Literatura wschodnioeuropejska 22.11

• Taras Szewczenko- twórc nowoczesne literatury ukraińskiej, nadał tok jej rozwojowi

• zmarł w przeddzień zniesienia pańszczyzny (1861) => konsekwencja stosunków społ. w Rosjo po 1856 (wojnie krymskiej)

• Rosja, Ukraina: fala buntów chłopskich (ziemia była dla nich za droga do wykupienia)=> pierwsze organizacje narodowe w Rosji i na Ukrainie

• lata 70. – Ziemia i Wola- ros. organizacja narodowa, również należeli do niej Ukraińcy

• inteligencja- poczucie obowiązku narodowego=> zaczęto edukować lud

• myśl rewolucyjna, antycarska

• polskie powstanie styczniowe- istotne dla świadomości Rosji i Ukrainy, w powstaniu uczestniczyli Ukraińcy

• Tajny Komitet Oficerów Rosyjskich w Polsce

• w efekcie rząd carski zakazuje j. ukraińskiego w szkołach i w druku

• mimo tego rozwija się życie narodowe

• 1876: specjalna komisja carska: j. ukraiński hamuje rozwój państwa rosyjskiego => car Aleksander III: zakaz j. ukraińskiego z wyjątkiem dokumentów historycznych i literatury popularnej (do 1905)

• centrum życia narodowego Ukrainy- Galicja- większa swoboda

czasopisma:

• Archiwum (miesięcznik, j. ros.)

• Przyjaciel (dwutygodnik)

• Przyjaciel Obywatelski (Iwan Franko)

• Dzwon

• Młot

• Świat

• Życie i Słowo (Kijów)

• Zorza (Lwów)

• Czyn (Lwów)

• do XIX w tendencje romantyczne

• równolegle dążność do realizmu

• krystalizacja konwencji realistycznej

inicjacja realizmu: Maria Wilińska Markowicz:

• pseudonim Markowowczok

• 1834-1907

• Rosjanka

• z rodziny oficersko-ziemiańskiej

• Petersburg- poznaje Tarasa Szewczenkę

• podróże po Europie

• powrót do Petersburga- spotkania z działaczami narodowymi

• powieści i wiele nowel z życia inteligencji nieszlacheckiej

• 1857 Opowiadania Ludowe (zbiór nowel)

• elementy romantyczne i realizm rosyjski

• problem przymusowych rekrutów

• wnika w psychikę bohaterów

• Studentka (powieść, j. ukraiński):

• wnika w świadomość ludu

• eksponuje stosunki pańszczyźniane

• młode, zbuntowane chłopskie pokolenie

• studentka- szlachcianka, wykształcona, zepsuta, chciwa, bezwzględna dla poddanych

• Karmeluk (opowieść historyczna, 1865)

• hiperbola

• historia bohatera ukraińskiego- przywódca buntu chłopskiego na Podolu (1813-1835)

• opowiadania dla dzieci

• tłumaczyła Prusa

Leonid Hlibow:

• 1827-1893

• poeta

• początkowo pisał po rosyjsku

• demokrata

• wiersze liryczne i utwory dla dzieci

Stepan Rudański:

Pantalejmon Kulisz:

• 1819-1897

• największy indywidualista

• wszechstronny: poeta, historyk, powieściopisarz, etnograf

• z rodziny kozackiej

• wykształcony

• zesłany za przynależność do Bractwa Cyryla i Metodego

• 1860, almanach ukraiński Chata

• twórca Osnowy (gazeta)

• ucieczka do Austrii- dziala politycznie-największy przeciwnik caratu

• 1881 powrót do Lwowa, później prowincja

• Cypan, opowiadanie, pierwsze po ukraińsku

• poemat historyczny Ukraina (1843)

• utwór nacjonalistyczny

• wątki folklorystyczne

• formy wierszowane

• udoskonalał warsztat poetycki, eksperymentował => uwsteczniał się poglądowo- apologia władzy carskiej

• pierwsze opowiadania: charakter burleskowy, inspiracja Kotlarewskim

• Czarna Rada:

• schyłkowy romantyk

• pod urokiem kozaczyzny i ziemi ojczystej

• rzecznik skrajnego nacjonalizmu ukraińskiego

• myśl demokratyczna (współczucie dla narodu)

Anatolij Swidnicki:

• poeta, prozaik

• seminarium duchowne

• nauczyciel, urzędnik, archiwista

• wpływ Szewczenki

• wiersze polityczne przeciw caratowi

• powieść Luboraccy (wyd. 1901)

• konwencja: proza ros. lat 50. i 60. XIX wieku

• życie ukraińskiej prowincji- realistyczne, dosłowne

• zrusyfikowana/ spolonizowana szlachta ukraińska

• duchowieństwo- narodowe tradycje i morale

• całe spektrum życia Ukrainy- rozkład środowiska- rusyfikacja, despotyzm, donosicielstwo w seminariach duchownych

• losy córek zamożnych duchownych (wynarodowianie)

terytorium Bukowiny:

• wieloetniczność (Rusini, Polacy, Żydzi, Rumuni, Romowie)

• duchowni greko-katoliccy i prawosławni najbardziej wykształceni => ruch narodowy się rozwija

• pierwszy narodowy poeta: Jurij Fetkowicz:

• 1834-1888

• ojciec Polak, matka Ukrainka

• w dzieciństwie mówił po polsku, chodził do szkoły niemieckiej, był w wojsku austriackim

• lubił literaturę niemiecką

• zaczął pisać po niemiecku; Poezje (1865)

• udział w wojnie austriacko- włoskiej + narodowe ruchy Słowian południowych=> zaczyna pisać po ukraińsku

• pierwsze teksty: wpływ niemieckiego romantyzmu (btw, Niemcy i romantyzm, brzmi dziwnie!)

• bohaterowie z ludu; zbójcy; chłopi gotowi do walki za niepodległość

Iwan Neczuj Łewycki:

• Ukraina Naddnieprzańska (część rosyjska)

• nowele, powieści, dramaty, recenzje, dokumenty historyczne

• antycarat

• nauczyciel w gimnazjim

• 4 tematy twórczości:

1. życie chłopstwa ukraińskiego: Dwie żołnierki, Mykoła Drzeja, Rodzina Kajdasza

2. duchowieństwo ukraińskie: Przybłęda (1869)- duch antypolski

3. inteligencja ukraińska: Chmury, Nad Morzem Czarnym, Nawiedzona

4. historia: Hetman Iwan Wyhovsky (1899), Książę Jeremi Wiśniowiecki (wyd. 1932), dramat Marusia Bogusławka

REALIZM:

1. nurt etnograficzno-opisowy: Wowczok, Starożenko

2. psychologiczno- społeczny:

• Opanas Myrna (?)

• Opanas Rudczenko (1849-1920)

• narodnik

• debiut 1872, opowiadanie Diabeł poplątał

• naśladownictwo tradycji ros.- motyw człowieka zbędnego