Opieka nad chorym na cukrzycę w okresie
okołooperacyjnym.
Opieka nad chorym na cukrzycę w okresie
okołooperacyjnym.
Każdy zabieg operacyjny jest szczególnym stresem
metabolicznym dla chorego organizmu. U osób z cukrzycą
możliwości adaptacji do stresu metabolicznego są
ograniczone, łatwo dochodzi do znacznej przewagi
katabolizmu i rozwoju okołooperacyjnego zespołu
katabolicznego. Głównym celem specjalnego leczenia
chorych na cukrzycę w okresie operacji jest usuniecie
wpływu powikłań endokrynnych i metabolicznych na
uszkodzony przez cukrzycę metabolizm, czyli usunięcie
ryzyka zgonu i powikłań, uzyskanie prawidłowego gojenia
się rany oraz uniknięcie znacznej hiperglikemii lub
hipoglikemii oraz ketozy.
Zabieg operacyjny a cukrzyca
Zła kontrola glikemii i obecność powikłań cukrzycy wpływają
jednak niekorzystnie na przebieg leczenia chirurgicznego -
dekompensacja cukrzycy zwiększa i ryzyko zabiegu, a w
okresie pooperacyjnym może wystąpić upośledzone gojenie
rany i skłonność do zakażeń. Dlatego też, aby osiągnąć
sukces w leczeniu operacyjnym u chorego ze
współistniejącą cukrzycą, szczególnie ważna jest
odpowiednia okołooperacyjna opieka diabetologiczna.
Zabieg operacyjny a cukrzyca
Chorzy na cukrzycę częściej niż pozostali są poddawani
niektórym zabiegom operacyjnym, zwłaszcza zabiegom
amputacji kończyn, zabiegom okulistycznym, a także
chirurgicznemu opracowaniu ran. W przypadku większości
oddziałów chirurgicznych 5-8% wszystkich operowanych to
osoby z cukrzycą. U cierpiących na to schorzenie
odnotowuje się, w porównaniu z pozostałymi pacjentami,
wyższą okołooperacyjną śmiertelność, głównie w wyniku
nagłego pogorszenia kontroli metabolicznej, a także wskutek
mikro- i makroangiopatii cukrzycowej. Jak się jednak
zauważa, dobrze leczona cukrzyca nie stwarza znaczącego
dodatkowego zagrożenia interwencji chirurgicznej.
Zabieg operacyjny a cukrzyca
Stres metaboliczny który występuje w wyniku spowodowanego
urazu mechanicznego, współistniejącego lęku, głodzenia,
infekcji, a także pod wpływem leków anestezjologicznych i
poprzez działanie choroby będącej przyczyną operacji zwiększa
napięcie układu nerwowego, nasila wydzielanie hormonów
(ACTH, kortyzol, katecholaminy, glukagon, cytokiny, hormon
wzrostu), stanowi przyczynę zmniejszania wydzielania
endogennej insuliny i powstania następczej tkankowej oporności
na ten hormon. Zapotrzebowanie na insulinę w okresie operacji
wzrasta średnio o 30%. Większe zapotrzebowanie na insulinę
występuje najczęściej przy otyłości, chorobach wątroby,
steroidoterapii, ciężkich infekcjach, operacjach
kardiopulmonologicznych oraz operacjach przeprowadzanych w
hipotermii.
Przygotowanie chorego na cukrzycę do zabiegu operacyjnego
Cel: zmniejszenie śmiertelności związanej z niewyrównaniem
metabolicznym i/lub z przewlekłymi powikłaniami cukrzycy.
Powikłania u pacjentów diabetologicznych leczonych metodą
zabiegu operacyjnego, jeśli występują, najczęściej wynikają
z hiperglikemii, kwasicy ketonowej oraz zaburzeń wodno-
elektrolitowych. Dlatego też u chorego operowanego w
trybie planowym powinno się rozpocząć hospitalizację co
najmniej na 48 godzin przed planowanym zabiegiem, z
wyjątkiem pacjentów, u których będą wykonywane „małe"
zabiegi operacyjne (np. zdjęcie paznokcia w krótkim
znieczuleniu ogólnym), a także chorych, u których stężenie
glukozy jest na zalecanym poziomie, czy tez osób leczonych
jedynie dietą cukrzycową (chorzy ci mogą się zgłaszać do
leczenia na jeden dzień przed planowanym zabiegiem
operacyjnym, jak również wyjątkowo w dniu samego
zabiegu).
Badania
wykonywane przed
zabiegiem
•
dobowy profil glikemii (7
oznaczeń w ciągu doby, w tym
w godzinach 2-4 w nocy),
•
morfologia, stężenie mocznika,
kreatyniny, elektrolitów,
glukozy, białka całkowitego oraz
aktywności aminotransferaz w
surowicy krwi,
•
gazometria,
•
badanie moczu,
•
ocena dna oka,
•
EKG spoczynkowe,
•
RTG klatki piersiowej
•
ocena obecności powikłań
cukrzycy
.
Zalecane postępowanie w okresie przedoperacyjnym
Cukrzyca typu I
•Przejście na zintensyfikowaną
insulinoterapię na 72-48 godz. przed
planowanym zabiegiem operacyjnym (z
reguły 3 wstrzyknięcia insuliny krótko
działającej oraz jedno wstrzyknięcie insuliny
o przedłużonym działaniu wieczorem). U
chorego dotychczas leczonego metodą
zintensyfikowanej insulinoterapii nie należy
zmieniać stosowanego modelu leczenia.
•Jeżeli chory w przeddzień zabiegu nie
otrzymuje kolacji, można podać wieczorem
dotychczasową dawkę insuliny krótko- i długo
działającej, a następnie rozpocząć dożylny
wlew 500 ml 10% glukozy z szybkością 100-
150 ml/godz. pod monitorem glikemii
chorego.
Zalecane postępowanie w okresie przedoperacyjnym
Cukrzyca typu I c.d. •Jeżeli chory spożywa przed zabiegiem (w
okresie 24-48 godz.) wylącznie płyny i środki
przeczyszczające (jako przygotowanie do
zabiegu np. w obrębie jelita grubego), należy
zmniejszyć odpowiednio dawki insuliny lub
zastosować stłty dożylny wlew GIK-u z
bieżącą kontrolą glikemii chorego.
Cukrzyca typu II
•Na 48-72 godz. przed planowanym
zabiegiem operacyjnym przejście na
okresową insulinoterapię (zaprzestać
podawania stosowanych do leczenia
cukrzycy środków doustnych) należy
stosować insuliny.
•W cukrzycy typu 2 leczonej insuliną należy
traktować chorych jak z cu krzycą typu 1.
Zalecane postępowanie w okresie przedoperacyjnym
Cukrzyca typu II
leczona dietą
•Jeżeli wartości glikemii w profilu dobowym
nie przekraczają 120 mg/dl, można
prowadzić chorego bez insulinoterapii.
Dzień zabiegu operacyjnego
Stężenie glukozy u chorego w okresie okołooperacyjnym oznacza
się co kilka godzin (w trakcie zabiegu co 1-2 godziny, po
zabiegu co 4 godziny), aż do momentu powrotu możliwości
rozpoczęcia normalnego odżywiania i przyjmowania dotychczas
stosowanych leków hipoglikemizujących. Naczelną zasadą
leczenia cukrzycy w okresie okołooperacyjnym jest podawanie
glukozy iv. 5-10 g/godz. i insuliny iv. w ilości i 0,3-0,4 j./l g
glukozy. W dniu zabiegu nie należy podawać preparatu insuliny
podskórnie.
W dniu zabiegu operacyjnego należy prowadzić dożylny wlew
preparatu5-10% glukozy z kilkoma, kilkunastoma, a niekiedy
nawet kilkudziesięcioma jednostkami insuliny krótko działającej
oraz przy prawidłowej funkcji nerek chorego - preparatu chlorku
potasu.
Dzień zabiegu operacyjnego
O ilości insuliny wykorzystanej do zastosowanego wlewu
dożylnego decyduje lekarz na podstawie aktualnego
stężenia glukozy we krwi chorego. O stężeniu glukozy do
zastosowanego wlewu iv. decyduje charakter zabiegu
(rozległość, czas trwania i operowane miejsce).
W okresie okołooperacyjnym należy utrzymać glikemię w
granicach 100-120 mg/dl, zwiększając lub zmniejszając ilość
insuliny w roztworze glukozy odpowiednio o 2-4-6 j. dla
roztworu 5% glukozy i o 4-8-12 j. dla roztworu 10% glukozy.
Poziom glikemii u chorega a ilość insuliny w roztworze
glukozy
Przy dużych zabiegach operacyjnych u pacjentów z cukrzycą w
okresie okołooperacyjnym podajemy dożylnie 10% roztwór
glukozy z insuliną krótko działającą i chlorkiem potasu. Ilość
insuliny, jaką należy dodać do GIK-u z 10% glukozą, wynika z
aktualnego poziomu glikemii chorego:
Przy glikemii pacjenta 100-120 mg/dl -12 j. insuliny krótko
działającej.
Przy glikemii pacjenta 120-180 mg/dl -16 j insuliny krótko
działającej.
Przy glikemii pacjenta 180-200 mg/dl -20 j. insuliny krótko
działającej.
Poziom glikemii u chorega a ilość insuliny w roztworze
glukozy
Ilość insuliny, jaką należy dodać do GIK-u z5% glukozą, również
wynika z aktualnego poziomu glikemii chorego, należy jednak
pamiętać, że powinna być ona dwukrotnie mniejsza w
porównaniu z ilością insuliny, jaką dodajemy do GIK-u z 10%
glukozą tj.
Przy glikemii pacjenta 100-120 mg/dl - 6 j. insuliny krótko
działającej.
Przy glikemii pacjenta 120-180 mg/dl - 8 j. insuliny krótko
działającej.
Przy glikemii pacjenta 180-200 mg/dl- 10 j. insuliny krótko
działającej.
Poziom glikemii u chorega a ilość insuliny w roztworze glukozy
W okresie okołooperacyjnym można także stosować oddzielny
dożylny wlew preparatów glukozy i oddzielny dożylny wlew
preparatów insuliny (algorytm postępowania przy użyciu dwóch linii
infuzyjnych). W tym celu stosuje się 5% albo 10% glukozę o
przepływie 100-150 ml/godz. oraz insulinę w pompie infuzyjnej. W
tej metodzie postępowania potas jest uzupełniany w zależności od
jego stężenia w surowicy krwi.
Chory na cukrzycę leczony dietą nie wymaga w okresie operacji
podawania insuliny. Konieczna jest natomiast kontrola glikemii
zarówno przez zabiegiem, w jego trakcie, jak i po zabiegu.
Jeśli wykonywany jest ,,mały zabieg operacyjny” w znieczuleniu
miejscowym w cukrzycy typu 2, a wartości glikemii są niższe od
140 mg/dl, chorego można operować jak pacjenta bez cukrzycy.
Poziom glikemii u chorega a ilość insuliny w roztworze glukozy
Chory na cukrzycę powinien być operowany, w miarę możliwości, w
pierwszej kolejności w planie zabiegów tak, aby nie potęgować jego
reakcji stresowej i tym samym dodatkowo nie dysregulować
stężenia glukozy we krwi.
W przypadku konieczności podjęcia zabiegu operacyjnego ze wskazań
nagłych niezbędne jest u chorego na cukrzycę wyrównanie
metaboliczne zalecane przez internistę i anestezjologa. W
przypadku cukrzycy wyrównanej (glikemia do 180 mg/dl), gdy
chory rano przyjął insulinę długo działającą i zjadł posiłek, pacjenta
można operować, stosując GIK lub oddzielny dożylny wlew glukozy i
insuliny pod stalą kontrolą glikemii chorego.
Znaczenie normalizacji stężenia glukozy we krwi chorego
w okresie okołooperacyjnym i szczególnej opieki
okołooperacyjnej
Wysokie stężenie glukozy we krwi hamuje prawidłową funkcję
leukocytów- upośledza gojenie się ran. Utrzymanie w okresie
okołooperacyjnym stężenia glukozy poniżej 200 mg/dl poprawia z
kolei funkcje obronne granulocytów przeciw infekcji bakteryjnej.
Należy pamiętać, że anestezja wywołuje reakcję stresową, w wyniku
której dochodzi do uwolnienia kortyzolu, katecholamin i glukagonu.
Następowa aktywacja nerwowego układu sympatycznego i wysokie
stężenie adrenaliny upośledzają z kolei wydzielanie insuliny i
powodują insulinową oporność. Reakcja stresowa u osób bez
cukrzycy zazwyczaj nie stwarza poważnych problemów, natomiast u
pacjenta z cukrzycą wysoki poziom hormonów hiperglikemizujących
sprzyja ciężkim zaburzeniom metabolicznym.
Znaczenie normalizacji stężenia glukozy we krwi chorego w
okresie okołooperacyjnym i szczególnej opieki okołooperacyjnej
Głodówka i odwodnienie są dodatkowymi czynnikami, które u ludzi z
cukrzycą mogą doprowadzić do metabolicznej dekompensacii. Należy
również pamiętać, że uwolnieniu hormonów hiperglikemizujących
sprzyja znieczulenie ogólnie. Ponadto u osób z cukrzycą typu 1 może
wystąpić bezobjawowa hipoglikemia,
a każde rodzaj sedacji może utrudnić jej rozpoznanie Dlate go chory,
który otrzymuje jednocześnie leki hipoglikemicznie i sedatywne,
wymaga szczególnie regularnego oznaczania glikemii.
Rekomendowany zakres stężenia glukozy we krwi u chorego na
cukrzycę w okresie okołooperacyjnym wynosi 120-200 mg/dl.
Utrzymanie glikemii poniżej 200 mg/dl w okresie okołooperacyjnym
sprzyja właściwemu gojeniu się ran.
Okres pooperacyjny u pacjentów z cukrzycą
W cukrzycy typu 1 stosuje sic zintensyfikowaną insulinoterapię przez kilka dni po
zabiegu operacyjnym - oznacza to podawanie preparatów insuliny krótko
działającej trzy razy dziennie oraz jedno podanie preparatu insuliny długo
działającej wieczorem. Po tym okresie można wrócić do wcześniej stosownego
przez pacjenta schematu leczenia cukrzycy.
Jeżeli chory po zabiegu operacyjnym nie może spożywać pokarmów drogą
doustną, to do czasu powrotu możliwości odżywiania doustnego stosujemy albo
dożylny wlew preparatu glukozy z insuliną, albo po każdym wstrzyknięciu
insuliny krótko działającej podajemy 500 ml 10% glukozy z prędkością wlewu
100-150 ml/ godz. pod stałą kontrolą glikemii chorego.
W cukrzycy typu 2 zintensyfikowaną insulinoterapię natęży prowadzić przez kilka
dni, po czym można wrócić do wcześniej stosowanego leczenia cukrzycy
preparatami doustnymi. Ważne jednak jest uprzednie wyrównanie
metaboliczne chorego.
Edukacja chorego na cukrzycę w okresie pooperacyjnym
Pacjent przewlekle chorujący na cukrzycę, a poddany
zabiegowi chirurgicznemu powinien być przez zespół
medyczny oddziału chirurgii w okresie pooperacyjnym
poinformowany (lub też ponownie poinstruowany, jeśli na
cukrzycę cho ruje już od jakiegoś czasu) odnośnie do
dyscypliny w stosowaniu insuliny i leków
przeciwcukrzycowych, wyedukowany w zakresie zalecanej
diety w chorobie jaką jest cukrzyca, przestrzegania zasad
odnośnie do wysiłku fizycznego oraz konieczności
samokontroli glikemii i prawidłowej interpretacji wyników
badań krwi.
Edukacja chorego na cukrzycę w okresie pooperacyjnym
W edukacji w zakresie diety należy się kierować dwiema
głównymi zasadami: utrzymanie należnej masy ciała i
ograniczenie spożycia węglowodanów prostych oraz
tłuszczów zwierzęcych.
Zadaniem pielęgniarki w okresie pooperacyjnym jest obok
edukacji chorego związanej z nabyciem przed niego
umiejętności instrumentalnych w zakresie prawidłowego
wykonywania iniekcji udzielenie wszelkich wskazówek
odnośnie do pielęgnacji rany pooperacyjnej oraz edukacja w
zakresie diety cukrzycowej.
DIETA
Właściwa dieta jest ważnym, a jednocześnie bardzo trudnym elementem
leczenia cukrzycy. Zadaniem leczenia dietetycznego jest uzyskanie jak
najbliższych normy stężeń glukozy, stopniowa redukcja masy ciała i
uzyskanie prawidłowych poziomów lipidów. Dieta diabetyka musi
zawierać wszystkie niezbędne składniki pokarmowe (białka.
węglowodany, tłuszcze) oraz powinna zawierać sole mineralne,
witaminy, makro- i mikroelementy. Określona indywidualnie dzienna
racja pokarmowa powinna być podzielona na sześć porcji, spożywanych
o ustalanych godzinach.
BIAŁKO - powinny pokrywać 15-20% dziennego zapotrzebowania
kalorycznego, w tym u dorosłych białko zwierzęce powinno stanowić
30-50%. Diabetycy powinni jeść mięso chude, mleko i przetwory
mleczne o zawartości do 2% tłuszczu.
DIET
A
WĘGLOWODANY- należy unikać spożywania węglowodanów prostych,
ponieważ szybko podnoszą poziom glikemii. Węglowodany złożone
powinny pokrywać 50-60% dziennego zapotrzebowania
kalorycznego. Zalecane są: kasza, ryż, pieczywo, rośliny
strączkowe, owoce, warzywa.
TŁUSZCZE - powinny stanowić mniej niż 30% dziennego
zapotrzebowania kalorycznego, z czego połowa powinna przypadać
na tłuszcze roślinne i rybie, zaś druga połowa na tłuszcze
zwierzęce. Kaloryczność potraw można obniżyć przez gotowanie,
przygotowywanie na patelni teflonowej, na ruszcie, w folii
aluminiowej. Unikać należy smażenia, stosowania bułki tartej,
śmietany, zasmażek. W cukrzycy ważne jest stosowanie diety
niskocholesterolowej ze względu na profilaktykę powikłań
naczyniowych i sercowych.
W diecie należy ograniczyć spożycie soli ( 3 g/dobę) i alkoholu
(alkohol hamuje uwalnianie glukozy z wątroby i może wywołać lub
nasilić niedocukrzenie).
Wysiłek fizyczny
Wysiłek fizyczny wpływa korzystnie na obniżenie glikemii, zmniejsza
oporność insulinową i zapotrzebowanie na insulinę, poprawia jej
działanie. Przy planowaniu rodzaju, tempa i czasu trwania wysiłku
fizycznego należy wziąć pod uwagę stan ogólny chorego, jego wiek
oraz występujące powikłania cukrzycy i inne współistniejące
choroby. Wysiłek fizyczny stosowany regularnie obniża ciśnienie
tętnicze i poziom cholesterolu. Umiarkowany wysiłek fizyczny jest
zalecany codziennie, a intensywny trzy razy w tygodniu. Osobom
młodym zaleca się prawie wszystkie rodzaje aktywności, zaś
osobom starszym spacer, spokojne pływanie.
Pielęgnacja i zachowania prozdrowotne
Bardzo ważną częścią edukacji chorego z cukrzycą jest przekazanie mu
wiadomości dotyczących pielęgnowania jego stóp. Stopy chorego na
cukrzyce są szczególnie podatne na zmiany miażdżycowe i neuropatię.
Aby tym zmianom zapobiegać, pacjenci chorzy na cukrzycę muszą
zwracać szczególną uwagę na pielęgnację własnych stóp i zachowania
prozdrowotne. Stopy chorego na cukrzycę powinny być utrzymane w
czystości, chory powinien je starannie osuszać po każdym myciu, ze
szczególnym uwzględnieniem miejsc między palcami. Chory powinien raz
dziennie oglądać podeszwową powierzchnię stopy wraz ze zwróceniem
uwagi na przestrzenie międzypalcowe. Jeśli pacjent cierpi na otyłość lub
zapalenie stawów, które utrudniają mu dokładne obejrzenie własnych
stóp, może to robić przy użyciu lustra położonego na podłodze, a jeśli
dodatkowo cierpi także na zaburzenia narządu wzroku, to powinien prosić
o dokonanie systematycznej oceny jego stóp kogoś z rodziny.
Pielęgnacja i zachowania prozdrowotne
Chorzy na cukrzycę nie powinni chodzić boso, ponieważ obwodowa
neuropatia prowadzi do utraty perspiracji stopy, skóra staje się sucha,
łuszcząca, popękana. Chory powinien unikać skrajnych temperatur (zbyt
gorącej i zbyt zimnej wody). Należy także pamiętać o możliwych
oparzeniach stóp spowodowanych wysoką temperaturą podłoża, jakim
są nagrzane słońcem piaszczyste plaże i cement wokół basenów
kąpielowych (chorzy na cukrzycę muszą w tych miejscach nosić obuwie
ochronne). Ważne jest dobranie właściwego obuwia noszonego na co
dzień. Buty dla chorego na cukrzycę muszą być wygodne od samego
momentu ich zakupu - pacjent nie powinien liczyć, że zbyt ciasne
obuwie w momencie zakupu z czasem „rozciągnie się". Chory na
cukrzycę powinien codziennie kontrolować wnętrze swoich butów i
usuwać z nich wszelkie zanieczyszczenia. Jeśli chory na cukrzyce ma
wyraźnie zniekształconą stopę, powinien nosić specjalne obuwie.
Pielęgnacja i zachowania prozdrowotne
Użycie specjalnych (miękko wyścielanych) butów leczniczych jest
szczególnie ważne przy zapobieganiu owrzodzeniom lub ich
nawrotom. Dla chorych ze zniekształconymi stopami zalecane są
buty głębokie z giętkiego materiału, ze specjalną wkładką
plastyczną, która pomoże rozłożyć nacisk na podeszwowej stronie
stopy. Jeśli pacjent chorujący na cukrzycę ma już owrzodzenia na
stopach, to do momentu ich wyleczenia powinien unikać
nadmiernego obciążania stóp. Zaleca się wtedy choremu, aby
używał kul i wózków inwalidzkich. Chory musi wiedzieć, że aby
wyleczyć stopy, musi unikać chodzenia i wszelkiego ucisku na
okolice objęte owrzodzeniem, gdyż nieprzestrzeganie tego nakazu
powiększa obszar martwicy i uniemożliwia skuteczne leczenie.
Pielęgnacja i
zachowania
zdrowotne
Istotne jest także właściwe obcinanie
paznokci, tj. należy je przycinać prosto lub
wzdłuż krzywizny paznokci. Paznokci nie
należy obcinać zbyt głęboko w kierunkach
bocznych (do rogów) - niewłaściwe
obcinanie paznokci może powodować ich
wrastanie. Jeśli pacjent z cukrzycą ma
modzele na stopach, to do ich ścierania
można stosować pumeks i pilniczki, a jeśli
są one szczególnie grube, należy choremu
zalecić wizytę u chirurga; chory na cukrzycę
nie powinien samodzielnie wycinać modzeli
.
Cukrzyca a obniżenie nastroju
Jak wykazują badania psychiatrów i psychologów, aż 40% osób
chorych na cukrzycę ma podwyższony poziom depresyjnego
nastroju, co najczęściej wymaga odpowiedniego leczenia.
Skuteczne leczenie depresji u chorych na cukrzycę wpływa na
właściwe stosowania zaleceń lekarskich i może skuteczniej
zapobiegać powikłaniom naczyniowym u tych osób. Jak wykazano
w badaniu przeprowadzonym w USA na grupie 4463 pacjentów
chorujących na cukrzycę, występowanie dużej depresji u tych osób
wiązało się z mniejszą aktywnością fizyczną, nieprawidłową dietą i
gorszym stosowaniem się do zaleceń lekarskich dotyczących
leczenia hipoglikemizującego, obniżającego ciśnienie tętnicze oraz
stężenie lipidów.
Cukrzyca a obniżenie nastroju
Jak się zauważa, depresja u pacjentów z cukrzycą występuje
dwukrotnie częściej niż w porównywalnej grupie osób bez cukrzycy.
Depresja u chorego na cukrzycę prowadzi do gorszej kontroli
glikemii, zmniejszeniu aktywności fizycznej, większej otyłości i
możliwości częstszego występowania powikłań narządowych oraz
pogorszenia ogólnego funkcjonowania chorego
Psychiatrzy i psycholodzy zauważają także że tradycyjne podejście
lekarzy do leczenia, obejmujące założenie, że chorzy sami będą
kontrolować chorobę, wykonując odpowiednią liczbę badań krwi i
ćwiczeń, przestrzegając diety i przyjmując właściwą dawkę insuliny,
co nie daje spodziewanych rezultatów.
Cukrzyca a obniżenie nastroju
Stanowisko to wywodzi się z tradycyjnego modelu
zdrowia, w którym rolę pacjenta zredukowano
do wypełniania zaleceń lekarskich. Jak się
obecnie zauważa, takie podejście do leczenia
osób jest skuteczne, ale wyłącznie w leczeniu
chorób o ostrym przebiegu i w przypadku
choroby przewlekłej, jaką jest cukrzyca, nie
sprawdza się. Dlatego też postuluje się, aby to
dyrektywne podejście do chorego na cukrzycę
zastąpić koncepcją „wzmacniania pacjenta",
która koncentruje się na doskonaleniu
umiejętności chorego w radzeniu sobie z
cukrzycą tak, aby mógł on mieć poczucie
wpływu na własne życie.
Dziękujemy
za
uwagę ;)
Literatura
1.
Fibak J. (red.): Chirurgia. Podręcznik dla studentów. Wyd.
PZWL, Warszawa 2002.
2.
Janicki K., Domowy Poradnik Medyczny, Wyd. Lekarskie
PZWL, Warszawa 2008.
3.
Kapała W., Pielęgniarstwo w chirurgii. Wybrane problemy z
praktyki pielęgniarskiej oddziałów chirurgii ogólnej, Wyd.
Czelej, Lublin 2006.
4. Walowska E., Podstawy pielęgniarstwa chirurgicznego,
Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.