POSTEPOWANIE NA MIEJSCU ZDARZENIA LUB NAGŁEGO ZAGROŻENIA ŻYCIA

NAGŁE

WYPADKI/ZDARZENIA



Ciężkie uszkodzenia ciała w

wyniku urazów



Nagłe (ostre) zachorowania

zagrażające życiu



Zatrucia

ŁAŃCUCH RATUNKOWY W

NAGŁYCH WYPADKACH

CZYNNOŚCI DORAŹNE

WEZWANIE POMOCY

PIERWSZA POMOC

TRANSPORT

SZPITAL- KWALIFIKOWANA

POMOC LEKARSKA

POSTĘPOWANIE NA

MIEJSCU ZDARZENIA

OCENA SYTUACJI



Ustalenie przyczyny zdarzenia/wypadku



Ustalenie liczby poszkodowanych



Ustalenie rodzaju zagrożeń/uszkodzeń ciała

–

przegląd ofiar wypadku

–

ocena czy są osoby w stanie zagrożenia życia



Ocena miejsca zdarzenia i obecności

dodatkowych zagrożeń dla

poszkodowanych i ratowników



Ocena możliwości uzyskania dodatkowej

pomocy od innych świadków zdarzenia

ZABEZPIECZENIE MIEJSCA

WYPADKU



Oznakowanie miejsca wypadku



Zlikwidowanie dodatkowych źródeł

zagrożenia

–

np.. wyłączenie prądu, gazu itp.



Ewakuacja ofiar z zagrożonego

miejsca np.. ryzyko wybuchu ognia

itp..

UDZIELENIE PIERWSZEJ POMOCY

OFIERZE LUB OFIAROM

WYPADKU/ZDARZENIA BĘDĄCYM W

STANIE ZAGROŻENIA ŻYCIA



Podjęcie czynności reanimacyjnych

–

brak własnego oddechu

–

brak wyczuwalnego tętna na dużych tętnicach



Tamowanie masywnych krwotoków

zewnętrznych

WEZWANIE FACHOWEJ

POMOCY



Powiadomienie i wezwanie fachowej

pomocy medycznej i ew. technicznej



Najlepiej przez osoby postronne



Jeśli nie ma innych osób najpierw

należy zabezpieczyć podstawowe

funkcje życiowe poszkodowanych

(oddychanie, krążenie, ułożenie,

zatamowanie krwotoku, itp..),

dopiero potem wezwać pomoc

SPOSÓB WZYWANIA

FACHOWEJ POMOCY



Wezwanie pomocy medycznej

–

Opisać wypadek

–

Podać liczbę poszkodowanych

–

Podać miejsce wypadku

–

Podać w miarę możliwości rodzaj urazów i stan

poszkodowanych

–

Podać swoje dane personalne i kontakt, np.. numer

tel. komórkowego



Dyspozytor pogotowia powinien powiadomić

inne niezbędne służby; policję, straż pożarną

itp.

OCENA STANU OSOBY

POSZKODOWANEJ



Podstawowe procesy życiowe



oddychanie (oddech, drożność dróg

oddechowych)



krążenie (tętno)



stan przytomności (odpowiedź na proste

polecenia (otwórz oczy, jak się nazywasz itp..)



Ocena ewentualnych źródeł krwawienia



Badanie osoby poszkodowanej

BADANIE OSOBY

POSZKODOWANEJ



Głowa i szyja

–

nie wolno wykonywać żadnych ruchów głowy



zawsze należy założyć obecność potencjalnego

uszkodzenia kręgosłupa

–

Obmacywaniem i oglądaniem poszukujemy

cech urazu (ból, zasinienie, obrzęk, uginanie

się kości czaszki itp..)

–

Oczy - szerokość, równość i reakcja źrenic na

światło

–

Szyja – bolesność, zniekształcenia w rzucie

kręgosłupa

BADANIE OSOBY

POSZKODOWANEJ



Tułów

–

widoczne zranienia

–

ruchy oddechowe klatki piersiowej



obecność



symetria

–

zniekształcenia, bolesność klatki

piersiowej, brzucha i miednicy

–

kręgosłup piersiowy i lędźwiowy –

bolesność zniekształcenia

BADANIE OSOBY

POSZKODOWANEJ



Kończyny

–

widoczne zranienia, złamania otwarte

–

zniekształcenia sugerujące złamania

–

ucieplenie i czucie

–

ruchomość bierna i czynna

Ocena sytuacji

Zabezpieczenie miejsca

wypadku

Przegląd ofiar wypadku

Ewakuacja z

zagrożonego terenu

Brak przytomności

Tamowanie dużych

krwawień

Ocena stanu

świadomości

Podjęcie czynności

reanimacyjnych

Zachowana

świadomość

ALGORYTM POSTĘPOWANIA

MIEJSCU WYPADKU

Brak przytomności

Kontrola oddechu

Bezdech

Niewydolność oddechowa

Oddech wydolny

Odgięcie głowy

Sztuczne oddychania

Ułożenie w pozycji ustalonej

na boku

Dalsze czynności pierwszej pomocy

-unieruchomienie, opatrzenie, itp..

Reanimacja sercowo-płucna

w razie konieczności

Wezwanie pomocy

ALGORYTM POSTĘPOWANIA NA

MIEJSCU WYPADKU

CZYNNOŚCI REANIMACYJNE



Wszystkie czynności wykonywane między innymi w

ramach pierwszej pomocy, ale także po przybyciu

pomocy fachowej, których celem jest przywrócenie

życia przy zatrzymaniu krążenia i/lub oddychania



O życiu bezpośrednio decydują:

Drogi oddechowe - powietrze (ang. airway) zawierające

niezbędny do życia tlen

Oddychanie (ang. breathing) – zapewniające dopływ

powietrza do płuc, gdzie nastepuje utlenowanie krwi i

wydalanie dwutlenku węgla

Krążenie (ang. circulation) – zapewnia transport

utlenowanej krwi do komórek i tkanek organizmu

Standardy ATLS

(ang. advanced trauma life support)



Stosuje się na miejscu wypadku i w

transporcie, kontynuuje w szpitalu wraz

z innymi specjalistycznymi metodami

leczenia



Zastosowanie algorytmu pozwala na

poprawę, zatrzymanie lub

spowolnienie pogarszania się stanu

poszkodowanego



Odwróceniu ulega proces

przechodzenia śmierci klinicznej w

nieodwracalną śmierć biologiczną, do

której może dojść już po kilku minutach

całkowitego niedotlenienia mózgu

Standardy ATLS

(ang. advanced trauma life support)



Algorytm postępowania ABC...

A. udrożnienie dróg oddechowych

B. sztuczna wentylacja – SZTUCZNE ODDYCHANIE

C. zewnętrzny masaż serca



Zastosowanie postępowania ABC zgodnego

z zasadą „zostan i działaj” ratuje życie !!!



Mniej niż 50% ofiar wypadków

komunikacyjnych w Polsce ma zastosowany

standard ABC... na miejscu wypadku i w

transporcie

–

postępowanie typu „zgarnij i uciekaj” do

najbliższego szpitala

–

efektem jest wysoka śmiertelność przedszpitalna

ofiar wypadków

Standardy ATLS

(ang. advanced trauma life support)

Pozostałe litery algorytmu powinno się stosować w

miarę możliwości na każdym etapie udzielania

pomocy na miejscu wypadku, w transporcie w izbie

przyjęć, w szpitalu

Disability – ocena stanu świadomości

Exposure, examination – zbadanie ofiary,

zaopatrzenie ran

Fractures – unieruchomienie złamań, uwaga na

kręgosłup

Monitoring – monitorowanie parametrów

podstawowych czynności życiowych

Nursing – pielęgnacja (ułożenie, ogrzanie itp..)

Oxygenation – dostarczenie tlenu, kontynuacja

sztucznej wentylacji

P-R

Pain relief – postępowanie przeciwbólowe

drogą

dożylną o ile możiwe

Sedation - uspokojenie

Transportation - transport

ZABURZENIA ODDYCHANIA



Wszystkie zaburzenia prowadzące do

niedostatecznego wysycenia krwi

tlenem (utlenowania krwi) i w efekcie

do niedotlenienia komórek, tkanek i

narządów, kumulacji w ustroju

dwutlenku węgla, kwasicy

oddechowej i zmiany metabolizmu na

beztlenowy

Zaburzenia oddychania



Przyczyny - zatkanie dróg

oddechowych



Zapadnięcie się języka



Zachłyśnięcie się wymiocinami, cząstkami

pokarmu, ciałem obcym



Obrzęk gardła, krtani



Ucisk z zewnątrz (np.. Powieszenie)



Zaduszenie np.. przez zasypanie ziemią,

lawiną itp.., utopienie

Zaburzenia oddychania -

bezdech



Przyczyny

–

Zaburzenia oddychania pochodzenia

centralnego (uszkodzenie ośrodka

oddechowego



Zatrucia (leki n p. morfina, środki nasenne

itp.)



Uraz OUN



Obrzęk mózgu (różnego pochodzenia)

–

Wysokie uszkodzenie rdzenia kręgowego



Porażenie nn. przeponowych

Zaburzenia oddychania



Inne przyczyny

–

uraz klatki piersiowej z odmą prężną

–

obrzęk płuc np.. na skutek wdychania substancji

drażniących

–

zablokowanie przenośnika tlenu we krwi –

hemoglobiny np.. tlenkiem węgla – zaczadzenie

–

zablokowanie utylizacji tlenu przez komórki np..

w zatruciach cyjanowodorem

–

Nagłe zatrzymanie oddechu po zadziałaniu prądu

elektrycznego

–

Działanie wysokich (udar cieplny) lub niskich

temperatur (wyziębienie)

–

Zatrzymanie krążenia – brak wymiany gazowej na

skutek zatrzymanie przepływu krwi w tkankach i

płucach

OBJAWY NIEWYDOLNOŚCI

ODDECHOWEJ



Sinica skóry i błon śluzowych



Utrata przytomności



Brak wyczuwalnego przepływu

powietrza przez nos i usta



Brak widocznych ruchów

oddechowych klatki piersiowej

A + B postępowanie



Zapewnić drożność dróg oddechowych z

zabezpieczeniem kręgosłupa szyjnego



Ułożenie odpowiednie z delikatnym

wyciągiem za kręgosłup szyjny

–

Na plecach, twarde podłoże, odgięcie głowy do

tyłu, uniesienie brody



Odessanie, usunięcie ciał obcych,



Rurka ustno-gardłowa, intubacja jeśli

możliwa



Tracheotomia, konikotomia

A + B postępowanie



Skuteczna wentylacja

–

Sztuczne oddychanie metodą usta-usta

lub usta-nos, worek Ambu po intubacji

–

Podanie tlenu

–

W przypadku obrażeń klatki piersiowej -

odbarczenie odmy prężnej i zamknięcie

odmy otwartej



Asymetria ruchów klatki piersiowej



Brak szmeru oddechowego nad stroną klatki

piersiowej po której jest odma

Zatrzymanie krążenia -

przyczyny



Zatrzymanie akcji serca i krążenia

–

Zawał m. sercowego

–

Zator płucny

–

Porażenie prądem

–

Inne



Zatrzymanie krążenia

–

Zaburzenia rytmu serca (migotanie komór itp.)

–

Na skutek niedotlenienia (bezdech)

–

Na skutek nagłej utraty krwi (wstrząs)

–

W wyniku urazu OUN

–

Inne

Objawy zatrzymania

krążenia



Utrata przytomności po kilku, kilkunastu sekundach



Zatrzymanie oddychania



Bladość powłok



Brak tętna na dużych naczyniach tętniczych (tt.

szyjne, tt. udowe)



Szerokie, sztywne źrenice, brak reakcji na światło



Konsekwencje zatrzymania krążenia jak przy

zatrzymaniu oddychania – decyduje czas podjęcia

czynności reanimacyjnych i skutecznego

zastąpienia i następnie przywrócenia czynności

serca i oddychania wobec ryzyka niedotlenienia i

nieodwracalnego uszkodzenia mózgu

C - postępowanie



Zapewnienie dostatecznego przepływu

krwi w tkankach

–

zewnętrzny masaż serca

–

zatrzymanie krwotoku zewnętrznego

–

odbarczenie tamponady serca - w praktyce

niemal niemożliwe przez

niewykwalifikowanego ratownika

–

uzupełnienie objętości krwi krążącej jak

najwcześniej

–

zapobieganie utracie ciepła

REANIMACJA KRĄŻENIOWO-ODDECHOWA

(SCHEMAT)

UTRATA PRZYTOMNOŚCI

KONTROLA ODDECHU

OBECNY ODDECH SAMOISTNY

Ułożenie na w pozycji ustalonej na boku

BRAK ODDECHU

Odgięcie głowy do tyłu

kontrola drożności dróg

oddechowych

2 wdmuchnięcia

POWRÓT ODDECHU

KONTROLA TĘTNA I ŹRENIC

Tętno wyczuwalne, źrenice wąskie

BRAK TĘTNA, ŹRENICE SZEROKI

MASAŻ ZEWNĘTRZNY SERCA

SZTUCZNE ODDYCHANIE

Disability - D



Ocena stanu świadomości

–

na miejscu wypadku oraz na każdym etapie

postępowania ratowniczego, także w szpitalu

–

najprostsza i najpowszechniej stosowana jest

tzw. skala śpiączki GCS (Glasgow Coma

Scale)



opracowana w 1975 roku przez Jennet i Bonda

–

ocenia trzy podstawowe elementy:



stopień orientacji i odpowiedź na pytanie



otwieranie oczu na bodziec słowny lub bólowy



rodzaj reakcji obronnej an bodziec bólowy

Glasgow Coma Scale

Punkty

Otwieranie oczu

spontaniczne

na głos

na ból/bodziec

brak lub ruchy

pływające gałek

ocznych

brak ruch

Glasgow Coma Scale

Punkty

Mowa

chory zorientowany w

miejscu, czasie i

sytuacji

mowa chaotyczna, ale

zachowana uwaga

nieadekwatna,

odpowiedzi bez

związku, krzyk

niezrozumiałe dźwięki

żadna, żucie,

mlaskanie

brak

Glasgow Coma Scale

Punkty

Ruch

spontaniczny, spełnia

polecenia

celowa reakcja na przykry

bodziec

ucieczka jako reakcja na ból

reakcja zgięciowa na ból

wyprost w odpowiedzi na ból

brak reakcji

atonia, brak odruchu

tchawiczego

Glasgow Coma Scale

Punkty

Interpretacja

12-15

chory przytomny

9-11

uraz o małym lub średnim

nasileniu

5-8

nieprzytomność

zespół odmóżdżeniowy

skrajna śpiączka

śmierć mózgu

„

ZŁOTA GODZINA”



czas od momentu

wypadku do podjęcia

skutecznych zabiegów

na sali operacyjnej

szpitala

„

ZŁOTA GODZINA”



okres oczekiwania na pomoc*

–

stan ofiary pogarsza się

–

pogłębia się wstrząs urazowy

–

pogłębia się niedotlenienie



w Polsce ten okres wynosi średnio ok. 20

minut (w Europie zachodniej ok. 8 minut)



w tym czasie umiera 80% osób, które nie dojeżdżają

żywe do szpitala

„

ZŁOTA GODZINA”



okres po przyjeździe pogotowia ratunkowego

–

obowiązuje podjęcie działań z katalogu ABC...

–

rozpocząć należy walkę ze wstrząsem

–

dopiero po podjęciu tych czynności należy

transportować chorego do szpitala



transport nie może pogłębić obrażeń

–

właściwe ułożenie i unieruchomienie

–

unikanie wstrząsów związanych z nadmiernie szybką jazdą

np. w urazach czaszkowo-mózgowych i kręgosłupa



kontynuacja działań wg algorytmu ABC... w szczególności:

–

czynności reanimacyjne

–

walka ze wstrząsem

–

monitorowanie parametrów życiowych

„

ZŁOTA GODZINA”



szpitalna izba przyjęć - oddział

ratunkowy

–

kwalifikowana lekarska pomoc doraźna

–

badanie lekarskie i konsultacje

specjalistyczne

–

diagnostyka laboratoryjna i obrazowa

–

zabiegi operacyjne

SZPITALNA IZBA PRZYJĘĆ - ODDZIAŁ

RATUNKOWY - SCHEMAT

POSTĘPOWANIA

IZBA PRZYJĘĆ

resuscytacja

diagnostyka

leczenie

ABC

badanie przedmiotowe

zabiegi diagnostyczne

konsultacje

badania obrazowe

badania laboratoryjne

zabiegi ratownicze

terapia płynowa

farmakoterapia

zapobieganie

wtórnym

powikłaniom

stabilizacja, rozpoznanie,
decyzja o dalszym

leczeniu

operacja chirurgiczna

„

ZŁOTA GODZINA”



Zabiegi ratujące życie w izbie przyjęć

–

intubacja, tracheostomia

–

odbarczenie odmy prężnej - nakłucie

diagnostyczne i drenaż

–

zamknięcie rany klatki piersiowej z odmą otwartą

i drenaż klatki piersiowej

–

założenie wkłucia do żyły centralnej



przetoczenie płynów krwiozastępczych

–

odbarczenie tamponady osierdzia



nakłucie diagnostyczne i drenaż

–

nakłucie diagnostyczne i płukanie otrzewnej

–

zatrzymanie krwotoku zewnętrznego (ucisk

bezpośredni, pośredni, zaopatrzenie chirurgiczne)

„

ZŁOTA GODZINA”



Operacje ratujące życie - często z

pominięciem wstępnej diagnostyki i

leczenia w izbie przyjęć/oddziale

ratunkowym



chory w głębokim wstrząsie i objawami krwotoku

wewnętrznego

–

np. w urazie jamy brzusznej lub klatki piersiowej

–

uraz serca lub wielkich naczyń

–

uraz wątroby, śledziony, oderwanie szypuły nerki itp...



chory z objawami wzmożonego ciśnienia

śródczaszkowego i objawami gwałtownie

narastającego kwiaka śródczaszkowego, wówczas gdy

nie ma mozliwości dokładnej diagnostyki



chory z ostrą niewydolnością oddechową np. przy

uszkodzeniu tchawicy, dużych oskrzeli

„

ZŁOTA GODZINA”

–

operacje mają na celu przede wszystkim

opanowanie przyczyny wywołującej zagrożenie

życia np. podwiązanie uszkodzonego naczynia,

zeszycie ubytku w sercu,ucisk na wątrobę tzw.

packing

–

operacje naprawcze odłożyć należy na później,

czasem na klika godzin a w tym czasie

ustabilizować stan chorego pod względem:



krążenia



oddychania



temperatury



wstrząsu



diurezy



krzepnięcia



dokończenia diagnostyki uszkodzeń innych narządów

Document Outline