Drobnoustroje
chorobotwórcze
Romuald Krajewski
Drobnoustroje
chorobotwórcze
Romuald Krajewski
Bakterie
•
Gronkowce
•
Staphylococcus aureus – G+, najczęściej izolowana
bakteria, najczęstsza przyczyna zakażeń (w USA
około 12%), przede wszystkim układu
oddechowego i ran operacyjnych.
•
Około 30% osób jest nosicielami (nos, włosy).
•
Poza szpitalem gronkowce powodują głównie
zakażenia skóry.
•
Rozwija oporność na antybiotyki.
•
Zakażenie następuje w drodze bezpośredniego
kontaktu
Gronkowce
•
Szczególne zainteresowanie budzą
zakażenia gronkowcem opornym na
metycylinę (MRSA), co jest przyczyną
zaniżania liczby zakażeń MSSA.
•
Nie wiadomo czy istnieje skuteczny sposób
zapobiegawczego izolowania pacjentów
nosicieli MRSA.
•
Standardowe metody profilaktyczne są
zwykle opracowane z myślą o gronkowcach.
Gronkowce
•
Szczepy wrażliwe i oporne na antybiotyki nie różnią się
chorobowością i powodują takie same objawy.
•
Nosicielstwo można zwalczać stosując miejscowo (do
nosa) maść z mupirocyną, której nie wolno stosować bez
uzasadnionych powodów.
•
Gronkowce są obecne na powierzchniach szpitalnych i na
sprzęcie, ale główną metodą przeniesienia infekcji jest
bezpośredni kontakt.
•
Należy rejestrować i w razie ponownej hospitalizacji od
początku izolować pacjentów zakażonych gronkowcami
opornymi na leki.
•
Pojawiły się szczepy gronkowców oporne na wszystkie
antybiotyki.
Bakterie
•
Paciorkowce
•
Streptococcus pyogenes – G+, beta-hemolizujący,
układa się w łańcuszki
•
Najważniejszym sposobem zapobiegania
rozprzestrzenieniu infekcji jest mycie rąk.
•
Zakażenie przez bezpośredni kontakt, przedmioty
codziennego użytku oraz na drodze kropelkowej.
•
Najczęstszym miejscem kolonizacji jest gardło,
usunięcie paciorkowca jest bardzo trudne.
Paciorkowce
•
Schorzenia: zapalenie gardła i GDO,
skóry, płuc, gorączka połogowa,
zakażenia głębokie (martwicze zapalenie
powięzi).
•
Powikłania: gorączka reumatyczna,
zapalenie nerek.
•
Rzadko epidemie szpitalne, częściej w
szkołach lub zamkniętych zakładach.
Paciorkowce
•
Zawsze należy używać rękawiczek przy
kontakcie ze skórą wykazującą objawy
zakażenia.
•
Pracownicy nosiciele paciorkowca powinni
zakładać maski i należy podjąć próbę
leczenia.
•
W trakcie trwania epidemi konieczne
profilaktyczne stosowanie penicyliny u
wszystkich pacjentów.
Bakterie
•
Enterokoki (paciorkowce jelitowe)
•
Wchodzą w skład fizjologicznej flory
przewodu pokarmowego.
•
Często są oporne na antybiotyki.
•
Mogą długo przetrwać w środowisku
zewnętrznym.
•
Przenoszą się na rękach personelu
medycznego.
Enterokoki
•
Częste źródło zakażeń szpitalnych –
16% zakażeń układu moczowego,
12% zakażeń ran, 9% zakażeń krwi.
•
Łatwo rozwijają oporność na kolejne
antybiotyki.
•
Podawanie antybiotyków
„selekcjonuje” szczepy oporne
enterokoków.
Enterokoki
•
Konieczna ścisła izolacja pacjentów
zakażonych szczepami opornymi na
antybiotyki.
•
Czynnikami ryzyka są są ciężki stan ogólny,
długotrwała hospitalizacja, nowotwory krwi
i szpiku, przeszczep.
•
Należy ograniczać do minimum użycie
wankomycyny – kilkanaście % enterokoków
jest już opornych na ten antybiotyk (i
pozostałe).
Bakterie
•
Pneumokoki (paciorkowce płucne) – G+,
alfa-hemolizujący, dwoinki, otoczka
•
Powodują zapalenie płuc, sepsę, zapalenie
opon mózgowo-rdzeniowych o wysokiej
śmiertelności (10-40%).
•
Zakażenia u osób bardzo młodych lub
starszych, przenoszone drogą
bezpośredniego kontaktu lub kropelkową.
•
Raczej nie powodują epidemii szpitalnych.
Pneumokoki
•
Najczęstsze zakażenia – ucho
środkowe i ostre zapalenie zatok.
•
Zakażenie w szpitalu dotyczy
przede wszystkim pacjentów z
ciężką chorobą i/lub deficytem
odporności.
•
Nosicielstwo jest rzadkie.
Bakterie jelitowe
•
Salmonella, Shigella, Escherichia coli – G-.
•
Zakażenia przewodu pokarmowego
•
Salmonelloza – nieprawidłowo przygotowane lub
przechowywane produkty mięsne i drobiowe (92% -
surowe lub niedogotowane jaja).
•
Shigella – krwotoczna biegunka, gorączka, w wyniku
zaniedbań sanitarnych, do zakażenia wystarczy <100
bakterii.
•
Escherichia – zapalenia jelita grubego, najczęściej w
wyniku spożycia zakażonego mięsa.
•
Clostridium difficile – następstwo antybiotykoterapii,
rozprzestrzenia się łatwo w całym środowisku szpitalnym.
Bakterie jelitowe
•
Rozprzestrzenianie patogenów jelitowych
następuje zwykle w wyniku
bezpośredniego kontaktu (odchody –
usta). Szczególne znaczenie mają
warunki higieniczne w kuchni.
•
Zapobiegawcze podawanie antybiotyków
nie jest celowe.
•
Zakażeni pacjenci powinni być izolowani.
Enterobacteriaceae
•
Inne bakterie jelitowe (niż omówione
wcześniej), G-.
•
Rozprzestrzeniają się głównie przez ręce
personelu.
•
Rozwijają oporność na antybiotyki.
•
Mycie rąk jest wystarczające, jednak w
przypadku szczepów opornych konieczna
izolacja, częsta wymiana cewników,
rurek, sond, kaniul.
Pseudomonas aeruginosa
•
Występuje w całej przyrodzie.
•
Tlenowa pałeczka G-.
•
W środowisku szpitalnym kolonizuje
miejsca wilgotne (krany, umywalki,
wanny).
•
Rozwija oporność na antybiotyki.
•
W przypadku epidemii należy zbadać
wszystkie płyny i roztwory.
Helicobacter pylori
•
Najczęstszy drobnoustrój powodujący
przewlekłe zakażenia u człowieka – 60%
populacji (w biednych krajach do 90%).
•
Możliwe jest zakażenie przez sprzęt, ale
poprawne stosowanie zwykłych środków
odkażających jest wystarczające.
•
Leczenie pacjentów bez objawów nie jest
potrzebne.
•
Zakażenie przenosi się bezpośrednio z człowieka
na człowieka.
Grzyby
•
Częstość zakażeń grzybami stale wzrasta.
•
Candida albicans jest 4. drobnoustrojem
hodowanym z krwi (za St. aureus, St.
epidermidis, Enterococcus).
•
Zakażenie krwi najczęściej występuje w
oddziałach intensywnej terapii i jest
związane z centralnymi liniami żylnymi.
W tej grupie nie stwierdza się istotnych
niedoborów odporności.
Grzyby
•
Infekcje grzybami (Candida, Aspergillus)
stanowią do 10% wszystkich zakażeń
szpitalnych.
•
Wystąpienie grzybiczej posocznicy wiąże
się z dużą śmiertelnością – 30-50%.
•
Do zakażeń predysponują stany obniżonej
odporności, chemioterapia, długotrwała
kaniulacja naczyń, antybiotykoterapia,
żywienie pozajelitowe.
Grzyby
•
Źródłem zakażenia pacjenta może być
skolonizowany przez Candida personel medyczny
przenoszący zakażenie za pomocą rąk.
•
40% pracowników chirurgicznych oddziałów
intensywnej opieki ma ręce skolonizowane przez
Candida.
•
Staranne przygotowanie i pielęgnacja miejsca
wkłucia najskuteczniej zapobiega zakażeniu krwi
przez grzyby.
•
Nie wykazano skuteczności profilaktycznego
leczenia przeciwgrzybiczego.
Wirusy
•
Cztery rodzaje zakażeń:
•
żołądkowo-jelitowe (wymioty, biegunka)
•
układu oddechowego (na drodze
kropelkowej)
•
wysypkowe (uszkodzenia skóry,
pęcherzyki)
•
za pośrednictwem krwi i produktów
krwiopochodnych
Zakażenia żołądkowo-
jelitowe
•
Mogą być powodowane przez różnorodne
wirusy.
•
Częste u małych dzieci i u osób starszych.
•
Przenoszenie na drodze fekalno-oralnej –
brudne ręce.
•
Większość zakażeń ma łagodny i
samoograniczający się przebieg.
Zakażenia dróg
oddechowych
•
Szerokie spektrum – od „przeziębienia” do
zapalenia płuc.
•
Nasilenie objawów zależy przede wszystkim
od odporności pacjenta.
•
Wirusy grypy i paragrypy, RS, adenowirusy,
enterowirusy, rhinowirusy, coronawirusy.
•
Zakażenie na drodze kropelkowej,
wskazana izolacja.
Choroby wysypkowe
•
Zakażenie drogą kropelkową lub kontakt
ze skórą.
•
Enterowirusy, opryszczka, odra, różyczka
(gorączki krwotoczne).
•
Skuteczne są szczepienia (niektóre
szczepionki zawierają żywe wirusy i nie
można ich stosować u pacjentów z
obniżoną odpornością).
Zakażenia za pośrednictwem
krwi
•
Zapalenie wątroby B i C, HTLV, HIV, CMV, EBV).
•
Zakażenie przez krew, wydzieliny, mleko kobiece.
•
Ryzyko zakażenia po zakłuciu igłą:
− HBV – 5-40%
− HCV – 10%
− HIV - < 0,5%
•
Gdy dochodzi do kontaktu z krwią wszystkich
pacjentów należy traktować jak zakażonych.
•
Po ekspozycji na HIV zalecane jest leczenie
przeciwretrowirusowe.