedstawiciele

szlachty wybrani na sejmikach ziemskich.

Senat stanowili członkowie dawnej rady

królewskiej, tj. dostojnicy duchowni i świeccy

oraz najwyżsi urzędnicy królewscy. Członkiem

senatu zostawało się z racji pełnienia

wyższego stanowiska, a nie w skutek wyboru.

Króla uważano za jednoosobowy trzeci stan

sejmujący. Sejm walny zbierał się co dwa lata

na okres 6 tygodni.

Demokracja szlachecka



Badania dowiodły, iż demokracja szlachecka nie

funkcjonowała. Szlachta w ogromnej większości nie

zgłaszała się i nie głosowała na sejmikach

ziemskich. Udział w głosowaniach nie przekraczał

5% narodu szlacheckiego. Obywatelami

Rzeczypospolitej byli posiadacze ziemscy, którzy w

minimalnym stopniu dopuszczali do głosu szlachtę.



Konstytucji 3 maja

został załączony aneks

"Prawo o sejmikach", który wykluczał z życia

obywatelskiego szlachtę bez własnej ziemi tzw.

gołotę



Koncepcja demokracji jako systemu

politycznego przeżyła od czasów demokracji

ateńskiej liczne przemiany. Współczesna

demokracja nie jest już tym, co rozumieli

przez nią starożytni Ateńczycy i Rzymianie,

renesansowi Wenecjanie czy Amerykanie

wykuwający swą niepodległość. By

wprowadzić nieco porządku w tą "gmatwaninę

zasadniczo niespójnych teorii i praktyk" Robert

Dahl w swej pracy

Demokracja i jej krytycy

proponuje wyróżnienie trzech

demokratycznych transformacji.



Pierwsza demokratyczna transformacja

przeprowadzona została w starożytnej Grecji,

a zwłaszcza w Atenach. Jest to przejście od

koncepcji i praktyki rządów niewielu do

koncepcji i praktyki rządów wielu obywateli.

W owym czasie jedynym do pomyślenia

miejscem takiej demokracji mogło być

miasto-państwo. Rządy demokratyczne,

określane jako republikańskie, sprawowane

były także w starożytnym Rzymie, a po latach

odrodziły się we włoskich średniowiecznych i

renesansowych republikach miejskich.



Druga transformacja to przejście od miasta-

państwa do państwa narodowego.

Koncepcja demokracji zostaje zastosowana

tu na o wiele większą skalę. Wprowadzone

zostają nowe instytucje polityczne: partie

polityczne, parlamenty, kampanie wyborcze

i referenda. Tak w dziewiętnastym i

dwudziestym stuleciu narodziły się

współczesne państwa demokratyczne.



Wreszcie - trzecia demokracja,

rozgrywająca się dziś, na przełomie

dwudziestego i dwudziestego pierwszego

wieku, stanowiąca przekształcenie państwa

narodowego w... co? kiedy? Przejście to

rozgrywa się na naszych oczach, jest

jeszcze nie nazbyt dobrze poznane, więcej

tu pytań i hipotez niż odpowiedzi. Dahl

pyta jeszcze - czy powinniśmy do owej

trzeciej transformacji dążyć?

Narodziny współczesnej demokracji



Aby odnaleźć przyczynę takiego stanu rzeczy

należy cofnąć się w przeszłość. Dwa

nowoczesne państwa zrodzone z ducha

oświecenia i stanowiące do dzisiaj wzory

porządku politycznego, a więc

Stany

Zjednoczone

1787 oraz

Francja

, zrodzona

w wyniku rewolucji 1789 roku, to republiki.

Był to świadomy wybór, ponieważ zarówno

amerykańscy Ojcowie Założyciele jak również

twórcy republikańskiego ustroju we Francji,

zdradzali wyjątkową nieufność wobec

demokracji rozumianej jako ustrój polityczny.

Narodziny współczesnej demokracji



Stany Zjednoczone – pierwsza na świecie

Konstytucja, /władza wykonawcza, władza

ustawodawcza/



Francja – Powszechna Deklaracja Praw

Człowieka i Obywatela – wolność słowa,

zgromadzeń, sumienia,



XIX w. powstają masowe partie polityczne,



Rozszerzenia praw wyborczych obywateli,



/Nowa Zelandia 1893 – prawa kobiet/,

Zasady współczesnej demokracji



Zasada suwerenności narodu



Zasada reprezentacji

Demokracja bezpośrednia

Demokracja pośrednia

demokracja przedstawicielska

Document Outline