ISTOTA OPIEKI 

PIELĘGNIARSKI

EJ OPARTA O 

ZAŁOŻENIA 

TEORETYCZNE 

BETTY 

NEUMAN

BETTY NEUMAN



Uważana jest za pionierkę 

pielęgniarstwa środowiskowego

 w zakresie zdrowia psychicznego



Podstawy teoretyczne wpierają

 idee holistycznego postrzegania 

człowieka

PODSTAWOWE POJĘCIA 
TEORII



człowiek

- ustrukturalizowana całość, 

system otwarty utrzymujący kontakty ze 
środowiskiem. Pojęcie to odnosi się do 
pojedynczej osoby, rodzin, grup ludzi i 
społeczności. Neuman rozumie człowieka 
jako pacjenta i klienta



środowisko-

 wewnętrzne i 

zewnętrzne czynniki oraz wpływy z 

otoczenia rozpoznawane przez 

pojedynczą osobę pacjenta lub grupę 

osób. Relacje zachodzące między 

człowiekiem a środowiskiem są 

obustronne.

NEUMAN WYRÓŻNIŁA 3 
RODZAJE ŚRODOWISK:



środowisko wewnętrzne- czynniki, siły i wpływy 

pochodzące w wnętrza systemu pacjenta



środowisko zewnętrzne- zasoby, wpływy 

występujące jako zewnętrzne w stosunku do 

systemu człowieka



środowisko wykreowane- wyżej wymienione 

środowiska indywidualnie zróżnicowane w 

zakresie mobilizacji obszarów funkcjonowania 

człowieka

Wyżej wymienione środowiska 

oddziałują na system funkcjonowania 

człowieka przez jednostki 

oddziaływania jakimi są 

stresory 

(które 

wpływają w sposób pozytywny lub 

negatywny). Stresory (środowiskowe 

stymulacje, warunki, problemy) są 

zdolne do zaburzenia stabilności 

systemu poprzez uszkodzenie co 

najmniej normalnej linii obronnej.

STRESORY:



wewnątrzosobowe, 



zewnątrzosobowe,



 międzyludzkie.



Wpływ stresorów uzależniony jest ich 
ilości działania w danym czasie, siły 
działania oraz wytrzymałości linii 
obrony.



Zjawisko 

neogentropii 

występuje 

kiedy człowiek wyprodukuje więcej 

energii niż jest w stanie wykorzystać 

dla potrzeb funkcjonowania organizmu- 

miano pełnego dobrostanu.



Entropia-

 zjawisko wyprodukowania 

przez organizm mniej energii w 

stosunku do zapotrzebowania 

organizmu- może to prowadzić do 

śmierci organizmu.

PIELĘGNIARSTWO:



unikatowa profesja, koncentrująca się 

na wszystkich czynnikach wpływających 

na indywidualne odpowiedzi organizmu 

reagującego na stres, mieszczące się w 

obszarze zdrowie- choroba człowieka.

NEUMAN WYRÓŻNIŁA 3 
RODZAJE PREWENCJI 
(ODRĘBNYCH OBSZARÓW 
DZIAŁAŃ PIELĘGNIARKI):



Prewencje pierwszorzędową



Prewencje drugorzędową



Prewencje trzeciorzędową

PREWENCJA 
PIERWSZORZĘDOWA



działania zmierzające do wzmocnienia linii 

obronnych organizmu, zmniejszenie siły działania 

stresorów lub ich zlikwidowanie. Celem działań jest 

utrzymanie zdrowia.

PREWENCJA 
DRUGORZĘDOWA



wczesne wykrywanie objawów choroby, 

zmniejszanie jej natężenia oraz zapobieganie 

występowania powikłań choroby

PREWENCJA 
TRZECIORZĘDOWA



świadczenie wielokierunkowych działań 

rehabilitacyjnych zmierzających do 

przywrócenia stanu organizmu pacjenta 

do poziomu funkcjonowania przed 

chorobą

MODEL GRAFICZNY 
TEORII B. NEUMAN

ma postać liniową z centralnie 
położoną kulistą strukturą 
zbudowaną z sześciu okręgów 
współśrodkowych, który 
odzwierciedla systemy człowieka. 



Centralnym elementem systemu jest 
źródło energii systemu (procesy 
fizjologiczne odpowiadające za 
podstawowe funkcje życiowe 
człowieka oraz dziedziczone sposoby 
reagowania na bodźce) określana 
mianem struktury podstawowej. 

MODEL GRAFICZNY 
TEORII B. NEUMAN CD.



Poziom energii zgromadzonej w strukturze 

podstawowej jest gwarantem życia, 

zdrowia i dobrego samopoczucia pacjenta. 

Posiadaną energię człowiek ochrania 

wykorzystując pięć linii obrony. Każda z 

linii podobnie jak cały system człowieka 

zbudowane jest z pięciu podsystemów: 

fizjologiczny, psychologiczny, 

socjokulturowy, rozwojowy, duchowy. 

PODSUMOWUJĄC…:



Teoria B. Neuman jest zgodna z 
założeniami holistycznego postrzegania 
osoby pacjenta.



Uznano że teoria B. Neuman wyjaśnia 
istotę pielęgnowania, jest teorią o 
szerokim zasięgu.



Zastosowanie tej teorii polega na 
systematycznym, ciągłym i logicznym 
postępowaniu zgodnym z założeniami 
procesu pielęgnowania, 
uwzględniającym holistyczną złożoność 
osoby pacjenta. 



Dla celów pielęgniarskich istotne jest 

określenie stresorów. Kolejnym etapem 

jest formułowanie diagnoz pielęgniarskich 

i określeniu celów pielęgnowania, 

następnie przyporządkujemy plan opieki 

pielęgniarskiej w ramach prewencji 

pierwotnej, drugorzędowej i 

trzeciorzędowej. Wyniki pielęgnowania są 

formułowane przez samego pacjenta.



Teoria B. Neuman jest jedną z 
najczęściej stosowanych podstaw 
teoretycznych, wykorzystywanych do 
badań naukowych.



Teoria jest szczególnie użyteczna w 
pielęgniarstwie środowiskowo- 
rodzinnym.