ANTYK

1. Biblia. Współczesny człowiek powinien znać biblię (nie tylko w sensie chrzeœcijańskiej) żywotnoœć, o miłoœci.

2. Antygona. Istota tragiczna. Cechy dramatu antycznego i szekspirowskiego.

W Antygonie mamy do czynienia z typowo tragicznymi wyborami bohaterów. Przede wszystkim bohaterka tytułowa Antygona musi dokonać wyboru między uszanowaniem prawa boskiego a prawa ustanowionego przez ludzi. Bohaterka stoi przed problemem niemożliwym do rozwiązania. Jeżeli zdecyduje się na postępowanie zgodnie z religią i dokona symbolicznego pochówku zwłok brata, to złamie prawo ludzkie i zostanie skazana na œmierć. Jeżeli natomiast respektując zakaz wydany przez króla odstąpi od grzebania zwłok brata, œciągnie na siebie gniew i klątwę bogów.

Kreon jest również postacią tragiczną, wydając rozkaz zakazujący pogrzebania zwłok zdrajcy działa zgodnie z prawem ludzkim, zgodnie z interesem państwa. Jednak tym samym złamał prawo boskie i zgubił całą swą rodzinę - jego żona i syn popełniają samobójstwo.

Dramat antyczny: zasada trzech jednoœci (czasu, miejsca i akcji) istnienie chóru (wprowadzał aktorów na scenę, komentował i oceniał przebieg wydarzeń); brak scen zbiorowych,

Dramat szekspirowski: zerwanie z zasadą trzech jednoœci, brak chóru, sceny zbiorowe, wprowadzenie na scenę duchów.

3. Archeotypy - prawzory ludzkich postaw (Dedal i Ikar).

Archeotypy - stały i niezmienny prawzorzec zachowań prawzorzec zachowań i postaw ludzkich, utrwalony w œwiadomoœci zbiorowej każdej społecznoœci.

Dedal i Ikar - opowieœć, która pokazuje typowe dla młodego wieku zachowania, ukazane poprzez postać Ikara (ciekawoœć œwiata, odwaga, brawura, brak rozwagi). Mit ten prezenyuje też typowe dla starszego wieku cechy, uosobione przez Dedala (rozsądek, roztropnoœć, poleganie na mądroœci, doœwiadczenie)

4. Epos homerycki.

Na plan pierwszy wysuwa się fabuła, narrator - wszechwiedzący i obiektywny, styl jest podniosły dostosowany do heroicznych czynów bohaterów, obfituje w realistyczne drobiazgowe opisy ważnych przedmiotów i sytuacji np. Tarcza Achillesa.

ŒREDNIOWIECZE

5. Kazania œwiętokrzyskie.

6. Postawy ludzi œredniowiecza a odrodzenia. „ Na dom w Czarnolesie” Jana Kochanowskiego.

Jdeowe wzorce osobowe to typy zachowań, które są rozpowszechnione i propagowane w danych czasach. Œredniowiecze wykształciło dwie grupy ideowych wzorców osobowych: religijną i œwiecką. Do pierwszej zaliczyć możemy wzorce œwiętego i ascety, do drugiej doskonałego rycerza i władcę chrzeœcijańskiego.

Odrodzenie na pierwszy plan stawiało człowieka i wszystko to co było związane z życiem ludzkim. Innoœć stanowi fraszka J. Kochanowskiego Na dom w Czarnolesie. Jest to jedna wielka apostrofa, której adresatem jest Bóg. Poeta wyraża swą wdzięcznoœć za błogosłowieństwo, którego Stwórca udzielał jego pracy, czego owocem stał się dom i majątek czarnoleski. Jednoczeœnie podmiot liryczny zwraca się z proœbą o dalszą pomoc i błogosławieństwo trwające aż do końca jego dni. Deklaruje postawę skromnoœci i umiaru, poprzestawania na swoim - nie zazdroœci innym pałaców. Pragnie mieszkać w swoim „ gniaŸdzie ojczystym” gdzie również posiadać może wielkie bogactwa i wartoœci będące darem Bożym - zdrowie, czyste sumienie, ludzką życzliwoœć.

7. Asceta, rycerz, władca.

Ascetami okreœla się ludzi, którzy dobrowolnie decydują się na umartwianie, odrzucenie wszelkich przyjemnoœci œwiata, życie w skrajnej nędzy i cierpieniu (Legenda o œwiętym Aleksym). Celem takiej postawy było, oprócz doskonalenia w sobie cnoty i pobożnoœci, uzyskanie zbawienia i osiągnięcie œwiętoœci już na ziemi. Asceci wierzyli, że po œmierci czeka ich szczęœcie wieczne. Aleksy jest przykładem typowego idealnego człowieka œredniowiecza: odrzucającego œwiat materii dla Boga i wiecznego szczęœcia w niebie.

Wzorzec doskonałego rycerza: Naczelną cechą łączącą wszystkie utwory należące do epiki rycerskiej był wynikający z nich wizerunek doskonałego rycerza chrzeœcijańskiego. Taki idealny rycerz musiał spełniać mnóstwo warunków: musiał być waleczny, odważny, oddany bogu, ojczyżnie i swojemu panu. Celem swego życia doskonały rycerz uczynił walkę w obronie wiary chrzeœcijańskiej i swojej ojczyzny. Przykładem takiego wzorcowego rycerza jest hrabia Roland.

Doskonały władca powinien posiadać wszystkie cechy doskonałego rycerza, ale oprócz tego powinien być również troskliwym królem, dbającym o swoich podwładnych i będącym dla nich ideałem. Takim doskonałym władcą jest (w Pieœni o Rolandzie) król Karol Wielki.

8. „Rozmowa mistrza Polikarpa ze œmiercią” „Satyra na leniwych chłopów” „O zachowaniu się przy stole”

Tradycja moralistyczna „Rozmowa mistrza Polikarpa ze œmiercią”.

Wiersz ten można okreœlić jako moralno - dydaktyczny poemat. Mamy tu do czynienia ze wczesną formą alegorycznego ukazywania œmierci która zjawia się w postaci rozkładającego się ciała ludzkiego. Ukazanie œmierci w postaci będącej grozą i odrazą oraz ukazanie tzw. czterech rzeczy ostatecznych , czyli męki konania, œmierci, sądu ostatecznego i nieba lub piekła jest właœnie jednym z zabiegów moralizatorsko - dydaktycznych, którycz celem jest przestroga, iż życie ziemskie i wszelkie ziemskie dobra są dla człowieka marnoœcią niewarta zabiegów i starań, natomiast życie wieczne jest prawdziwą wartoœcią do której warto dążyć.

Satyra na leniwych chłopow.

Utwór jest wyrazem rosnącej nienawiœci do tej niższej klasy społecznej. W wierszu są opisane sposoby jakich używają sprytni kmiecie, aby jak najmniej czasu spędzać w polu przy wymaganej od nich pracy pańszczyznianej. Cały utwór jest rejastrem skarg i zarzutów jakie autor stawia chłopu.

O zachowaniu się przy stole.

Utwór obyczaqjowo - dydaktyczny. Autor poucza jak należy zachować się przy stole i zaleca mężczyznom dworne obyczaje oraz szacunek dla kobiet. Jest to próba przeniesienia na grunt słowiański dworskich i biesiadnych zwyczajow zachodnio - europejskich, a także œwiadectwo wzrostu roli kobiety w życiu towarzyskim w polsce.

ODRODZENIE

9. Poglądy Kochanowskiego.

Kochanowski wyznaje filozofie stoickie, był przekonany że od nieszczęœć i trosk jakie może przynieœć życie potrafi uniezależnić ci rozum i opanowanie. Gdy umiera mu córka wszystkie prowadzone przez całe życie idee i wartoœci upadają, zaœ wypracowany przez lata system filozoficzno-œwiatopogllądowy jest w zderzeniu ze œmiercią dziecka całkowicie bezużyteczny. Okazało się, że renesansowy humanista przezwyciężył własną słaboœć i odbudował swe powołanie, nadwątlone zaufanie do Boga, œwiata i samego siebie.

10. Dwa obrazy wsi Kochanowskiego a Żeńcy Szymona Szymonowica.

Pieœń œwientojańska o Sobótce jest to cykl pieœni w których widzimy zafascynowanie wsią i jej mieszkańcami Kochanowskiego. Opisuje w swych pieœniach dawne słowiańskie zwyczaje, wróżby, œpiewy, tańce przy ogniskach.

12 utworów tworzy całoœć, to œpiewane przez 12 panien pieœni, z których wyłania się sielankowy obraz wsi polskiej.

Najleprzym przykładem jest pieœń panny 12, w której jest mowa o pracy prostych chłopów. Cieżka codzienna praca w polu i przy gospodarstwie sprawia w tym wyidealizowanym obrazku radosć wieœniaków, jest dla nich powodem do dumy i zadowolenia z wysilku.

Żeńcy Sz.Szymonowica są obrazkiem pokazującym dzieci powszechnie pracujących w polu chłopów pańszczyznianych. Autor ukazuje trudne warunki życia chłopa pańszczyznianego, tworzy cykl sielanek będących jednym z pierwszych protestów w literaturze, protestów przeciwko niesprawiedliwoœci społecznej dotyczącej najuboższych.

11. Ideał ziemianina Pieœń œwiętojańska o Sobotce.

Ideałem człowieka jest życie w cnocie, jest jedynym i wystarczającym warunkiem osiągnięcia pełnego szczęœcia. Jest ona przez to najwyższym i jedynym prawdziwym dobrem. Natura jest rozumem, harmonijna, boska największą więc doskonałoœcią człowieka jest dostosowanie się do owej powszechnej harmonii: życie powinno być przede wszystkim zgodne z naturą samego człowieka.

12. Treny Kochanowskiego.

Tren jest utworem lirycznym, który wyraża żal po czyjejœ œmierci. Na treœć trenów składają się opisy czynów, zalet i zasłóg zmarłej osoby, a także ukazanie pustki, jaka zostaje po jej œmierci, a także poszukiwanie pocieszenia. Bohaterami trenów byli przeważnie wielcy ludzie, zasłużeni w walkach bohaterowie, sławni poeci. Kochanowski zrywa więc w swoim cyklu trenów z klasyczną tradycją, przedmiotem swoich łez i rozpaczy czyniąc zmarłe 2,5 letnie dzicko. Tren 1 to wprowadzenie w całoœć cyklu. Podmiot liryczny którym jest ojciec - poeta zmarłego dziecka, opisuje ogrom nieszczęœcia, jakie go spotkało. Wzywa jednoczeœnie wszystkie smutki jakie są na œwiecie aby weszły w jego dom i pomogły mu wyrazić przeżywaną tragedię.

13. Wiersz Różewicza Róża.

Utwór Róża jest wspomnieniem o nieżyjącej już od 5 lat dziewczynie. Widać wyraŸnie, że œmierć Róży miałas miejsce w czasie II wojny œwiatowej. Jednak Róża to nietylko imię ukochanej,to również nazwa wiatu, mającego w polskiej tradycji kulturowej wielorakie znaczenie. W tym utwoże róża może symbolizować miłoœć ,œmierć, męczeństwo. Na wiersz składają się niejako 2 historię o 2 różach. Poeta zestawia je na zasadzie kontrastu, przeciwwstawiając œmierći życie. Jedna z róż złotowłosa dziewczyna ginie w czasie wojny, odchodzi w milczeniu, zostaje pochowana, jej ojciec szaleje z rozpaczy. Róża - kwiat troskliwie pielęgnowany przez ogrodnika - rozkwita swą czerwienią, jest piękna. Tak więc poeta uœwiadamia sobie, że pamięć o zmarłych z czasem przemija, podobnie jak umiera w żywych wiara i nadzieja. Pozostaje jedynie smutek, żal, poczucie pustki i niespełnienia.

14. Patryjotyczne wiersze Kochanowskiego Pieœń o spustoszeniu Podola przez Tatarów , ...wy którzy Rzeczpospolitą władacie - Odprawa posłów Greckich.

Pieœń o spustoszeniu Podola przez Tatarów. Jest to pieœń patryjotyczna nawiązująca do wydarzeń z roku 1575, kiedy to Tatarzy złupili Podole, uprowadzając 50 tyœ. jeńców. Szczeże miłując ojczyznę Kochanowski był tym, wydarzeniem mocno wstrząœniętym. Jednak nie nawołuje do natychmiastowego krwawego odwetu, koncętruje się raczaj na wskazaniu przyczyn jakie doprowadziły do tragedii, wzywa Polaków do zapobiegania podobnym katastrofą w przyszłoœci. Dlatego tez postuluje wzmocnić Rzeczpospolitą od wew. i zew. Oskarżając szlachtę o zbytnie przywiązanie do dóbr doczesnych, wzywa do podniesienia wydatków na armię , obronę granic, o myœleniu o przyszloœci. Obawia się że głos ten jest pusty, gdyż polak przed i po szkodzie głupi.

Odprawa posłów greckich. Jest to dramat o wymiaże symbolu. Troja jawi się jako symboliczne każde Ÿle rządzone i znajdujące się w stanie kryzysu państwo. Kochanowski konfrontuje w Odprawie posłów Greckich dwie postawy: Antenor - bohater pozytywny, stawiający dobro ojczyzny ponad kaprys jednostki, prawdziwy patryjota.

Aleksander - bohater negatywny, egoista, działający szantarzem i przekupstwem.

Zwycięstwo bohatera negatywnego nad pozytywnym oznacza katastrofę dla Troi i jednoczeœnie przestrogę dla każdego czytającego Odprawę... , apelem o patryjotyzm i miłoœc do ojczezny.

15. Publicystyka A. Frycza Modrzewskiego O poprawie Rzeczypospolitej.

Dzieło składa się z 5 ksiąg. W pracy tej autor zestawił obraz ówczesnej Rzeczpospolitej, z obrazem doskonałego państwa, które chciał zbudować. Zanalizował wnikliwie ustrój społeczny i państwowy Polski i przedstawił wszechstronny projekt jego przebudowy. Głównymi tezami dzieła były: obrona chłopów przed uciskiem pańszczyŸnianym i wzrostem powinnoœci feudalnych, postulat nienaruszalnoœci ziemi chłopskiej w brew tendencjom rozwijającego się folwarku szlacheckiego, obrona mieszczan przed szlachtą, zasada równoœci obywateli wobec prawa i prymatu prawa, ktoremu na równi podlegają wszyscy bez względu na stan, majątek i wyznanie. Postuluje podniesienie stanu oœwiaty i nauki, oraz krytykuje koœciół.

BAROK

16. Portret Makbeta lud Lady Makbet.

Dla Makbeta zbrodnia początkowa jest czynem zupełnie abstrakcyjnym i niemożliwym do popełnienia. Jednak pod wpływem pierwszej popełnionej zbrodni z wzorowego wasala irycerza króla Szkockiego staje się żądnym krwi i władzy królobójcą. Po zamordowaniu króla i zdobyciu korony Makbet zostaje wplątany w niekończący się łańcuch kolejnych zbrodni, które musi popełniać z obawy przed ujawnieniem prawdy o swym czynie. Z normalnego człowieka staje się bestią, tyranem i zbrodniażem, znienawidzonym przez lud. Od tej pory morderca jednak nie zazna już spokoju, przeœladować go będą halucynacje, zjawy i koszmary.

17. Niestatek Jana Andrzeja Morsztyna (paradoksy, oksymorony).

Niestatek jest utworem, w którym mamy doczynienia z anaforą, czyli wielokrotnym powturzeniem tego samego początku wersu. Kolejne linijki tekstu rozpoczynają się od słowa „ prędzej”.

Morsztyn wylicza szereg paradoksów - niemożliwych sytuacji. Dopiero samo zakończenie utworu przynosi zaskakującą puentę. Okazuje się, że prędzej te wszystkie nieprawdopodobieństwa staną się rzeczywistoœcią, niż któraœ kobieta będzie stateczna.

Paradoks - efektowne i zaskakujące swoją treœcią sformułowanie zawierające myœli skłócone z powszechnie żywionymi przekonanniami, sprzeczne wewnętrznie: paradoks przynosi nieoczekiwaną prawdę - filozoficzną, moralną, psychologiczną, poetycką.

Oksymoron - najprostsza forma paradoksu. Związek frazeologiczny obejmujący dwa opozycyjne znaczeniowo wyrazy. W związku takim dochodzi do metaforycznego przekształcenia obu słów np. zimny ogień, gorący lód.

18. Sarmatyzm, jak ukazywano sarmate w baroku a jak w póżniejszych epokach.

Sarmatyzm jest to nurt w literaturze barokowej, do której należą utwory o polskiej szlachcie sarmackiej - jej zaletach i wadach, zwykle pisany w formie gawędy szlacheckiej, pamiętnikach np. utwór Jana CHryzostoma Paska Pamiętniki. Utwór ten jest skarbnicą wiedzy o codziennym sarmackim życiu ówczesnej szlachty, o jej zwyczajach, upodobaniach, charakterystycznych cechach, typie religijnoœci i kultury, nieżadko splecionych samowolą, ciemnotą, pieniactwem i awanturnictwem. Zawarty w Pamiętnikach portret szlachcica i żołnierza jest korzystnie retuszowany.

W póżniejszych epokach szlachta sarmacka była dalej krytykowana (np. przez Krasickiego w - bajki i satyry)

19. Twórczoœć Moilera.

Œwiętoszek autor piętnuje tu przede wszystkim obłudę i zakłamanie, ale występuje również przeciwko popadaniu w skrajnoœć. Œwiętoszka zalicza się do arcydzieł komedii obyczajowej i komedii charakterów.

Skąpiec ogólną treœcią tego utworu jest oczywiœcie potępienie skąpstwa ukazanego w całej okazałoœci. W finale sztuki zostaje utrwalony obraz skąpca, który jest po prostu zdzieciniałym starcem.

OŒWIECENIE

20. Można uczyć bawiąc, Krasicki (bajki i satyry)

Wstęp do bajek wiersz ten jest wyrazistą sugestią, że bajka jako gatunek literacki czerpie swe tematy z życia, wybierając zachowania typowe i najczęœciej spotykane, ale jest równoczeœnie sugestią, że bajki nie należy traktować zbyt serio. Bajką może być wszystko, choć wcale nie musi być to prawdą.

Szczór i kot w sposób bardzo wyrażny i jednoznaczny atakuje i oœmiesza ludzką pychę. Pod postaciami zwierząt ukrywają się ludzie, których cechy charakteru są skazane przez taki a nie inny wybór zwierzęcia. Opowiadający wszystkim do koła o własnej wspaniałoœci, szczur kojarzy się z zarozumiałoœcią i pychą. W swoim samouwielbieniu i wyniosłoœci szczór zapomina o swym przebiebłym wrogu kocie, który wykorzystuje jego chwilę słaboœci, dopada szczura i dusi na œmierć.

Satyra w oœwieceniu skupiała się na oœmieszaniu przez ukazanie działań i przytoczenia wypowiedzi fikcyjnych najczęœciej bohaterów, negatywnych cech charakteru, postępków czy głupoty.

Żona modna. Główną treœcią utworu jest skarga szlachcica dotycząca osoby jego niedawno poœlubionej żony. Szlachcic ów ożenił się mając na widoku pieniądze i majątek. Jednak rychło okazało się, że popełnił błąd, gdyż małżonka jego jest wciąż niezadowolona z nowego domu, gospodarstwa ze zwyczajów jakie panują w domu. Dla siebie dama zastrzega prawo do licznych wyjazdów, mających jej przynieœć rozrywkę i wypoczynek od nużącego wiejskiego życia. Po renowacji dworku sprasza też wielu goœci i wyprawia liczne przyjęcia, które przyœpieszają małżonkowi całą masę nowych wydatków i kłopotów. Krasicki krytykuje szlachtę do bezkrytycznego przejmowania zagranicznych obyczajów.

21. Julian Ursyn Niemcewicz Powrót posła.

Akcja utworu rozgrywa się w ciągu kilku godzin w dworku Podkomorzego i Podkomorzany, w czasie przerwy w obradach Sejmu Wielkiego. Do domu przyjeżdża syn podkomorzego Walery - poseł stronnictwa patriotycznego, oraz zwolennik reform, prywatnie - ukochany Teresy. W domu ojca spotyka goszczących tu sąsiadów: Starostę z żoną, oraz Szarmanckiego, przedstawicieli konserwatywnego sposobu myœlenia, przeciwników reform i postępu, co jest przyczyną wielu dyskusji i sporów. Pojawia się również intryga miłosna - polując na posag Szarmacki postanawia zdobyć rękę teresy, nie cofa się nawet przed oszczerstwem i oszustwem. Ostatecznie wszystko kończy się dobrze, bohaterowie negatywni (Starosta z żoną i Szarmancki) zostają oœmieszeni i skompromitowani, a Walery zdobywa rękę Teresy.

Powrót posła jest również prezentacją postulatów wysuwanych przez postępowy obóz patriotyczny. Należały do nich przedewszystkim: zniesienie liberum veto i wolnej elekcji, wprowadzenie dziedzicznoœci tronu, możliwoœć wejœcia w sojusz z Prusami przeciw Rosji, zwiększenie liczby rególarnych wojsk oraz ulżenie doli chłopa (końcowa, bardzo wymowna scena, kiedy to Podkomorzy zwraca wolnoœć parze służących)

23. Bajka, satyra, komedia. Dlaczego są w oœwieceniu?

Bajki mają charakter dydaktyczny, zawieraja jakąœ naukę, przesłanie moralne albo pouczenie. Bajka służyła programowi reform, współgrała z racjonalistycznym i krytycznym nastawieniem większoœci pisarzy ( bajki Krasickiego ).

Satyra służyła w oœwieceniu do oœmieszania i krytykowania tędęcji jakie występowały w ówczesnej rzezczpospolitej. Oœmiesza wady szlacheckie ( satyry Krasickiego ).

Komedia operuje chwytami komizmu i grotezki, często ma charakter satyryczny, oœmieszający ludzkie wady i słaboœci charakteru. W oœwieceniu mamy do czynienia z komedią w utworze Krasickiego Monachomachia, gdzie komizm przejawia się poprzez ukazanie walki dominikanów na œwiete księgi i przekazanie obrazu ujemnych stron życia polskich zakonów.

24. Twórczoœc Kołłątaja i Sztasica.

H.Kołątaj ur. 1750r. a zm. 1812r. Pochodził ze szlachty ziemiańskiej. Był on wybitnym i bardzo aktywnym politykiem. Był członkiem Komisji Edukacji Narodowej, opracował też plan rozbudowy szkół w całym kraju.

Kołątaj był publicystą, był zwolennikiem idei uwolnienia chłopów z poddaństwa i zapewnienia awansu miastom oraz inteligencji szczególnego miejsca w państwie. Napisał min. O wolnoœci rolnika - oznacza to że wszyscy polacy są sobie równi, że wœród poddanych ojczyŸnie nie może być podziału na panów i niewolników.

Był jednym z twórców konstytucji 3-go maja.

Staszic w pierwszym okresie swej twórczoœci występował jako pisarz i publicysta. Walczył o postęp społ. i utrzymanie niezawistoœci narodowej. Był on obrońcą chłopów i mieszczan przed naciskiem feudalnym. W walce o postęp szczególną rolę przypisywał on nauce i kładł duży nacisk na praktyczne wykożystanie jej osiągnięć.

25. Omówić teksty liryczne pełniące rolę patryjotyczne Bogu rodzica i Pieœń legionów.

Bogu rodzica jest to najdawniejsza pieœń religijna. Pieœń ta zdobyła wielką popularnoœć w œród ówczesnych polaków, stała się 1 polskim hymnem narodowym, œpiewanym przez ryceży w czasie bitwy pod Grunwaldem w 1410r. Na pierwszą zwrotkę składa się modlitwa skierowana do matki boskiej, będąca proŸbą o wstawiennictwo.

W drugiej zwrotce proœba zbiorowego podmiotu lirycznego skierowana jest do syna bożego, aby wysłuchał on modlitwy i zesłał proszącym łaskę pobożnego życia. Obie strofy kończa się zwrotem „Kyrie elejson” czyli panie zmiłuj się nad nami.

Pieœni Legionów jest manifestem idei niepodległoœciowej, a zarazem wyrazem poglądów na narod. Jest to utwór, który zawiera program pol. legionów oraz wyraża wiarę w rychłym odzyskaniu niepodległoœci, w gwiazdę przywódczą Dąbrowskiego, oraz o błogosławieństwo, to główne wnioski, jakie wyikają ze słów Mazurka Dąbrowskiego. Utwór przepełniony jest wiarą w moc polskiego oręża - szabli, pałasza, kosy, czyli symboli polskich powstań niepodległoœciowych. Utrata niepodległoœci jest jedynie czasowa, nie wolno jednak tracić wiary w zwrot dziejowy.

ROMANTYZM

26. Twórczoœć Norwida „ Fortepian Szopena” i „ Do obywatela Johna Browna”.

Do obywatela Johna Browna. Jest nawiązaniem do postaci amerykańskiego farmera, który walczył o wolnoœć murzynów i usiłował wznieœć powstanie. Został aresztowany i skazany na œmierć przez powieszenie. Jego wiersz jest poetycką odezwą do społeczeństwa amerykańskiego. Norwid przewiduje , że bezsensowna œmierć farmera zapoczątkuje falę terroru. Poeta wyraża nadzieję że œmierć, wybitnej jednostki sprawi, iż idee, które głosiła, zostaną wprowadzone w życie.

Fortepian Szopena - muzyka Szopena wg. Norwida jest najdoskonalszą sztuką polską i należy do najdoskonalszych osiągnięć sztuki całej ludzkoœci od czasów najdawniejszych. Poeta przywołuje postać i twórczoœć Fryderyka Szopena, jest to wyraz hołdu poety dla wielkiego kompozytora i pianisty, inspiracją dla poety stało się wyrzucenie na bruk przez żołnierzy carskich fortepianu Szopena. Był to odwet za nieudany zamach na carskiego namiestnika w królestwie. Fortepian Szopena jest próbą ukazania artysty poprzez muzykę - jego twórczoœć, jest również refleksją nad istotą sztuki. Muzyka Szopena przywodzi podmiotowi lirycznemu na myœl cały łańcuch skojarzeń, których najistotniejszą cechą zdaje się być doskonałoœć, pełnia. Norwid zawarł w Fortepianie Szopena swoje refleksje o niezrozumienu przez współczesnych jego wierszy. Wyraził przekonanie, że kiedyœ staną się one drogowskazem dla przyszłych pokoleń.

27. Znaczenie komedii Fredry.

Komedią nazywamy gatunek dramatu obejmujący utwory o pogodnej tematyce i wartkiej, żywej akcji, która kończy się najczęœciej w sposób pomyœlny dla bohaterów. Œluby panieńskie są typową komedią intrygi. Intryga w Œlubach panieńskich wynika ze złożonych przez bohaterki utworu œlubów wiecznego panieństwa, jest tu próba odmiennego, w literaturze romantycznej, spojrzenia na miłoœć. Typowa romantyczna miłoœć, to cel życia dwojga ludzi, to często przyczyna nieszczęœć i œmierci. U Fredry jest inaczej. Miłoœć jest uczuciem kojarzącym się ze spokojnym ciepłem domowego ogniska, z poczuciem bezpieczeństwa itp. Bohaterowie zakochują się w sobie stopniowo, ale przez to łączące ich uczucie staje się trwalsze, szlachetne i prawe. Wydaje się, żę fredrowski model miłoœci, tak różny od gwałtownych afektów literatury romantycznej, został pomyœlany jako próba ukazania innego niż powstanie narodowowyzwoleńcze sposobu na ocalenie tożsamoœci narodowej Polaków. Ocalenie poprzez budowanie fundamentu każdego narodu - kochającej się i wiernej rodziny

28. Nie - boska komedia jako obraz rewolucji.

Krasiński przedstawił rewolucję jako œwiadectwo wykroczenia człowieka przeciwko boskim planom wobec œwiata, czyli akt wolnej woli człowieka skierowany przeciw bogu - celem rewolucjonistów, jest totalne zniszczenie, choć w tym utworze bunt ma charakter antyfeudalny, antykapitalistyczny, można wyraŸnie odczytać że jest on skierowany przeciw „ Bogu, królom, panom” filozofii, religii, sztuki. Rewolucja jest więc siłą destrukcyjną, niesie œmierć, zagładę. Ostatecznie przegrywa zarówno Henryk, jak i Pankracy. Na ruinach okopów œwiętej trójcy pojawia się Chrystus-Mœciciel, a dramat kończy się słowami: Galilejczyku zwyciężyłeœ. Wypowiada je pankracy, który w tym momencie jest już œwiadom, że nie odkupi popełnionych zbrodni, że nie można budować niszcząc oraz że ten kto wystąpi przeciw Bożemu porządkowi, musi zostać ukarany.

29. Œluby panieńskie.

Jest to typowa komedia intrygi, w której oœrodkiem komizmu stają się czyny bohaterów i zabawne komplikacje z nimi związane. Główni bohaterowie komedii to dwie pary: Gustaw i Aniela oraz Albin i Klara. Intryga wynika ze złożonych przez panny œlubów. Gustaw, typowy lew salonowy zostaje odprawiony z kwitkiem przez Anielę, Klara zaœ nie zwraca uwagi na Albina. Panowie, knują intrygę: Gustaw udaje przed Anielą że kocha inną dziewczynę imieniem Aniela, Albin zaœ udaje że kocha Anielę a nie Klarę. Do Klary miałby się zalecać stary stryj Radost. Efektem intrygi są podwójne zaręczyny i szczęœcie wszystkich bohaterów. Wszystko kończy się jak na komedię przystało dobrze. Fredro ma inne niż typowo romantyczne spojrzenie na miłoœć. Uczucie to nie jest już celem życia ani żródłem samobójstw, staje się za to miłoœcią szlachetną i prawą, kojarzącą się z ciepłem domowego ogniska. Miłoœć staje się uczuciem do którego trzeba dojrzeć, aby móc ją lepiej docenić.

30. Wallenrodyzm, mesjanizm, prometeizm.

Wallenrodyzm - postawa bohatera romantycznego. Bohater wallenrodyczny działa z wysokich pobudek patriotycznych. Dla ojczyzny jest gotów poœwięcić swoje dobro osobiste, a nawet szczęœcie ukochanej osoby. Jest to człowiek rozdarty pomiędzy ojczyzną a rodziną. Wybiera ojczyznę.

Mesjanizm - była to idea, dzięki której uważano, że istnieje naród wybrany, który otrzymał od boga specjalną misję. Tym narodem wybranym jest Polska. Mesjanizm jest zawarty w „ widzeniu księdza Piotra” w 3 częœci Dziadów. W symbolicznym obrazie męczeństwa poeta ukazał położenie Polski porozbiorowej, stosunek do niej państw zaborczych i rzeczywisty stosunek reakcyjnych rządów europejskich do powstania listopadowego. Francja nie pomogła Polakom, tak jak Piłat nie pomógł Jezusowi.

Prometeizm - jest to okreœlenie postawy pełnej humanitaryzmu, charakteryzującej się miłoœcią do człowieka i gotowoœci wystąpienia w imię tej miłoœci przeciw najwyższym siłom, bogom, Bogu czy prawom rządzącym œwiatem.

31. Tęksnota za krajem, Sonety Krymskie Mickiewicza i Grób Agamemnona Słowackiego.

Mickiewicz w 1823 r. zostaje aresztowany i po procesie skazany na zesłanie w głąb Rosji. W 1825 r. wyrusza do Odessy. Z Odessy kilkakrotnie robi wycieczki na Krym. Poetyckim plonem tych wypraw stał się cykl sonetów, nazwanych Sonetami keymskimi. Poeta dokonuje w nich mistrzowskiego opisu krajobrazu krymskiego, przyrody orientalnej i kultury Wschodu. Jednak prawdziwym celem poety było ukazanie „ pejzażu duszy” podmiotu lirycznego, który jest samotny, smutny i rozdarty wewnętrznie. Tęksni za Litwą, swą ojczyzną, wie jednak, że nie może do niej wrócić, że został skazany na wieczną tułaczkę.

Grób Agamemnona słowackiego. Utwór składa się z 2 częœci. Pierwsza częœć ukazuje piękno grobu i jest apostrofą do poezji i natchnienia. Następnie podmiot liryczny uœwiadamia sobie małoœć swej poezji w porównaniu do dzieł Homera oraz fakt, że nie jest rozumiany przez współczesnych Polaków, nad czym ubolewa. Następnie podmiot snuje refleksje nad sytuacją polityczną Polski. Polska ukazana jest tu w sposób krytyczny, jako kraj słaby i doprowadzony do upadku przez wady narodu, głównie szlachty. Widać tu ironię, ale i poczucie własnej winy. Upadek powstania listopadowego porównany został do bitwy pod Cheroneą. Wiersz w końcowej fazie wyraża nadzieję, że Polska odzyska niepodległoœć, otrząœnie się z marazmu i upadku. Widać tu nową koncepcję Polski i narodu, podobną do tej, jaką prezentuje Mickiewicz w Panu Tadeuszu.

32. Powstanie Listopadowe u Mickiewicza i Słowackiego.

Krytyka powstania listopadowego - Słowacki (Kordian). Autor uważa iż winę za upadek powstania listopadowego ponoszą przywódcy powstania. Chłopicki który nie szukał poparcia wœród chłopów i był przywódcą nieudolnym. Czartoryski, którego dyplomatyczne zabiegi o uzyskanie poparcia dla powstania na zachodzie okazały się bezowocne. Jan Skrzynecki bezmyœlnie lekceważący plany strategiczne. Niecewicz - konserwatysta. Lewell który czas tracił na rozpamiętywanie. Krukowiecki - dyktator i zdrajca. Poza tym błędna była ideologia szlacheckiego rewolucjonizmu. Nie było konkretnego programu politycznego. Naiwnoœć polityczna spiskowców którzy wierzyli, że zabicie cara przyniesie niepodległoœć. Niedostrzeganie potrzeby uczynienia powstania ogólnie narodowym. Wreszcie słaboœć psychiczna spiskowców. Reasumując przywódców powstania zostali oni skrytykowani za konserwatyzm, a spiskowcy za niedostatki ideologii.

Mickiewicz (w 3 cz. Dziadów) przedstawił echa przeœladowań jakie spadły na Polaków po klęsce powstania listopadowego. Zaburzenie chronologii jest łatwe do odczytania szczególnie w œwietle niektórych epizodów dramatu.

33. Co to jest orientalizm (na podstawie Sonetów Krymskich).

Orientalizm - zwrot ku tradycji, kulturze i sztuce Wschodu. Orientalizm w literaturze romantycznej przejawiał się w zainteresowaniu twórców egzotyka przyrody orientalnej. Romantycy często odbywali podróże na wschód. Fascynowała ich odmienna filozofia, kultura i obyczajowoœć ludów wschodnich. Zainteresowanie orientalizmemwidać u A. Mickiewicza w Sonetach krymskich. Sonety te są poetyckim plonem Mickiewicza z wyprawy na Krym. Autor dokonuje w Sonetach krymskich mistrzowskiego opisu krajobrazu krymskiego, przyrody orientalnej i kultury wschodu.

34. Bohaterowie romantyczni na podstawie Kordiana i Konrada z 3 cz. Dziadów.

Kordian. W 1 akcie ukazany jako 15-letni chłopiec, wrażliwy nie potrafiący odnaleŸœć się w otaczającym œwiecie. Zawiedzona miłoœć, sentymentana, brak umiejętnoœciznalezienia celu w życiu powodują zagubienie i próbę samobójczą. W akcie 2 podróże Kordiana po Europie. Jest to czas dojrzewania duchowego bohatera, kontynuacji młodzieńczych ideałów z rzeczywistoœcią i utraty złudzeń. W Angli przekonuje się o wszechwładzy pieniądza a w rzymie że los polaków jest Papieżowi obojętny. Kluczowa scena Kordiana to monolog na szczycie Mount Blanc. Tam w bohaterze dokonuje się ostateczna przemiana. Od tej pory Kordian który odnalazł cel w życiu, będzie walczył o wolnoœć i niepodległoœć narodów. Jednak jako jednostka osamotniona skazany jest naklęskę.

Konrad - człowiek o wyjątkowej wrażliwoœci i bogatym życiu wewnętrznym. Jego podstawowa cecha ujawnia się już w małej improwizacji - pycha. Pełnia osobowoœci Konrada zostanie jednak odkryta w wielkiej improwizacji. Tu bohater pokazuje kilka swoich twarzy. Jest poetą romantycznym, kreatorem, tworzy prawdziwą, żywą poezję, a jego akt twórczy jest taki sam jak akt boski. Jest wieszczem narodowym - przewodnikiem, kocha naród, w pełni się z nim utożsamia, pragnie ofiarować mu wolnoœć, ale za cenę absolutnego podporządkowania. Konrad chce władzy absolutnej, tyrańskiej. Postać ta nosi znamiona bohatera baironicznego: zbuntowany, niezależny. Jego cechą jest także bunt prometeiski. W imię miłoœci do narodu jest także gotów wystąpić przeciw Bogu.

35. Słowacki o sobie w swoich utworach Smutno mi Boże i Grób Agamemnona.

Grób ... wyrażnie dzieli się na dwie częœci. Pierwsza z nich stanowi bezpoœrednie nawiązanie do pobytu poety w grobowcu i do refleksji jakie atmosfera tego miejsca w nim wzbudziła. Spojrzenie na grób nasuwa podmiotowi lirycznemu skojarzenia z Iliadą Homera. Homer to dla Słowackiego najznakomitszy poeta grecki, symbol doskonałoœci i kunsztu artystycznego. Wspomnienie autora Illiady powoduje że podmiot liryczny w poczuciu własnej małoœci korzy się przed historią, ma równierz œwiadomoœć niedoskonałoœci własnych wierszy. Elementem wyrażnie biograficznym jest wyrażenie smutku przez podmiot liryczny z powodu nierozumienia jego poezji przez współczesnych. Te rozważania pozwalają Słowackiemu na zmianę tonu wypowiedzi.

Smutno mi Boże ten hymn powstał w czasie podróży morskiej do aleksandrii w 1836 r. Słowacki po klęsce powstania listopadowego został emigrantem skazanym na życie z dala od ojczyzny, do której nie mógł wrucić ze względu na charakter wydanych na obczyżnie swych utworów patriotycznych. Z wiersza wyłania się obraz poety-tułacza i poety-pielgrzyma. Motyw wiecznej wędrówki często przewijał się w twórczoœci poetów rzuconych przez los daleko od ojczyzny, jednak Słowacki nadał mu mistrzowską formę cichej lirycznej skargi. Należący do liryki hymn jest gatunkiem literackim zgodnym z konwencją romantyczną, w tym hymnie podmiot liryczny jest pojedyńczym człowiekiem a przewodni problem to motyw samotnego tułania się po œwiecie, bezdomnoœci, zagubienia się jednostki wœród ludzi. Obok wielkiej tęsknoty za ojczyzną pojawia się tu również wyraz rozpaczliwej wiary w Boga, który towarzyszy człowiekowi przez całe jego życie. Jednak nawet wspaniałe dary boże nie są w stanie ukoić smutku wynikającego z tęsknoty za ojczyzną. Swój ból poeta podkreœla zakończeniem każdej strofy utworu westchnieniem „ smutno mi Boże”, westchnienie tułacza, który nie wie nawet gdzie znajdzie ukojenie po œmierci.

36. Róznice między koncepcją służby ojczyżnie w romantyżmie i pozytywiżmie.

W romatyŸmie „ modelem” służby ojczyżnie stali się Konrad (z 3 cz. Dziadów) i Konrad Wallenrod. Są oni typowym przykładem bohatera romantycznego, o czym œwiadczy przede wszystkim ich biografia, a więc walka, jedyna lecz nieszczęœliwa miłoœć, poczucia osamotnienia i bezsensu życia po porzuceniu przez ukochaną, niechęć do otaczającego lub wręcz wrogiego mu œwiata, bunt przeciw ogólnie przyjętym normą i stosunkom społecznym, w końcu obłęd i samobójstwo.

Pozytywizm potrzeba trzeŸwej oceny, możliwoœci i układu sił, a co za tym idzie odrzucenie wszelkich form walki zbrojnej, oraz działalnoœci konspiracyjnej potrzebę pracy organicznej, czyli wykorzystania legalnych możliwoœci samoobrony narodu poprzez stopniowe zwiększenie sił ekonomicznych i kulturalnych społeczeństwa. Miało się to obbywać drogą propagowania, unowoczeœnionych sposobów produkcji w przemyœle, rolnictwie i handlu. Wzorzec osobowy - człowiek starannie wykształcony ufny w potęgę rozumu i możliwoœci nauki. Największą wartoœcią w jego życiu jest praca. Pracuje dla wspólnego dobra. Tolerancyjny, pozbawiony wszelkich uprzedzeń (Bohatyrowicze z „ Nad Niemnem”).

37. Wielka Improwizacja i hymn Œwięty boże - porównanie.

Należy tutaj zwrócić uwagę przede wszystkim na wadzenie się w jednym i drugim utworze.

Wielka Improwizacja jest wyrazem buntu przeciw bogu, ale buntu wzniesionego w imię ludzkoœci. Taki bunt nazywamy buntem prometejskim, pełnym humanitaryzmu i miłoœci do czlowieka. Zdolnoœć do wystąpienia w imię tej miłoœci przeciw najwyższym siłą, bogom, czy prawom rządzącym œwiatem. Jest właœnie najważniejszą cechą postawy prometejskiej. Konrad jest niewątpliwie bohaterem tragicznym, rozdartym między ogromne pragnienie zbawienia ludzkoœci siłę uczucia, a własnymi ludzkimi możliwoœciami.

Œwięty boże autor zwraca się do boga z proœbą o litoœć, z błaganiem o zmiłowanie się nad biednym, udręczonym przez zły los człowieka. Jego życie już od momentu narodzin naznaczone jest cierpieniem i œmiercią. Ludzie zwracają się do boga o powstrzymanie klęsk, spokuj, o pewnoœć jutra. Bóg jednak nie reaguje na wołanie człowieka kieruje ruchem słońca, gwiazd, księżyca. Poeta rzuca bogu oskarżenie, że nie jest wrażliwy na cierpienie człowieka. Podmiot liryczny zwraca się z modlitwą do szatana, stwórcy zła, aby zlitował się nad œwiatem. Ostatnia apostrofa skierowana do boga jest wyrazem buntu wobec jego obojętnoœci na cierpienie i niedolę człowieka.

38. Porównac postacie Jacka Soplicy i Kmicica.

Jacek Soplica jest zbuntowany przeciwko œwiatu, złu, krzywdzie, niesprawiedliwoœci. Po zabiciu Stolnika dokonuje się w nim przemiana wewnętrzna, zmienia imię, staje się postacia dynamiczną. Nie wywyższa się ponad tłumy. Jest cichy, skromny, pokorny. Jego przemiana z hulaki i zabijaki w cichego i ofiarnego bojownika o niepodległoœć jest przykładem przyszłej postawy obywatelskiej.

Kmicic jest bohaterem złożonym, można w nim odnaleœć zarówno dobre jak i złe cechy charakteru. Jest postacią dynamiczną, zmienia się wew. w czasie rozwoju akcji, przeobraża się z łobuza i awanturnika w gorącego patryjotę i œwietnego żołnierza. Kmicic dopuszcza się zdrady ojczyzny. Wtedy następuje w nim przełom, dokonuje wielu bohaterskich czynów co zyskuje mu serce ukochanej Oleńki, a także sympatię czytelnika.

39. Werterianizm (Werter) - przykłady.

Bohater werteryczny - wykreowany przez Goethego Cierpienia młodego Wertera. W jego życiu główną rolę odgrywają uczucia, jest nadwrażliwy, delikatny, subtelny. Żyje wyobrażeniami, marzeniami o boskiej kochance, dlatego stroni od œwiata. Nie umie walczyć o swoje uczucia, jest bierny. Godzi się z rzeczywistoœcią, a ponieważ nie potrafi znieœć cierpienia spowodowanego rozstanie z ukochaną kobietą popełnia samobójstwo. Bohater werteryczny to człowiek wykształcony,oczytany,obyty w towarzystwie, od którego nie stroni. Kiedy jednak znajduje swoją wybrankę, chce być tylko z nią, ubóstwia ją, traktuje jak nieziemską istotę. To romantyczny kochanek. Cechuje go taka nadmierna uczciwoœć. Cechy Wertera w polskiej literaturze romantycznej mają Gustaw z 4 częœci Dziadów Adasia Mickiewicza i Kordian Słowackiego.

40. Ballady Mickiewicza.

Cykl Ballady i romanse są uważane za manifest romantyzmu polskiego, oraz za okreœlenie się ideowe i artystyczne samego Mickiewicza. Znależœć tu można ludową fantastykę i ludowy pogląd na œwiat, ukazane są dwa rodzaje poznania, przy czym podkreœlona jest wyższoœć poznania romantycznego nad naukowym, co prowadzi do ukazania łącznoœci pomiędzy ludzkim œwiatem a duchowym. Romantycznoœć to ballada uznana za utwór programowy polskiego romantyzmu, zapowiedŸ tematów, motywów i problemów, dominujących w dorobku literackim epoki. Pierwsza częœćballady to krótkie opowiadanie o wiejskiej dziewczynie która przed laty straciła ukochanego, a teraz rozmawia z nim, œmieje się i próbuje dotknąć. Wierzy że Jsiek jest obok niej i że istnieje łącznoœć między œwietem żywych i zmarłych. Częœć druga jest polemiką narratora ze starcem odrzucającym wszystko to, czego nie da się dowieœć rozumowo i naukowo uzasadnić. Narrator jednak opowiada się za wiarą prostego ludu stwierdzając Czucie i wiara silniej mówi do mnie niż mędrca szkiełko i oko.

41. Oda do młodoœci Mickiewicza i wiersz Do Młodych Asnyka.

Oda do młodoœci jest przeznaczona dla młodzieży. Utwór ten stał się manifestem programowym młodego pokolenia. Przeciwstawione są tutaj dwa œwiaty. Pierwszy to œwiat stary stworzony przez ludzi oœwiecenia, od którego Mickiewicz zdecydowanie odcina się, jest mu nieprzychylny, wręcz wrogi. Mickiewicz zarzuca staremu œwiatu brak uczucia, wrażliwoœci, duszy, ciemnotę i zacofanie. Mickiewicz wyrażnie opowiada się za drugim œwiatem, œwiatem młodych przedstawiając go jako zapowiedŸ nadchodzącego romantyzmu. Œwiat ludzi młodych jest pełen marzeń i planów na przyszłoœć. Młodoœć jest potęgą, która może czynić cuda, to ona może jedynie ruszyć œwiatem w lepsze.

Do młodych autor zwraca się do triumfujących pozytywistów, apelując o poszukiwanie przez młode pokolenie prawdy jasnego płomienia i odkrywanie nowych nieodkrytych dróg. Akceptuje w ten sposób pozytywistyczną koncepcję postępu, rozwoju i naukowych metod poznania œwiata. Jednak równoczeœnie przestrzega pozytywistów przed zbyt radykalnym odcinaniem się od własnych korzeni, czyli od spuœcizny epoki poprzedniej i dorobku mienionych epok. Poeta wie doskonale, że tak jak pozytywiœci pokonali romantyków, tak kiedyœ staną się pokoleniem starym. Tylko zachowując i pielęgnując dorobek przodków pozytywiœci mogą być pewni, że również ich osiągnięcia nie zostaną zaprzepaszczone.

42. Konrad Wallenrod A. Mickiewicza i Judym z Ludzi bezdomnych-porównanie.

Konrad jest człowiekiem -bochaterem walenrodycznym, który działa z wysokich potriotycznych pobudek, jest gotowy dla ojczyzny poœwięcić dobro osobiste a nawet szczęœcie ukochanej osoby. Jest to typ bohatera zmuszonego do wyboru pomiędzy ojczyzną a rodziną. Porzuca żonę Aldonę, przez to rujnuje jej życie.

Podobnym bohaterem jest Tomasz Judym, który także kieruje się uczuciami. Judym nie używa racjonalnych, konkretnych argumentó, nie umie być rzeczowy, zbyt angażuje się osobiœcie, ujawnia swoją psychiczną słaboœć, dlatego nie jest traktowany poważnie. Wybiera pomoc biednym nad karierą. Odrzuca miłoœć Joasi.

43. Koncert Jankiela i Wojskiego.

Po zakończonym polowaniu na niedŸwiedzia myœliwi wylegli na polanę i otoczyli ogromnego zwierza. Nagle Wojski uniósł swój kręty róg bawoli i zagrał. Wszyscy z zaciekawieniem słuchali koncertu na rogu. W graniu była ukazazna historia polowania. Najpierw jęki po jękach skomlom, to psów granie, potem grzmot to strzelanie. W tym fragmencie występuje wiele œrodków stylistycznych jak: epitety, porównania np. róg kręty jak wąż boa, wyrazy dŸwięko-naœladowcze (onomatopeje) np. grzmi, rzeœki, dŸwięczący, strzelanie. Nagromadzone liczne œrodki stylistyczne pozwalają czytelnikowi wyobrazić sobie przebieg polowania i przybliżyć jego atmosferę. Oddziaływują na liczne zmysły człowieka np. słuch, wzroku. Koncert Jankiela na cymbałach okreœlony jest mianem koncertu nad koncertami. Poeta w sposób mistrzowski uwydatnił artystyczne walory konceru poprzez: wprowadzenie melodii pieœni narodowych (polonez 3-go maja, piosenka o żołnierzu tułaczu, mazurek Dąbrowskiego), naœladowanie dŸwięków różnych instrumentów (dzwonki, bębenki, trąby mosiężne), zmiany rytmu i siłu uderzeń. Wprowadzenie dyzonansu w melodię poprzez zgrupowanie wyrazów ze spółgłoskami syczącymi, nagromadzenie wyraz dŸwiękonaœladowczych, nagromadzenie odpowiednich rzeczowników i czasowników, emocjonalnych epitetów, porównań, przenoœni i poetórzeń. Przywołane obrazy historyczne wywołują różną reakcję u słuchaczy. Konstytucja 3-go maja (1791) - młodzież rwała się do tańca a starsi wspominali ogłoszenie konstytucji. Targowica (1792) - zaskoczenie i przerażenie obecnych, rozpacz Gerwazego, który odczuł i zrozumiał znaczenie fałszywego akordu. RzeŸ Pragi (1794) - niepokój i lęk wieœniaczek, które znały z opowieœci ludowych tragiczne zakończenie powstania koœciuszkowskiego. Dzieje legionów - smutne refleksje żołnierzy, tułaczka żołnierzy polskich, walka na obczyżnie zdala od kraju (1795-1812). Mazurek Dąbrowskiego w Soplicowie - wzruszenie wszystkich i ogólna radoœć wiara i nadzieja Polaków w wyzwolenie ojczyzny.

44. Wschód słońca Pan Tadeusz.

Już ostatnie gwiazdy przygasły i niebo pojaœniało, prawa strona nieboskłonu jeszcze była ciemna, gdy z lewej się zarumieniła i powiększyła biel porównana do białek oka, nagle pojawiła się tęcza, niby żrenica z której promieni wyprysnął i przesunął się po niebiosach zatrzymując się na białej chmurze. Nagle słońce wzeszło i jego promienie jak race skrzyżowały się na niebie. Słońce było nieco senne, przymróżyło się by chwili drżąc błysnąć siedmio,a barwami. Jest szafirowe, rubinowe, żółte. Potem było podobne do kryształu przeŸroczystego, do brylantu, a na końcu ogniste. Wielkie jak księżyc, szło jak gwiazda migająca po niebi samotnie.

POZYTYWIZM

45. Panorama społ. w Lalce.

Arystokracja rodowa: Łęccy, Baron Krzeszowski, Baron Dalski.

Cechuje ją próżniactwo, pogarda dla pracy i dla ludzi pracy, fałsz, zakłamanie, egoizm, wystawowy tryb życia, wieczne œwięto, zabawy, brak patryjotyzmu, obojętnoœć wobec losow kraju i narodu.

Szlachta : ojciec Wokulskiego.

Warstwa zamierająca, po uwłaszczeniu chłopów nie potrafiąca już gospodarować, nadal trwoni pieniądze - dopiero następne pokolenie (np. Stawka) przyzwyczajają się do nowych warunków.

Mieszczaństwo można je podzielić na polskie, pochodzenia żydowskiego i niemieckiego.

- Mieszczaństwo polskie: Szprot, Węgrowicz. Cechuje je brak inicjatywy, chęci do pracy, jest słabe, skłucone, bierne, zacofane.

- Mieszczaństwo pochodzenia Żydowskiego: Szlangbaumowie. Cechuje je energia, oszczędnoœć, pracowitoœć, wnikliwoœć, zdobycie pieniędzy jest dla nich sprawą najważniejszą, nie przebierają w œrodkach, potrafią się poniżać, ale i też mogą być aroganccy.

- Mieszczaństwo pochodzenia niemieckiego: Minclowie. Cechuje je pracowitoœć, wytrwałoœć, oszczędnoœć, uparta wola gromadzenia majątku ale ciasne choryzonty umysłowe.

Lud miejski : Wysocki i Węgiełek, biedota powiœla. Nędzni rzemieœlnicy skazani są na głodową egzystęcję, są pracowici, uczciwi, wdzięczni za najdrobniejszą pomoc.

46. Lalka opowieœć o miłoœci, o społecznoœci.

Wokulski kocha się bezgranicznie w Izabeli Łęckiej, próbje popełnić samobójstwo, miłoœć jego kształtuje się pod wpływem poezji Mickiewicza, daje się obezwładnić wyobrażeniu o miłoœci, nie dostrzegając własnych realiów. Miłoœć nieodwzajemniona, krępowana przesądami i wymogami towarzyskimi konwenansów. Nie zdaje sobie sprawy, że obiekt jego miłoœci to kobieta niezdolna do odwzajemnienia jego uczucia, cechuje ją chłód uczuciowy. Wokulski ponosi klęskę jak wszyscy romantyczni bohaterowie, gdyż jego miłoœć jest zbyt czysta i wielka, a ukochana poniża go za jego pochodzenie społ. Małżeństwo z Izabellą byłoby dla niego klęską gorszą niż zerwanie z nią, nic ich naprawdę nie łączyło a nawet - wszystko dzieliło.

47. Dlaczego powieœci i nowele są w pozytywiŸmie.

Pozytywizm rozwinął gatunki literackie; ponieważ to właœnie one najlepiej nadawały się do wyrażenia idei i myœli dominujących w tej epoce. Zadaniem literatury pozytywistycznej było badanie rzeczywistoœci, odzwierciedlenie jej, przekazywanie wzorców ideowych i osobowych. Zadaniem pisarza było służyć idei, służda społeczeństwu a zarazem przewodzenie innymi, wskazywanie dróg rozwoju. Wœród gatunków prozatorskich dzczególną uwagę warto zwrócić na nowelistykę, która stała się szczególni silnym orężem pozytywistów w walce o nowy lepszy œwiat.

48. Która z tradycji: pozytywistyczna czy romantyczna jest potrzebna współczesnemu czytelnikowi?

Wedłóg mnie współczesnemu czytelnikowi jest potrzebna tradycji z okresu pozytywistycznego, gdyż należy tu przede wszystkim zwrócić uwagę na hasła właœnie tej epoki jak praca u podstaw i praca organiczna.

Praca u podstaw wiąże się z propagowaniem nauki w najniższych sferach społecznych, a co za tym idzie budowa coraz więcej szkół i uczelni. Dbanie rozwijanie się społeczeństwa polskiego.

Praca organiczna wiąże się z unowoczeœnieniem przemysłu,handlu,rolnictwa i całej gospodarki kraju,bowiem tylko mocny ekonomicznie naród może funkcjonować.

49. Jakie jest usytuowanie poezji (Orzeszkowa,Prus).

Orzeszkowa ukazuje w Nad Niemnem rozległy obraz spoleczeństwa polskiego drugiej połowy 19 wieku.Pisarka usiłuje zawrzeć w swej powieœci wskazówki etyczne i moralne, jakimi Polacy powinni się kierować w okreœlonej sytuacji politycznej. Najwyższą wartoœcią, o jakiej pisze Orzeszkowa jest praca. Widać to bardzo dokładnie w Nad Niemnem gdzie praca nie jest przekleństwem, ale dobrowolnym obowiązkiem człowieka wobec œwiata i siebie.

Prus ukazuje w swej powieœci Lalka przestarzałą strukturę polskiego społeczeństwa, uniemożliwiającą rozwuj i wzrost młodych sił, sygnalizuje bezsilnoœć programu pracy organicznej wobec schorzeń społeczeństwa, a także bezsilnoœć twórczych i myœlących jednostek spętanych niewolą narodu i przytłoczonych egoizmem i bezczynnoœcią warstw przewodzących. Lalka uchodzi za najdoskonalszy artystycznie i najgłębszy intelektualnie utwór polskiej prozy powieœciowej, oraz za najbardziej europejską powieœć polską.

50. Hasła pozytywistyczne.

Głównymi hasłami epoki w kraju to: idea pracy w miejsce nierównaj walki, propagowanie ideału nauki, oœwiecenie społeczeństwa, organicyzm i praca u podstaw, praktycyzm w miejsce ideału; miara siły na zamiary, utylitaryzm literatury i sztuki, równouprawnienie mniejszoœci narodowych, emancypacja kobiet. Pisarze w pozytywiżmie chcą walczyć z głodem, cierpieniem i ciemnotą.

51. Nowelistyka pozytywistyczna.

Nowela krótka zwięzła forma, występuje w niej jeden główny bohater, jedno miejsce akcji; nowela pozytywistyczna w początkach epoki miała charakter tendencyjny: służyła celom agitacyjnym, interwencyjnym.

a) losy wiejskiego dziecka np. Janka muzykanta i Antka (Prusa). Autor w tych nowelach ukazuje losy dziecka, które jest niedowartoœciowane przez dorosłych, są to dzieci biedne, bez pieniędzy na wykształcenie.

b) problem nietolerancji, kwestia żydowska w opowiadaniu Mendel Gdański (Orzeszkowej). Jest wystąpieniem przeciw antysemityzmu. Mendel Gdański jest bohaterem utworu, który nie lęka się zła. Jego klęską jest utrata wiary ludzi, ponieważ zachował żydowską religię i obyczaje. Dla wielu ludzi w warszawie jest obcy i przedmiotem pogardy.

c) sprawy narodowe w A. B. C. I w Glorii victis. Tematem glorii wictis jest epizod powstania styczniowego. Jego akcja rozgrywa się na polesiu. Autentyczni bohaterowie i Traugutt, Rodowicki, tworzą oni mit herosów narodowych walczących o wolnoœć ojczyzny. W A.B.C. Orzeszkowej występuje problem rusyfikacji i germanizacji szkół. Walka o polską oœwiatę w warunkach ucisku rusyfikacyjnego. Bohaterka joanna Lipska za nauczanie Języka polskiego zostaje skazana przez sąd.

d) miejsce kobiety w społeczeństwie. W ABC jest ukazane pragnienie pracy i samodzielnoœci przez kobietę. Koniecznoœć pracy zarobkowej przy braku majątku osobistego.

e) wyzysk kapitalistyczny - Powracająca fala (Prusa). Bezwzględna władza właœciciela fabryki, rosnące wymagania, pogorszenie się warunków bezpieczeństwa powodem œmierci polskiego robotnika.

52. Miejsce Konopnickiej w literaturze.

Maria Konopnicka w literaturze pozytywistycznej odgrywała znaczącą rolę. Jej wiersze i nowele mówiły o problemach narodowo-wyzwoleńczych kraju, a także porusza problem biedoty społecznej. Pisała utwory dla dzici np. O krasnolódkach i sierotce Marysi. W wierszu Wolny najmita Konopnicka porusza problem społeczny, ukazywany przez pryzmat nędzy chłopskiej. Kluczem tego utworu jest wolnoœć i różne możliwoœci interpretacji jej znaczenia. Bohaterem utworu jest wolny chłop, który został uwolniony od wyzysku pańszczyŸnianego, jednak jedyna wolnoœć jaką zyskał to nędza, głód, œmierć najbliższych. Konopnicka z niezwykle gorzką ironią ukazuje tragiczny wymiar wolnoœci chłopa. Wolnoœć to w tym utworze synonim niewoli.

Rota jest przykładem liryki patriotycznej. Jest to wiersz - apel, odezwa do rodaków i deklaracja miłoœci do ojczyzny. Słowo rota oznacz przysięgę, a wiersz jest przysięgą jaką poetka składa ojczyżnie w imieniu całych pokoleń Polaków.

MŁODA POLSKA

53. Deszcz jesienny Staffa.

W wierszu tym poeta kreœli obraz smutnego jesiennego dnia, oglądanego przez zapłakane deszczem szyby. Widziana przyroda jest smutna, senna, szara. Zawarty w wierszu jest pesynizm i melancholia. Autor zastosował zabieg poetycki zwany onomatopeją. Dobrał słowa w taki sposób, aby swoim bzmieniem naœladowały odgłos padajacego deszczu i dzwięków z tym związanych ( nagromadzenie głosek „sz” „cz” „dż” „ż” „ń” „œ” ). Wiersz jest bardzo nastrojowy i melancholijny, co zostaje podkreœlone po przez dziwne, sennne wyobrażenia, a także niezwykłą plastycznoœć obrazu ( szaroœć, ciemnoœć, mgły deszcz ) i muzycznoœć ( onomatopeje ).

54. Confiteor Przybyszewskiego, Koniec wieku XIX. Tetmayera.

Confiteor. W tym utworze autor protestuje przeciwko sztuce utylitarnej, wysówa koncepcje „sztyka dla sztuki”. Sztukę uważa za absolut. Sztuka jest absolutem, więc nie może być na usługach jakiejkolwiek ideii, jest panią, praŸródłem z którego całe życie się wyłoniło. Autor jest kapłanem sztuki, odcina się od społeczeństwa. Autor pragnął by polska sztuka stała się uniwersalna i międzynarodowa.

Koniec wieku XIX podmiot liryczny próbuje znaleœć odpowiedz na pytania nurtujące ludzi. Zastanawia się jak żyć, jaką postawe przyjąć wobec œwiata i ludzi, jakimi się kierowac wartoœciami. Poeta stawia szereg pytań na które nie może znaleœć odpowiedzi. Człowiek końca wieku jest samotny, bezradny, nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek działania, jedyne na co może się zdobyć, to milczenie i biernoœć.

55. Krzak dzikiej róży Kazimierza Przerwy-Tetmajera.

Autor w impresjonistyczny sposób ukazuje krajobraz gór operując grą œwiateł i zacierając kontury. Na tym tle ukazana jest samotna róża. Autortowi najprawdopodobniej chodziło o ukazanie grozy ludzkiego bytu. Róża boi się o swoje życie, bo widzi próchniejącą starą limbę, która dowodzi, że pięknoœć i młodoœć zamienia się w brzydotę i powolne umieranie.

56. Etapy twórczoœci Kasprowicza.

a) okres realistyczno-naturalistyczny (sonety). Sonet 15 podmiot liryczny ukazuje nędzę panującą na wsi. Bohaterem jest kobieta, która tracąc męża i gospodarkę musiała wynajmować się do roboty u innych. Z powodu braku sił i staroœci umiera.

b) okras impresjonistyczno-symboliczny (Krzak dzikiej róży). Autor ukazuje przemijanie, że zawsze piękno się skończy, a zostanie brzydota i czekanie na œmierć.

c) okres symboliczno-katastroficzny (hymny). Hymn Œwięty Boże ukazuje grób do którego dąży lud, ponieważ życie człowieka jest męką. Człowiek jest sam ze swoimi nieszczęœciami, nawet nie znajduje upojenia w bogu, zwraca się o pomoc do samego szatana.

d) utwory z Księgi ubogich. Tytuł nawiązuje do znanych z dawniejszych epok utworów chrzeœcijańskich. W dziele tym poeta utożsamia się z prostakami, którzy doznają najprostszych i najszlachetniejszych uczuć, radoœci z istnienia œwiata i ludzi, własnego życia, satysfakcji z drobnych osiągnięć.

57. Przyczyny upadku powstania styczniowego Rozdziobią nas kruki, wrony Stefana żeromskiego.

Pisarz ukazuje skutki upoœledzenia najniższych warstw społecznych. Akcja rozgrywa się pod koniec powstania styczniowego. Jeden z powstańców, Szymon Winrych, transportujący broń zostaje schwytany przez patrol rosjan i zamordowany. Jego zwłoki znajduje przechodzący wieœniak, który traktuje to jako żródło dochodu. Dopiero po zabraniu całej garderoby ze zmarłego grzebie ciało. Żeromski mówi wprost o powodach takiego postępowania. Chłopi zawsze byli warstwą upoœledzoną społecznie i intelektualnie. Skazani na ciężką pracę, żyjący w trudnych warunkach musieli walczyć o przeżycie, a ojczyzna, patriotyzm i niepodległoœć jest dla nich całkowicie obca i obojętna.

58. Sądy społeczeństwa w Weselu i Dziadach cz.III.

Z realistycznej częœci Wesela wynikają następujące wnioski: chłopi interesują się polityką, wydarzeniami rozgrywającymi się poza wsią nie tworzą zamkniętej hermetycznie społecznoœci są otwarci, ciekawi i gotowi przyjąć nowoœci, pamiętają przytym o przeszłoœci, mają krytyczny stosunek do inteligencji, wobec mieszczan są pełni dystansu, wœród chłopów brak jednak indywidualnoœci, silnej osobowoœci, przywódcy.

Inteligencja to grupa, której nierealne frazesy, jałowe gesty i udawany patriotyzm całkowicie wystarczają. Są niechętni wszelkim zmianom i zdecydowanie odrzucają myœl o zbrataniu się z chłopami. Mimo wielkiej sceny - symbolu będącej zakończeniem dramatu, można je zinterpretować jednoznacznie - Polacy końca 19-tego wieku nie są w stanie zdobyć niepodległoœci. Poeta postrzega Polaków jako naród pogrążony w marażmie, otępieniu, słaboœci.

W Dziadach cz.3 społeczeństwo ukazane jest jako pozbawione wolnoœci, oczekujące na wyroki i uciemiężone.

W scenie 7 (salon warszawski) widzimy towarzystwo podzielone na dwie częœci. Przy drzwiach stoją młodzi patrioci dyskutujący o sprawach ważnych dla ojczyzny. Z kolei przy stolikach siedzi arystokracja, ludzie, którym los Polski jest obojętny, nie chcą słuchać o męczęstwie młodziży wileńskiej, o torturach i o wywózkach na Sybir.

59. Wesele jako dramat realistyczny i wizyjno-symboliczny.

Wesele w widoczny sposób dzieli się na dwa plany: realistyczny i symboliczny. Wątki pierwszego aktu składają się w realistyczną komedię obyczajową, zorganizowaną zgodnie z konwencją przyjęcia towarzyskiego - rozmowy, flirty, wzajemne towarzyskie zależnoœci np. związki księdza z żydem, autor dba o dokładne, wręcz naturalistyczne odtworzenie wyglądu goœci i wnętrz.

Sceny 2 aktu należy interpretować w kategoriach dramatu wizyjno-symbolicznego, jest to specyficzny seans spirytystyczny wywołany interwancją Racheli i zaproszeniem panny młodej. Scena realistyczna ulega diametralnej zmianie, zegar wybija północ, Chochoł pojawia się w izbie. Artysta odkrywa prawdziwe oblicze bohaterów, pojawiające się im duchy można traktować jako odzwierciedlenie ich stanów wewnętrznych, słaboœci, ograniczeń, aczasem zakłamania między intencjami działań a ich rzeczywistym skutkiem. Celem poety było wskazanie głębokich, wewnętrznych, wywodzących się z mentalnoœci charakteru pokoleń, powodów słaboœci, niepokoju narodu, co uniemożliwia wspólną walkę o wolnoœć.

60. Rozumienie zasad moralnych Doktor Piotr.

Opowiadanie Doktor Piotr zawiera historię jednostki zmuszonej do dokonania trudnego wyboru. Żeromski nie ocenił bohaterów jednoznacznie. Skonfrontował dwie postawy wobec nowej rzeczywistoœci. Dominik Cedzyna, ojciec Piotra, to człowiek, który żyje w kraju, nigdy go nie opuszczał. Życie nie szczędzi mu upokorzeń, nie ma funduszy, aby wykształcić syna. Pracuje u człowieka z niższej klasy społecznej. Dominik wiedzie bardzo skromne życie, ale mimo to nie jest w stanie odłożyć sumy niezbędnej dla syna. W końcu decyduje się zmniejszyć robotnikom płace. Nie mniej jednak postępowania Dominika nie można okreœlić inaczej jako kradzież. Tymczasem Piotr dowiedziawszy się o nieuczciwoœci ojca postanawia zwrócić robotnikom pieniądze. Nie może jednak znależœć zatrudnienia i wyjeżdża zagranicę, poœwięcając na spłatę długu całą energię i lata pracy.

61. Chłopi jako przykład folkloru chłopskich typów.

Reymonta interesuje wszystko to co dotyczy życia społecznoœci: praca, dzień powszedni, œwięta, czas wolny, rozrywka. Mieszkańcy Lipiec urastają do rangi bohatera zbiorowego powieœci. Jest to społecznoœć silnie zchierarhizowana, składająca się z kilku warstw: najmożniejsi, poniżej sytuują się bogaci gospodarze. Drugi ciąg jest związany z folklorem i obrzędami kalendarzowo-obyczajowo-obrzędowo-liturgicznymi, według którego żyje społecznoœć Lipiecka. Składają się na niego oprócz wielkich œwiąt religijnych również odpusty, chrzciny, œluby z weselami, pogrzeby, zwyczaje ludowe, zabawy, wróżby a nawet zabobony. Gromada lipiecka żyje w kręgu wiary chrzeœcijańskiej, ale wierzenia społecznoœci sięgają nawet pogaństwa. Katolickie obrzędy splatają się z pogańskimi.

62. Moralnoœć pani Dulskiej Gabriela Zapolska(dulszczyzna, kołtuneria).

Kołtuneria - zacofanie, ciemnota, ograniczenie, małostkowoœć.

Dulszczyzna to pojęcie wywodzi się od Dulskiej, czyli postawa o podwójnej moralnoœci i sprawdza się w dzisiejszych czasach. Każdy z nas jest o dwóch twarzach. Jest to zespół cech i postaw charakteryzyjących się przedewszystkim podwójną moralnoœcią, inną dla siebie i swoich najbliższych, odmienną dla otoczenia.

Zapolska przedstawia w swoim utworze bohaterkę o dwóch twarzach. Jedna przeznaczona do publicznego ukazywania jako twarz kobiety, która dba o swoją rodzinę, druga zaœ to twarz kobiety, która jest tyranem, na codzień zaniedbana, zakłamana. Salon w jej domu jest urzędowy na pokaz.

63. Dzika kaczka Ibsena.

Utwór przedstawiony jest w 5 aktach. Pierwszy akt rozgrywa się w domu Werlego, pozostałe cztery u Hjelmara Ekdala. W akcie pierwszym ukazane jest przyjęcie, zorganizowane na czeœć powrotu syna Werlego-Gregersa. Przedstawione tam zostają główne postacie utworu.W akcie drugim miejsce akcji przenosi się do młodego Ekdala.Do końca utworu przez następne trzy akty rozgrywa się u niego. Cała akcja kręci się wokół rodziny Hjelmara. Gregers wierzył, że wystarczy wyjawić swemuprzyjacielowi i jego żonieGinie całą prawdę o ich przeszłoœci, abyułożyć między nimi lepsze stosunki, oparte na wyższej etyce. Rezultaty tego są tragiczne gdyżnaiwny Gregers aniprzez chwilę nie przypuszczał, że zburzy w ten sposób dotychczesowe życie Ekdalów i spowoduje w konsekwencji samobójstwo Jadwigi. Zaœ odwrotne poglądy reprezentuje doktor Rellig, który uwarza, że w społeczeństwie opartym na zakłamaniu pogląd Gregersa może wywołać więcej szkody niż ten kto toleruje kłamstwo.

64. Problematyka społeczna,moralna i narodowa w opowiadaniach Żeromskiego.

Do grupy utworów społecznych i moralnych zaliczyć możemy opowiadania:Siłaczka, która stanowi próbę rozliczenia się z ideałami pozytywistycznymi, szczególnie z programem pracy u podstaw. Tytuł noweli stał się okreœleniem postawy życiowej charakteryzującej się idealistycznym stosunkiem do życia, poœwięceniem dla innych, pracę niejednokrotnie przekraczającą możliwoœci każdego człowieka.

Do tej samej grupy należy opowiadanie Doktor Piotr, która przynosi zagadnienia konsekwencji dokonania wyboru między nakazem moralnym a poczuciem więzi rodzinnych. Przed wyborem staje tytułowy bohater, widzący jak jego ojciec okrada robotników by zapewnić mu dobre wykształcenie

W drugiej grupie znajdują się opowiadania podejmujące problematykę narodowowyzwoleńczą, a w szczególnoœci powstania styczniowego. Takim opowiadaniem jest np. Rozdziobią nas kruki i wrony. Autor krytykuje tu œrodowiska niechętne powstaniu i ugodowe względem zaborców, podkreœla zgubne skutki braku zainteresowania powstaniem chłopów, gdyż jest on ociemniały i prymitywny.

65. Joseph Conrad jako moralista (Lord Jim).

Lord Jim jest najpopularniejszą powieœcią Josepha Conrada. Problematyka psychologiczno-moralna jaka dominuje w utworze wynika z przekonania, że każdy człowiek musi bezwzględnie przestrzegać zasady nadrzędnego kodeksu etyczno-moralnego. Pojawwia się tu kwestia winy i kary. Za swoje czyny ludzie ponoszą całkowitą odpowiedzialnoœć, każde złamanie zasad etycznych, czy prawnych musi zrodzić poważne konsekwencje, odbić się na życiu człowieka. Spowodować może konsekwencje przedewszystkim w wymiarze moralnym. Tytułowy bohater Jim jest przykładem człowieka obciążonego poczuciem winy i dążącym do odkupienia swych błędów. Lord Jim jest powieœcią uniwersalną, aktualną i cenną dla każdego, gdyż mówi o sprawach nieobcych każdemu, o ważnych decyzjach jakie każdy człowiek musi podjąć i o konsekwencjach wyborów dokonywanych w różnych sytuacjach. Powieœć dowodzi, że każda decyzja, którą podejmuje się czasem w ułamku sekundy może zaważyć na całym życiu.

66. Postawa artystów młodej polski - przykłady.

Dekadentyzm był jednym z najpopularniejszych prądów w literaturze 19-tego wieku. Związany jest więc z okreœleniem fin de siecle (koniec wieku). Postawa dekadencka charakteryzowała się przekonaniem o bezsensownoœci działania, zbliżającej się katastrofy i wynikającej z niego apatii i biernoœci. Według dekadentów, otaczający œwiat był piekłem, samo życie zaœ czymœ nędznym i żałosnym. Do najbardziej zdeklarowanych poetów - dekadentów okresu młodej polski należał Kazimierz Przerwa Tetmajer Koniec wieku 19.

Symbolizm był zupełnie nowym kierunkiem związanym z silnie zakorzenionym w epoce przekonaniem o istnieniu obszaru i zjawisk niezbadanych, niepojętych, a mających rozstrzygające znaczenie dla ludzkiej egzystencji. Mistrzem symbolizmu jest Stanisław Wyspiański Wesele.

Impresjonizm był kierunkiem, który przeniknął do literatury z malarstwa. A mianowicie od obrazu Moneta Impresio - wschód słońca. W poezji impresjonizm polegał na podporządkowaniu œwiata przedstawionego podmiotowi lirycznemu i nastrojowoœci. Poeci przekazywali nastrój chwili, obiektywny obraz œwiata. W praktyce oznaczało to zdominowanie poezji przez wrażenia zmysłowe, muzykę, barwy, œwiatło, zapachy, doznania psychiczne Deszcz jesienny Staffa.

Naturalizm to kierunek literacki ukształtowany we Francji. Punktem wyjœcia było przekonanie, że człowiek zdominowany jest przez instynkt, nie różni się swym zachowaniem od zwierząt. Zdaniem naturalistów w literaturze należy ukazywać rzeczywistoœć z fotograficzną dokładnoœcią. Głównymi jego przedstawicielami byli Jan Kasprowicz W chałupie, Z chałupy. Stefan Żeromski Ludzie bezdomni, Gabriela Zapolska Moralnoœć pani Dulskiej.

Ekspresjonizm stawiał sobie za cel ukazanie rzeczywistoœci, kontrastem, dysharmonią.

67. cechy poezji, dramatu na podstawie Bodlera, Rimbauda, Werlain.

Bodler jego poezja charakteryzuje się pięknem poetyckiego języka, doskonałoœcią formy, muzykalnoœcią. Jego poezja wyraża skrajną, pesymistyczną wizję człowieka - istoty tragicznej, podejmuje problemy egzystencji, absurd istnienia, strach przed œmiercią. Padlina dzieli się na dwie częœci. Pierwsza jest wspomnieniem spaceru jaki odbył podmiot liryczny ze swoją ukochaną. Zwraca się do niej z pytaniem: czy pamięta że natknęli się na leżącą padlinę, by póŸniej z dokładnoœcią opisać wygląd rozkładającego się œcierwa. Obraz jest wstrętny, odrażający, wydaje się jednak że podmiot liryczny zachwyca się wspomnieniem. W częœci drugiej rozważa sens życia ludzkiego. Œmierci nikt nie ucieknie, dosięga ona każdego. Jedynie poezja jest wartoœcią wieczną i nieprzemijalną, nawet œmierć nie jest w stanie ją zagroŸić.

Rimbaud trktuje poezję jako pewiem rodzaj poznania, ucieczkę od rzeczywistoœci. W swoich utworach realizował ideę synestezji, czyli metafory łączącej różne doznania zmysłowe. Statek pijany - utwór ten jest opisem przeżyć i przygód statku, który wyzwolił się spod ludzkiej władzy i wypłynął na szerokie wody. Utwór ten jest wierszem symbolicznym, wyraża protest przeciwko skrępowaniu jednostki, jej ograniczeniu, przeciwko więzom œwiata. Statek to symbol człowieka, który pragnie uwolnić się od krępujących go norm. Kałuża - morze jest symbolem rodzinnego życia, przeciętnoœci, ograniczenia.

Walerein charakterystyczną cechą jego poezji jest przenikanie się wrażeń zmysłowych z wrażeniami sennymi, oraz współ istnienie okreœlonych nastrojów i barw, odczuć psychicznych. Zmierzch mistyczny utwór można interpretować jako pejzaż stworzony w wyobraŸni artysty. Poeta nie nazywa stanu w jakim się znajduje, nie precyzuje uczuć jakie chce wyraŸić tworzy jedynie nastrój, superwizje. Kluczowe w tym utworze wydają się być trzy słowa: wspomnienie, zmrok, nadzieja. W wyobrażni artysty tworzą one przedziwną całoœć otuloną łagodnym œwiatem, bladej czerwieni.

68. Chłopi w kontekœcie prądów literackich Młodej polski.

Naturalizm Reymont ukazywał surowe prawa walki o byt, œcierania się rządzy i chciwoœci chłopskiej. Toczy się tu nieustanna walka, kierują nią ludzkie namiętnoœci. W obrazie życia odnajdujemy obrazy naturalizmu obcięcie nogi przez Kubę.

Impresjonizm w licznych opisach przyrody jakie wypełniają dzieło Reymonta znajdujemy wyraŸnie œlady impresjonistyczne, wrażliwoœci na barwy, perspektywy powietrznej. Możemy znaleŸœć opisy, które odtwarzają œwiat. Są to kolory, ruch i zjawiska akustyczne. Jest tam żywy krajobraz, zarazem tłem pracy ludzkiej.

Symbolizm chłop jest związany z pracą i swą ziemią od momentu urodzin do chwili œmierci. Rodzi się na niej i umiera, jak choćby Boryna, którego œmierć jest symbolem przynależnoœci czlowieka do œwiata natury, do ziemi.

DWUDZIESTOLECIE

MIĘDZY WOJENNE

69. Urok poezji Leœmiana.

Bolesław Leœmian tworzył piękne wiersze. Najsłynniejszym i najpiękniejszym erotykiem Leœmiana jest wiersz W malinowym chruœniaku. Œwiat miłoœci dwojga ludzi został tu okazany w niezwykle subtelny, dyskretny sposób. Cały utwór jest utrzymany w bardzo stonowanym nastroju, panują cisza i spokój. Opis otaczającej kochanków przyrody zdaje jedy się zmagać tę ciszę i powodować, że schronieni wœród krzaków malin postrzegają cały œwiat z zupełnie innej, swojej własnej perspektywy. Maliny stają się symbolami uniesień miłosnych, zmysłowoœci, ekstazy. Opisując tę sytuację liryczną poeta jest niezwykle delikatny, zaledwie szkicuje emocje jakie łączą tych dwoje ludzi, udowadniając tym samym swoją wrażliwoœć wobec uczuć i przeżyć własnych, oraz innych osób. Utwór Dziewczyna jest typowym wierszem symbolicznym. Dwunastu braci chce uwolnić dziewczynę, która znajduje się za murem. Gdy kruszą mur okazuje się że dziewczyny tam nie ma. Bracia symbolizują dążenie do celu, a dziewczyna symbolizuje cel wszystkich dążeń. Mur - przeszkody jakie może spotkać człowiek na drodze.

70. Granica i bohaterowie Ferdydurke.

Bohaterem Granicy jest ZenonZiębiewicz, który przekroczył granicę powieżonej mu władzy, gdy osiągnął pewien poziom kariery społecznej i jednoczeœnie wysoki poziom życia stał się bogaty i zapomniał że są też ludzie biedni. Podejmując decyzję i wydając rozkaz strzelania do robotników wiedział, że upominają się oni o swoje prawa, o poprawę trudnych warunków życia. Jednakże nie było to dla Ziembiewicza ważne, chciał on wypełnić swoją władzę w sposób jak najbardziej prosty, pragnął utrzymać porządek w mieœcie, w którym żądził. Józio jako bohater utworu Ferdydurke teą nie ma ustabilizowanej pozycji społecznej (nie wiemy nic o jego życiu osobistym, ani przeszłoœci). Wnioski wupływające z lektury Ferdydurke są niewesołe, bo według Gombrowicza człowiek nigdy nie jest całkowicie wolny od formy, przed którą nie ma ucieczki. I tak samo jak Józio Zenon Ziembiewicz z Granicy będzie walczył z formą. Jednajże w czasie tej walki przekroczy granicę moralną.

71. Poezja Staffa - humanizm i klasycyzm

Humanizm (z łac.homo-człowiek,humanus - ludzki). Naczelnym hasłem humanizmu stały się słowa komedio pisarza Terencjusza (człowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce).

Klasycyzm wywodzi się z antyku i jest to doskonałoœć jednostki. Sonet szalony. Już sam tytół stanowi wyraŸną wskazówkę, że Staff poprzez ten utwór wzywa do poszukiwania w życiu radoœci, do cieszenia się każdą chwilą i każdym wydarzeniem. Bardzo wyrażnie zmienia się œwiat przyrody ukazanej w weirszu. Przyroda stanowi przyjazne człowiekowi otoczenie, wyzwala w nim optymizm, radosne szaleństwo. Podmiot liryczny czuje się bezpieczny, gdyż wie, że odnalazł swoje miejsce w œwiecie. Aby poczuć radoœć z życia nie poterzeba mądroœci, rozwagi, ani filozoficznej pewnoœci jego sensu i celu. Wystarczy pogoda ducha i optymistyczne spojrzenie na œwiat.

72. Proces jako powieœć parabola.

Parabola przejawia się w tym utworze w trzech płaszczyznach. Pierwsza to powieœć o biurokracji - jest absurdem, potworem porażającym œwiat, nie służącym człowiekowi. Dzieje Józefa k. To losy człowieka postawionego wobec władzy, urzędów decydujących o nim. Autor nie podaje nazwiska bohatera by podkreœlić, że Józef K. Jest jednym z wielu. Druga płaszczyzna to utwór wizjonerski, przeczucie czasów pogardy. Dzieło wizjonerskie, bo obrazuje dramat człowieka żyjącego w póżniejszych systemach, które w niedługim czasie narodziły się na œwiecie, a których istotą stało się tworzenie absurdalnego zakłamanego i złego œwiata zmieniającego życie człowieka w koszmar. Osamotnienie ludzi pozostawionych na pastwę władzy, arogancja urzędników, cechy systemów totalitarnych, faszyzm, komunizm. Trzecia płaszczyzna to metafora uogólniająca los ludzki. Ukazuje egzystencję ludzką w kategoriach metafizycznych, której istotą stanowi wina. Samo istnienie człowieka skażonego grzechem pierworodnym jest winą. Człowiek rodzi się i zostaje odgórnie podporządkowany ustalonym prawom. Życie, trud istnienia to proces sądowy, w którym człowiek jest oskarżonym i własnym obrońcą, władza, sąd - to bóg a wyrok i egzykucja to œmierć.

73. Skamander i twórczoœć Tuwima.

Tuwim był skamandrytą, cechy charakterystyczne jego poezji, wyraŸnie różnią się od dekadenckich utworów poetów młodopolskich, jak i odtwórczoœci poetów awangardowych dwudziestolecia. W poezji Tuwima przedstaiwa się radoœć życia, cecha poezji dwudziestolecia międzywojennego, to sięganie do motywów codziennoœci, kultury ulicy. Stworzenie bohatera, którym jest prosty człowiek, skamandryci nie odcinają się od historii Polski, od tradycji narodowej. Tuwim nawraca do tradycji, hołduj ją, podkreœla rolę języka w narodzie i w poezji (np. Rzecz Czarnoleska). Tuwim tematyką sięga do różnych dziedzin życia ludzkiego. Poezja ta jest różnorodna. Jego dorobek poetycki: Do krytyków i Mieszkańcy.

Mieszkańcy to obraz przeciętnego dnia z życia przeciętnego mieszczucha. Tek wygląda każy dzień filistra, tak wygląda całe jego szare życie. Wszystko jest szare, monotonne i nieciekawe. Prosty prymitywny drobnomieszczanin dba tylko o gromadzenie dóbr doczesnych i zaspokojenia własnych, najbardziej przyziemnych potrzeb. Jest to ciągła konsumcja, bezustanna pogoń za sprawami materialnymi. Nawet wieczorna modlitwa staje się oklepanym poœpiesznie zbiorem frazesów, proœbą o korzyœci i spokój od wojen.

74. Awangarda poetycka.

Jest to nazwa dwudziestowiecznych kierunków artystycznych, których programy wyrastały ze sprzeciwu wobec sztuki zastanej, jej zadań i osiągnięć, torowały drogę nowym rozwiązaniom ideowo-artystycznym. Cechy awangardy to przedewszystkim sprzeciw wobec realizmu i naturalizmu, a także skłonnoœci do eksperymentowania.

75. Przyboœ Z Tatr.

Poeta opisał ostatnie chwile życia kobiety poslugując się konstrukcją dwuczasu i dwuprzestrzen. W pierwszej i drugiej strofie podmiot liryczny znajduje się na miejscu tragedii i wspomina zmarłą. Trzecia i czwarta strofa to powrót w przeszłoœć. Ostatnie dwie strofy to gra słów. Aby oddać grozę œmierci Przyboœ użył oksymoronów i syntezii oraz metafor: kamieniuje tę przestrzeń, niewybuchłu huk skał. Symbolem œwiata kobiety staje się pięœć zaciœnięta: na obrywie głazu, który należy do: granitowej trumny Tatr, gdzie spotkała ją œmierć.

76. Przedwioœnie trzy programy naprawy Polski.

A-program naprawy Polski przedstawiony przez Szymona Gajowca. Zołożenia programowe Gajowca to: zabezpieczenie niepodległoœci kraju stąd koniecznoœć wzmocnienia armii, zapewnienie spokoju i porządku publicznego przy pomocy sprawnej policji państwowej, upowszechnienie oœwiaty likwidacja analfabetzmu. Program Gajowca cechuje zbyt powolne tępo i mały zakres zmian. Gajowiec uważa, że wszystko się z czasem ułoży.

B-program Cezarego Baryki wobec poglądów Gajowca: Baryka uważa, że Polsce potrzeba natychmiast jakiejs wielkiej idei, jakiegoœ czynu przeobrażającego. Baryka oskarża Gajowca o małoœć i tchórzostwo. Baryka przeżywa sceny konfrontacjii szuka przeżyć i błąka się w swych poszukiwaniach. Chce poznać rzeczywistoœć.

C-program Antoniego Lulki: jest komunistom œlepo wieżącym we wszystko co głoszą w Rosji i opowiada się po stronie bolszewików. Widzi koniecznoœć obalenia kapitalizmu drogą rewolucji i wprowadzenia ustroju komunistycznego. Pisarz boi się komunizmu i chce ostrzec przed nim rodaków.

77. Z kim, czym walczą bohaterowie Ferdydurke.

Naczelnym problemem w powieœci jest walka głównego bohatera z formą. Forma oznacza konwencję, schematy narzucone człowiekowi z zewnątrz. Jest to sztuczna konwencja i gra pozorów. W powieœci walkę z formą podejmuje JóŸio trzydziestoletni pisarz wepchnięty w dzieciństwo. JóŸio łamie formy i układy wdając się w każdą awanturę. Wszędzie doprowadza do tzw. pupy do wyzwolenia form. Przeżywa trzy etapy przygód i wędrówek, pobyt w trzech innych œrodowiskach: w szkole, na stancji i dworku ziemiańskim, gdzie występuje jako buntownik przeciw formie. Demaskuje: w szkole- niedojżałoœć, fałsz, zgrywy; w domu młodziaków: nowoczesnoœć; w dworku ziemiańskim tradycyjne stusunki feudalne.

78, Szewcy jako teoria czystej formy.

Witkiewicz stworzył teorię czystej formy a więc zwracać uwagę na kompozycję sztuki dramatycznej konstrukcji poszczególnych jej elementów, słów i gestów, a dopiero na końcu na samą treœć i idee, jakie ona wyraża. Utwór nie ma opowiadać lecz umożliwiac odbiorcą przeżycia. Teoria czystej formy przeciwstawia się tradycji, miała podłoże filozoficzne i wiązała się z niepokojem o losy kultury i sztuki. Wg. Witkacego życie jest dziwną niesamowitą zagadką, której rozwiązania człowiek szukal zawsze w religii, filozofii i sztuce.

79. Dążenia awangardy( Gąbrowicz albo Schulz ).

Cechą awangardy były: antyracjonalizm, sprzeciw wobec realizmu i naturalizmu, a także skłonnoœci do eksperymentowania. Najważniejszą cechą opowiadań Szulca jest ich odrębnoœć od powszechnie uprawianej w dwudziestoleciu międzywojennym prozy. Sklepy cynamonowe i sanatorium pod klepsydrą reprezentuje tzw. prozę poetycką. W tego rodzaju książkach realistyczne czynniki fabularne zostają zepchnięte na drugi plan. Na plan pierwszy wysówa się rzeczywistoœć zdeformowana, odkształcona i zmitologizowana. W przypadku opowiadań Szulca mamy do czynienia z poetycko - fantastycznym przetwożeniem realiów życia w małym galicyjskim miasteczku z przed I-ej wojny œwiatowej. Czynnikiem organizacyjnym jest œwiat przedstawiony gdzie bohater- narrator przenosi się do czasu dzieciństwa. Opowiadanie Gąbrowicza Ferdydurka jest ukazaniem realiów życia w krzywym zwierciadle. Główny bohater przenosi się w czasy dzieciństwa. Są one nażucone człowiekowi z zewnątrz i przyjmowane przez niego jak własne, gdyż według Gąbrowicza zawsze musimy wyrażać się w jakiejœ formie.

80. Sharakteryzuj bohaterów Nocy i dni - Bogumił i Barbara.

Dąbrowska ukazała ich jako parę silnie skontarastowaną, różniącą się właœciwie wszystkim.

Bogumił jest silnie związany z otoczeniem, przyrodą i innymi ludzmi. Sens życia odnajduje w pracy. Jest to ciężka praca zgodna z rytmem przyrody, rozumie ja i jej prawa, stara się z nią współżyć. Bogumił dla innych ludzi jest życzliwy, stara się im pomóc, ufa im, jest wyrozumiały wobec ich błędów i pomyłek. Jest dobrym człowiekiem, pełnym ciepła, pogodny duch i radoœci życia.

Barbara jest idealistką, żyje w œród marzeń i pragnień, których nie udaje się jej zrealizować w życiu codziennym. Mąż traktuje ją jak kobietę z krwi i koœci, pomoc i wyrękę w ciężkim i codziennym trudzie, a nie jak bóstwo z romansu. Stara się ona być dobrą gospodynią i wzorowa matką. Popelnia sporo błędów, spotyka ja wiele niepowodzeń, są one wynikiem innego wychowania i innej tradycji. Wszystko widzi w czarnych barwach, jest życiowa pesymistką, łatwo wpada w panikę.

LITERATURA WSPÓŁCZESNA

81. Ballady i romanse Borowskiego.

Autor dla oddania tragizmu hitlerowkich działań autor połączył kilka motywów. 1 to obraz głodnej obłąkanej z przerażenia dziewczynki żydowskiej na ulicy miasteczka i ludzi udzielających jej jałomużny. Drugi motyw tomotyw hitlerowców, którzy złapali i rozstrzelali dziewczynkę i jest ufantastyczniony, przetworzony przez połączenie z symbolem męczeństwa z wątkiem męki Jezusa. Mamy też motyw do nawiązania Mickiewiczowskiej Ballady. Broniewski wprowadza nas w grozę cytatem Ballady Mickiewicza. Chce powiedzieć, że ta rzeczywistoœć wykracza poza granicą ludzkiego rozumu. Powturzenie zwrotu z Mickiewicza na końcu wiersza sugeruje, że odpowiednikiem jednostkowego dramatu bohaterki Mickiewicza we współczesnej epoce. Jest to dramat zbiorowy.

82. Campo di fiori Miłosz.

Autor ukazuje dwa wydarzenia. Pierwsze to œmierć Giordana Bruna który był spalony, a drugie wydarzenie to mordowanie żydów w gettcie warszawskim(43 r.). Autor ukazuje tu fakty dramatyczne których człowiek nie pamięta bo zajmuje się sprawami codziennymi-handlem. Autor przypomina nam o tych wydarzeniach, on musi pamiętać i pisać o tym, poeta jest wybrańcem. Sztuka a w tym poezja winny przeciwstawić się prawom zapominania ich zadaniem jest przypominać œwiatu ludzkie tragedie, uczy ludzi współczucia i wrażliwoœci na losy innych.

83. Początek dlaczego.

Początek to utwór o narodzinach totalitaryzmu, początku nowej epoki powojennej, o początku dorosłoœci bohaterów, o początki nowego życia, o początku nadzieji oraz wiary. Ukazane postacie w utworze łączą się ze sobą tworząc całoœć. Nie ma tu chronologii wydarzeń, od razu poznajemy przeszłoœć bohatera teraŸniejszoœć i przyszłoœć wszystkich bohaterów. Od razu wiemy że Henryk zginie w gettcie. Osią fabularną powieœci są dwie równoległe akcje uratowania Irmy i Joasi z rąk Niemców. Obie próby rozgrywają się niezależnie, ludzie zamieszani w tą sprawę są ze sobą powiązani. Łączy ich przyjaŸń miłoœć, działanie w imię dobrej sprawy przeciwko złu.

84. Ludzie ludziom zgotowali ten los.

Nałkowska ukazuje w medalionach fizyczne niszczenie ofiar przez rozstrzeliwanie, duszenie gazem, palenie w krematoriach, oraz zbrodnie dokonywane na psychice człowieka. Człowiek musiał przejœć drugą przemianę psychiczną zanim stał się obojętny na to co się w okół jego działo. Zabito w nim wrażliwoœć moralną, zdolnoœć do przerażenia i wewnętrznego protestu. Nałkowska daje wyraz zdumieniu że to ludzie ludziom zgotowali ten los, co w wielkim symbolicznym skrócie oddaje wymowę utworu. Poprzez manifestowanie w całym utworze zdziwienia wyrażonego w formule „ ludzie ludziom zgotowali ten los autorka oskarża cały system faszystowski. Proces ludobójstwa był przemyœlany, był on dziełem ludzi, to ludzie byli jego wykonawcami.

85. Tango Mrożka jako współczesne wesele.

Autor nawiązuje do wesela Wyspiańskiego, tu i tam mamy opozycję inteligencji ludów. W Weselu taniec jest marazmem, wiernoœci inteligwncji polskiej. Taniec Edka to znak dominacji nad inteligencją, która nie potrafi odnaleŸœć miejsca, awięc Tango jest znowu dramatem o tragicznej niemożnoœci Polski. Finałowy taniec ­groteskowym symbolem, jest to krytyka współczesnego œwiata, który stał się absurdem..

86. Ocalony Różewicz.

Wiersz ten jest przedstawiony w formie prostego komunikatu bez ozdobników, bo tak tylko można mówić o czasach „ pogardy”. Jest to liryka bezpoœrednia, forma monolobu podmiotu lirycznego. Mamy tu obrazy dotyczące wspomnień. Utwór zaczyna się i kończy tym samym wyznaniem ujętym w formie odrębnej strofy. Strofa pierwsza składa się z dwóch prostych zdań w formie komunikatu. Podmiot liryczny jest to młody człowiek ocalony z wojny. Konkretyzacja wieku wskazuje że należy on do pokolenia Kolumbów. Zadaniem autora jest dotarcie do czytelnika, wstrząsnąć nim, przenieœć go w œwiat, w którym sam był. Jako z nielicznych „ ocalał”. W brutalny sposób ukazana jest œmierć człowieka z czasów drugiej wojny œwiatowej.

87. Odpowiedzialnoœć jednostki za przestępstwa wojenne na podstawie losów Koseckiego i Sonnenbruha.

Antoni Kosecki jest bohaterem powieœci Andrzejewskiego Popiół i diament. Bohater szybko zorientował się że w obozie przeżyje silniejszy. Pozbył się wszelkich wyrzutów sumienia i zapomniał o zasadach etycznych. Sędzia Kosecki pełnił w obozie funkcję kapo. Nauczył się tam jak być okrutnym i jak zadawać ból istotom ludzkim. Człowiek zamknięty w obozie stał się odpowiedzialny za przestępstwa wojenne.

Profesor Sonnenbruch jest bohaterem dramatu Kruczkowskiego Niemcy. Bohater ten przez trzydzieœci lat pracował naukowo większoœć swego czasu spędzał w labolatorium. Prawdopodobnie to nad czym pracował stało się doasskonałym œrodkiem ludobójczym stosowanym przez ludobójców w obozach.

88. Obóz przedstawiony w Opowiadaniach Borowskiego.

Obóz był miejscem wylęgania się największego okrucieństwa, oraz zabijał w ludziach podstawowe instynkty. Matki wyrzekały się swoich dzieci, instynkt macierzyński został zdominowany przez walkę o przetrwanie Proszę państwa do gazu. Ludzie nie mają życia uczuciowego i osobistego, ich czas wypełniony jest pracą i próbą przetrwania do dnia następnego. Wojna i okupacja wywarły duży wpływ na stosunki międzyludzkie. Borowski ukazuje, że czasami pojawiali się ludzie dla których równie ważny był bliŸni oraz niesiona mu pomoc. Przykładem jest Pożegnanie z marią. Oprócz prowadzenia własnych interesów ludzie zatrudnieni w firmie budowlanej pomagali żydom i uciekinierom z getta warszawskiego.

89. Dramat pokolenia akowców w Popiele i diamencie.

Problemy pokolenia akowców były poważne. Wychowani byli na ideałach romantycznych, czerpali wzory z bohaterów Conrada. Nakazywały one wiernoœć podstawowym normom etycznym i życie z przekonaniem słusznoœci sprawy której się poœwięciło. Byli dojrzali, wykazali się heroizmem, zdali egzamin moralny. Nie uciekali a stawiali czoło wyzwaniom, wciąż wierni ideałom ktłórym przysięgali.(Maciek i Andrzej).

90. Ballady Miłosza i Pokolenie Baczyńskiego.

Piosenka o porcelanie. Sam tytuł sugeruje nam że będziemy mieli do czynienia z czymœ pięknym i lekkim. Piosenka jest czymœ lekkim, porcelana kojaży nam się z kruchoœcią, ze sztuką. Miłosz często stosuje zdrobnienia np.: uszka, spodeczki, wietrzyk, nawet o zaschłej krwi pisze pisze zakrzepła farba. Nie należy dać się zwieœć estetyce wiersza. Ta estetyka służy Miłoszowi do przekazania prawdy niezwykle brutalnej i tragicznej. Wiersz jest ten o wojnie, o zniszczeniach, o zagładzie kulturowej i cywilizacyjnej ludzkoœci. Porcelana oznacza dorobek kulturowy ludzkoœci. Wojna niszczy go oraz wszystko to co stwożyli., filozofowie, artyœci i poeci. Skoncentrowanie czołgu z porcelaną ma na celu ukazanie jak bezsilna jest kultura w obliczu brutalnej wojny.

Wiersz Pokolenie jest dowodem straszliwej niepewnoœci Baczyńskiego, odnoszącej się do wymiaru moralnego czynów młodych żołnirzy. Mimo isz kolumbowie walczyli w słusznej sprawie, mimo iż bronili ojczyznę, to jednak zabijali innych ludzi. Podmiot liryczny stawia pytanie o przyszłe pokolenie czy dostrzegą w kolumbach bohaterów i czy będą chciały o nich pamiętać: czy nam postawią z litoœci chociaż nad grobem krzyż.

91. Losy pisarza Zniewolony umysł Cz. Miłosza, lub Hańba domowa Jacka Trznadla.

Pisarze otrzymywali wskazówki jak należy pisać, na często organizowanych zjazdach. Literatura miała pomagać na budowaniu socjalizmu w Polsce. Pisarz musiał zespolić się z klasą robotniczą, musiał wykazać się partyjnoœcią rozumianą jako wierzsze słuszne ideałom socjalistycznym. Taka postawa gwarantowała słuszne widzenie œwiata. Indywidualizm był niepożądany. Pisano o pracy, budowaniu, o przezwyciężaniu przeszłoœci, dlatego akcje utworów socrelistycznych rozgrywają się w fabrykach i PGR-ach. Pozytywnym bohaterem był sekretaż partyjny, który przed wojną cierpiał przeœladowania. Pozytywny bohater to przodownik pracy, to człowiek który zaraża innych swoją siłą moralną. Zawsze przejawia się postać negatywna jest nim kułag lub inteligent na usługach wrogów socjalizmu. Cechowała go przebiegłoœć i bezwzględnoœć. W rezultacie socrealizm zaowocował utworami schematycznymi powielającymi się w kółko tymi samymi sprawami i problemami.

92. Totalitaryzm w literaturze polskiej.

Totalitaryzm jest systemem rządów dążących do całkowitego podporządkowania społeczeństwa państwu za pomocą propagandy, terroru, tajnych służb. Książka Gustawa Herlinga Grudzińskiego Inny œwiat jest wstrząsającym zapisem procesu degradacji moralnej i etycznej człowieka zniewolonego przez wymyœlny system represji i ograniczeń. Komunistyczne łagry były miejscem gdzie władza ZSRR zsyłała ludzi, których chciała się pozbyć. Obrazem władzy totalitarnej jest utwór Hanny Krall Zdąrzyć przed panem bogiem, której tłem historycznym są wydarzenia, które rozegrały się w Gettcie Warszawskim. Zamiarem Hitlera było zniszczenie całego narodu żydowskiego. Gigantyczne zbrodnie dokonywały się w obozach koncentracyjnych i na ulicach gett.

Te obrazy składają się na wizję totalitaryzmu, który panował w Polsce od 1939 do 1956 r.

93. Nike która się waha - Herberta

To utwór w którym pojawia się bogini zwycięztwa Nike. Pragnie ona ucałować młodego chłopca który idzie na bój. Waha się jednak bo wie że jeżeli to uczyni jej pieszczota może spowodować że chłopiec ktury musi zginąć może umrzec nie w walce ale podczas ucieczki. Utwór ukazuje pewne uogólnienie: los tak samo nie oszczędzi lękliwych jak i odważnych. Inny sposób nawiązywania do tradycji i przeszłoœci to wykożystanie pewnych wątków z historii starożytnej lub mitologii.

94. Kartoteka jako nowy typ dramatu.

Mijsce akcji cechuje symultanizm ( technika polegająca na równoczesnym prezentowaniu wydażeń które się dzieją jednoczeœnie w różnych miejscach ).

Czas został przedstawiony synchronicznie ( jednoczesnoœć wystepowania zdażeń ). Niby sa czsy powojenne, ale jednoczeœnie 40 - letni boharer jest małym chłopcem czy maturzystą. Teraz jest dyrektorem operetki, instytutu, był w Paryżu. Wszystko to wskazuje że jest to człowiek każdy ( ewrymen ), reprezentant nas wszystkich. Jest bierny, jest antybohaterem, wojna zbużyła jego uporządkowaną kartotekę życia, kartki z jego życia są niepoukładane, nie może dogadać się z nowym pokoleniem dlatego taka bierna postawe przyjmuje. Jest to csena, więc na niej musi być bohater a jest on antybohaterem. Przedstawione w utwoże postacie to jakby przetasowane migawki życia bohatera, życia które doprowadziło go do zniechęcenia, utraty wiary w wartoœci do biernej postawy.

Chór w utwoże pochodzi z dramatu klasycznego ale kartoteka jest dramatem awangardowym, ale wyrasta z Gąbrowicza i czystej formy Witkiewicza, Różewicz zakpil z tradycyjnych konwencji np.: zasugerował jednoœć miejsca i czasu konstrułując pokój bohatera i jednoczeœnie buży to przez symultanizm jednoœci miejsca i czasu

Jnną nowoœcia jest technika kolażu przejenta z malarstwa. Jej realizacja jest łączenie różnych tekstów, stylistyka. Autor zastosował tu groteskę. Autor groteskowo tu przedstawia egzamin maturalny na którym starcy odpowiadaja na pytania.

95. Scharakteryzuj postać Jurgena Stroopa.

a) Żołnierska dyscyplina ojca, reżim domowy matki pozbawiły go indywidualizmu i nauczyły go posłuszeństwa.

b) Uważał za najważniejszy cel życia bycie u władzy i osiągnięcie bogactwa.

c) Brak zdolnoœci, opornoœć w nauce, chęć przypodobania się nauczycielom, poswięcenie wiekszej uwagi przedmiotom fizycznym, lekcewazenie nauk humanistycznych.

d) Noszenie w sobie kultu wojskowego i wojennego w celu zagarnięcia dóbr dla swego kraju i dla siebie.

e) Nie mial on wlasnych pogladów, to co soba reprezentował to mieszanka poglądów. Patrzał jedynie na innych ludzi np.: Hitlera.

f) na jego psychikę wplynęła religia.

96. Postawy bohaterów Dżumy.

a) Kilku bohaterów powieœci - B.Rieux, J.Tarrou, R.rambert, J.Grant, Paneloux - zasłóguje na szczególną uwage mimo isz znaleŸli się wobec takiego samego zagrożenia jak wszyscy, postanowili działać i przyjeli czynną postawę wobec epidemi.

b) Sytuacja życiowa, w jakiej się znaleŸli była sprawdzianem wartoœci ich charakterów.

c) Sami byli samotni i mieli za sobą wiele trudnych przeżyć, ale mimo to nie poddali się rozpaczy, nie izolowali się od społeczenstwa, lecz wybrali solidarnoœć z nim i powinnosc wobec niego.

d) Byli szlachetni, wrazliwi, współczuli cierpiącym, dzialali wspolnie i poœwiecali się, narazając swoje życie, gdyż uważali że walka z dżumą jest ich podstawowym obowiązkiem

e) Ich postawa i nieugieta wola walki z dżumą zasługuje na podziw i szacunek.

97. Pamiętnik z powstania warszawskiego - przeżycia ludnoœci w powstaniu warszawskim z prespektywy œwiatka zagłady.

Narratorem i głównym bohaterem utworu jest Miron Białoszewski. Na początku powstania ludzie mieszkali na wyzszych piętrach, póŸniej przenosili się na niższe a nastepnie do piwnic. Sceny z życia ludnoœci cywilnej to mianowicie; pranie, gotowanie, sposoby zdobywania pożywienia. Ludzi łączyła solidarnoœć. W jednym schronie czy piwnicy musiały nie raz mieszkać przez jakis czas przypadkowe osoby. Ludzie żyli w niedostatku, w poczuciu beznadziejnoœci, w sytuacji ciągłego, œmiertelnego zagrożenia. Autor nie ukazuje swoich przeżyć wewnętrznych, ogranicza się do opisania doznań zmysłowych. W czasie powstania warszawskiego trwały uciążliwe ostrzeliwania, naloty i babardowania miasta. Armia czerwona bez czynnie patrzyła z drugiego brzegu wisły na konanie warszawy.

98. Poezja Białoszewskiego.

Poezja Tego autora zaliczana jest do nurtu ligwistycznego. Najproœciej rzecz ujmując lingwizm Białoszewskiego polega na braku logiki znaczen wyrazow tworzacych wiersz. Nie przekazują one żadnych sensów. Lingwizm to zabawa z językiem. Czasem przypadkowe zestawienie słów może prowadzić do pewnych skojażeń i znaczeń, tworzyć swoiste metafory. Poezja lingwistyczna swoje Ÿródła czerpie z poezji awangardowej ale nie jest z nią równoznaczna. „Podłogo błogosław” - zabawa słowami tytulowymi i kojażenie z nimi słów o podobnym brzmieniu.

Poezja jego jest dziwna i nie zrozumiała dla współczesnego czytelnika.

99. Folwark zwierzecy jako powieœć parabola.

Akcja sprawia wrażenie rzeczywistej. Bohaterami sa zwierzeta o czysto ludzkich cechach. Nie został okreœlony œćiœle czas i miejsce. Wiemy że gdzieœ w angli w folwarku, próżno było poszukiwać go gdzies na mapie. To powoduje że wydażenia mogą dziać się wszędzie i zawsze a tym samym maja charakter unuiwersalny. Chodzi tutaj o ukryte sensy, o rzeczywistoœć totalitarną, o funkcjonowanie państwa porażonym totalitaryzmem i dydaktyzm. Jest to pouczenie, ostrzezenie przed systemem totalitarnym.

ANTYK

1. Biblia

2. Antygona. Istota tragiczna. Cechy dramatu antycznego i szekspirowskiego.

3. Archeotypy - prawzory ludzkich postaw (Dedal i Ikar).

4. Epos homerycki.

ŒREDNIOWIECZE

5. Kazania œwiętokrzyskie.

6. Postawy ludzi œredniowiecza a odrodzenia. „ Na dom w Czarnolesie” Jana Kochanowskiego.

7. Asceta, rycerz, władca.

8. „Rozmowa mistrza Polikarpa ze œmiercią” „Satyra na leniwych chłopów” „O zachowaniu się przy stole”

ODRODZENIE

9. Poglądy Kochanowskiego.

10. Dwa obrazy wsi Kochanowskiego a Żeńcy Szymona Szymonowica.

11. Ideał ziemianina Pieœń œwiętojańska o Sobotce.

12. Treny Kochanowskiego.

13. Wiersz Różewicza Róża.

14. Patryjotyczne wiersze Kochanowskiego Pieœń o spustoszeniu Podola przez Tatarów , ...wy którzy Rzeczpospolitą władacie - Odprawa posłów Greckich.

15. Publicystyka A. Frycza Modrzewskiego O poprawie Rzeczypospolitej.

BAROK

16. Portret Makbeta lud Lady Makbet.

17. Niestatek Jana Andrzeja Morsztyna (paradoksy, oksymorony).

18. Sarmatyzm, jak ukazywano sarmate w baroku a jak w póżniejszych epokach.

19. Twórczoœć Moilera.

OŒWIECENIE

20. Można uczyć bawiąc, Krasicki (bajki i satyry)

21. Julian Ursyn Niemcewicz Powrót posła.

23. Bajka, satyra, komedia. Dlaczego są w oœwieceniu?

24. Twórczoœc Kołłątaja i Sztasica.

25. Omówić teksty liryczne pełniące rolę patryjotyczne Bogu rodzica i Pieœń legionów.

ROMANTYZM

26. Twórczoœć Norwida „ Fortepian Szopena” i „ Do obywatela Johna Browna”.

27. Znaczenie komedii Fredry.

28. Nie - boska komedia jako obraz rewolucji.

29. Œluby panieńskie.

30. Wallenrodyzm, mesjanizm, prometeizm.

31. Tęksnota za krajem, Sonety Krymskie Mickiewicza i Grób Agamemnona Słowackiego.

32. Powstanie Listopadowe u Mickiewicza i Słowackiego.

33. Co to jest orientalizm (na podstawie Sonetów Krymskich).

34. Bohaterowie romantyczni na podstawie Kordiana i Konrada z 3 cz. Dziadów.

35. Słowacki o sobie w swoich utworach Smutno mi Boże i Grób Agamemnona.

36. Róznice między koncepcją służby ojczyżnie w romantyżmie i pozytywiżmie.

37. Wielka Improwizacja i hymn Œwięty boże - porównanie.

38. Porównac postacie Jacka Soplicy i Kmicica.

39. Werterianizm (Werter) - przykłady.

40. Ballady Mickiewicza.

41. Oda do młodoœci Mickiewicza i wiersz Do Młodych Asnyka.

42. Konrad Wallenrod A. Mickiewicza i Judym z Ludzi bezdomnych-porównanie.

43. Koncert Jankiela i Wojskiego.

44. Wschód słońca Pan Tadeusz.

POZYTYWIZM

45. Panorama społ. w Lalce.

46. Lalka opowieœć o miłoœci, o społecznoœci.

47. Dlaczego powieœci i nowele są w pozytywiŸmie.

48. Która z tradycji: pozytywistyczna czy romantyczna jest potrzebna współczesnemu czytelnikowi?

49. Jakie jest usytuowanie poezji (Orzeszkowa,Prus).

50. Hasła pozytywistyczne.

51. Nowelistyka pozytywistyczna.

52. Miejsce Konopnickiej w literaturze.

MŁODA POLSKA

53. Deszcz jesienny Staffa.

54. Confiteor Przybyszewskiego, Koniec wieku XIX. Tetmayera.

55. Krzak dzikiej róży Kazimierza Przerwy-Tetmajera.

56. Etapy twórczoœci Kasprowicza.

57. Przyczyny upadku powstania styczniowego Rozdziobią nas kruki, wrony Stefana żeromskiego.

58. Sądy społeczeństwa w Weselu i Dziadach cz.III.

59. Wesele jako dramat realistyczny i wizyjno-symboliczny.

60. Rozumienie zasad moralnych Doktor Piotr.

61. Chłopi jako przykład folkloru chłopskich typów.

62. Moralnoœć pani Dulskiej Gabriela Zapolska(dulszczyzna, kołtuneria).

63. Dzika kaczka Ibsena.

64. Problematyka społeczna,moralna i narodowa w opowiadaniach Żeromskiego.

65. Joseph Conrad jako moralista (Lord Jim).

66. Postawa artystów młodej polski - przykłady.

67. cechy poezji, dramatu na podstawie Bodlera, Rimbauda, Werlain

68. Chłopi w kontekœcie prądów literackich Młodej polski.

69. Urok poezji Leœmiana

MIĘDZY WOJENNE

. DWUDZIESTOLECIE

70. Granica i bohaterowie Ferdydurke.

71. Poezja Staffa - humanizm i klasycyzm

72. Proces jako powieœć parabola.

73. Skamander i twórczoœć Tuwima.

74. Awangarda poetycka.

75. Przyboœ Z Tatr.

76. Przedwioœnie trzy programy naprawy Polski.

77. Z kim, czym walczą bohaterowie Ferdydurke.

78, Szewcy jako teoria czystej formy.

79. Dążenia awangardy( Gąbrowicz albo Schulz ).

80. Sharakteryzuj bohaterów Nocy i dni - Bogumił i Barbara.

LITERATURA WSPÓŁCZESNA

81. Ballady i romanse Borowskiego.

82. Campo di fiori Miłosz.

83. Początek dlaczego.

84. Ludzie ludziom zgotowali ten los.

85. Tango Mrożka jako współczesne wesele.

86. Ocalony Różewicz.

87. Odpowiedzialnoœć jednostki za przestępstwa wojenne na podstawie losów Koseckiego i Sonnenbruha.

88. Obóz przedstawiony w Opowiadaniach Borowskiego.

89. Dramat pokolenia akowców w Popiele i diamencie.

90. Ballady Miłosza i Pokolenie Baczyńskiego.

91. Losy pisarza Zniewolony umysł Cz. Miłosza, lub Hańba domowa Jacka Trznadla.

92. Totalitaryzm w literaturze polskiej.

93. Nike która się waha - Herberta

94. Kartoteka jako nowy typ dramatu.

95. Scharakteryzuj postać Jurgena Stroopa.

96. Postawy bohaterów Dżumy.

97. Pamiętnik z powstania warszawskiego - przeżycia ludnoœci w powstaniu warszawskim z prespektywy œwiatka zagłady.

98. Poezja Białoszewskiego.

99. Folwark zwierzecy jako powieœć parabola.

1 Pytanie:

W podanych przykładach okreœl rodzaj stylizacji:

a) Wojownik to stary i doœwiadczony Hetman wielki, ale zbyt dufał w sobie i się zgubił.

b) Posłach jaowce na pustaci bez siedem roków. Jedzenie mi ta nie zawdy przynosili.

Odpowiedz:

Archaizacja - Sienkiewiczowski bohater przemawia językiem epoki rycerzy.

Charakterystyczny jest tutaj szyk wyrazów. Wojownik stary doœwiadczony oraz orzeczenie na końcu zdania, także słowo dufał należy do języka archaicznego.

Dzisiaj powiedzielibyœmy: Wielki to doœwiadczony i stary wojownik ale zgubiła go zbytnia pewnoœć siebie.

Gwaryzacja: Bohater opowiadania mówi językiem góralskim. Posłach - posłem, pustaci - pustkowie, bez siedem roków - przez siedem lat.

2 Pytanie:

Na dowolnych przykładach lit. wyjaœnij zabieg artystyczny zwany gwaryzacją i archaizacją.

Odpowiedz:

Praktyka pisarska często stosuje zabieg stylistyczny który nazywamy gwaryzają i archaizacją K.P.Tetmajer w swoim zbiorze opowiadań „Na skalnym podhalu” opisując typy góralskie, surowe życie tych ludzi w tamtych czasach wprowadził do utworów gwarę góralską podhalańską. Jego bohaterowie mówią autentycznym językiem regionu. Œwiadome użycie Tetmajera gwary nazywamy gwaryzacją tekstu lit. Gwaryzacja najczęœciej występuje gdy pisarz podejmuje temat ludowy, chłopski. Spotykamy się z nią w „Chłopach” Reymonta, ludowej poezji Konopnickiej.

Z kolei archaizację nazywamy zabieg stylistyczny polegający na wprowadzeniu do tekstu historycznego jęz. dawnej epoki. Przykładem są „Krzyżacy” Sienkiewicza oraz „Trylogia”. W jednym i drugim przypadku pisarz musi się trzymać zasady umiarkowanej stylizacji aby nie zaciemniać czytelnikowi obrazu przekazywanych spraw.

3 Pytanie:

W niżej podanym fragmencie wskaż archaizmy, okreœl epokę z której ten tekst pochodzi.

„ Uzżał człowieka nagiego, przyrodzenia niewieœciego, obraza wielce skaradnego, łoktuszą przepasanego”

Odpowiedz:

Archaizmami nazywamy stare zjawiska językowe które wyszły z użycia Dzisiaj stanowią rodzaj dokumentu rozwoju języka. Archaizmy możemy podzielić na fonetyczne, słownikowe, fleksyjne i składniowe. Fragment pochodzi ze œredniowiecznego moralitetu. „Rozmowa mistrza Polikarpa ze œmiercią”. Archaizmy w tekœcie to: uzżał - arch. fonetyczny dziœ powiemy ujrzał,

obraza - arch. słownikowy dziœ postać, wielce to arch. słownikowy dziœ bardzo,

skaradnego - arch. fonetyczny dziœ szkaradnego, łoktusza - arch. słownikowy dziœ płachta.

Archaizacja jest to zabieg stylistyczny używany w lit. i polegający na zastosowaniu jęz. dawnej epoki o której autor pisze. Archaizacja ma na celu zbliżenie nas do prawdy historycznej. Przykład archaizacji „Krzyżacy” Sienkiewicza, gdzie Maćko i Zbyszko mówią językiem swoich czasów. Sienkiewicz zastosował archaizacje w dialogach, opisach zdarzeń, opowieœciach narratora.

4 Pytanie:

Scharakteryzuj podstawy polskiej ortografii mające zastosowanie w przypadku pisowni wyrazów: ryba, morze, nie pracuje, nie wysoki, góra, sąsiedzki

Odpowiedz:

Polska ortografia opiera się na 4 zasadach:

a) fonetyczna - czeœć wyrazów piszemy tak jak słyszymy ( ryba, baba )

b) historyczna - dotyczy głównie wyrazów z: rz, ż, u, ó. Nazywamy ją historyczna ponieważ ze względów historycznych używamy liter które kiedyœ oznaczały inną wymowę głoski. Dziœ wymawiamy jednakowo ale zaznaczanej przy pomocy 2 liter: rz, ż, u, ó. Piszemy rzeka przez „rz” bo historycznie była głoska „r” miękkie rieka, morze - morie.

c) słowotwórcza oparta na pisowni zgodnej z pochodzeniem wyrazu. Piszemy proœba przez „œ” chociaż słyszymy „z”. Piszemy sąsiedzki przez „dż” chociaż słyszymy „c”.

d) umowna - zasada ta dotyczy głownie pisowni łącznej i rozłącznej wyrazów. Umówiono się że „nie” z czasownikami piszemy oddzielnie a „nie” z przymiotnikami razem np.: niewysoki.

5 Pytanie:

Jaką f-cię językowa rozpoznajesz w podanym tekœcie Okreœl autora i tytuł utworu.

„Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu. Wóz nurza się w zielonoœć i jak łódka brodzi”.

Odpowiedz:

Jest to fragment ze „Stepów Akermańskie” Mickiewicza. Fragment ten spełnia f-cję artystyczną i zarazem ekspresywną. Mickiewicz zastosował metafory, porównania, epitety, o dużej sile ekspresji plastycznej. Metafora „ suchy przestwór oceanu” podkreœla podobieństwo ukraińskiego stepu a podróże kałkazu do oceanu to trafna metafora która powstała na zasadzie podobieństwa falujących traw stepowych do fal morskich. „Suchy ocean” to specyficzny epitet, oksymoron. Porównanie „wóz nurza się w zielonoœci jak łódka brodzi” oddaje bardzo plastycznie i malarsko zjawisko poruszania się wozu, która to czynnoœć przypomina żeglugę łódką.

6 Pytanie:

Ułóż sensownie zdania z wyrazami: diaspora, pietyzm, alienacja.

Odpowiedz:

Powyższe wyrazy należą do słownictwa używanego w okreœlonych dyscyplinach naukowych. W tym przypadku należą do języka socjologii kultury i aby je użyć we właœciwym znaczeniu należy sięgnąć do słownika wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych Kopalinskiego.

a) Wtedy ustalimy znaczenie diaspora - rozproszenie narodowoœci, plemienia, rozejœcie się po œwiecie

Przykład: Naród żydowski zanim powstało państwo izraelskie żył w diasporze.

b) Wyraz pietyzm ma œcisły związek początkowo z kultem religijnym a potem z innymi dziedzinami życia. Pietyzm oznacza szczególny rodzaj uczucia, troski opiekuńczej, rodzaj szacunku, miłoœci, wyróżnienia

Przykład: Słowianie z prawdziwym pietyzmem odnosili się do œwiętoœci.

c) Alienacja to termin dotyczący zagadnień filozofii egzystencjalnej, Oznacza wyobcowanie człowieka ze œwiata albo w œwiecie. To osamotnienie, poczucie obcoœci

Przykład: współczesna sztuka często podejmuje problem alienacji człowieka i jego wyobcowanie.

7 Pytanie:

Okreœl œrodki stylistyczne i jej f-cję artystyczną:

a) Zosia jak biały ptak zleciała z parkanu na dłonie.

b) O Polsko póki ty duszę anielską będziesz więziła w czerepie rubasznym.

c) Krzak dzikiej róży, samotny, senny, zadumany, stronie do zimnej tuli i œciany.

Odpowiedz:

Wszystkie przypadki zacytowanych fragmentów dotyczą f-cji ekspresywnej języka czyli f-cji artystycznej.

Przykład „a” to cytat z „Pana Tadeusza”. Zawiera on typowe porównanie. Bohaterka Zosia jak œnieg biały to postać w bieli, którą autor pokazał jako zjawisko ulotne, niemal uskrzydlone.

Przykład „b” to fragment „Grobu Agamemnona” Słowackiego i sprowadza się do klasycznych dwóch metafor - symbolów. Lud poeta nazwał duszą anielską a szlachtę i szlachetczyznę czerepem rubasznym. W ten sposób przy pomocy symboli, metafory wyraził swój krytyczny stosunek do szlachty i pozytywny wobec ludu.

Przykład „c” to fragment wiersza Kasprowicza „ Krzak dzikiej róży”. Na uwagę zasługują tutaj epitety kształtujące nastrój utworu i okreœlające bliżej ów krzak dzikiej róży, samotny, senny i zadumany w sobie. Maja one na celu wzmocnienie nastroju zagrożenia, osamotnienia, niebezpieczeństwa. Sam krzak róży to symbol, rodzaj metafory pod którą można odczytać ludzki los, ludzka kondycję w groŸnym œwiecie.

8 Pytanie:

Przy pomocy odpowiedniego słownika ustal bogactwo synonimów do zwrotu „rodzić się”, zastosuj je w odpowiednich związkach frazeologicznych.

Odpowiedz:

Synonimy to wyrazy bliskoznaczne, a wiec pomocny mi będzie słownik wyrazów bliskoznacznych Skoróbki. Odszukuje hasło „rodzic się” i jego synonimiczne okreœlenie „przychodzić na œwiat”, „zaczynać życie”, „ujrzeć œwiatło dzienne”.

Przykłady:

a) U mojej ciotki przyszło na œwiat kolejne dziecko.

b) Zacząłem żyć dopiero w wieku 20 lat.

c) Ujrzałem œwiatło dzienne kiedy skończyła się noc.

9 Pytanie:

Omów istotę oraz f-cje form językowych: dialog, monolog, opis, opowiadanie.

Odpowiedz:

a) Monolog to forma wypowiedzi pojedynczej osoby. Może on przybierać postać wierszowaną czyli mowy wiązanej, typowej dla liryki.

Przykładem może być „Hymn” Słowackiego zaczynający się od słów „Smutno mi Boże...”. Monolog może przybrać również formę prozy i występować w gat. epickich np. powieœci, opowiadanie, jako rodzaj osobistej wypowiedzi bohatera.

Przykładem może być fragment rozważań Wokulskiego, kiedy bohater przechadza się po Powiœlu i snuje rozważania na temat jego nędzy Monolog występuje też w postaci dłuższego wynużenia bohatera w dramacie.

Przykładem jest monolog Hamleta zaczynający się od słów: „Być albo nie być...” lub Konrada w „Improwizacji”.

b) Dialog czyli rozmowa jest typowa formą wypowiedzi dla dramatu lub wierszowanych form udramatyzowanych tak jak np. „krótka rozmowa miedzy trzema osobami ”. Dialog występuje w dramacie klasycznym, modernistycznym a także anty teatru np.: „Szewcy” Witkacego, „Tango” Mrożka.

c) Opis to forma wypowiedzi występująca zarówno w poezji lirycznej epickiej (np. „Pan Tadeusz”) jak tez w opowiadaniach np. opis przyrody w „Nad Niemnem”. Rozróżniamy opisy:

- postaci tzn. Charakterystyka z zewnątrz bohatera

- sytuacji

- krajobrazów

- przedmiotów

Opis ma charakter statyczny, dominują w nim przymiotniki.

d) Opowiadanie to samodzielna forma wypowiedzi, gatunek epicki albo tez element utworów epickich pisany wierszem i prozą. Typowym opowiadaniem jest wypowiedz Jacka Soplicy, a oddzielnym gatunkiem jest np. opowiadanie „ABC” Orzeszkowej.

10 Pytanie:

Przy pomocy właœciwego słownika ustal bogactwo synonimów do wyrazu „dom”, zastosuj je we właœciwych związkach frazeologicznych.

Odpowiedz:

Należy sięgnąć w tym przypadku do słownika wyrazów blisko znacznych Skorupki i pod hasłem „dom” poszukać wyrazów bliskoznacznych: „chata”, „rudera”, „pałac”, „chałupa”, „lepianka”. Wszystko to to synonimy czyli wyrazy bliskoznaczne.

Przykłady:

a) Na leœnym wzgórzu stała maleńka chata.

b)Dwór robił wrażenie bogatego i zasobnego.

c) Była to istna rudera.

11 Pytanie:

Podaj przykłady mowy zależnej i niezależnej, omawiając ich istotę.

Odpowiedz:

Mowa niezależna to przede wszystkim dialog lub taki typ wypowiedzi w której podmiot dochodzi do głosu, jest cytowany.

Przykład: Ojciec oznajmił nam : jutro wszyscy wyruszamy na grzybobranie.

Mowę niezależną można zamienić na zależną : ma to miejsce wtedy, gdy informuje o wszystkim osoba trzecia, rodzaj narratora. Ojciec oznajmił rodzinie że jutro wszyscy wyruszają na grzybobranie.

12 Pytanie:

Wskaż pochodzenie frazeologicznych zwrotów, nazwij je pod względem ich stopnia łączliwoœci, omów ich sens: „Jerychońskie trąby”, „Salomonowa mądroœć”, „Kainowa zbrodnia”, „Sodoma i gomora”, „Apokaliptyczna wizja œwiata”, „Syn marnotrawny”.

Odpowiedz:

Frazeologią nazywamy dział nauki o języku, który zajmuje się związkami wyrazów pod względem ich znaczenia, logicznej i sensownej spójnoœci Rozróżniamy związki frazeologiczne stałe czyli spójne i zmienne czyli łączliwe.

Stałymi związkami frazeologicznymi nazywamy takie w których nie da się podmienić żadnego z członów, bez szkody dla ich znaczenia. Do nich najczęœciej nalezą przysłowia, porzekadła a także idiomy czyli zwroty nieprzetłumaczalne na obcy język np. „przyganiał kocioł garnkowi”, „Pijany jak bela”.

LuŸne związki frazeologiczne, to takie w których poszczególne elementy można wymienić np.: „falowało morze, albo zboże . Przytoczone związki maja charakter stały. Zwroty frazeologiczne w których można je zastosować:

a) Orkiestra ryknęła jak sto jerychońskich trąb.

b) Pachnie mi tu salomonowa mądroœcią (próbującą pogodzić dwie strony).

c) To mi wygląda na Kainowa zbrodnie (czyli bratobójczą).

d) Nasze miasto to istna Sodoma i Gomora (czyli siedlisko rozpusty).

e) Borowski w swoich opowiadaniach przedstawił apokaliptyczną wizję obozów (uprzedmiotowienia)

f) Powrócił do domu syn marnotrawny (czyli taki który zgrzeszył, zrozumiał i wyraził chęć poprawy).

12 Pytanie:

Ustalić na podstawie właœciwego słownika etymologię wyrazów: miednica, bielizna, dostarczać, nowohutnicki. Zrewidować ich poprawnoœć w przypadkach gdy budzą one zastrzeżenie z punktu budowy słowotwórczej.

Odpowiedz:

Każdy wyraz posiada kilka znaczeń. Najważniejsze są trzy realne, etymologiczne i przenoœne.

Przez realne rozumiemy to co wyraz oznacza np.: naparstek to przyrząd do ochrony palca przed ukuciem.

Znaczenie etymologiczne tego wyrazu wiąże się z jego budową słowotwórczą i jego rdzennym pochodzeniem. Wyraz naparstek pochodzi od starosłowiańskiego słowa pyrst - palec. Jest to coœ co się wkłada na palec. Wyjaœnienie tego wyrazu znajdziemy w słowniku etymologicznym j. polskiego A.Brucknera.

Słownik ten wyjaœnia też że miednica pochodzi od miedzi, bielizna od bieli, dostarczać od dostatku, nowohutnicki od nowej huty. Z punktu widzenia budowy słowotwórczej wyraz nowohutnicki jest Ÿle skonstruowany Powinno być nowohucki. Podobnie wyraz dostarczać osłabił swój związek z wyrazem dostatek przez zniekształcenie „t” w „r”.

13 pytanie:

Jakie znasz kryteria poprawnoœci językowej, które z nich może ci pomóc przy rozstrzygnięciu poprawnoœci tekstu:

a) Nieindagowałem go w szczegóły szanując obowiązek dyskrecji wojskowej.

b) Słuchaj chłopcze znasz li ty umiar w żartach.

c) W dniu œwięta edukacji narodowej nasi nauczycielowie byli zadowoleni z

akademii

Odpowiedz:

Kryteria poprawnoœci językowej to zasady którymi kierujemy się przy ocenie tego co jest poprawne pod względem językowym a co błędne.

Rozróżniamy kryteria:

a) narodowe - każe ono nam dać pierwszeństwo wyrazowi polskiemu przed obcym jeœli taki istnieje.

b) historyczne - każe ono nam wystrzegać się form przestarzałych

c) funkcjonalne - zmusza nas do formułowania językowych form zgodnie z ich

przeznaczeniem

d) komunikatywne - wymaga od nas jednoznacznego formułowania myœli

14 Pytanie:

Na poniższym przykładzie wskaż czym jest forma językowa a czym błąd. Dokonaj korekty tekstu.

a) Ociec mię kciał wziąœć do kina ale nic nie wyszło.

b) Piotr wykonuje co dziennie robotę na warsztatach.

Odpowiedz:

Normą językową nazywamy zasadę, wzór posługiwania się językiem. Utrwalają się one pod wpływem dyscypliny mówiących i piszących a ustalają je autorytety naukowe którzy w odpowiednich wydawnictwach wyjaœniają system językowy, objaœniają historię języka, kierunki zmian w nim zachodzącym a także wskazują na uwarunkowania społeczne, sytuacyjne w których coœ może być norma lub błędem. Ważna rolę poza autorytetami odgrywa zwyczaj społeczny. Bywa tak że językoznawca zakwestionuje jakąœ formę a zwyczaj społeczny przesądzi o jej użyciu np.: wyraz „samolot”. Błędem językowym jest odstępstwo od tej normy.

Poprawnie zapisane zdania:

a) Ojciec chciał mnie wziąć do kina, ale nic z tego nie wyszło.

b) Piotr pracuje codziennie w warsztatach.

15 Pytanie:

Posłuż się odpowiednim słownikiem oceniając poprawnoœć niżej podanych form wyrażeń:

a) Na dworzu już się wypogodziło.

b) Nie masz niczego do stracenia.

c) Stan jego zdrowia uległ dalszej poprawie.

Odpowiedz:

Aby zadecydować o poprawnoœci podanych wyrażeń należy sięgnąć do słownika poprawnej polszczyzny S.Szobera.

a) Ustalamy, że forma na dworzu jest regionalnym przeżytkiem. Dziœ powiemy „na dworze”

b) Nie masz nic do stracenia.

C) Stan jego zdrowia poprawił się.

16 Pytanie:

Wskaż w powyższym tekœcie antonimy:

Nie ten jest uczciwym człowiekiem, co nie robi Ÿle, ale ten co robi dobrze.

Odpowiedz:

Antonimami nazywamy wyrazy o znaczeniu przeciwstawnym np.: szczeroœć - obłuda, pracowitoœć - lenistwo, przyjaciel - wróg, dobry - zły.

Służą one do zaakcentowania przeciwstawnoœci znaczeniowej wyrazów. W podanym zdaniu mamy pare antonimów: robi dobrze - robi Ÿle W konstrukcji tego zdania chodziło o wyraŸne zaakcentowanie, kogo można nazwać człowiekiem uczciwym. Zostało to podkreœlone przez konstrukcję zdania złożonego podrzędnie orzecznikowego.

Można powiedzieć inaczej: Uczciwym człowiekiem jest robiący dobrze.

17 Pytanie:

Jaką f-cję języka pełni tekst:

Ludzie, ludzie! Nie żyjcie więcej w brudzie, kupujcie u mnie tylko pachnące mydełka, mydełeczka jak ciasteczka. Hej ludzie, ludzie.

Odpowiedz:

Wypowiedz ta stanowi humorystyczną reklamę mydełka opartą na prostym rymowaniu w stylu jarmarcznej poezji. On zachwala swój towar używając rymowanki, wykrzykników. Mamy tu do czynienia z f-cją ekspresywną - emocjonalną języka oraz żartobliwą.

18 Pytanie:

Skorygować przy pomocy właœciwej formy językowej:

a) Z gniewu zaszumiało mi w oczach.

b) Pies zaskowyczał z radoœci.

c) Zdrowie pisarza uległo dalszej poprawie.

Odpowiedz:

Mamy tu do czynienia z wadliwa konstrukcją związków frazeologicznych które powstały z przemieszania różnych prawie stałych związków frazeologicznych:

a) Z bólu zaszumiało komuœ w uszach a pociemniało w oczach.

b) pies zaskowyczał z bólu, a zaszczekał z radoœci.

c) Zdrowie pisarza uległo dalszemu pogorszeniu.

9 Pytanie:

Na dowolnym przykładzie np.: „Rozdziobią nas kruki i wrony” Żeromskiego wyjaœnij istotę stylu naturalistycznego.

Odpowiedz:

Naturalizm to kierunek połowy XIX w. Jego ojczyzną była Francja a twórcą E.Zolla. Naturalizm zakładał że literatura powinna stanowić wartoœć naukowego dokumentu, powinna być wierna fotografią życia bez względu na to, czy podejmowany temat jest drastyczny z punktu widzenia moralnego i estetycznego. W literaturze nie powinno być zakazanych tematów, a za sprawą Darwina naturaliœci eksponowali zwierzęcą naturę człowieka. Nie pomijali wstydliwego do tąd seksu. Takim stylem posługiwali się u nas: Zapolska, Reymont, Żeromski.

U Reymonta w „Chłopach” mamy np.: drastyczna scenę, kiedy Kuba obcina sobie nogę. Pisarz w sposób bardzo szczegółowy turpistyczny, drastyczny zwraca uwagę na ten fakt.

Podobnie u Żeromskiego w „Rozdziobią nas kruki i wrony” w taki sposób przedstawia scenę preparowania przez kruki i wrony mózgu Winrycha a także agonię konia.

W „Chłopach” Reymonta ukazana jest walka o byt - przetrwanie i tak stary Boryna nie zapisze majątku synowi żeby nie iœć na wycóg, oraz prawo dziedziczenia cech. Jagna jest jak matka a Antek posiada cech ojca.

20 Pytanie:

Która ze znanych ekranizacji dzieła literackiego zwielokrotniła obrazy ...

Odpowiedz:

Ekranizacja dzieła literackiego jest też zwana adaptacją filmową. Jest to zabieg polegający na przełożeniu języka lit. na język filmowy czyli język ruchomych obrazów i dŸwięków Mamy adaptacje wierne oraz takie które są dziełem reżysera a nie autora. Te drugie to doœć dowolne przykłady literatury na język filmu. Jest rzeczą oczywistą że reżyser nie może sfilmować całej książki Szuka więc wątków, dialogów które z natury tej rzeczy mają charakter filmowy, teatralny. Niektóre adaptacje zwielokrotniają wartoœci prawzoru literackiego. Przykładem na to jest ekranizacja „Popiołu i diamentu” Wajdy, która w pewnym sensie wyjaœniła problematykę tamtych czasów oraz dała popularnoœć Z.Cybulskiej. W związku z tym często mówi się że jest to „Popiół i diament” Wajdy według powieœci Andrzejewskiego.

21 Pytanie:

Na podstawie podanego tekstu, wyjaœnij na czym polegają cechy fonetyczne naszego języka, uzasadnij też zaistnienie w polskiej ortografii i grafice dwóch znaków: „chrząszcz brzmi w trzcinie i strząsa skrzydła z dżdżu”.

Odpowiedz:

W podanym tekœcie w jego poszczególnych wyrazach znalazła się liczna liczba głosek dŸwięku typowych dla polskiego systemu fonetycznego.

Są to: „sz”, „cz”, „dz”, „rz”.

DŸwięki te są trudne artykulacyjnie. Są to głoski przednio językowo - dziąsłowe.

Pod względem zwarcia szczelinowe. Za sprawa tych dŸwięków mówimy o języku polskim że jest w nim dużo dŸwięków syczących, zwartych, które sprawiają że nasz język jest trudny, małomuzykalny. Sprawa dwuznaków czyli liter łączących pochodzenia łacińskiego a oznaczających dŸwięki typowo polskie, można wyjaœnić tak. Œredniowieczni Skrybowie, mnisi przepisujący księgi dokonujący zapisu polskiej mowy natrafili na trudnoœci, ponieważ dla typowo polskich dŸwięków nie znaleŸli w łacinie odpowiednich liter i tak dla polskiej „sz” znaleŸli dwuznak łączący 2 litery łacińskie „s” i „z”. Podobnie „cz' i „dż”. Dla innych dŸwięków skrybowie zapożyczyli od czechów kropkę nad literą jako znak stwardnienia lub kreskę - znak zmiękczenia.

22 Pytanie: ( dopisać )

Znajomoœć elementów gramatyki historycznej to jest jerów pozwoli nam wyjaœnić formy oboczne wyrazów: Łobez, Łobza, Chociwel, Chociwla.

Odpowiedz:

W języku staro - cerkwiowo - słowiańskim pozostały œlady półsamogłosek zwane jerami. Właœnie wtedy istniały dŸwięki na pograniczu między samogłoską a spółgłoską. Nie wiemy jak je wymawiamy, wiemy że w tamtym zapisie jer twardy zapisywano a jer miękki . Z czasem jery te uległy procesą które nazywamy wokalizacją jerów czyli zamianę na samogłoskę „e” , albo wypadnięciu jera. W procesie tym ważną rolę odgrywała pozycja jerów: mocna lub słaba. Jer w pozycji mocnej przechodził w „e” a w zależnoœci od tego czy był twardy czy miękki pozostawiał œlad twardoœci czy miękkoœci:

W obydwu przypadkach nazw miejscowych w mianowniku pojawiło się „e” jako efekt wokalizacji jera w pozycji mocnej. W przypadku dopełniacza jery te wypadły znalazłszy się słabej. Dlatego dziœ mówimy „Łobza” „Chociwla” zgodnie z prawami gramatyki historycznej.

23 Pytanie:

Niezbędne warunki do zaistnienia aktu mowy i komunikacji językowej na dowolnych przykładach.

Odpowiedz:

Akt mowy to fizyczne wyartykułowanie poprawnych pod względem brzmienia słów, wyrażeń w zdaniu. Może on zaistnieć gdy mówiący posługuje się sprawnym aparatem artykulacyjnym. Akt mowy może przybrać formę pisaną. Zaistnieje on wtedy gdy posługuje się sprawnym systemem graficznym, ortografią, składnią - stylistyką.

„Rozmowa liryczna” Gałczyńskiego.

Do zaistnienia aktu niezbędny jest nadawca, w tym przypadku jest to chłopiec i odbiorca tu dziewczyna. Po między nimi musi zaistnieć wspólny przekaz, czyli komunikat, kod językowy, wspólny dla obu. Komunikat dociera od nadawcy do odbiorcy przy pomocy kanału komunikacyjnego. Są nim: kod mówiony lub pisany. Kod to inaczej system językowy czyli wspólny język Nasi bohaterowie posługują się tym wspólnym kodem. Aby doszło do komunikacji musi być również kontakt. Mamy tu tego spełnienie. Bohaterowie się rozumieją ponieważ są tak samo zaangażowani uczuciowo.

24 Pytanie:

Oceń z punktu kryterium f-cjonalnego zdania:

a) Mimo tak wielkiego okresu czasu, przeznaczenie zachowało się częœciowo w dzisiejszej Grecji.

b)Piotr polubił i opiekował się troskliwie swoimi zwierzętami.

Odpowiedz:

Kryterium f-cjonalne polega na okreœleniu zjawiska językowego pod względem jego f-cji. Rozróżniamy kilka ich rodzajów a wœród nich f-cję komunikatywną.

W zdaniu „a” oceniamy ze stanowiska f-cji komunikatywnej, budzi zastrzeżenie w formułowaniu okresu czasu, który jest tzw. pleonazmem Sam wyraz okres jest już miarą czasu, a więc powinno brzmieć:

„Mimo tak wielkiej różnicy czasowej lub mimo tak wielkiego upływu czasu”.

Zastrzeżenie też budzi stwierdzenie:

„Przeznaczenie zachowało się, jako niejasne niekomunikatywne”. Powinno być

„wiara w przeznaczenie”.

Zdanie powinno brzmieć:

a) Mimo tak wielkiego upływu czasu od epoki starożytnej wiara w przeznaczenie zachowała się częœciowo w dzisiejszej Grecji.

Drugie zdanie też jest zbudowane niejasno.

b) Piotr polubił swoje zwierzaki i opiekował się nimi troskliwie.

25 Pytanie:

Zdanie:

1a Studenci, którzy 2 nie złożyli egzaminu, 1b muszą zgłosić się do sekretariatu, aby 3 ustalić termin dodatkowy, ponieważ tego 4 wymagają przepisy.

Jest to zdanie wielokrotnie złożone ze zdania głównego 1a, 1b, zdania wtrąconego przydawkowego 2, zdania podrzędnego okolicznikowego celu 3 i podrzędnego do zdania 3 okolicznikowe przyczyny 4.

Zdanie wtrącone oddzielamy znakami interpunkcyjnymi które stawiamy też przed spójnikami „aby”, „ponieważ”

26 Pytanie:

Wstawić brakujące przecinki, zilustrować budowę zdania wykresem i zmienić strukturę zdania ze złożonego na pojedyncze

Zdanie:

Gdy tylko 1ustał deszcz, kolarze ostro 2ruszyli ze startu, ponieważ 3obawiali się konkuręcji, która 4zapowiadała się groŸnie

Mamy do czynienia ze zdaniem wielokrotnie złożonym w sposób podrzędny a użyte przecinki zaznaczają rodzaj zależnoœci który obrazuje wykres. Iloœć zdań ustalamy za pomocą iloœci orzeczeń.

Prawidłowo ułożone zdanie:

Po deszczu kolarze ruszyli ostro ze startu ze względu na groŸną konkuręcje.

27 Pytanie:

Wykonaj wykres zdania, uzasadnij przecinki i zdefiniuj rodzaj zdania.

Ojciec 1powiedział, że jutro 2pójdziemy do kina, gdy tylko 3odrobimy lekcje.

Mamy tu do czynienia ze zdaniem wielokrotnie złożonym ponieważ są trzy orzeczenia. Jest to zdanie złożone podrzędnie czyli jedno od drugiego œciœle zależy. Zdaniem głównym jest zdanie 1 z jego stanowiska pytamy o zdanie 2 ( co powiedział? ). Po pytaniu orientujemy się że jest to zdanie dopełnieniowe. Z kolei zdanie 3 zależne jest od zdania 2 i odpowiada na pytanie: kiedy pójdziemy?

Odpowiedz znajdziemy w zdaniu 3 które jest zdaniem okolicznikowym czasu.

Poprawnie ułożone zdanie:

Ojciec powiedział o jutrzejszym wyjœciu do kina po odrobieniu lekcji.

28 Pytanie:

F-cja informatywna języka na podstawie tekstu „Bogowie, groby i uczeń”.

Odpowiedz:

Elementy aktu mowy:

Komunikat

Nadawca.....................Odbiorca

Kontakt

Kod

Analiza tekstu:

- tekst zbudowany jest ze zdań oznajmujących pojedynczych i dwukrotnie złożonych

- orzeczenia wyrażone są formami 3 os. l.poj lub mn.

- wyraŸne są związki między zdaniami

- występują nazwy własne ( ... Pompeja)

- tekst ma charakter oceniający

29 Pytanie:

F-cja impresywna na przykładzie fragmentu „O poprawie Rzeczypospolitej” Modrzewskiego i przemówienia współczesnego.

Odpowiedz:

Analiza tekstu:

- słownictwo i wyrażenia oceniające silne nacechowanie uczuciowe

- powtórzenia

- głównie zdania poj. i dużo pytań retorycznych

- wprowadza się 1 os. l.mn. jako założenia że podziela się pogląd nadawcy

- wypowiada się oceny pozytywne i negatywne

- niektóre oceny wyrażone są przenoœniami

- wprowadza się przykłady z historii i literatury

- występują slogany

Rolą f-cji impresywnej jest wpływanie na odbiorcę, kształtowanie jego poglądów, skłanianie do pewnych zachowań.

30 Pytanie:

F-cja ekspresywna języka na przykładzie fragmentu „Syzyfowych prac” - lekcja j.polskiego.

Odpowiedz:

Analiza tekstu:

- występują słowa nacechowane emocjonalnie ( ptaszek, gadać )

- ukazane są wewnętrzne uczucia Marcina Borowicza

- hiperbola - przesadnia

- zdania wykrzyknikowe, pytania retoryczne

F-cję ekspresywną stanowi to, co w tekœcie jest wyrazem uczuć którymi nadawca chce się podzielić z odbiorcą.

31 Pytanie:

F-cja poetycka na przykładzie wiersza Horacego „Exegi minumentum”.

Odpowiedz:

Analiza tekstu:

- apostrofa do Mentomely

- przerzutnia

- inwersja szyku np.: gdzie z szumem się Anfidus rozhukany toczy

- anafora czyli taka struktura w pewien zespół zdań, wersy zaczynają się od tych samych wyrazów

- ton patetyczny

- bogata metaforyka

32. Pytanie:

Typy wyrazów.

Odpowiedz:

Są to wyrazy złożone pochodzące od dwóch wyrazów podstawowych. Wyróżniamy trzy typy wyrazów złożonych: wzrosty, złożenia i zestawienia. Pierwszy przykład to złożenia pochodzące od przymiotnika biały i rzeczownika skrzydła Spaja je formant o. Drugi przykład jest wzrostem, oba wyrazy łączy się bezpoœrednio - Białystok. Trzeci przykład jest zestawieniem - wieczne pióro.

33. Pytanie:

Tendencje rozwojowe współczesnej polszczyzny.

Odpowiedz:

Polskie słowotwórstwo pozostaje pod działaniem różnych tendencji, do precyzji nazw i ich skrótowoœci, ekonomicznoœci.

Przejawem pierwszej jest powstanie złożeń i wielowyrazowych wyrazów np.: kobieta szofer. Skrótowe np.: szkoła ogólnokształcąca - powiemy ogólniak. Dzisiaj powstają uproszczenia wyrazów o obcych przedrostkach np.: super nowoœć - mini sukienka. Nowe znaczenia mają charakter rodzimy albo zapożyczone z języków obcych np.: jastrzębie to zwolennicy wojny, a gołębie to ludzie pokojowi. Wyrazy we wtórnych znaczeniach służą nazywaniu nowych przedmiotów np.: ...mi to sztuczne futro. W podanych wyrazach chodzi o uœciœlenie nazw.

34 Pytanie: (Dopisać)

Zmiany znaczeniowe.

Wąsacz, wyraz podstawowy wąs - acz. Ktoœ kto ma wąsy. Formant oznacza nosiciela rzeczy, osobę która ma związek ze znaczeniem.

Œlepota - œlep - ota, człowiek œlepy. Formant oznacza nazwę choroby ...

Po jego dodaniu - ota powstaje rzeczownik.

Cieplarnia - ciepl - arnia. To miejsce w którym jest ciepło Formant oznacza nazwę miejsca, tworzy rzeczownik, podczas gdy wyraz podstawowy jest przysłówkiem.

Srogoœć - sro - goœć, cech człowieka, formant oznacza nazwę cechy, sprawia że wyraz pochodny staje się rzeczownikiem.

35 Pytanie:

Akcent.

Odpowiedz:

Akcent jest w języku polskim stały. Pada na sylabę przedostatnią. Podane przykłady sa odstępstwami od tej normy.

matematyka - pada akcent na trzecią sylabę od końca bo jest to wyraz obcego pochodzenia zakończonego na yka. Wyrazy te pochodzące z greki lub łaciny miały nie polski akcent. Dzisiejszy zwyczaj językowy podkreœla ten historyczny związek Podobnie można wytłumaczyć akcent na wyrazie technikum. Wyrazy sprzedawalibyœcie, wolelibyœcie one zachowały akcent wyrazu głównego podczas gdy cząstki oznaczające czas lub tryb nie były samodzielne akcentowo i doczepiły się do częœci głównej. I tak w 1.os.l.mn. trybu przypuszczającego akcent pada na czwarta sylabę od końca: sprzedawalibyœmy.

W 3 os.l.mn. trybu przypuszczającego akcent pada na trzecia sylabę od końca robiły.

W 2 os.l.mn. czasu przyszłego akcent pada na trzecią sylabę od końca myœlelibyœcie.

Formant liczebników od 400 - 900, akcent pada na trzecią sylabę od końca.

36. Pytanie:

Neologizmy, ich rodzaje.

Odpowiedz:

Neologizmy - słowa nowe z „przyszłoœcią”. Odróżniamy je terminami: neologizmy obiegowe i artystyczne.

Wyróżniamy neologizmy:

1) Neologizmy słowotwórcze - nowe wyrazy podzielne, motywowane np.: betoniarz - robotnik zatrudniony przy produkcji betonu.

2) Neologizmy znaczeniowe - wyrazy tradycyjne, użyte w nowej treœci np.: korek - zahamowanie ruchu pojazdów w skutek ich nadmiernego nagromadzenia.

3) Neologizmy frazeologiczne - czyli nowe ustabilizowane związki wyrazowe np.: pirat drogowy.

Niektórzy badacze wyróżniają jeszcze 4 typ neologizmów - nowe zapożyczone.

1 Pytanie:

W podanych przykładach okreœl rodzaj stylizacji:

a) Wojownik to stary i doœwiadczony Hetman wielki, ale zbyt dufał w sobie i się zgubił.

b) Posłach jaowce na pustaci bez siedem roków. Jedzenie mi ta nie zawdy przynosili.

2 Pytanie:

Na dowolnych przykładach lit. wyjaœnij zabieg artystyczny zwany gwaryzacją i archaizacją.

3 Pytanie:

W niżej podanym fragmencie wskaż archaizmy, okreœl epokę z której ten tekst pochodzi.

„ Uzżał człowieka nagiego, przyrodzenia niewieœciego, obraza wielce skaradnego, łoktuszą przepasanego”

4 Pytanie:

Scharakteryzuj podstawy polskiej ortografii mające zastosowanie w przypadku pisowni wyrazów: ryba, morze, nie pracuje, nie wysoki, góra, sąsiedzki

5. Pytanie:

Jaką f-cię językowa rozpoznajesz w podanym tekœcie Okreœl autora i tytuł utworu.

„Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu. Wóz nurza się w zielonoœć i jak łódka brodzi”.

6 Pytanie:

Ułóż sensownie zdania z wyrazami: diaspora, pietyzm, alienacja.

7 Pytanie:

Okreœl œrodki stylistyczne i jej f-cję artystyczną:

a) Zosia jak biały ptak zleciała z parkanu na dłonie.

b) O Polsko póki ty duszę anielską będziesz więziła w czerepie rubasznym.

c) Krzak dzikiej róży, samotny, senny, zadumany, stronie do zimnej tuli i œciany.

8 Pytanie:

Przy pomocy odpowiedniego słownika ustal bogactwo synonimów do zwrotu „rodzić się”, zastosuj je w odpowiednich związkach frazeologicznych.

9 Pytanie:

Omów istotę oraz f-cje form językowych: dialog, monolog, opis, opowiadanie.

10 Pytanie:

Przy pomocy właœciwego słownika ustal bogactwo synonimów do wyrazu „dom”, zastosuj je we właœciwych związkach frazeologicznych.

11 Pytanie:

Podaj przykłady mowy zależnej i niezależnej, omawiając ich istotę.

12 Pytanie:

Wskaż pochodzenie frazeologicznych zwrotów, nazwij je pod względem ich stopnia łączliwoœci, omów ich sens: „Jerychońskie trąby”, „Salomonowa mądroœć”, „Kainowa zbrodnia”, „Sodoma i gomora”, „Apokaliptyczna wizja œwiata”, „Syn marnotrawny”.

12 Pytanie:

Ustalić na podstawie właœciwego słownika etymologię wyrazów: miednica, bielizna, dostarczać, nowohutnicki. Zrewidować ich poprawnoœć w przypadkach gdy budzą one zastrzeżenie z punktu budowy słowotwórczej.

13 pytanie:

Jakie znasz kryteria poprawnoœci językowej, które z nich może ci pomóc przy rozstrzygnięciu poprawnoœci tekstu:

a) Nieindagowałem go w szczegóły szanując obowiązek dyskrecji wojskowej.

b) Słuchaj chłopcze znasz li ty umiar w żartach.

c) W dniu œwięta edukacji narodowej nasi nauczycielowie byli zadowoleni z akademii

14 Pytanie:

Na poniższym przykładzie wskaż czym jest forma językowa a czym błąd. Dokonaj korekty tekstu.

a) Ociec mię kciał wziąœć do kina ale nic nie wyszło.

b) Piotr wykonuje co dziennie robotę na warsztatach.

15 Pytanie:

Posłuż się odpowiednim słownikiem oceniając poprawnoœć niżej podanych form wyrażeń:

a) Na dworzu już się wypogodziło.

b) Nie masz niczego do stracenia.

c) Stan jego zdrowia uległ dalszej poprawie.

16 Pytanie:

Wskaż w powyższym tekœcie antonimy:

Nie ten jest uczciwym człowiekiem, co nie robi Ÿle, ale ten co robi dobrze.

17 Pytanie:

Jaką f-cję języka pełni tekst:

Ludzie, ludzie! Nie żyjcie więcej w brudzie, kupujcie u mnie tylko pachnące mydełka, mydełeczka jak ciasteczka. Hej ludzie, ludzie.

18 Pytanie:

Skorygować przy pomocy właœciwej formy językowej:

a) Z gniewu zaszumiało mi w oczach.

b) Pies zaskowyczał z radoœci.

c) Zdrowie pisarza uległo dalszej poprawie.

9 Pytanie:

Na dowolnym przykładzie np.: „Rozdziobią nas kruki i wrony” Żeromskiego wyjaœnij istotę stylu naturalistycznego.

20 Pytanie:

Która ze znanych ekranizacji dzieła literackiego zwielokrotniła obrazy ...

21 Pytanie:

Na podstawie podanego tekstu, wyjaœnij na czym polegają cechy fonetyczne naszego języka, uzasadnij też zaistnienie w polskiej ortografii i grafice dwóch znaków: „chrząszcz brzmi w trzcinie i strząsa skrzydła z dżdżu”.

22 Pytanie:

Znajomoœć elementów gramatyki historycznej to jest jerów pozwoli nam wyjaœnić formy oboczne wyrazów: Łobez, Łobza, Chociwel, Chociwla.

23 Pytanie:

Niezbędne warunki do zaistnienia aktu mowy i komunikacji językowej na dowolnych przykładach.

24 Pytanie:

Oceń z punktu kryterium f-cjonalnego zdania:

a) Mimo tak wielkiego okresu czasu, przeznaczenie zachowało się częœciowo w dzisiejszej Grecji.

b)Piotr polubił i opiekował się troskliwie swoimi zwierzętami.

25 Pytanie:

Zdanie:

1a Studenci, którzy 2 nie złożyli egzaminu, 1b muszą zgłosić się do sekretariatu, aby 3 ustalić termin dodatkowy, ponieważ tego 4 wymagają przepisy.

26 Pytanie:

Wstawić brakujące przecinki, zilustrować budowę zdania wykresem i zmienić strukturę zdania ze złożonego na pojedyncze

Zdanie:

Gdy tylko 1ustał deszcz, kolarze ostro 2ruszyli ze startu, ponieważ 3obawiali się konkuręcji, która 4zapowiadała się groŸnie

27 Pytanie:

Wykonaj wykres zdania, uzasadnij przecinki i zdefiniuj rodzaj zdania.

Ojciec 1powiedział, że jutro 2pójdziemy do kina, gdy tylko 3odrobimy lekcje.

28 Pytanie:

F-cja informatywna języka na podstawie tekstu „Bogowie, groby i uczeń”.

29 Pytanie:

F-cja impresywna na przykładzie fragmentu „O poprawie Rzeczypospolitej” Modrzewskiego i przemówienia współczesnego.

30 Pytanie:

F-cja ekspresywna języka na przykładzie fragmentu „Syzyfowych prac” - lekcja j.polskiego.

31 Pytanie:

F-cja poetycka na przykładzie wiersza Horacego „Exegi minumentum”.

32. Pytanie:

Typy wyrazów.

33. Pytanie:

Tendencje rozwojowe współczesnej polszczyzny.

34 Pytanie: (Dopisać)

Zmiany znaczeniowe.

35 Pytanie:

Akcent.

36. Pytanie:

Neologizmy, ich rodzaje.