EKONOMICZNE ASPEKTY ZARZĄDZANIA

Rynek a państwo

Cele makroekonomiczne

Niedoskonałość (zawodność) rynku

Niedoskonałość ekonomicznego

oddziaływania państwa

Funkcje państwa

Budżet i polityka fiskalna

Cele makroekonomiczne:

A) szybki wzrost gospodarczy

B) pełne zatrudnienie

C) stabilność cen

D) równowaga bilansu płatniczego

Rynek jest mechanizmem bardzo

sprawnym, ale nie doskonałym.

- Czy należy korygować jego błędy?

- Kto powinien/może to robić?

- Jak to robić?

Niedoskonałości rynku:

1. pewne dobra wytwarzane są w

nadmiarze, w przypadku inne w ilościach

niedostatecznych lub nawet wcale:

2. tylko rynek konkurencji doskonałej jest

efektywny

3. bywają rynki ułomne

4. cechą procesów gospodarczych jest

często niepełna informacja i niepewność

5. nieprzenośność czynników

wytwórczych

(opóźniona reakcja);

jedni ludzie zatrudniają drugich, aby

ci realizowali ich marzenia

- problem „pana i sługi”

- asymetria informacyjna

7. osoby działające we własnym imieniu

czasem podejmują błędne decyzje:

- konsumpcja dóbr szkodliwych

- niedobór konsumpcji dóbr społecznie

pożądanych

8. kreacja nierówności:

- rynek jest nieegalitarny

9. wahania koniunktury

Rynek a państwo

Niedoskonałości oddziaływania

państwa:

1. konsekwencje decyzji politycznych są

skomplikowane i trudne do przewidzenia;

2. rząd ma ograniczone możliwości

kontrolowania skutków podjętych decyzji;

3. autorzy prawa mają ograniczony wpływ

na jego ostateczny kształt.

Rynek a państwo

Gospodarcze funkcje państwa:

a) tworzenie ram prawnych i socjalnych

sprzyjających efektywnemu funkcjonowaniu

gospodarki rynkowej

- rynki ułomne

- asymetria informacyjna

- nieprzenośność czynników produkcji

- „pan i sługa”

- kreacja nierówności

Jak:

przepisy prawne, ubezpieczenia socjalne,

instytucje ...

b) ochrona konkurencji

- monopolizacja

- asymetria informacyjna

Jak: prawo, instytucje, sądownictwo antymonopolowe.

c) redystrybucja dochodów i bogactwa

- nierówności

Jak: podatki (progresja), transfery, ceny

minimalne

d) zmiana alokacji zasobów w celu zmiany struktury PKB

- efekty zewnętrzne

- dobra publiczne

Jak: podatki specjalne, kary, limity, dotacje, inwestycje

publiczne

Dobra publiczne

Dobra prywatne:

podzielność

rywalizacja w

konsumpcji

wyłączalność

(exclusion

principle)

Dobra publiczne:

niepodzielność

brak rywalizacji w

konsumpcji

niewyłączalność

(free rider

effect)

Rynek a państwo

Dobra publiczne -

przykłady:

- oświetlenie ulic

- chodniki

- wały przeciwpowodziowe

- system kontroli lotów

- latarnie morskie

- kwaśne deszcze (antydobro

publiczne)

Rynek a państwo

Dobra pośrednie

(o pewnej możliwości

rywalizacji w konsumpcji i o ograniczonej

niewyłączalności)

- drogi publiczne (zatłoczone) - dodatkowe

inwestycje albo myto;

- ochrona zdrowia (np. szczepienia)

- edukacja

dobra
prywatne

dobra
publiczne

dobra

pośrednie

Ekonomiczna rola państwa

Aspekt realny:

prowadzenie

działalności

gospodarczej przez

agendy państwa,

instytucje,

przedsiębiorstwa

Zakres zależy od:

zakresu własności

publicznej (wielkości

majątku publicznego);

liczby i efektywności

pracowników sektora

publicznego.

Aspekt regulacyjny:

wpływ państwa na

działalność innych

podmiotów

gospodarczych

Zakres zależy od:

modelu (wizji) roli

państwa w gospodarce;

„

wydolności” podmiotów

regulujących.

Ekonomiczna rola państwa

Cele

makroekonomiczne:

A) szybki wzrost

gospodarczy

B) pełne zatrudnienie

C) stabilność cen

D) równowaga bilansu

płatniczego

Główne polityki

ekonomiczne:

polityka monetarna

(pieniężna);

polityka fiskalna

(budżetowa)

...

3. polityka dochodowa

4. polityka przemysłowa

Polityki ekonomiczne

Polityka fiskalna

(budżetowa):

podmiot: rząd;

mechanizm główny:

budżet państwa

elementy m.in.:

polityka dochodów

państwa (podatkowa,

celna itd..)

polityka wydatkowa

(wydatki na sferę

„budżetową”, socjalne

itd.).

Polityka monetarna

(pieniężna):

podmiot: bank centralny;

mechanizmy główne:

rynek pieniężny,

kapitałowy;

elementy m.in.:

polityka stóp procentowych;

polityka operacji otwartego

rynku.

Polityka ekonomiczna państwa

Ekspansywna

działania w kierunku

pobudzania aktywności

gospodarczej;

stosowana w

warunkach słabej

koniunktury

(„podgrzewanie

koniunktury”);

ekspansywna polityka

fiskalna;

ekspansywna polityka

monetarna.

Restrykcyjna

działania w kierunku

hamowania aktywności

gospodarczej;

stosowana w warunkach

dobrej koniunktury

(

„schładzanie

koniunktury”)

restrykcyjna polityka

fiskalna;

restrykcyjna polityka

monetarna.

Teoretyczne koncepcje roli państwa w

gospodarce

Nurty liberalne:

wolność, własność prywatna;

koncepcja „państwa

minimum”;

ekonomia klasyczna

(A.Smith, D.Ricardo)

ekonomia neoklasyczna

nurty współczesne –

neoliberalne (np.

monetaryzm, ekonomia

podaży, teoria racjonalnych

oczekiwań, szkoła

neoaustriacka, teoria wyboru

publicznego, libertarianizm)

Nurty

interwencjonistyczne

ingerencja w imię obrony

kapitalizmu;

ochrona przed kryzysami;

bardziej sprawiedliwy

podział;

„

państwo dobrobytu”

(„

welfare state”)

Argumenty za istotną rolą państwa w
gospodarce:



zabezpieczenie systemu gospodarczego od

strony instytucjonalno-prawnej



niedoskonałości rynku i konkurencji w

praktyce



negatywne efekty zewnętrzne



istnienie dóbr publicznych



produkcja dóbr korzystnych i

niekorzystnych z punktu widzenia interesu
społecznego



wahania koniunktury (bezrobocie,

wykorzystanie mocy prod.., inflacja)



grupy społeczne bez opieki



duże nie akceptowane społeczne różnice

dochodowe i majątkowe (motywacje i
konflikty);

Argumenty przeciwko istotnej roli państwa w
gospodarce:



nierównowaga na rynku



zniekształcone informacje



zmniejszona elastyczność systemu

gospodarczego (biurokracja i sztywne procesy
decyzyjne)



koszty interwencjonizmu w porównaniu z

jego niewielką skutecznością



osłabienie bodźców związanych z rynkiem



niereprezentatywność państwa (interesy)



ograniczenie wolności jednostki i hamowanie

oddolnej inicjatywy;

EKONOMICZNE FUNKCJE

PAŃSTWA:



LEGISLACYJNA

–

tworzenie

ładu

prawnego, zabezpieczanie praw i określanie
obowiązków

stron

uczestniczących

działalności gospodarczej.



ALOKACYJNA – tworzenie warunków

sprzyjających

efektywnemu

wykorzystywaniu czynników produkcji
- działania antymonopolowe
- finansowanie B+R
- produkcja dóbr publicznych.



STABILIZACYJNA – zmniejszenie

amplitudy wahań koniunkturalnych (walka

z bezrobociem i inflacją, stymulowanie

wzrostu gospodarczego).



REDYSTRYBUCYJNA – korygowanie

mechanizmu rynkowego, który nie

zapewnia względnie równej dystrybucji

dochodów.

BUDŻET PAŃSTWA - zasady polityki

budżetowej:

• rocznego budżetowania – plan dochodów i

wydatków budżetowych obejmuje okres
jednego roku

• zupełności – budżet obejmuje wszystkie

dochody i wydatki państwa

• jedności – budżet państwa powinien

tworzyć zwartą całość (złożoną z wielu
zestawień i dokumentów)

• jawności – budżet państwa podawany jest

do publicznej wiadomości

• równowagi budżetowej – zakłada dążenie

do zachowania równości pomiędzy
wydatkami a dochodami w budżecie.

Wydatki budżetowe:

- związane z tradycyjnymi funkcjami państwa

(obrona narodowa, administracja i wymiar

sprawiedliwości)

- związane z realizacją celów społecznych

(oświata, kultura, ochrona zdrowia,

świadczenia socjalne)

- wynikające z pełnienia funkcji

interwencyjnych w gospodarce (inwestycje w

produkcję i infrastrukturę, subsydia, transfery

socjalne zwiększające popyt globalny)

związane z obsługą długu publicznego.

Deficyt budżetowy
- źródło finansowania wydatków państwa (za i
przeciw)

Argumenty za:

Argumenty przeciw:

Wyższe wydatki
rządowe to:
wyższy popyt
zagregowany
wyższe zatrudnienie
więcej tzw. dóbr
publicznych
wzrost gospodarczy

- posiadane przez
społeczeństwo obligacje
staną się źródłem
dochodów następnych
pokoleń;

finansowanie wydatków z
deficytu może prowadzić do
inflacji
deficyt w budżecie prowadzi
do zwiększenia długu
publicznego, w konsekwencji
do wzrostu kosztów obsługi
długu
efekt
wypierania/wypychania
nadmierna ingerencja
państwa w gospodarkę
„nasze dzieci będą spłacać
nasze długi”

DŁUG

PUBLICZNY

–

finansowe

zobowiązanie

państwa

tytułu

zaciągniętych  pożyczek  oraz  innych  form
działalności,  w  wyniku  których  państwo
odszkodowania  (np.  wywłaszczanie  mienia
na zasadach odpłatności).

POLITYKA FISKALNA

– kształtowanie

dochodów  i  wydatków  publicznych  w  taki
sposób,  by  stymulować  wzrost  gospodarczy
przy  jednoczesnym  wysokim  poziomie
zatrudnienia i stabilnych cenach (postulat).

Automatyczny stabilizator – mechanizm

w gospodarce, który zmniejsza podatność

PKB na wstrząsy (kryzys, wojna).

Aktywna polityka fiskalna polega na

stabilizowaniu

popytu

globalnego

przybliżaniu gospodarki do stanu pełnego

zatrudnienia

przy

zmianie

poziomu

wydatków lub stóp podatkowych.

Narzędzia polityki
fiskalnej:

POLITYKA PASYWNA

(automatyczne

stabilizatory)

POLITYKA AKTYWNA

(dyskrecjonalna)

- zmiany we

wpływach z tytułu

podatków bezp. i

pośrednich

-zmiana

stawek

podatkowych

- transfery socjalne

-programy wydatków

transferowych

-publiczne programy

zatrudnienia

- roboty publiczne

Polityka budżetowa wpływa na:

•wielkość

całkowitych

wydatków

(popyt

globalny) zmiany poziomu PKB, zatrudnienia

i inflacji (przynajmniej w krótkim okresie)

•konsumpcję

zbiorową

(tworzenie

dóbr

publicznych)

•konsumpcję indywidualną (poprzez podatki i

transfery)

•inwestycje publiczne

•inwestycje prywatne (poprzez wysokość

podatków i ulgi podatkowe);

Polityka budżetowa w warunkach:

A) recesji:
 

wydatków

(AD

ożywienie

koniunktury)

  podatków od dochodów osób fizycznych

(popytu konsumpcyjnego) oraz prawnych
(popytu inwestycyjnego)

B) inflacji:
 wydatków
 podatków od dochodów osób fizycznych i

prawnych

  stawek podatków VAT i akcyzy ( cen

towarów nimi objętymi)

Document Outline