-PAŃSTWA
-ORGANIZACJE
MIĘDZYNARODOWE
-PAŃSTWA
-ORGANIZACJE
MIĘDZYNARODOWE
4 elementy:
-terytorium
-ludność
-władza państwowa
-zdolność do wchodzenia w stosunki
międzynarodowe z innymi państwami
(Panamerykańska konwencja o prawach i
obowiązkach państw z 1933 r.)
Obecnie -
trójelementowa definicja
.
trwałe oddziaływanie na innych
podejmowanie określonych czynności
prawnych
utrzymywanie stosunków
dyplomatycznych
zawieranie umów międzynarodowych
odpowiedzialność międzynarodowa
uczestnictwo w organizacjach
międzynarodowych
najwyżej zorganizowana grupa
społeczna
najbardziej dynamiczny i wpływowy
uczestnik
prymat wśród stosunków pomiędzy
pozostałymi uczestnikami
utrzymywanie stałych oraz
zinstytucjonalizowanych więzi przez
suwerenne państwa za pośrednictwem
swych przedstawicieli
prowadzenie systematycznych rozmów i
rokowań pomiędzy państwami w celu
zawarcia określonych traktatów, umów,
porozumień itp.
pojawienie się
doraźnych misji
dyplomatycznych
do określonych zadań, które stopniowo pod koniec
średniowiecza przekształciły się w
misje stałe
dalszy rozwój misji stałych w kierunku
dyplomacji
konferencyjnej
w czasach nowożytnych
uzupełnienia kontaktów dwustronnych oraz
dyplomacji konferencyjnej w czasach współczesnych
tworzeniem stałych
organizacji
międzynarodowych
w celu rozwiązywania
konkretnych oraz często wyspecjalizowanych spraw
nasilenie się u schyłku XX w. tzw.
spotkań na
szczycie
jako metody szybkiego podejmowania
trudnych decyzji kierunkowych dla
zainteresowanych państw, regionu lub nawet w skali
globalnej
wizyty oficjalne i robocze
regularne konsultacje międzyrządowe
konferencje na najwyższym szczeblu,
np. G-8
prezentowanie w kraju pobytu polityki
własnego rządu
informowanie własnego rządu o sytuacji
w kraju pobytu, uczestniczenie w
podejmowaniu określonych decyzji lub
działań
przekazywanie regularnych sprawozdań
reprezentowanie interesów własnego
państwa
prowadzenie działalności publicznej w
kraju oraz dla kraju pobytu
pielęgnacja różnych form kontaktów
rozwiązywanie problemów
opieka nad wizytami oficjalnymi lub
prywatnymi
misje stałe
misje specjalne lub ad hoc
misje specjalne wysokiej rangi
misje wojskowe
zadania administracyjne w odniesieniu
do ochrony interesów własnego
państwa i obywateli na obszarze
urzędowania
potencjału państwa, zasobów
materialnych i ludzkich
uznania państwa przez inne państwa
nawiązania stosunków dyplomatycznych
z innymi państwami
zobowiązań międzynarodowych
mocarstwa uniwersalne
mocarstwa regionalne lub sektorowe
państwa średniej wielkości
państwa małe
zmiana ładu międzynarodowego
ewolucja znaczenia poszczególnych
przesłanek mocarstwowości
ewolucja podmiotów mocarstwowości
ważne kryterium mocarstwowości:
-produkcja broni nuklearnej i posiadanie
odpowiednich środków do ich przenoszenia
mocarstwa atomowe:
-USA
-Rosja
-Wielka Brytania
-Francja
-Chiny Ludowe
inne państwa:
-Indie, Pakistan
-Izrael, Korea Północna, RPA
supermocarstwa (mocarstwa globalne)
-po 1945 r. – USA i ZSRR
-obecnie – USA, Rosja aspiruje do tej roli
mocarstwa sektorowe – Japonia i Niemcy
mocarstwa nuklearne – stali członkowie
Rady Bezpieczeństwa ONZ
mocarstwa regionalne – Francja i Wielka
Brytania, Chiny i Indie, Egipt i RPA,
Argentyna i Brazylia oraz Meksyk.
Miejsc
e
Kraj
2008 PKB
(nominalnie)
(w mld $)
1.
Stany Zjednoczone
14 330,000
2.
Japonia
4 844,000
3.
Chiny
4 222,000
4.
Niemcy
3 818,000
5.
Francja
2 987,000
6.
Wielka Brytania
2 787,000
7.
Włochy
2 399,000
8.
Rosja
1 757,000
9.
Hiszpania
1 683,000
10.
Brazylia
1 665,000
Miejsc
e
Kraj
2008 PKB (PSN)
(w mld $)
1.
Stany Zjednoczone
14 580,000
2.
Chiny
7 800,000
3.
Japonia
4 487,000
4.
Indie
3 319,000
5.
Niemcy
2 863,000
6.
Wielka Brytania
2 281,000
7.
Rosja
2 221,000
8.
Francja
2 097,000
9.
Brazylia
2 030,000
10.
Włochy
1 801,000
Miejsce Kraj
2008 PKB per
capita (wg PPP)
(w mld $)
1.
Katar
85,868
2.
Luksemburg
82,306
3.
Norwegia
53,451
4.
Singapur
51,142
5.
Brunei
50,117
6.
Stany Zjednoczone
46,859
-
Hongkong
43,811
7.
Szwajcaria
42,783
8.
Irlandia
42,539
9.
Holandia
40,431
10.
Islandia
40,025
kraje o niskim dochodzie (ang. low-income
economies): 53 państwa, w których dochód
na osobę w 2005 r. nie przekraczał 875 USD
kraje o nisko-średnim dochodzie (ang. lower-
middle-income economies): 55 państw o
dochodach od 876 do 3465 USD na osobę
kraje o wysoko-średnim dochodzie (ang.
upper-middle-income economies): 41 państw
o dochodach w granicach od 3466 do 10 725
USD
kraje o wysokich dochodach (ang. high-
income economies): 60 państw o dochodzie
od 10 726 USD na osobę rocznie.
Francuski politolog Dominique Mosi proponuje inne
kryterium mocarstwowości:
uczucia
najbardziej
rozpowszechnione w danej części świata czy kręgu
kulturowym. Jeśli przyjrzeć się globalnemu
porządkowi pod tym kątem, okaże się, że
największymi potęgami są Chiny i Indie. Tam
głównym uczuciem jest nadzieja, najbardziej
"ekspansywna" z emocji, skłaniająca do
energicznego zmieniania rzeczywistości. Na drugim
biegunie sytuuje się świat arabski opanowany przez
uczucie upokorzenia wynikające z wielowiekowych
opóźnień cywilizacyjnych. Zachód, tradycyjny
hegemon "ekonomiczny i moralny", sytuuje się
gdzieś pośrodku. Rządzi nim strach - przed obcymi i
przed coraz bardziej widoczną utratą globalnej
dominacji. To strach ludzi, którzy nagle znaleźli się
w świecie totalnie dla nich nieprzejrzystym. I którzy
w związku z tym mają wyraźny problem z własną
tożsamością.
Pojęcie państwa upadłego ma charakter
pozaprawny. Pojęcie rodzi problemy
związane z kontynuacją i
podmiotowością państwa, zasadą
efektywności czy odpowiedzialnością
międzynarodowa, a także może
prowadzić do braku skuteczności i
ważności prawa międzynarodowego na
terytorium państwa upadającego
Przyczyny i cechy: w latach 90. główną
przyczyną była dekolonizacja.
Kryterium w postaci efektywnego rządu
zostało zastąpione przez wymóg
formalnie pojmowanej niepodległości,
jednocześnie panowała zasada
samostanowienia narodów - a więc brak
efektywności władzy i legitymizacji. Nie
wystarczająco rozwinięte państwa
charakteryzowały się fragmentaryzacją,
w latach 90. po upadku żelaznej kurtyny
wstrzymana została pomoc zagraniczna,
a bez pomocy USA czy tez ZSRR widać
było, że państwa afrykańskie nie są w
stanie sobie same radzić.
Wyznaczniki procesu upadłości:
a) słabnięcie aparatu państwowego
b) rosnąca prywatyzacja władzy (przejmowanie
władzy przez lokalnych watażków)
c) spadek bezpieczeństwa wew.
d) spadek bezpieczeństwa zew. (słabnięcie
ochrony granic)
e) wzrost przestępczości
f) brutalizacja życia
g) korupcja
h) coraz gorsze wyniki gosp., spadek inwestycji
i) pogorszenie ochrony zdrowia
j) pogorszenie systemu oświaty
k) pogorszenie infrastruktury gosp., bankowej i
transport.
l) zmniejszenie się niezawisłości sądów
ł) wzmocnienie pozycji rządzącego klanu oraz
jego izolacje
m) powolna degradacja środowiska
Upadłość to trudne zjawisko, nie
wiadomo jak je traktować z perspektywy
prawa międzynarodowej, bo dominuje
domniemanie ciągłości podmiotowości
prawnomiędzynarodowej państwa w
sytuacji braku efektywnej władzy,
początkowo brano pod uwagę tylko
przejściową anarchię. Jednak w latach
90. trwała anarchia w
Somalii. Hipotetycznie jedynym
rozwiązaniem byłaby utrata statusu
państwa, co prowadziłoby do wykreślenia
państwa z listy członków ONZ. Karta NZ
nie przewiduje jednak takiej możliwości.
Problemem było to, że w państwach
afrykańskich narzucano europejski
model państwa - scentralizowanego,
narodowego, a przecież w Afryce
istnieje dużo małych grup etnicznych,
klanów, frakcji polit. Państwo upadłe
nadal ma zdolność prawną, pozostaje
podmiotem prawa międzynarodowego,
jednak nie ma pełnej zdolności do
czynności pr. ze względu na dysfunkcje
władzy. Ze względu na brak organów
efektywnych nie jest zdolne do
poniesienia odpowiedzialności
międzynarodowej.
Starożytna Grecja - amfiktionie oraz symmachie (Związek Peloponeski,
Ateński Związek Morski)
Kształtowanie równowagi sił w XV i XVI wieku, w okresie wczesnego
odrodzenia pierwsze misje dyplomatyczne
Pierwsza połowa XIX stulecia - rozwój organizacji międzynarodowych
związany z procesem instytucjonalizacji stosunków międzynarodowych.
Kongres Wiedeński- moment przełomowy, utworzenie Świętego Przymierza
Po Kongresie Wiedeńskim powstają pierwsze organizacje międzynarodowe
(np. Centralna Komisja Żeglugi na Renie, Międzynarodowy Związek
Telegraficzny, Powszechny Związek Pocztowy). Jednocześnie powstawały
także organizacje o charakterze pozarządowym, jak np. Międzynarodowe
Biuro Pokoju, (1892) czy Międzynarodowy Komitet Olimpijski (1894)
W 1919 roku po I wojnie światowej powstaje Liga Narodów
Po II wojnie światowej powstają organizacje, które mają na celu
niedopuszczenie do kolejnego konfliktu zbrojnego na świecie - ONZ,
NATO, Wspólnoty Europejskie. Jednocześnie powstają organizacje
promujące i koordynujące rozwój gospodarczy (OECD), rozwój handlu
(GATT/WTO), organizacje zajmujące się energetyką, czy też
międzynarodowe systemy ochrony praw człowieka (Rada Europy)
Przykładem instytucjonalizacji kulturalnych stosunków międzynarodowych
stało się zaś UNESCO.
W latach 90. powstały ugrupowania regionalne, o różnym stopniu
instytucjonalizacji (np. Rada Bałtycka, Inicjatywa Środkowoeuropejska,
Rada Państw Morza Bałtyckiego, Grupa Wyszehradzka)
Organizacje międzynarodowe zyskują coraz większy zakres kompetencji,
rozszerzają się ich funkcje usługowe.
międzynarodowe organizacje rządowe
międzynarodowe organizacje
pozarządowe
organizacje transnarodowe
Międzynarodowa organizacja rządowa to
celowe zrzeszenie uczestników stosunków
międzynarodowych, powstałe w wyniku
zawartego między nimi porozumienia oraz
wyposażone w stałe organy, które mają
realizować cele organizacji. Przyjmuje się,
że organizacjami międzynarodowymi są
związki wielostronne, czyli takie w
których reprezentowane są co najmniej
trzy państwa. Członkami organizacji
międzyrządowych
są
państwa
reprezentowane przez rządy.
Porozumienie, które powołuje organizację
międzynarodową jest zazwyczaj umową
międzynarodową (Karta NZ, Pakt Ligi
Narodów, Statut Rady Europy), ale
może mieć też charakter mniej formalny
(np. podstawą funkcjonowania OBWE
były uchwały konferencji). Umowa o
ustanowieniu organizacji jest też zwykle
jej statutem, określa cele, prawa i
obowiązki członków, kwestie finansowe
etc.
organizacje powszechne i wszechstronne -
ONZ, kiedyś Liga Narodów (1919-1946)
organizacje powszechne o kompetencjach
ograniczonych (wyspecjalizowane) - organizacje
wyspecjalizowane ONZ
organizacje o ograniczonym członkostwie i
ogólnych kompetencjach - organizacje
regionalne zajmujące się szerokim zakresem
spraw, takich jak: pokój, bezpieczeństwo,
gospodarka, kultura, rozwój społeczny np. Unia
Afrykańska, Liga Państw Arabskich
organizacje o ograniczonym członkostwie i
ograniczonych celach- organizacje o
charakterze gospodarczym, polityczno-
wojskowym, społecznym, kulturalnym,
technicznym
np. EFTA, EWWiS, UZE, NATO
dzielą się na główne i pomocnicze, a pod względem
prawnym na międzynarodowe, międzyparlamentarne i
administracyjne
występują zazwyczaj dwie grupy organów
przedstawicielskich, pierwszym z nich jest organ plenarny
(walne zgromadzenie, kongres, zgromadzenie ogólne,
konferencja ogólna, rada), są w nim reprezentowani
wszyscy członkowie organizacji. Obraduje rzadko, ale
podejmuje najważniejsze decyzje
organizacje podejmują decyzje dotyczące spraw
wewnętrznych i zewnętrznych, decyzje dotyczące spraw
zewnętrznych to zwykle zalecenia, nie są prawnie
wiążące.
wykonywaniem decyzji kierują zaś międzyrządowe organy
wykonawcze (rady komitety, komisje)
organy administracyjne wykonują zadania techniczno-
usługowe, w ich skład wchodzą sekretariaty,
funkcjonariusz międzynarodowi.
niektóre organizacje posiadają organy sądownicze
procesy uzgadniania stanowisk członków organów oraz
podejmowania decyzji są ustalone w statucie
Międzynarodowa organizacja
pozarządowa to celowy, wielostronny
związek osób fizycznych lub/i
prawnych, powstały na podstawie
zawartego pomiędzy nimi porozumienia
prywatnego i wyposażony w system
stałych organów. Celem takiej
organizacji nie jest osiąganie zysków.
Międzynarodowe organizacje
pozarządowe zazwyczaj występują w
roli grup nacisku, propagują określone
wartości, inicjują działania, czasem
współpracują z rządami państw.
powszechne - Międzynarodowy Komitet Olimpijski
regionalne - Unia Europejskich Federalistów
masowe – Międzynarodowa Konfederacja Wolnych
Związków Zawodowych
elitarne
otwarte
zamknięte
ze względu na profil działalności: ideologiczno-
polityczne (Europejska Unia Chrześcijańsko-
Demokratyczna), związkowe/pracownicze, sportowe,
turystyczne, rekreacyjne (Międzynarodowa Federacja
Gimnastyczna), wyznaniowe (Światowa Rada
Kościołów), naukowe, oświatowe, kulturalne
(Stowarzyszenie Prawa Międzynarodowego),
pokojowe, humanitarne i udzielające pomocy
rozwojowej, zawodowe, ochrony środowiska, wspólnot
lokalnych i regionalnych, narodów żyjących w
diasporze, zwolenników lub przeciwników działalności
innych grup, grup społecznych wyodrębnionych ze
względu na płeć lub wiek, antyglobalistyczne.
Organizacje transnarodowe dzielą się na
korporacje transnarodowe, organizacje
transnarodowe i transnarodowe nie
zrzeszone korporacje. Są to głównie
wielkie korporacje przemysłowe i
handlowe i stowarzyszenia o charakterze
np. religijnym, których działalność
przekracza granice państw, zmierzając do
osiągania istotnych dla ich
funkcjonowania celów. Wywierają one
wpływ na podział pracy w skali globalnej
oraz na politykę gospodarczo-finansową
wielu państw.
funkcja regulacyjna
funkcja kontrolna
funkcja legitymizacyjna
funkcja operacyjna
funkcja stabilizacyjna
organizacje chronią pluralizm i poliarchię stosunków
międzynarodowych
pełniąc funkcje regulacyjne, stabilizujące i
legitymizacyjne ograniczają żywiołowość życia
międzynarodowego, indywidualizm i awanturnictwo.
instytucje tworzą normy prawne, normy nieformalne,
utrwalone praktyki oraz uregulowane formy współpracy
międzynarodowej, które są regulatorami życia
międzynarodowego
instytucje warunkują działania uczestników w sferze
wewnętrznej (np. umowy dotyczące praw człowieka) oraz
ich wzajemne oddziaływania w sferze zewnętrznej
poprzez utrwalanie i porządkowanie sytuacji
międzynarodowej, redukują niepewność i zmniejszają
ryzyko wynikające z uczestnictwa w życiu
międzynarodowym
czasem ich decyzje mogą mieć też negatywne skutki (np.
rezolucja RB z 1948 roku popierając stanowisko do
samostanowienia Kaszmiru, wpłynęła na zaostrzenie
sporu między Indiami a Pakistanem)