Struktura według płci i wieku

Struktura według płci i wieku

Struktura ta stanowi podstawę wszelkich analiz i dociekań

demograficznych. Znajomość występujących w niej

tendencji

pozwala na określaniu wielu społeczno-ekonomicznych

konsekwencji, takich jak:



zapotrzebowanie na miejsca w szkołach,



nowe miejsca pracy,



oszacowanie przyszłej liczby małżeństw i związanych

z tym przyszłych potrzeb mieszkaniowych,



oszacowanie liczby osób wkraczających w wiek

emerytalny itp.

Piramida płci i wieku

jest

graficzną prezentacją struktury ludności według płci i

wieku

Piramidy płci i wieku dzielimy na:



Strukturę progresywną



Strukturę zastojową



Strukturę regresywną

Czynnikiem determinującym różny wygląd piramid jest

zróżnicowana liczebność poszczególnych grup wiekowych.



Cechą charakterystyczną tej struktury

jest jej klasyczny kształt piramidy,

której szeroka podstawa informuje o

licznych rocznikach dzieci i młodzieży



Wysokie współczynniki zgonów,

niewielka proporcja osób powyżej 60

roku życia



Wysoka dzietność kompensuje wysoką

umieralność



Tego typu struktury są

charakterystyczne dla eksplozji

demograficznych, w krajach

rozwijających się



Charakterystyczna dla „młodych”

populacji

Struktura progresywna

(zwiększanie się liczby

ludności)

Struktura zastojowa

(liczba dzieci jest taka sama

jak liczba dorosłych)



Proporcja osób poniżej 15 roku życia

równoważy proporcję osób powyżej

60 roku życia



Umiarkowany poziom

współczynników zgonów. Poprawa

przeżywalności powyżej 60 roku

życia



Dzietność równoważy umieralność –

brak wzrostu populacji. Zastojowa

struktura populacji



Struktura typowa dla krajów

rozwiniętych

Struktura regresywna

(zmniejszanie się liczby

ludności)



Zawiera w sobie niebezpieczeństwo

wystąpienia zjawiska depopulacji



Proporcja „młodych” w populacji (poniżej

15 roku życia) dużo niższa niż populacja

„starych” (powyżej 60 roku życia)



Wysoka przeżywalność w starszym wieku



Współczynniki dzietności niższe niż

współczynniki umieralności – spadek liczby

ludności.



Struktura typowa dla krajów rozwiniętych

oraz krajach przechodzących

transformację demograficzną



Problem ze starzeniem się populacji:

niedobór siły roboczej, problem z

systemem emerytalnym, kosztami opieki

nad osobami starszymi.



Charakterystyczna dla Polski

Strukturę ludności według płci i wieku w

liczbach podaje się za pomocą:



Współczynnika feminizacji

- określa, ile kobiet w danym

społeczeństwie przypada na określoną liczbę mężczyzn, czyli

najczęściej - określa liczbę kobiet na 100 mężczyzn.

Oblicza

się go na podstawie wzoru:

gdzie:

– współczynnik feminizacji,

– liczba kobiet w roku

– liczba mężczyzn w roku

100

Wf 



Współczynnika maskulinizacji

- wskaźnik demograficzny

określający, ilu mężczyzn w danym społeczeństwie

przypada na określoną liczbę kobiet - czyli najczęściej

określa liczbę mężczyzn na 100 kobiet.

Oblicza się go za pomocą wzoru:

gdzie:

– współczynnik maskulinizacji,

– liczba kobiet w roku

– liczba mężczyzn w roku

100

Wm



W ogólnej liczbie ok. 38136 tys. ludności Polski

kobiety

stanowią prawie

52%

;



na 100 mężczyzn przypada ich 107 (wśród ludności

miejskiej 111, na wsi 101).



Liczebna przewaga mężczyzn występuje wśród ludności

w wieku do 44 roku życia – gdzie na 100 mężczyzn

przypada 97 kobiet;



w wieku powyżej 44 lat współczynnik feminizacji wynosi

124, przy czym w najstarszych rocznikach wieku (65 lat i

więcej) na 100 mężczyzn przypada średnio 165 kobiet.

W 2008 roku statystyczny mieszkaniec Polski

był w wieku 37,5 lat.

Mężczyźni mieli średnio 35,6 lat, kobiety – 39,6

(w 2000 r. odpowiednio: 35,4; 33,4; 37,4).

Ludność zamieszkała w miastach jest starsza –

średni wiek wynosi 38,7 lat, wśród mieszkańców wsi – 35,7.

Mediana wieku

oznacza, że połowa populacji nie osiągnęła tego wieku,

a druga połowa go przekroczyła

Struktura wiekowa ludności jest prezentowana

według tzw. ekonomicznych grup wieku



przedprodukcyjny

(przedrozrodczy) - w wieku

przedprodukcyjnym znajdują się mężczyźni i kobiety poniżej 18.

roku życia



produkcyjny

(rozrodczy) – w wieku produkcyjnym znajdują się:

mężczyźni pomiędzy 18. a 64. rokiem życia

kobiety pomiędzy 18. a 59. rokiem życia

Wiek produkcyjny dzielony jest dalej na:



wiek mobilny

- 18–44 lata mężczyźni i kobiety



wiek niemobilny

- 45–64 lata mężczyźni i 45–59 lat

kobiety



poprodukcyjny

(porozrodczy) - w tym wieku znajdują się:

mężczyźni w wieku 65 lat i więcej

kobiety w wieku 60 lat i więcej.

Na podstawie przedstawionej tabeli możemy zaobserwować

gwałtowne zmniejszanie się liczby dzieci i młodzieży

(0-17 lat).

W końcu 2008 r. ich udział w ogólnej liczbie ludności wyniósł

ok. 19,3%

(w 2000 r. – 24,4%; w 1990 r. – 29%).

Powyższa sytuacja jest rezultatem przemian w procesach

demograficznych, a przede wszystkim głębokiej depresji

urodzeniowej z

lat 90-tych oraz z początku tego stulecia.

Wiek przedprodukcyjny

Szczególnie duże zmiany można zaobserwować także w tej grupie

osób.



Od 1990 r. odsetek osób w wieku zdolności do pracy (w ogólnej
liczbie

ludności) wzrósł o ponad 6 pkt, przy czym tempo przyrostu

ludności w tym

wieku jest coraz wolniejsze.



Począwszy od 2002 roku wiek produkcyjny osiągają coraz mniej
liczne

roczniki 18-latków; w końcu 2001 r. było ich ponad 694 tys., zaś w

2008 r.

na rynek pracy mogło wejść tylko 548 tys. 18-latków.



Jednocześnie występuje proces starzenia się zasobów siły
roboczej

powodowany zwiększaniem się liczby osób w wieku niemobilnym.

W latach 2001-2008 liczba ludności w wieku produkcyjnym

zwiększyła

się o ponad 1,3 mln. Przyrost ten w zasadzie dotyczył osób z

grupy wieku

niemobilnego.

Wiek produkcyjny

Wiek poprodukcyjny

W ostatnich latach obserwowany jest także

dalszy wzrost liczby

osób w wieku emerytalnym

(mężczyźni 65 lat i więcej, kobiety 60 lat i więcej).

Udział tej grupy ludności w ogólnej populacji wynosi 16,2%

(w 2000 r. – prawie 15%, a w 1990r. niespełna 13%).

W końcu 2008 r. ludność w wieku poprodukcyjnym liczyła

ok. 6,2 mln osób wobec 5,7 mln w 2000 r. i 4,9 mln w 1990 r.

Obciążenie demograficzne rozumiane jako udział osób

utrzymywanych

na 100 osób pracujących odzwierciedla zmiany, jakie

obserwujemy

ostatnio i jakie będą się nasilać w przyszłości. Zmiany te

dotyczą

przede wszystkim znacznego wzrostu liczny osób

niepracujących

(dzieci i osób starszych) przypadających na osoby pracujące.

Wynika

to przede wszystkim z postępującego starzenia się naszego

społeczeństwa.

Obecnie na 100 osób w wieku produkcyjnym przypada

55 osób

w wieku nieprodukcyjnym.

Współczynnik obciążenia

demograficznego

Zmiany demograficzne, jakie są obserwowane w ostatnich latach, tj.

przede wszystkim wzrost liczby urodzeń oraz nowozawartych

małżeństw przy odnotowywanych coraz liczniejszych powrotach z

czasowej emigracji, mogą wskazywać na

przełom w dotychczasowym rozwoju ludności.

Jednak

perspektywa szybkiego wyjścia z głębokiej depresji

demograficznej, w jakiej znajduje się Polska już od dłuższego

czasu

(praktycznie od początku lat 90-tych),

jest dosyć odległa

Głęboki niż demograficzny z lat 90-tych, którego efektem jest

najniższy – wśród krajów UE

(i jeden z najniższych w krajach

europejskich) –

poziom dzietności

oraz dość duża emigracja za

granicę mogą powodować dysproporcje w rozwoju demograficznym

oraz utrudnienia na rynku pracy, a w najbliższym czasie także w

systemie zabezpieczenia społecznego.

Perspektywy rozwoju demograficznego

– prognoza do 2035 roku

Wydłużanie się przeciętnego trwania życia przy jednocześnie

niskim

poziomie dzietności oraz nieznaczącym saldzie migracji

zagranicznych

definitywnych będą powodować niekorzystne zmiany w strukturze

wieku ludności, praktycznie w całym prognozowanym okresie.

Liczba osób w wieku produkcyjnym będzie ulegać

systematycznemu zmniejszaniu

o ponad 3,8 mln, przy czym

największy spadek będzie miał miejsce w latach 2015-2020

(ok. 1,2 mln osób).

Starzenie się ludności spowoduje znaczące ubytki ludności

w wieku mobilnym, w ciągu 28 lat prognozy nastąpi zmniejszenie

tej

populacji o ponad 4,4 mln i przesunięcie w kierunku niemobilnych

grup wieku ludności.

Perspektywy rozwoju demograficznego

– prognoza do 2035 roku

Wiek środkowy, który w końcu 2008 r. wyniósł dla kobiet 39,6 lat i 35,6

lat dla mężczyzn, wzrośnie odpowiednio do 48,3 i 45,5 lat. Miarą

starzenia się społeczeństwa jest również udział osób w podeszłym

wieku (80 lat i więcej) w strukturze ogółem. Przewiduje się ponad

dwukrotny wzrost liczebności tej grupy – do 2574 tys. w 2035 r.

Zmiany relacji między poszczególnymi grupami wieku przekładają się

na wielkości współczynników obciążenia demograficznego. Wartości

tego współczynnika będą rosły i w 2035 r. osiągną poziom 77 w

miastach oraz 71 na wsi, co w skali kraju oznacza ponad 30% wzrost w

okresie objętym prognozą.

Materiały:



Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym.
Stan w dniu 31 XII 2008 r., GUS, Warszawa 2009



Rocznik Demograficzny, GUS, Warszawa 2008



Pomiar zjawisk oraz analiza danych w demografii,
Wykład 2 i 3, Krzysztof Tymicki



Strona internetowa: pl.wikipedia.org

Document Outline