Wolfgang Iser, Zmienne funkcje literatury

• miejsce literatury we współczesnym świecie nie jest tak jednoznaczne i oczywiste, jak to było kiedyś,

• literatura w wyniku wielu przemian, przeobrażeń utraciła wiele funkcji, jednak nie możemy interpretować tego w kategoriach końca jej istnienia,

• 1968 ( rewolucja, tzn. bunt studentów) oraz dadaizm ( Tristian Tzara w swoim manifeście pisał o zniesieniu granicy pomiędzy literaturą, a rzeczywistością) jako 2 największe bunty XX wieku, wytknięcie w sposób oskarżycielski dawnej mieszczańskiej koncepcji literatury,

• rewolucja 1968 – dążenie do połączenia literatury oraz rzeczywistości, jednak kiedy te 2 elementy nałożą się na siebie, wtedy rzeczywistość stanie się grą, która z czasem przybierze charakter anarchii

• negacja fikcyjnego charakteru – współcześnie daje się zauważyć we wszelkiego rodzaju formach dramatycznych, od happeningu do żywego teatru, teatru ulicznego,

• należy pamiętać, że im większe zniszczenie czyni rewolucja, tym bardziej zmierza do samozniszczenia,

• idealizm niemiecki jako nurt, który przyniósł znaczną reorientację odwiecznego związku między Sztuką a Naturą; dawniej

1. sztuka miała być naśladowaniem natury, przez co miała ją udostępniać człowiekowi,

2. Sztuka, Natura czerpią z porządku wszechświata (klasyczna sztuka starożytna)

3. XVIII wiek – Sztuka i Natura czerpią stabilność z możliwości udoskonalania świat

• Kantowska teoria geniuszu – ukazanie faktu, w jakim stopniu sztuka potrafi uaktywniać ludzkie zdolności przyczyniając się do ich wzajemnej gry,

• Schiller- popęd gry zapewnia idealną równowagę między dążeniem do treści ( królestwo pięknego pozoru – wynika z tego, że sztuka uwolniła się od Natury, a tym samym stanęła wobec rzeczywistości [rzeczywistość nie daje możliwości wolności, która jest możliwa tylko przez kształcenie przez Sztukę] )

• Sztuka – Natura, Pozór – Rzeczywistość =.> ich drogi rozeszły się, tam gdzie rządziła sztuka, rzeczywistość była pokonana

• Mathew Arnold ( równie wpływowy co Schiller) krytyk musi oddzielić Sztukę od życia, aby nadać jej realność ( tzn. uwolnić ją od świata społecznego i politycznego),

• XIX wiek przyniósł narodziny pojęcia „sztuki dla sztuki”

• Sztuka Autonomiczna – oderwanie od realności, nie zaliczają się do niej wszystkie wytwory artystów i pisarzy XIX wieku, miała uwolnić ludzi uwięzionych w swoje własnej rzeczywistości by mogli wznieść się na wyższy poziom, należy jednka pamiętać, że nie uszlachetnia ona człowieka,

• Religia Sztuki ( Heine ) zrodziła się w wyniku walki rywalizacji systemu religijnych, filozoficznych, naukowych wizji świata, przekraczała te wszystkie interpretacje, otwierała świat „pozaempiryczny”

• XIX wiek przyniósł narodziny instytucji jaką jest muzeum ( muzeum= tryumf autonomicznej sztuki),

• w przeszłości status literatury podnosił się wraz ze wzrostem jej użyteczności,

• integralną cechą literatury jest fakt, że nie tworzy się jej w żadnym określonym celu użytkowym ( poza literaturą dydaktyczną),

• literatura nie jest ucieczką od rzeczywistości ani jej substytutem, literatura reaguje tylko na rzeczywistość i właśnie w ten sam sposób ją interpretuje,

• dawniej literatura (tzn. znajomość je) podnosiła pozycję społeczną,

• współczesna interpretacja literatury różni się od interpretacji dawnej, chodzi głównie o:

1. ustalenia czegoś, co odpowiada potrzebą konkretnej sytuacji,

2. człowiek jako zwierzę interpretujące,

3. musi być związana z realnym światem ( sztuka autonomiczna dążyła do oddzielenia literatury od rzeczywistości)

• funkcje literatury:

1. utopijna fantazja – ucieleśnia to, co nie istnieje, a powinno istnieć

2. literatura odnosi się do tego, co zepchnięte, nieświadome, niepojmowalne, czy nawet sprzeczne,

• literatura nie zmierza jednak do utopii, ale kontynuuje proces rozpoczęty przez mit ( bardzo ważny jest fakt, iż literatura nie może mieć końca, ponieważ każda rzeczywistość musi wytworzyć swoją nierzeczywistość),

• literatura nie może być nigdy rzeczywistością, musi pozostawać formą pozoru, który pomimo fikcyjnego charakteru jest konieczny i niezastąpiony,