Epidemiologia chorób
niezakaźnych a zdrowie
publiczne
Prof. Witold Zatoński
Warszawa, 11 maja 2007
Epidemiologia chorób
niezakaźnych a zdrowie
publiczne
Prof. Witold Zatoński
Warszawa, 11 maja 2007
2
Transformacja epidemiologiczna
choroby zakaźne
+++++
umieralność niemowląt i dzieci +++++
transformacja epidemiologiczna
-------------------------------------------------------------------------------------
-----
choroby układu sercowo-naczyniowego ++++
choroby nowotworowe
+++
3
4
Odsetek zgonów przed 5 rokiem życia
Anglia i Walia, obie płcie
5
Odsetek zgonów przed 5 rokiem życia
Polska, obie płcie
6
Trendy umieralności na choroby zakaźne i
pasożytnicze w Polsce i w Szwecji, 1959-
1999
7
Wskaźnik zachorowań na WZW typu B
w Polsce w latach 1980-2001 i innych krajach
europejskich
Źródło: Wojtyniak B., Goryński P. Sytuacja Zdrowotna ludności
Polski. PZH Warszawa 2003
8
Biologia. Co jest możliwe w XXI wieku.
Odsetek zgonów w Szwecji u kobiet w 2002 roku
<40 r.ż.
1,4%
<64 r.ż.
9.7%
<100 r.ż.
~100%
9
Czynniki kształtujące
zdrowie
5-10% czynniki
5-10% czynniki
genetyczne
genetyczne
5-10% czynniki
5-10% czynniki
środowiskowe
środowiskowe
10-20% medycyna
10-20% medycyna
naprawcza
naprawcza
20-25% środowisko
20-25% środowisko
społeczne
społeczne
40-60% styl życia
40-60% styl życia
LALONDE
10
Zmiana strategii medycyny z
kuratywnej
na zapobiegawczo-kuratywną:
11
Zatrzymanie i odwrócenie trendów
umieralności i ekspozycji na
czynniki ryzyka chorób
przewlekłych
12
Współczynniki umieralności z powodu wybranych
przyczyn
w Polsce w latach 1963-2004, wiek 20-64 lat
Mężczyźni
13
Frakcje umieralności przypisane
tytoniowi, Polska, 2002
L
ic
z
b
a
z
g
o
n
ó
w
10%
33%
10%
19%
14
Spożycie papierosów per capita, Polska 1923-
2004
W latach 80. obserwowano w
Polsce najwyższą na świecie
konsumpcję papierosów
Od początku lat 80.
konsumpcja papierosów
zaczęła spadać najpierw z
powodu kryzysu
ekonomicznego a później na
skutek interwencji zdrowotnej
15
Częstość palenia w Polsce
w latach 1974-2004
16
Żródło: Confederation des Debitants de Tabac de France, 2006
http://www.lelosange.fr/confe/article.php?id_article=7
Cena paczki papierosów w krajach EU,
Styczeń 2005
Cena w € za paczk
ę
20 papierosów
17
Alkohol
18
Marskość wątroby w Polsce w latach 1963-
2005, mężczyźni, 20-64
19
Frakcje umieralności przypisane alkoholowi,
Polska, 2002
L
ic
z
b
a
z
g
o
n
ó
w
26%
10%
11%
2%
20
Rejestrowane spożycie alkoholu per capita,
Polska 1950-2001
W okresie powojennym
spożycie alkoholu
wzrastało dramatycznie
do 1980 roku
Podczas stanu
wojennego, gdy alkohol
był racjonowany,
spożycie alkoholu
gwałtownie spadło i od
tego czasu
obserwowana jest
stagnacja trendu
21
Struktura spożycia alkoholu w Polsce, 1950-
2001
Mimo zmiany struktury
spożycia alkoholu w Polsce,
brak istotnej zmiany wzoru
picia:
5-15 razy w roku - binge
drinking (do stanu
upojenia)
(w 2002 odsetek pijących
niewielkie ilości alkoholu
codziennie nie przekraczał
0.3%)
22
Minister Finansów wprowadził od 1 października
2002 r. obniżenie stawki podatku akcyzowego na
wyroby spirytusowe o 30%, z 6.278 PLN na 4.400
PLN
od 100 litrów czystego spirytusu.
Zmiana rozporządzenia uwzględnia postulaty przemysłu
spirytusowego i drożdżowego oraz służb skarbowych. Obniżka
akcyzy ma spowodować:
Ograniczenia nielegalnej produkcji wyrobów spirytusowych przez
zmniejszenie popytu na produkty niewiadomego pochodzenia,
Znaczną redukcję wielkości przemytu przez zmniejszenie jego
opłacalności, a w efekcie zwiększenie wpływów budżetowych
To nie jest decyzja zachęcająca do zwiększonego spożycia wyrobów
spirytusowych. Jest to decyzja zniechęcająca do spożywania
wódki z nielegalnych źródeł.
Żródło: Ministerstwo Finansów – strona internetowa
23
Struktura spożycia alkoholu w Polsce w latach
1950-2005
Źródła: 1950-1960 GUS, Polska; 1961-2001 WHO-GAD; 2002-2005 PARPA
24
Spożycie napojów spirytusowych w Polsce*
* W przeliczeniu na 100% alkohol
25
Otyłość
26
Spożycie kalorii w Polsce
kcal/os/dz
Źródło danych: dla lat 1936 i 1949: Budzynski F. W. Przemiany i prognozy konsumpcji żywności. PWN,
Warszawa, 1975, p. 183; dla lat 1961-1980: FAO Food Balance Sheets
27
Nadwaga i otyłość w grupie wieku 18+
w Polsce w roku 2006 (i 2000)
Nadwaga
(BMI 25.0-29.0)
Otyłość
(BMI ≥ 30.0)
Mężczyźni
39% (41%)
17% (16%)
Kobiety
28% (29%)
19% (20%)
Źródło: Badanie na próbie ogólnopolskiej 6000 osób, COI 2006
oraz badanie na próbie ogólnopolskiej 2800 osób, IŻŻ 2000
28
Nadumieralność mężczyzn w Polsce, 2002
Mężczyźni w Polsce
żyją średnio 8.5
roku krócej niż
kobiety
mężczyźni
kobiety
8.5 lat
29
Różnica w oczekiwanej długości życia
między mężczyznami a kobietami w Polsce,
2002
udział tytoniu i alkoholu
Frakcja tytoniowa
Frakcja alkoholowa
wiek
Lexp
różnica
(lata)
Lexp
TAF
(lata)
%
wiek
Lexp
różnica
(lata)
Lexp
AAF
(lata)
%
35-64
5.32
2.63
31%
20-64
5.32
1.11
21%
30
Nadumieralność gorzej wykształconych,
Polska 2002
Współczynnik
umieralności na 100000
populacji
mężczyźni
kobiety
Wykształcenie
podstawowe
941.0
312.8
Wykształcenie wyższe
237.6
99.3
31
Średnia oczekiwana długość życia w
Polsce i w Rosji 1989-2002
Mężczyźni
Kobiety
32
I co dalej?
33
Zmiana strategii medycyny z
kuratywnej
na zapobiegawczo-kuratywną:
34
Różnica w oczekiwanej długości życia pomiędzy Polską a
EU15, 2002
Rozkład według przyczyn zgonu, mężczyźni
grupa
wieku
cvd
nowotwo
ry
choroby
zakaźne
Inne
schorzeni
a
zgony nagłe
pozamedycz
ne
20-64
1.28
0.62
0.00
0.79
0.88
%
36%
17%
-0.01%
22%
25%