Dydaktyka

jako nauka

Pojęcia.
Tradycja.
Metody 

badania.

Pojęcia wg Wincentego 
Okonia



Edukacja – 

to ogół oddziaływań 

służących 

formowaniu się 

(zmienianiu, rozwijaniu) 

zdolności 

życiowych 

człowieka. 

Pojęcia wg Wincentego 
Okonia



Wychowanie – 

świadome i celowe działanie 

pedagogiczne zmierzające do 

osiągnięcia względnie stałych 

skutków (zmian rozwojowych) 

w osobowości wychowanka. 

Pojęcia wg Wincentego 
Okonia



Uczenie się – proces nabywania 

względnie trwałych zmian w 

szeroko rozumianym zachowaniu 

(wiadomości, umiejętności, 

nawyki, postawy) w toku 

bezpośredniego 

i pośredniego poznawania 

rzeczywistości (doświadczenia 

i ćwiczenia).

Pojęcia wg Wincentego 
Okonia



Kształcenie – system działań 

zmierzających do tego, aby 

uczącej się jednostce umożliwić 

poznanie świata, przygotowanie 

do zmieniającego się świata 

i ukształtowanie własnej 

osobowości. 

Pojęcia wg Wincentego 
Okonia



Nauczanie – 

proces kierowania uczeniem 

się uczniów w toku 

planowej 

pracy 

nauczyciela z uczniami. 

Podstawowe pojęcia w 
pedagogice

EDUKACJA

WYCHOWANIEKSZTAŁCENIE

NAUCZANIE     UCZENIE SIĘ

SYSTEM OŚWIATOWO-WYCHOWAWCZY

Pojęcia wg Wincentego 
Okonia

Dydaktyka – nauka o kształceniu  

i samokształceniu, ich celach i treści 
oraz metodach, środkach i organizacji.

Nauka zarówno teoretyczna, jak i 

praktyczna.

Dydaktyka ogólna 

i dydaktyki szczegółowe (metodyki).

Tradycje dydaktyki 
sięgają…

Starożytna Grecja:



Sokrates – arcymistrz dialogu jako metody 
nauczania – uczenia się



Platon – stworzył koncepcję wiecznych idei, 
jako tego, co naprawdę istnieje oraz nakreślił 
hierarchiczny model zinstytucjonalizowanego 
systemu kształcenia



Arystoteles – nazwany ojcem dydaktyki

Starożytny Rzym:



Kwintylian i Seneka – retoryka

… aż po

XX wiek:



rozwój badań empirycznych 

i interdyscyplinarnych 



rozwój psychologii i socjologii



powstanie wielu różnych szkół 
psychologicznych i dydaktycznych, w 
tym psychologii i socjologii wychowania 
oraz dydaktyki eksperymentalnej

Dydaktyka jako teoria kształcenia 

jest nauką teoretyczną i 

praktyczną.

Teoria:



potocznie – zespół twierdzeń wyjaśniających 
daną rzeczywistość oraz mechanizmy jej 
przekształcania



w naukach empirycznych – system twierdzeń 
tłumaczących jakieś fakty w sposób logicznie 
niesprzeczny. Składają się nań prawa nauki, 
hipotezy i definicje, powiązane ze sobą tak, 
że prawa ogólne znajdują uzasadnienia i 
wyjaśnienie w prawach i hipotezach bardziej 
szczegółowych.

Dydaktyka – 

wiele różnych metod 

badań

Analizuje:

- systemy dydaktyczne 

funkcjonujące w poszczególnych 

krajach

- cele i treść procesu kształcenia

- zasady

- metody

- formy organizacyjne

- środki pracy dydaktyczno-wych. 

Dydaktyka – 

wiele różnych metod 

badań

Na podstawie wyników 

ustala się i opisuje 

obiektywne, stale 

powtarzające się związki i 

relacje zachodzące między 

zjawiskami 

i procesami nauczania, uczenia 

i uczenia się oraz formułuje 

rządzące nimi prawidłowości. 

Metody służące do badania zjawisk 

        i procesów 

dydaktycznych:



Sondaż diagnostyczny



Studium indywidualnych przypadków



Monografia



Eksperyment



Analizy porównawcze



Pomiar dydaktyczny



Badanie w działaniu

Sondaż diagnostyczny

Służy do ustalenia diagnozy stanu 

problemów dydaktycznych i (przy 

właściwej interpretacji statystycznej) 

pozwala orzekać o tendencjach oraz 

aktualnym stanie zjawisk i procesów 

kształcenia, a także ich uwarunkowań 

społeczno-wychowawczych. 
Ujawnia i naświetla badane problemy.

Studium indywidualnych 
przypadków

Pozwala określić prawidłowości 

dydaktycznego postępowania 

badanego nauczyciela, opisać, a 

nawet zweryfikować jego indywidualne 

doświadczenia lub propozycje 

autorskiego programu z realizacją. 
Metoda ta może też wystąpić w 

badaniu uczniów, ich form i metod 

uczenia się, zwłaszcza w małych 

grupach.

Monografia

To próba wszechstronnego 

opracowania i przestawienia 

badanego zagadnienia – klasy, 

szkoły, metody kształcenia, 

środków dydaktycznych, całego 

systemu dydaktycznego.

Eksperyment

Metoda badań procesu 

dydaktycznego i jego uwarunkowań 

w sytuacji, gdy dokonuje się zmian 

w znanym przebiegu procesu. 

Zmienia się metody, środki, formy 

dydaktyczne, lub organizuje nowy 

proces kształcenia. 
Takie postępowanie wymaga 

ścisłego określenia istoty zmian 

dydaktycznych i wynikających z nich 

korzyści w procesie kształcenia. 

Analizy porównawcze

Zwane metodą historyczno 
-porównawczą, pozwalają na 
porównywanie odrębnych systemów 
dydaktycznych, ich elementów, 
lub konkretnych procesów 
kształcenia. 
Niekiedy porównuje się dawne 
i obecne formy realizacji lub jego 
wyniki

Pomiar dydaktyczny

To odmiana sondażu 

o szerokim zastosowaniu 
i służy poznaniu stanu 
edukacji oraz efektów 
kształcenia. 

Badanie w działaniu

Sposób weryfikowania hipotez np.
w różnych szkołach 
eksperymentalnych. 
Badacz tworzy nową rzeczywistość 
dydaktyczną i dynamicznie ją 
kształtuje, aby wykazać przyjęte 
założenia pedagogiczne.
Stosuje w trakcie pracy różne techniki 
badawcze.

Techniki:

Dziękuję za uwagę 