Trawienie 

węglowodanów i 

zaburzenia procesów 

trawiennych

Karolina Sowula

Z przewodu pokarmowego wchłaniają się 
wyłącznie cukry proste. Głównym 
miejscem trawienia węglowodanów jest 
jama ustna i górny odcinek jelita 
cienkiego. Odpowiedzialne za to są 
enzymy zwane glikozydazami. Wykazują 
specyficzność wobec określonych wiązań 
glikozydowych. 

Pod działaniem α-amylazy skrobia i glikogen 
rozpadają się do disacharydów, tj. maltozy 
i izomaltozy, które pod wpływem 
disacharydaz rozpadają się do cukrów 
prostych.

Trawienie polisacharydów

Hydroliza skrobi i glikogenu rozpoczyna się w 
jamie ustnej pod działaniem α-amylazy 
ślinowej 
w pH ok. 6. Enzym ten działa krótko, w sposób 
przypadkowy i niepełny. Hydrolizuje tylko 
niektóre wiązania α-1,4-glikozydowe, nie 
rozkłada wiązań 
α-1,6-glikozydowych. Produktami są 
rozgałęzione fragmenty łańcuchów skrobi i 
glikogenu, zwane dekstrynami. Kwaśne 
środowisko soku żołądkowego inaktywuje 
enzym, wstrzymując jego działanie.

Dalsze trawienie ma miejsce w jelicie 
cienkim. Kwaśna treść żołądkowa zostaje 
zobojętniona przez wodorowęglan obecny w 
soku żołądkowym. Zawarta w nim α-amylaza 
trzustkowa kontynuuje hydrolizę, rozrywając 
co drugie wiązanie α-1,4-glikozydowe. 
Produktami są disacharydy: maltoza i 
izomaltoza.

Ludzki organizm nie zawiera enzymów 
zdolnych do hydrolizy wiązań β-
glikozydowych, 
w związku z czym nie jesteśmy zdolni trawić 
błonnika zawartego w pokarmach 
roślinnych. Jednak on jednak bardzo 
ważnym elementem diety przede wszystkim 
ze względu na usprawnianie perystaltyki 
jelit.

Trawienie disacharydów

Disacharydazy występują w rąbku 
szczoteczkowym nabłonka jelitowego, gdzie 
następuje wchłanianie powstałych 
monosacharydów. 
Maltaza rozkłada maltozę, a izomaltaza 
izomaltozę do glukozy. Laktaza hydrolizuje 
laktozę 
do galaktozy i glukozy, a sacharaza rozkłada 
sacharozę do glukozy i fruktozy.

Wchłanianie glukozy 
i galaktozy jest zależne od 
sodu. Transportowane są 
przez białko SGLT 1 i 
konkurują o miejsce 
wiązania. Transporter ten 
jest sprzężony z pompą 
Na

+

/K

+

 umożliwiającą 

transport glukozy i 
galaktozy  wbrew 
gradientowi stężeń.
Transporter GLUT 5 jest 
Na

+

-niezależny i ułatwia 

transport fruktozy, glukozy 
i galaktozy zgodnie 
z gradientem stężeń.
Wszystkie cukry opuszczają 
komórkę za pośrednictwem 
transportera GLUT 2.

Wskaźnik glikemiczny

Iloraz wzrostu stężenia glukozy we krwi, 
występującego po podaniu określonej dawki 
węglowodanów 
oraz wzrostu glikemii po podaniu równoważnej 
dawki glukozy określa się jako wskaźnik 
glikemiczny. 

Dla glukozy i galaktozy wynosi 1. 
Podobnie dla laktozy, maltozy, izomaltozy 
i trehalozy. Fruktoza, alkohole cukrowe, 
sacharoza mają mniejszy od 1. Dla skrobi 
waha się w granicach 0-1, co jest 
spowodowane różną szybkością jej 
hydrolizy. Dla polisacharydów 
nieskrobiowych wynosi 0. Pokarmy o 
niższym wskaźniku glikemicznym uważa 
się za bardziej korzystne, wywołują one 
mniejsze wahania insuliny.

Zespół niedoboru disacharydaz 

Defekt w aktywności specyficznej 
disacharydazy powoduje przechodzenie 
niestrawionych disacharydów do jelita 
grubego. Może on być wrodzony lub 
nabyty, jako następstwo uszkodzenia 
błony śluzowej jelit wskutek zapaleń, 
lambliozy, a-β-lipoproteinemii 
lub resekcji jelita cienkiego. 

Następstwem akumulacji disacharydów jest 
wzrost ciśnienia osmotycznego treści jelita 
grubego. Powoduje to przemieszczanie 
wody 
z błony śluzowej do światła jelita grubego, 
a w konsekwencji biegunki. Nagromadzone 
cukry podlegają fermentacji bakteryjnej do 
produktów 
o mniejszej masie cząsteczkowej. Powstają 
również produkty gazowe, głównie CO

2

 i H

2

 

co powoduje wzdęcia.

Nietolerancja laktozy

U większości ludzi zachodzi stopniowa  
utrata laktazy, co prowadzi do wystąpienia 
nietolerancji laktozy. W takim przypadku 
laktoza pozostaje 
w świetle jelit, gdzie stanowi substrat dla 
fermentacji bakteryjnej, która objawia się 
powstaniem mleczanów i wystąpieniem 
biegunek oraz wzdęć.