Równi w ró

Ŝ

norodno

ś

ci  

i wobec prawa 

 

Pakiet edukacyjny  

 

Scenariusze do realizacji zaj

ęć

 zwi

ą

zanych z tematyk

ą

 praw człowieka 

opracowane przez uczestników warsztatów 

 

 

 
 

Pod redakcj

ą

: 

Jolanty Adamczyk, Jarosława Chod

ź

ko 

 
 
 
 

 
 
 
 
 
 

 

Projekt realizowany przy wsparciu 

Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej 

 
 

 

Kraków 2006 - 2007 

 

 

E

M

A

Ł

O

P

O

L

S

K

I

SPIS TRE

Ś

CI 

 

1.  Anna Kyzioł: „Wszyscy jeste

ś

my równi” ...............................................................3 

2.  Izabela Gody

ń

, Magdalena Karnas: „Definicje”..................................................12 

3.  Dorota Jaworska: „Uprzedzenia i dyskryminacja” ..............................................16 

4.  Joanna Brzozowska: „Wyprawa na Zielon

ą

 Wysp

ę

” ..........................................20 

5.  Natalia Jawornicka: „Inni w

ś

ród nas. Czy jeste

ś

my tolerancyjni?” .....................37 

6.  Patryk Kugiel: „Wielokulturowa Polska? Wprowadzenie  do wielokulturowo

ś

ci.”44 

7.  Dawid Waryka: „Rozwiejmy burzowe chmury. Promocja przychylnego 

nastawienia do mniejszo

ś

ci.” .............................................................................55 

8.  Dorota Jarczy

ń

ska-Smurawa, Natalia Pieczy

ń

ska: „Komunikacja niewerbalna 

podstaw

ą

 bezpiecze

ń

stwa w kontaktach z psami”.............................................58 

9.  Beata Tatarzy

ń

ska-Zuchora: „Mam prawo wyboru” ...........................................64 

10. Agnieszka Szokaluk: „Tradycja – to nie wstyd” ..................................................73 

11. Izabela Gody

ń

, Magdalena Karnas: „

Ś

wiadectwa” ............................................86 

12. Krzysztof Kusi

ń

ski: „Powszechne, przyrodzone i niezbywalne” .......................102 

13. Magdalena Kula: „Pierwszy kontakt” ................................................................114 

 

Anna Kyzioł: „Wszyscy jeste

ś

my równi” 

 

1. Krótki opis: 

Zaj

ę

cia  skierowane  s

ą

  do    uczniów  szkoły 

ś

redniej.  Maj

ą

  one  wspomóc  

w kształtowaniu postaw prospołecznych oraz wzmacnia

ć

 poczucie godno

ś

ci osobistej. 

S

ą

 jednocze

ś

nie propozycj

ą

 zaj

ęć

 pozalekcyjnych prowadzonych przez osob

ę

 (trenera) 

z zewn

ą

trz. 

 

2. Cele :  

-

  kształtowanie  postaw  empatii,  szacunku  dla  odmienno

ś

ci  oraz    wra

Ŝ

liwo

ś

ci  

na  łamanie praw człowieka, 

-

  wzbudzenie zainteresowania prawami człowieka, 

-

  poznanie  poj

ęć

 zwi

ą

zanych z prawami człowieka  

 

3. Adresat: 

Grupa 30 –stu uczniów szkoły 

ś

redniej  

 

4. Czas trwania: 

2 h 

 

5. Metody: 

praca indywidualna, praca w grupach, dyskusja 

 

6. 

Ś

rodki dydaktyczne: małe karteczki przyklejane (4 kolory), flamaster 

 

7. Materiały pomocnicze: 

•

  kartki z porozcinanymi definicjami  

•

  (materiał pomocniczy nr 1) 

•

  test „czy jeste

ś

 tolerancyjny” (materiał pomocniczy nr 2) 

•

  „przykłady z 

Ŝ

ycia wzi

ę

te” (materiał pomocniczy nr 3) 

  

 

8. Przebieg zaj

ęć

: 

1. Przedstaw si

ę

 grupie.  

2.  Popro

ś

  o  przedstawienie  si

ę

  uczestników  zaj

ęć

,  oraz  zapytaj  o  ich  do

ś

wiadczenie 

zwi

ą

zane z prawami człowieka. 

3. Przedstaw uczestnikom cel szkolenia. 

4.  Nast

ę

pnie  podziel  uczestników  na  4  grupy,  w  tym  celu  zaproponuj  im 

ć

wiczenie, 

które ma równie

Ŝ

 na celu rozruszanie grupy, potrzebne s

ą

 do tego 4 kolory małych 

karteczek.  Ka

Ŝ

demu  przyklej  na  plecach  jedn

ą

  karteczk

ę

,  nast

ę

pnie  popro

ś

  

o  ł

ą

czenie  si

ę

  w  grupy  zgodnie  z  kolorem  metki  na  plecach.  Nie  wolno 

porozumiewa

ć

 si

ę

 werbalnie ani zdejmowa

ć

 odzie

Ŝ

y. 

5.  Ka

Ŝ

dej  grupie  rozdaj  porozcinane  karteczki  z  definicjami  zwi

ą

zanymi  z  tematyk

ą

 

praw człowieka (10 definicji); na jednej kartce znajduje si

ę

 hasło np.: dyskryminacja 

a na drugiej definicja do hasła (materiał pomocniczy nr 1). Uczestnicy maj

ą

 znale

źć

 

pasuj

ą

c

ą

  definicj

ą

  do  hasła.  Ka

Ŝ

da  grupa  otrzymuje  ten  sam  zestaw  kartek.  Maj

ą

  

na  to  ok.  15  minut.  Nast

ę

pnie  ka

Ŝ

da  grupa  po  kolei  odczytuje  swoje  definicje.  

Po  odczytaniu  definicji  przeprowad

ź

  dyskusj

ę

  „Czy    zgadzasz  si

ę

  z  podan

ą

  

przez innych definicj

ą

 - wska

Ŝ

 poprawn

ą

 definicj

ę

 oraz podaj jej 

ź

ródło”.  

6.  Nast

ę

pnie  zaproponuj  uczestnikom  wypełnienie  testu  „  Czy  jeste

ś

  tolerancyjny” 

(materiał  pomocniczy  nr  2)  .  W  tym  celu  rozdaj  ka

Ŝ

demu  po  jednym  te

ś

cie,  

który  ka

Ŝ

dy  sam  rozwi

ą

zuje.  Czas  na  wypełnienie  testu  -  20  minut.  Po  tym  czasie 

podaj  rozwi

ą

zanie  testu,  wyniki  nie  s

ą

  podawane  na  forum,  ka

Ŝ

dy  sam  dla  siebie 

wyci

ą

ga z niego wnioski.  

7.  W  dalszej  cz

ęś

ci  zaj

ęć

  przedstaw  uczestnikom  „Przykłady  z 

Ŝ

ycia  wzi

ę

te”(materiał  

pomocniczy  nr  3).  Popro

ś

  o  indywidualne  przeczytanie  a  nast

ę

pnie  podziel  

uczestników  na  4  grupy  technik

ą

  odliczania  do  czterech  -  jedynki  ł

ą

cz

ą

  

si

ę

  z  jedynkami,  dwójki  z  dwójkami  itp.  Zapytaj  jak  oni  zachowaliby  

si

ę

  w  przedstawionych  w  materiale  sytuacjach,  co  by  zrobili  gdyby  ich  to  spotkało, 

popro

ś

  ka

Ŝ

d

ą

  z  grup  o  wskazanie  3  wariantów  zachowa

ń

  w  danej  sytuacji  

(ok.  30  minut).  Nast

ę

pnie  przedstawiciele  grup  przedstawiaj

ą

  wymy

ś

lone  warianty 

zachowa

ń

,  a  prowadz

ą

cy  rozpoczyna    dyskusj

ę

.  Zako

ń

cz  j

ą

  podaniem  stron 

internetowych  (zapisz  na  flipcharcie.)  na  których  mo

Ŝ

na  znale

źć

  informacje  

na  temat  obro

ń

ców  praw  człowieka  np.:  www.amnesty.org.pl,  www.pah.org.pl, 

www.hfhrpol.waw.pl i www.rpo.gov.pl 

 

Materiał pomocniczy nr 1 

 

Dyskryminacja  -  prze

ś

ladowanie  poszczególnych  osób  lub  grup  społecznych  

albo ograniczanie ich  praw ze wzgl

ę

du na ras

ę

, narodowo

ść

, wyznanie, płe

ć

 itp. 

 

Asymilacja - przystosowanie si

ę

 do 

Ŝ

ycia w obcej grupie przez przej

ę

cie jej kultury  

i przyswojenie sobie cech wła

ś

ciwych tej grupie; te

Ŝ

: wchłoni

ę

cie obcej grupy. 

 

Tolerancja  -  poszanowanie  czyich

ś

  pogl

ą

dów,  wierze

ń

,  upodoba

ń

,  ró

Ŝ

ni

ą

cych  

si

ę

 od własnych. 

 

Godno

ść

  - poczucie własnej warto

ś

ci i szacunek dla samego siebie. 

 

Stereotyp  -  funkcjonuj

ą

cy  w 

ś

wiadomo

ś

ci  społecznej  uproszczony  i  zabarwiony 

warto

ś

ciuj

ą

co obraz rzeczywisto

ś

ci. 

 

Homofonia - silna niech

ęć

 do homoseksualistów i homoseksualizmu. 

 

Ksenofobia 

- 

niech

ęć

 

lub 

wrogie 

nastawienie 

do 

cudzoziemców  

i cudzoziemszczyzny, obawa przed nimi. 

 

Seksizm - dyskryminacja osób płci przeciwnej. 

 

Uprzedzenie - nieuzasadniony, negatywny stosunek do kogo

ś

 lub czego

ś

. 

 

Rasizm  -  pogl

ą

d  oparty  na  przekonaniu  o  nierównej  warto

ś

ci  biologicznej, 

społecznej i intelektualnej ras ludzkich, ł

ą

cz

ą

cy si

ę

  z  wiar

ą

  we  wrodzon

ą

 wy

Ŝ

szo

ść

 

jednej rasy. 

 

 

Ź

ródło : Słownik J

ę

zyka Polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN 

Materiał Pomocniczy nr 2 

 

CZY JESTE

Ś

 TOLERANCYJNY?  

 

Ustosunkuj  si

ę

  do  poni

Ŝ

szych  stwierdze

ń

,  zakre

ś

laj

ą

c  zawsze  tylko  jedn

ą

 

odpowied

ź

  –  t

ę

,  która  nasuwa  Ci  si

ę

  jako  pierwsza.  Na  ko

ń

cu  jest  punktacja.  

Zlicz uzyskane punkty i przeczytaj interpretacj

ę

 wyników. 

 

1.  Jestem osob

ą

 o ustalonych, trwałych przekonaniach. 

A) tak      B) czasami      C) nie 

2.  Dzisiejsza młodzie

Ŝ

 jest wspaniała 

A) to zbyt ogólne stwierdzenie   B) czasami    C)  to prawda 

3.  Nie lubi

ę

 rutyny i powtarzania stale tych samych wzorów zachowa

ń

 

A) to prawda   B) czasem tak, czasem nie   C) to nieprawda (lubi

ę

) 

4.  Aby przeciwdziała

ć

 epidemii, chorzy na AIDS powinni przebywa

ć

 w specjalnych 

gettach, tak, jak kiedy

ś

 tr

ę

dowaci w leprozoriach 

A) oczywi

ś

cie    B) niektórzy   C) nie 

5.  Mał

Ŝ

e

ń

stwa  powinny  dobiera

ć

  si

ę

  na  zasadzie  podobie

ń

stwa,  np.  rasy, 

wyznania czy warstwy społecznej. 

A) tak byłoby najlepiej   B) s

ą

 wyj

ą

tki   C) nieprawda 

6.  Niskie czoło 

ś

wiadczy o miernej inteligencji 

A) tak   B) czasami   C) nigdy 

7.  Nie przepadam za lud

ź

mi próbuj

ą

cymi udowodni

ć

 mi, 

Ŝ

e nie mam racji. 

A) tak, nie lubi

ę

 ich   B) niektórych unikam   C) nieprawda, lubi

ę

 ich 

8.  Byłoby  najlepiej,  gdyby  w  ramach  jednego  pa

ń

stwa  ludzie  wyznawali  jedn

ą

 

religi

ę

. 

A) nie   B) to zale

Ŝ

y   C) tak 

9.  Lubi

ę

 dyskutowa

ć

. 

A) bardzo   B) tylko z niektórymi lud

ź

mi   C) niespecjalnie 

10.  Za zabójstwo nale

Ŝ

y kara

ć

 

ś

mierci

ą

. 

 A) tak   B) czasami   C) nie 

11.  Blondynki s

ą

 delikatniejsze od brunetek. 

A) to prawda   B) na ogół   C) to nieprawda 

12.  

ś

ydzi s

ą

 sprytniejsi od innych narodów. 

A) tak   B) nie wiem   C) nie 

13.  Nie ma dwóch osób o identycznych osobowo

ś

ciach. 

A) to prawda   B) nie wiem   C) nie 

14.  Psychiatrzy powinni zacz

ąć

 leczenie od siebie. 

A) tak   B) niektórzy   C) to zbyt ostro powiedziane 

15.  Je

ś

li  kto

ś

  wyra

ź

nie  zło

ś

ci  ludzi,  po

ś

ród  których 

Ŝ

yje,  powinien  mie

ć

  do

ść

 

inteligencji, 

Ŝ

eby  trzyma

ć

  si

ę

  z  boku  i  nie  nara

Ŝ

a

ć

  si

ę

,  bo  z  wi

ę

kszo

ś

ci

ą

  

nikt nie wygrał. 

A) zgadzam si

ę

 z tym   B) mo

Ŝ

e czasem   C) nie zgadzam si

ę

 z tym 

16.  Kobiety s

ą

 mniej inteligentne ni

Ŝ

 m

ęŜ

czy

ź

ni. 

A) to nieprawda   B) na ogół   C) to prawda 

17.  M

ęŜ

czy

ź

ni i kobiety Wschodu s

ą

 cudownymi kochankami. 

A) tak   B) nie mam zdania   C) podobnie jak ci i te z Zachodu 

18.  Wszyscy ci uzdrawiacze wzrokiem czy dotykiem to szarlatani. 

A) nie mam do

ść

 danych   B) mo

Ŝ

liwe   C) z pewno

ś

ci

ą

 

19.  Ludzie s

ą

 dobrzy. 

A) tak   B) niektórzy   C) teza zbyt ogólna 

20. Chłopi s

ą

 uparci i nic ich nie przekona. 

A) nieprawda   B) niektórzy   C) to prawda 

21. Je

ś

li  si

ę

  kogo

ś

  wszyscy  bez  przerwy  czepiaj

ą

,  to  zwykle  sam  jest sobie  winien  

– nie ma dymu bez ognia. 

A) to prawda   B) czasem   C) to nieprawda 

22. Podczas  gdy  wielu  Polaków  jest  bezrobotnych,  nie  powinno  si

ę

  zatrudnia

ć

 

obcokrajowców, np. Rosjan czy Jugosłowian. 

A) to przykre, ale tak   B) nie wiem   C) nie zgadzam si

ę

 

23. My

ś

l

ę

, 

Ŝ

e jednak jestem kim

ś

 lepszym od innych. 

A) tak   B) czasami   C) chyba nie 

24. Ludzie s

ą

 podli. 

A) tak   B) czasami   C) teza zbyt kategoryczna 

25. Nie jestem osob

ą

 niezdecydowan

ą

 – jak raz co

ś

 ustal

ę

, to si

ę

 tego trzymam. 

A) tak   B) czasami   C) nie 

26. Szefa powinno si

ę

 szanowa

ć

. 

A) stwierdzenie niejasne   B) czasami   C) zawsze 

27. Dzieci powinny zawsze słucha

ć

 rodziców. 

A) nie zgadzam si

ę

   B) chyba nie zawsze   C) oczywi

ś

cie 

28. Szukam ludzi my

ś

l

ą

cych inaczej ni

Ŝ

 ja. 

A) cz

ę

sto   B) rzadko   C) nigdy 

29. Młodzie

Ŝ

 jest teraz okropna. 

A) nieprawda   B) nie mam zdania   C) to prawda 

30. Osoby do siebie uprzedzone powinny si

ę

 unika

ć

. 

A) tak   B) nie wiem   C) nie 

 

UWAGA:  najpierw  sprawd

ź

,  czy  Twoje  odpowiedzi  na  twierdzenia  1.  i  25.  

s

ą

  zgodne.  Je

ś

li  nie  –  cały  uzyskany  w  tej  psychozabawie  wynik  mo

Ŝ

esz  uzna

ć

  

za przypadkowy. 

 

PUNKTACJA: 

 

 1. A – 5, B – 3, C – 0               2. A – 0, B – 3, C – 5              3. A – 0, B – 3, C – 5   

 4. A – 5, B – 3, C – 0               5. A – 5, B – 3, C – 0              6. A – 5, B – 3, C – 0     

 7. A – 5, B – 3, C – 0               8. A – 0, B – 3, C – 5              9. A – 0, B – 3, C – 5  

10. A – 5, B – 3, C – 0            11. A – 5, B – 3, C – 0            12. A – 5, B – 3, C – 0 

13. A – 0, B – 3, C – 5            14. A – 5, B – 3, C – 0            15. A – 5, B – 3, C – 0 

16. A – 0, B – 3, C – 5            17. A – 5, B – 3, C – 0            18. A – 0, B – 3, C – 5 

19. A – 5, B – 3, C – 0            20. A – 0, B – 3, C – 5            21. A – 5, B – 3, C – 0 

22. A – 5, B – 3, C – 0            23. A – 5, B – 3, C – 0            24. A – 5, B – 3, C – 0 

25. A – 5, B – 3, C – 0            26. A – 0, B – 3, C – 5            27. A – 0, B – 3, C – 5 

28. A – 0, B – 3, C – 5            29. A – 0, B – 3, C – 5            30. A – 5, B – 3, C – 0 

INTERPRETACJA WYNIKÓW 

 

0-41 punktów 

 

Jeste

ś

 osob

ą

 tolerancyjn

ą

, szanujesz odmienno

ść

 innych i ich prawo do autonomii. 

Nie  próbujesz  na  sił

ę

  zmienia

ć

  ludzi  czy  narzuca

ć

  im  swojego  zdania.  Nie  zra

Ŝ

aj  

si

ę

  tym, 

Ŝ

e  czasem  jest  trudno,  bywasz  osob

ą

  nie  rozumian

ą

,  nie  zawsze 

docenian

ą

. Zasługujesz na szacunek i podziw. 

 

42-70 punktów 

 

Jeste

ś

 osob

ą

 podatn

ą

 na wpływy otoczenia zarówno dobre, jak i złe. Cz

ę

sto Twoja 

uległo

ść

  wobec  otoczenia  daje  Ci  przyjemne  poczucie  bezpiecze

ń

stwa.  Niestety, 

nie  rozwijasz  przez  to  swojej  indywidualno

ś

ci.  Miewasz  okresy  mniejszej  

i  wi

ę

kszej  tolerancji,  ale  zwykle  nie  jest  to  efekt  Twoich  własnych  przemy

ś

le

ń

,  

a  presja 

ś

rodowiska.  Jeste

ś

  osob

ą

  do

ść

  lubian

ą

,  ale  nie  z  powodu  autorytetu, 

niezale

Ŝ

no

ś

ci czy jakiej

ś

 szczególnej wyj

ą

tkowo

ś

ci. Mo

Ŝ

e warto spróbowa

ć

 czasem 

mie

ć

 własne zdanie? 

 

71-120 punktów 

 

Masz wprawdzie własne zdanie, ale mo

Ŝ

e zbyt rzadko konfrontujesz je z pogl

ą

dami 

innych.  Powody  takiego  post

ę

powania  mog

ą

  by

ć

  ró

Ŝ

ne.  Czy

Ŝ

by

ś

  si

ę

  bał(-a),  

Ŝ

e  nie masz  racji?  A mo

Ŝ

e  traktujesz  innych  jako  głupszych?  Tego  typu fasadowa 

pewno

ść

  siebie  nie  sprzyja  tolerancji.  Mo

Ŝ

e  za  łatwo  uprzedzasz  si

ę

  do  ludzi  

i nie jeste

ś

 a

Ŝ

 tak lubiany(-a), jak Ci si

ę

 wydaje. A szkoda, bo jeste

ś

 osob

ą

 my

ś

l

ą

c

ą

, 

która stara si

ę

 by

ć

 obiektywna, rzetelna i uczciwa w traktowaniu ludzi. 

 

121-150 punktów 

 

Trudno  o  Tobie  powiedzie

ć

, 

Ŝ

e  cechuje  Ci

ę

  tolerancja.  Jak  ju

Ŝ

  si

ę

  do  kogo

ś

 

uprzedzisz,  to  bardzo  trudno  jest  to  zmieni

ć

,  zreszt

ą

  nie  bardzo  si

ę

  starasz.  Sk

ą

d  

w Tobie tyle uprzedze

ń

; kto i dlaczego Ci je wpoił? Mo

Ŝ

e  warto czasem poszuka

ć

 

ludzi my

ś

l

ą

cych inaczej, podyskutowa

ć

 z nimi, niekoniecznie traktowa

ć

 jak wrogów. 

Rozwój  polega  na  zmianach.  Nie  bój  si

ę

  usłysze

ć

, 

Ŝ

e  Twoje  przekonania  

s

ą

 „chwiejne”. Wa

Ŝ

ny jest szacunek do samego siebie. Spróbuj zacz

ąć

 od wi

ę

kszej 

tolerancji  wobec  najbli

Ŝ

szej  rodziny,  a  zobaczysz,  jak  Wasze  wzajemne  stosunki 

zmieni

ą

 si

ę

 na lepsze. 

 

Ź

ródło : autor nieznany  

 

 

Materiał pomocniczy nr 3. 

 

Przykłady z 

Ŝ

ycia wzi

ę

te. 

 

Skomentuj  przykłady  i  zastanów  si

ę

  co  Ty  by

ś

  zrobił,  gdyby  Ciebie  spotkała 

podobna sytuacja:  

 

1)  Do  „baru” nie  zostaje  przez  ochroniarzy  wpuszczony  cudzoziemiec  czarnoskóry 

o

ś

wiadczaj

ą

c  mu, 

Ŝ

e  nie  ma  „wolnych  miejsc”.  Inni  bez  problemu  wchodz

ą

  

do baru. 

 

2)  W  pracy  kolega  zwierza  si

ę

  koledze 

Ŝ

e  jest  homoseksualista,  po  tygodniu  

bez podania przyczyny zostaje zwolniony z pracy. 

 

3)  W  firmie  o  awans  zawodowy  ubiegaj

ą

  si

ę

  dwie  osoby:  kobieta  i  m

ęŜ

czyzna. 

Awans  dostaje  m

ęŜ

czyzna.  Pracodawca  wyja

ś

nia  rozgoryczonej  kobiecie,  

Ŝ

e stanowisko to wymaga dyspozycyjno

ś

ci a ona ma przecie

Ŝ

 małe dziecko. 

 

4) W klasie jedno z dzieci jest chore na AIDS, rodzice pozostałych dzieci dowiaduj

ą

 

si

ę

 o tym i prosz

ą

 by na stołówce miał osobne naczynia. 

Izabela Gody

ń

, Magdalena Karnas: „Definicje” 

 

Opis 

U

ś

wiadomienie  uczestnikom, 

Ŝ

e  kwestie  zwi

ą

zane  z  tolerancj

ą

,  dyskryminacj

ą

, 

ksenofobi

ą

 oraz rasizmem dotycz

ą

 ka

Ŝ

dego z nas. Dzi

ę

ki zastosowanym metodom 

uczestnicy u

ś

wiadomi

ą

 sobie jaki s

ą

 trudno

ś

ci wypowiadania si

ę

 w du

Ŝ

ej grupie. 

 

Cele 

  kształtowanie umiej

ę

tno

ś

ci wypowiadania si

ę

 na forum grupy, 

  kształtowanie umiej

ę

tno

ś

ci kreatywnego my

ś

lenia, 

  zapoznanie uczestników z podstawowymi poj

ę

ciami z zakresu praw 

człowieka. 

 

Adresaci 

Młodzie

Ŝ

 ze szkół ponadgimnazjalnych – około 20 osób 

 

Czas trwania 

1,5 h 

 

Metody 

  dyskusja, 

  burza mózgów, 

  kula 

ś

nie

Ŝ

na, 

  dywanik pomysłów, 

  metaplan. 

 

Kluczowe poj

ę

cia 

  tolerancja, 

  dyskryminacja, 

  ksenofobia, 

  nacjonalizm. 

 

Ś

rodki dydaktyczne 

  4 du

Ŝ

e kartki papieru, 

  pisaki kolorowe, 

  ta

ś

ma klej

ą

ca, 

  małe karteczki kolorowe samoprzylepne, 

  kartki, 

  długopisy 

 

Materiały pomocnicze 

  definicje poj

ęć

: dyskryminacja, dyskryminacja, ksenofobia, nacjonalizm  

 

Przebieg zaj

ęć

 

Na  jednej  du

Ŝ

ej  kartce  piszemy  słowo  DYSKRYMINACJA,  na  drugiej 

TOLERANCJA,  na  trzeciej  KSENOFOBIA,  na  czwartej  NACJONALIZM  wszystkie 

cztery kartki wieszamy na tak aby wszyscy uczniowie widzieli. 

 

Nast

ę

pnie  prosimy  uczniów  aby  zastanowili  si

ę

  nad  słowem  dyskryminacja, 

dajemy  pierwszemu  uczestnikowi  pust

ą

  kartk

ę

  i  prosimy  o  wpisanie  z  czym  

mu  si

ę

  kojarzy  słowo  dyskryminacja,  jak  sko

ń

czy,  prosimy  go  aby  posłał  kartk

ę

,  

na której napisał swoje skojarzenie do kolejnej osoby. Zadaniem kolejnych osób jest 

dopisywanie  wszystkiego  z  czym  im  si

ę

  kojarzy  dane  słowo  tak  aby  powstała 

wspólna definicja. Ka

Ŝ

dy z uczestników dopisuje to czego nie ma jeszcze na kartce. 

Kiedy  kartka  powróci  do  osoby  prowadz

ą

cej,  odczytuje  ona  co  zostało  napisane  

i zapisuje wspólnie utworzon

ą

 definicj

ę

 słowa dyskryminacja na du

Ŝ

ej kartce.  

 

Do  stworzenia  kolejnej  definicji  słowa  tolerancja  zastosujemy  metod

ę

  burzy 

mózgów. Prosimy uczestników aby podawali wszystko z czym im si

ę

 kojarzy słowo 

tolerancja.  Zapisujemy  ka

Ŝ

d

ą

  podan

ą

  propozycj

ę

  nie  komentuj

ą

c  ich  prosimy 

równie

Ŝ

  aby  uczestnicy  nie  komentowali  podawanych  przez  innych  propozycji. 

Kiedy  zostan

ą

  zapisane  wszystkie  spontanicznie  podane  przez  uczestników 

propozycje,  przyst

ę

pujemy  do  kolejnego  etapu.  Wybieramy  teraz  spo

ś

ród 

zapisanych propozycji, te które chcemy rozwija

ć

, robi to cała grupa. Dopiero wtedy 

tworzymy wspóln

ą

 definicj

ę

 słowa Tolerancja- istotne jest to, 

Ŝ

e tylko na tym etapie 

burzy  mózgów  dopuszczalna  jest  dyskusja  oraz  krytyka  podanych  wcze

ś

niej 

stwierdze

ń

.  

 

Do  stworzenia  kolejnej  definicji  ksenofobia  potrzebne  b

ę

d

ą

  nam  samoprzylepne 

karteczki.  Ka

Ŝ

demu  rozdajemy  po  kilka  samoprzylepnych  kartek  oraz  co

ś

  

do pisania. Ka

Ŝ

dy z uczestników wypisuje na swojej kartce to z czym mu si

ę

 kojarzy 

słowo-  ka

Ŝ

dy  po  jednej  propozycji.  Jak  wszyscy  zapisz

ą

  swoje  propozycje  

na  kartkach,  uczniowie  podchodz

ą

  do  planszy  któr

ą

  wcze

ś

niej  przygotowali

ś

my  

i przyklejaj

ą

 swoje propozycje jednocze

ś

nie odczytuj

ą

c je na głos. Potem wspólnie  

z  uczestnikami  zastanawiacie  si

ę

  które  propozycje  s

ą

  najtrafniejsze  i  z  nich 

wspólnie tworzycie definicj

ę

 słowa ksenofobia.  

 

Aby stworzy

ć

 definicje nacjonalizmu, ka

Ŝ

demu z uczestników dajemy kart

ę

 papieru 

oraz  co

ś

  do  pisanie  i  prosimy  ich,  aby  ka

Ŝ

dy  osobno  zastanowił  si

ę

  nad  definicj

ą

 

słowa  nacjonalizm  i  zapisał  j

ą

  na  swojej  kartce.  Nast

ę

pnie  prosimy  uczniów,  

aby  poł

ą

czyli  si

ę

  w  pary,  odczytali  swoje  definicje  i  starali  si

ę

  razem  wspólnie 

stworzy

ć

  now

ą

.  Gdy  to  uczyni

ą

  prosimy  aby  poł

ą

czyli  si

ę

  czwórkami  potem 

ósemkami  tworz

ą

c  własne  definicje.  Robimy  tak  dopóki  nie  stworz

ą

  nam  si

ę

  dwie 

grupy  z  definicjami.  Prosimy  przedstawicieli  grup  aby  odczytali  definicje,  

po  ich  przeczytaniu  zastanawiamy  si

ę

  nad  wspóln

ą

,  któr

ą

  zapisujemy  na  du

Ŝ

ej 

kartce.  

 

Kiesy    wszystkie  definicje  zostan

ą

  stworzone,  rozdajemy  uczestnikom  słownikowe 

definicje poj

ęć

.  

 

Potem prowadzimy dyskusj

ę

: 

  czy sami spotkali si

ę

 z którym

ś

 z tych poj

ęć

 w 

Ŝ

yciu osobistym? 

  w szkole? 

  na ulicy? 

  w urz

ę

dzie? 

  czy jako

ś

 zareagowali w takiej sytuacji? 

  jak si

ę

 czuli wtedy gdy kto

ś

 ich inaczej potraktował? 

 

15 

Materiał pomocniczy 

 

DYSKRYMINACJA -   upo

ś

ledzenie 

lub 

prze

ś

ladowanie 

danych 

jednostek  

lub grup społecznych ze wzgl

ę

du na pochodzenie etniczne, przynale

Ŝ

no

ść

 klasow

ą

, 

narodow

ą

,  rasow

ą

  lub  wyznaniow

ą

.  Słownik  wyrazów  obcych,  PWN,  Warszawa 

2002 r. 

 

TOLERANCJA  –  liberalizm  w  stosunku  do  cudzych,  odmiennych  od  naszych, 

pogl

ą

dów,  wierze

ń

,  wyrozumiało

ść

  dla  czyjego

ś

  odmiennego  post

ę

powania. 

Słownik wyrazów obcych, PWN, Warszawa 2002 r. 

 

KSENOFOBIA  –  przesadna  niech

ęć

  lub  wrogo

ść

  w  stosunku  do  cudzoziemców  

i  cudzoziemszczyzny.  Słownik  wyrazów  obcych,  PWN,  Warszawa  2002  r. 

Słowo pochodzi od  greckich  słów xenos  -  dziwny,  obcy  oraz phobos  -  strach  

lub 

awersja) 

oxfordzki słownik 

j

ę

zyka 

angielskiego definiuje 

ksenofobi

ę

 

jako "patologiczny  strach  przed  cudzoziemcami lub  obcymi krajami".  Innymi słowy, 

oznacza  awersj

ę

  do innych,  "obcych"  i cudzoziemców.  Ksenofobia  jest  odczuciem 

lub percepcj

ą

 opart

ą

 na społecznych konstrukcjach i ideach, a nie na racjonalnych 

przesłankach  czy  obiektywnych  faktach.  Ksenofobiczne  postrzeganie 

ś

wiata 

redukuje zło

Ŝ

one zjawiska społeczne i kulturowe do uproszczonych, czarno-białych 

scenariuszy. 

Najdrastyczniejszym 

przejawem 

ksenofobii jest 

eksterminacja 

(ludobójstwo 

ś

ydów,  Cyganów (Romów i Sinti),  homoseksualistów,  ludobójstwo  

na  Bałkanach  i w Ruandzie,  eksterminacj

ę

  Aborygenów itd.).  Inne  to wygnanie, 

przesiedlenie. www.bezuprzedzen.org 

 

NACJONALIZM  –  postawa  społeczno-polityczna  i  ideologia  uznaj

ą

ca  interes 

własnego  narodu  za  warto

ść

  najwy

Ŝ

sz

ą

,  głosz

ą

c

ą

, 

Ŝ

e  suwerenne  pa

ń

stwo 

narodowe  jest  najwła

ś

ciwsz

ą

  form

ą

  organizacji  danej  społeczno

ś

ci  zł

ą

czonej 

wspólnot

ą

  pochodzenia,  j

ę

zyka,  historii,  kultury.  Słownik  wyrazów  obcych,  PWN, 

Warszawa 2002 r. 

 

16 

Dorota Jaworska: „Uprzedzenia i dyskryminacja” 

 

WST

Ę

P/KRÓTKI OPIS 

Zakaz 

dyskryminacji 

regulowany 

jest 

zarówno 

prawem 

krajowym,  

jak  i  wspólnotowym  Stosunek  do  mniejszo

ś

ci  oraz  poszanowanie  ich  praw  jest 

testem  dla  funkcjonowania  ka

Ŝ

dej  demokracji.  W  Polsce,  niestety,  członkowie 

mniejszo

ś

ci  wci

ąŜ

  do

ś

wiadczaj

ą

  dyskryminacji  z  powodu  swej  przynale

Ŝ

no

ś

ci  

do  tych  grup.  St

ą

d  konieczno

ść

  nieustannej  edukacji  społecznej  maj

ą

cej  

na  celu  przeciwdziałanie  tym  negatywnym  zjawiskom  poprzez  nauczanie 

poszanowania dla odr

ę

bno

ś

ci i inno

ś

ci. 

 

CELE 

-

 

zrozumienie poj

ęć

 zwi

ą

zanych z dyskryminacj

ą

, 

-

 

u

ś

wiadomienie negatywnych skutków nietolerancji, 

-

 

kształtowanie umiej

ę

tno

ś

ci krytycznego postrzegania własnych działa

ń

 i poj

ęć

. 

 

ADRESAT: młodzie

Ŝ

 gimnazjalna 

CZAS TRWANIA: 2 godziny lekcyjne 

METODY: praca w gniazdach, dyskusja, burza mózgów 

POJ

Ę

CIA KLUCZOWE: grupa społeczna, dyskryminacja, postrzeganie,  

Ś

RODKI DYDAKTYCZNE: karty poj

ęć

, plansza podziałów, 

MATERIAŁY POMOCNICZE: flipchart, kartki A4, flamastry, małe karteczki, klej 

 

PRZEBIEG ZAJ

ĘĆ

 

I Podziały 

Poinformuj uczestników 

Ŝ

e, na 

ś

wiecie 

Ŝ

yje ok. 4 mld ludzi. Nast

ę

pnie przeprowad

ź

 

poni

Ŝ

sze 

ć

wiczenie  

 

Ć

w 1: burza mózgów,  

praca w dwóch zespołach: 

1 zespół wypisuje na tablicy: Co ludzi ł

ą

czy?  

2 zespół wypisuje na tablicy: Co ludzi dzieli? 

Czego jest wi

ę

cej: cz

ęś

ci wspólnych czy ró

Ŝ

nic? 

 

17 

 

Podsumowuj

ą

c 

ć

wiczenie  powiedz  i

Ŝ

,  mało  jest  cech,  które  mo

Ŝ

na  kategorycznie 

podzieli

ć

 na rozł

ą

czne kategorie. Wi

ę

kszo

ść

 z nich jest płynna, stopniowalna, poza 

tym jeden człowiek mo

Ŝ

e nale

Ŝ

e

ć

 do kilku grup. 

 

II Uprzedzenia 

Wygło

ś

 mini wykład 

Podziały,  o  których  była  mowa  w  poprzednim 

ć

wiczeniu  wpływaj

ą

  na  pewne 

uprzedzenia,  jakie  powstaj

ą

  mi

ę

dzy  członkami  tych  grup.  Uprzedzenia  s

ą

  o  tyle 

niebezpieczne, 

Ŝ

e  nieodł

ą

cznie  zwi

ą

zane  s

ą

  z  towarzysz

ą

c

ą

  im  reakcj

ą

  afektywn

ą

 

(emocjonaln

ą

).  Afekt,  czyli  błyskawicznie  i  automatycznie  (a  nawet  nie

ś

wiadomie) 

wzbudzana  reakcja  emocjonalna  pojawia  si

ę

  natychmiast,  gdy  w  umy

ś

le  danej 

osoby uaktywni si

ę

 kategoria nielubianej grupy. Ów afekt sprawia, 

Ŝ

e od momentu 

jego  wzbudzenia  spostrzeganie  oraz  interpretacja  cech  i  działa

ń

  osoby,  

któr

ą

  postrzegamy  jako  nale

Ŝą

c

ą

  do  danej  grupy,  staj

ą

  si

ę

  tendencyjne.  Pojawia  

si

ę

  skłonno

ść

  do  spostrzegania  i  interpretowania  cech  i  zachowa

ń

  tej  osoby  

w  sposób  zgodny  ze  stereotypem,  tzn,  tak,  aby  potwierdzi

ć

  nasze  przekonania,  

Ŝ

e  ta  osoba  rzeczywi

ś

ci  ma  owe  negatywne  cechy,  które  jej  przypisujemy.  

Pod  wpływem  afektu  tendencyjne  staje  si

ę

  tak

Ŝ

e  nasze  zachowanie  wobec  

tej  osoby,  co  najcz

ęś

ciej  jest  nie

ś

wiadome.  Zaczynamy  traktowa

ć

  t

ę

  osob

ę

  

w  sposób  zgodny  z  naszymi  przekonaniami  na  jej  temat  (np.  agresywnie),  

tym  samym  nie

ś

wiadomie  prowokuj

ą

c  u  niej  oczekiwane  przez  nas  zachowania 

(agresja  w  odpowiedzi  na  agresj

ę

).  Nast

ę

pnie  zwracamy  uwag

ę

  na  wywołane  

przez nas zachowanie i traktujemy je jako dowód, 

Ŝ

e osoby z tej grupy rzeczywi

ś

cie 

s

ą

  takie,  jak  o  nich  my

ś

limy  –  samospełniaj

ą

ce  si

ę

  proroctwa.  W  ten  przewrotny 

sposób  uzyskujemy  subiektywn

ą

  pewno

ść

  słuszno

ś

ci  naszego  pierwotnego 

przekonania. 

 

Jak powstaj

ą

 stereotypy: 

- w drodze dziedziczenia społecznego, 

Trening  uprzedze

ń

  otrzymywany  jest  w  skutek  socjalizacji  i  z  reguły  zaczyna  

si

ę

  w  dzieci

ń

stwie.  W  naturze  afektu  le

Ŝ

y  jego  wielka  zara

ź

liwo

ść

,  czyli  łatwe  

i  nie

ś

wiadome  udzielanie  si

ę

  osobom  przebywaj

ą

cym  blisko  siebie.  Dzieci  bardzo 

dobrze  odbieraj

ą

  negatywny  klimat  emocjonalny  (niesmak,  niech

ęć

,  pogarda) 

 

18 

ka

Ŝ

dorazowo  pojawiaj

ą

cy  si

ę

  u  osób  znacz

ą

cych  wraz  z  nazw

ą

  danej  kategorii 

osób.  Dziecko  szybko  przejmuje  te  emocje  i  wciela  we  własne  zachowania  

na zasadzie na

ś

ladownictwa: 

- poprzez informacje zasłyszane na temat członków danej grupy, 

- poprzez bezpo

ś

rednie do

ś

wiadczenia z tymi osobami. 

 

Jak mo

Ŝ

na pogrupowa

ć

 te ró

Ŝ

nice?:  

Aby lepiej zilustrowa

ć

 to co mówisz poka

Ŝ

 plansz

ę

: rasy, narody, regiony, zawody, 

religia, warstwy społeczne, wiek. 

 

Jakie s

ą

 przykłady grup zawieraj

ą

cych si

ę

 w tych wyodr

ę

bnieniach? 

- grupy rasowe: Murzyni, Indianie, Azjaci,  

- grupy narodowe: 

ś

ydzi, Romowie, Arabowie, Niemcy, Szkoci,  

- grupy regionalne: Górale, Krakusy, Poznaniacy, 

Ś

l

ą

zacy, Kaszubi,  

- grupy zawodowe: naukowcy, szewcy, 

Ŝ

ołnierze, arty

ś

ci, policjanci,  

- wyznawcy religii: katolicy, protestanci, muzułmanie, prawosławni,  

ś

wiadkowie 

Jehowy,  

- przedstawiciele warstw społecznych: chłopi, robotnicy, inteligencji, arystokraci, 

kapitali

ś

ci,  

- osoby nie mieszcz

ą

ce si

ę

 w tradycyjnych „moralnych” standardach społecznych: 

bandyci, prostytutki, włócz

ę

dzy,  

- grupy wiekowe albo zwi

ą

zane z płci

ą

 lub okre

ś

lonym stylem ubierania si

ę

 czy 

strzy

Ŝ

enia włosów. 

Aby uczestnicy utrwalili to o czym była mowa w wykładzie przeprowad

ź

 

ć

wiczenie 2. 

 

ć

w 2: „Daj mi dowód” 

Ka

Ŝ

dy  z  uczestników  wybiera  sobie  dowoln

ą

  grup

ę

,  wobec  której  jest  uprzedzony  

i  wypisuje  na  jednej  karteczce  min  5  (7)  cech  członków  tej  grupy.  Przyklejamy  

te  karteczki  na  tablicy  i  wszyscy  wybieramy  jedn

ą

  grup

ę

  (np.  t

ę

,  która  najcz

ęś

ciej 

si

ę

 powtarza) i szukamy dowodów potwierdzaj

ą

cych te cechy. 

 

Na ile udowodnili

ś

my te cechy? 

Zapytaj uczestników 

Ŝ

e, skoro nie ma dowodów na istnienie tych cech, to sk

ą

d bior

ą

 

si

ę

 takie przekonania? 

 

19 

Przeprowad

ź

 dyskusj

ę

 na ten temat. 

Po  przeprowadzonej  dyskusji  poinformuj  uczniów, 

Ŝ

e  uprzedzenia  prowadz

ą

  

do dyskryminacji. 

 

III Podsumowanie  

Popro

ś

  uczestników  aby  zdefiniowali  co  rozumiej

ą

  pod    poj

ę

ciem  „uprzedzenie”  

i  „dyskryminacja”  i 

Ŝ

eby  podali  przykłady  wyst

ę

powania  uprzedze

ń

  i  dyskryminacji  

w najbli

Ŝ

szym im 

ś

rodowisku, w Polsce i na 

ś

wiecie. 

 

20 

Joanna Brzozowska: „Wyprawa na Zielon

ą

 Wysp

ę

”  

 

1. Temat:

 

Ś

wiadome podró

Ŝ

owanie 

 

2.  Wst

ę

p:  Odwiedzaj

ą

c  ró

Ŝ

ne  zak

ą

tki  naszego  globu  cz

ę

sto  nie  pami

ę

tamy,  

aby dobrze przygotowa

ć

 si

ę

 do podró

Ŝ

y. Zabieramy stroje i aparaty nastawiaj

ą

c  

si

ę

 wył

ą

cznie na przyjemne sp

ę

dzanie czasu. A przecie

Ŝ

 podró

Ŝ

owanie to tak

Ŝ

e 

wyzwanie, w którym stykamy si

ę

  z lud

ź

mi o odmiennej kulturze, tradycji, religii, 

rasie.  Musimy  by

ć

 

ś

wiadomi  ró

Ŝ

nic,  by  rozumie

ć

  si

ę

  nawzajem  i  nie  krzywdzi

ć

 

poprzez  nietaktowne  zachowanie.  Wyje

Ŝ

d

Ŝ

aj

ą

c  do  innego  kraju  nie  mo

Ŝ

emy 

zapomnie

ć

  o  rzetelnym  przygotowaniu  pod  k

ą

tem  merytorycznym,  aby  sta

ć

  

si

ę

 „

Ś

wiadomym Podró

Ŝ

nikiem”. 

 

3. Cele: 

•

  zach

ę

cenie do 

ś

wiadomego podró

Ŝ

owania 

•

  uczenie szacunku do kultury Irlandii 

•

  u

ś

wiadomienie podobie

ń

stw i ró

Ŝ

nic mi

ę

dzy Polakami a Irlandczykami 

•

  u

ś

wiadomienie funkcjonuj

ą

cych stereotypów o Irlandii 

•

  integracja grupy 

 

4.  Adresat:  15  -  osobowa  grupa  uczestników  wycieczki  do  Irlandii.  Szkolenia 

prowadzone s

ą

  przy wybranym biurze podró

Ŝ

y. 

 

5. Czas trwania: 1,5 godziny 

 

6. Metody:  

•

  wchodzenie w rol

ę

 

•

  dyskusja 

•

  analizowanie i rozwi

ą

zywanie problemów 

•

  uczenie si

ę

 w małych zespołach 

 

7. Kluczowe poj

ę

cia: 

•

 

ś

wiadome podró

Ŝ

owanie 

 

21 

•

  stereotyp 

 

8. 

Ś

rodki dydaktyczne:  

•

  plakaty 

•

  pisaki 

•

  ta

ś

ma klej

ą

ca 

•

  rzutnik 

•

  karteczki samoprzylepne w dwóch kolorach 

•

  jedzenie 

 

9. Materiały pomocnicze: 

•

  informacje o Irlandii do gry Puzzle 

•

  zdj

ę

cia wyspy 

•

  płyta z muzyk

ą

 irlandzk

ą

 

•

  formularz do gry BINGO 

•

  opcja: pokaz multimedialny o Irlandii 

 

10. Przebieg zaj

ęć

: 

1.  Uczestnicy wycieczki nie znaj

ą

 si

ę

 mi

ę

dzy sob

ą

, a maj

ą

 sp

ę

dzi

ć

 razem kilka dni, 

dlatego  warto  na  pocz

ą

tek  zaproponowa

ć

  gr

ę

  BINGO.  Umo

Ŝ

liwi  ona  lepsze 

zapoznanie  i  wpłynie  korzystnie  na  integracj

ę

  grupy.  Ka

Ŝ

dy  z  uczestników 

otrzymuje formularz do gry w BINGO (opis gry wraz z formularzem w zał

ą

czniku 

nr 1).  

2.  Uczestnicy  siadaj

ą

  w  kole  i  rozpoczyna  si

ę

  dyskusja  na  temat  Irlandii.  Ka

Ŝ

dy  

ma czas na opowiedzenie o swoich do

ś

wiadczeniach, skojarzeniach zwi

ą

zanych 

z Zielon

ą

 Wysp

ą

. Jest to „lu

ź

na” pogadanka, aby ustali

ć

 jak

ą

 wiedz

ę

 posiadaj

ą

 

uczestnicy  na  temat  kraju,  do  którego  si

ę

  wybieraj

ą

.  Prowadz

ą

cy  

jest  moderatorem  rozmowy,  ale  powinien  wykaza

ć

  si

ę

  du

Ŝą

  elastyczno

ś

ci

ą

  

w dyskusji. Oczywi

ś

cie trzeba zwraca

ć

 uwag

ę

 na czas. 

3.  Po  wst

ę

pnej  dyskusji  prowadz

ą

cy  proponuje  gr

ę

  PUZZLE,  czyli  tak  zwan

ą

 

układank

ę

  eksperck

ą

.  Uczestnicy  dziel

ą

  si

ę

  na  4  grupy  (uczestników  mo

Ŝ

na 

podzieli

ć

  przez  miesi

ą

ce  urodzenia,  np.  urodzeni  w  styczniu,  lutym  i  marcu 

stanowi

ą

 grup

ę

 pierwsz

ą

; urodzeni w maju, czerwcu i lipcu - grup

ę

 drug

ą

, itd.). 

 

22 

Ka

Ŝ

da  z  grup  otrzymuje  tekst  o  Irlandii  (teksty  dotycz

ą

  kultury,  muzyki,  historii 

oraz  ogólnych  informacji  o  Irlandii.  Ka

Ŝ

da  z  grupy  dostaje  inny  tekst.  Zał

ą

cznik  

nr  2).  Po  zapoznaniu  z  tre

ś

ci

ą

  grupa  decyduje  o  wyborze  najistotniejszych 

faktów i tworzy notatk

ę

. Nast

ę

pnie członkowie poszczególnych grup wymieniaj

ą

 

si

ę

  miejscami  i  dziel

ą

  si

ę

  swoja  wiedz

ą

  z  członkami  innej  grupy  jednocze

ś

nie 

poznaj

ą

c wiadomo

ś

ci tej grupy, do której si

ę

 przesiedli. 

4.  Po  zako

ń

czeniu  PUZZLI  rozpoczyna  si

ę

  krótki  pokaz  zdj

ęć

  z  Irlandii. W tle  gra 

tradycyjna  muzyka  irlandzka,  która  umila  czas  uczestnikom  i  wprowadza  

ich w odpowiedni nastrój ( muzyka Irlandii w pełni oddaje charakter tego kraju). 

5.  Po  zapoznaniu  si

ę

  z  najwa

Ŝ

niejszymi  informacjami  o  Irlandii  rozpoczyna  

si

ę

  druga  cz

ęść

  zaj

ęć

  na  temat  stereotypów  zwi

ą

zanych  z  Irlandczykami. 

Dobrym wst

ę

pem do rozmowy jest gra „Jestem podobny do...., bo...”. Uczestnicy 

dostaj

ą

  karteczki  samoprzylepne  w  dwóch  kolorach  (np.  zielone  i 

Ŝ

ółte).  

Na  zielonych  kartkach  wypełniaj

ą

  zdanie  „Jestem  podobny  do  Irlandczyka, 

bo....”;  a  na 

Ŝ

ółtych  -  „  Nie  jestem  podobny  do  Irlandczyka,  bo...”.  Prowadz

ą

cy 

przygotowuje du

Ŝ

y plakat, który dzieli na dwie cz

ęś

ci. Uczestnicy po wypełnieniu 

zadania przyklejaj

ą

 karteczki do plakatu. Po jednej stronie znajduj

ą

 si

ę

 ró

Ŝ

nice, 

po  drugiej  -  podobie

ń

stwa  mi

ę

dzy  Polakami,  a  Irlandczykami.  Ka

Ŝ

dy  

z uczestników powinien si

ę

 zapozna

ć

 z opiniami całej grupy. 

6.  Prowadz

ą

cy  rozpoczyna  dyskusj

ę

  na  temat  naszych  stereotypów  dotycz

ą

cych 

Irlandczyków. Wcze

ś

niej  nale

Ŝ

y  ustali

ć

  czy  wszyscy  wła

ś

ciwie  rozumiej

ą

  słowo 

stereotyp. Mo

Ŝ

e si

ę

 to odby

ć

 przy pomocy techniki „burza mózgów”. Rozmowa 

główny 

nacisk 

kładzie 

na 

funkcjonowanie 

stereotypów 

w 

naszym 

społecze

ń

stwie,  rozgranicza  stereotypy  pozytywne  i  negatywne.  Pogadanka  

ma  przygotowa

ć

  uczestników  na  spotkanie  z  Irlandczykiem,  jako  człowiekiem 

wywodz

ą

cym  si

ę

  z  innej  tradycji  i  kultury  i  ma  prowadzi

ć

  do  zaakceptowania 

jego „inno

ś

ci” w aspekcie społecznym. 

7.  Po  dyskusji  odbywa  si

ę

  podsumowanie  całych  zaj

ęć

.  Jest  to  czas  na  pytania  

do  prowadz

ą

cego  oraz  na  swobodn

ą

  wymian

ę

  my

ś

li  odno

ś

nie  oczekiwa

ń

 

zwi

ą

zanych z wyjazdem. 

8.  Na  zako

ń

czenie  odbywa  si

ę

  typowy  irlandzki  pocz

ę

stunek  z  Irish  Coffee  

(nie dla kierowców..) oraz Carrot Cake. 

UWAGI: Scenariusz jest uniwersalny i mo

Ŝ

na go wykorzysta

ć

 do zaj

ęć

 o dowolnym 

kraju!! 

 

23 

Zał

ą

cznik nr 1 „BINGO” 

 

osoba, która ma psa 

 

 

................................... 

osoba, która ma oczy tego 

samego koloru, co Ty 

 

............................................ 

osoba, która ma prawo jazdy  

i prowadzi samochód 

 

........................................... 

osoba, która lubi t

ą

 sam

ą

 

potraw

ę

, co Ty 

 

....................................... 

osoba, która ma t

ą

 sam

ą

 długo

ść

 

r

ę

ki, co Ty 

 

............................................. 

osoba, która umie gra

ć

  

w szachy 

 

.......................................... 

osoba, która ma prawo jazdy 

 

................................................. 

osoba, która nie lubi gotowa

ć

 

 

.................................................. 

osoba, która lubi melodramaty 

 

.............................................. 

osoba, która ma córk

ę

 

 

 

................................................ 

osoba, która lubi wytrawne wino 

 

 

................................................ 

osoba, która słucha tej samej 

muzyki, co Ty 

 

............................................... 

osoba, która lubi zmywa

ć

 

naczynia 

 

................................................... 

osoba, która mieszka w domku 

jednorodzinnym 

 

................................................. 

osoba, która lubi poniedziałki 

 

 

..................................................... 

osoba, która lubi sp

ę

dza

ć

 

wakacje w górach 

 

................................................ 

osoba, która hoduje kwiaty 

 

 

.................................................... 

osoba, która mieszka w bloku 

 

 

.................................................... 

osoba, która umie je

ź

dzi

ć

 na 

rowerze 

 

..................................................... 

osoba, która w ci

ą

gu ostatnich 

trzech miesi

ę

cy była w kinie 

 

..................................................... 

osoba, która lubi ogl

ą

da

ć

 sport 

 

 

.................................................... 

osoba, która była w zeszłym roku 

na wczasach 

 

................................................... 

osoba, która lubi robi

ć

 zakupy 

w hipermarkecie 

 

.................................................... 

osoba, która lubi dawa

ć

 prezenty 

 

 

................................................... 

        

Ka

Ŝ

dy  z  uczestników  otrzymuje  po  jednej  kopii  formularza.  Zadaniem  uczestników 

jest  wypełnienie  arkusza  jak  najszybciej.  Kto  zrobi  to  pierwszy  krzyczy  „Bingo!” 

Uczestnicy szukaj

ą

 informacji mi

ę

dzy sob

ą

. 

 

24 

Zał

ą

cznik nr 2

 

 

I. Muzyka Irlandii 

W Irlandii odbywa si

ę

 wiele festiwali. O ich atrakcyjno

ś

ci stanowi przede wszystkim 

tradycyjna  muzyka,  która  zdominowała  wiele  imprez  zwanych  Fleadh  (wymawiane 

"fla").  Najwi

ę

ksza  z  nich  to  Fleadh  Cheoil  na  hÉireann,  w  trakcie  której  odbywa  

si

ę

 finał ogólnoirlandzkiego konkursu muzyki i ta

ń

ca. 

ś

eby posłucha

ć

 muzyki, wcale 

nie  trzeba  zreszt

ą

  festiwalu,  wystarczy  dobry  irlandzki  pub.  W  sezonie  niemal  

co  drugi  lokal  organizuje  sesje  muzyki  tradycyjnej.  W  niektórych  pubach  muzyki 

mo

Ŝ

na  słucha

ć

  ju

Ŝ

  od  16.00-17.00,  w  innych  rozbrzmiewa  ona  od  21.00-22.00  

a

Ŝ

 do zamkni

ę

cia lokalu. Niezwykł

ą

 popularno

ś

ci

ą

 cieszy si

ę

 country and western, 

której  posłucha

ć

  mo

Ŝ

na  w  całym  kraju  w  wykonaniu  której

ś

  z  niezliczonych  mniej 

czy  bardziej  popowych  grup.  Bardzo  lubiane  w  Irlandii  s

ą

  tak

Ŝ

e  ballady,  

które  wymagaj

ą

  od  wykonawcy  ogromnego  wyczucia,  gdy

Ŝ

  głos  powinien  

jakby "obchodzi

ć

" melodi

ę

. Zwykle jednemu d

ź

wi

ę

kowi instrumentu odpowiada kilka 

d

ź

wi

ę

ków  wy

ś

piewywanych  przez  wykonawc

ę

.  Do

ś

wiadczony 

ś

piewak  mo

Ŝ

e 

dostarczy

ć

 słuchaczom nie lada wra

Ŝ

e

ń

.  

 Najwa

Ŝ

niejsze  jednak  s

ą

  w  pubach  tradycyjne  sesje  muzyki  folk, 

ś

piewanej  

przy  akompaniamencie  skrzypiec,  akordeonu  i  b

ę

bna,  czyli  bodhránu  (wymawiane 

"baúron"). 

Do 

renesansu 

tej 

muzyki 

w 

znacznej 

mierze 

przyczyniło  

si

ę

 

zainteresowanie 

zagranicy 

i 

przemysł 

turystyczny, 

co 

oczywi

ś

cie  

nie  ma  wi

ę

kszego  znaczenia,  jako 

Ŝ

e  broni  si

ę

  ona  sama.  Najlepszych 

wykonawców  mo

Ŝ

na  spotka

ć

  na  zachodnim  wybrze

Ŝ

u  (zwłaszcza  w  rejonie  Clare  

i Galway).  

Tradycyjnie  sesje  odbywały  si

ę

  w  niedziel

ę

  wieczór,  co  na  ogół  przestrzegane  

jest  nadal  na  wsi  (przyczyn

ą

  był  dawny  zakaz  bawienia  si

ę

  w  sobot

ę

  po  północy). 

Coraz  cz

ęś

ciej  równie  wa

Ŝ

ne  staj

ą

  si

ę

  pi

ą

tek  i  sobota.  Przy  odrobinie  szcz

ęś

cia 

mo

Ŝ

na  trafi

ć

  na  co

ś

  praktycznie  ka

Ŝ

dego  dnia  tygodnia.  Imprezy  rozkr

ę

caj

ą

  

si

ę

  błyskawicznie  i  zdarza  si

ę

, 

Ŝ

e  w  barze  pustym  o  22.00,  pół  godziny  pó

ź

niej 

rozbrzmiewa w najlepsze muzyka i robi si

ę

 ciasno. Zwykle sesj

ę

 rozpoczyna dwóch, 

trzech  muzyków,  a  ko

ń

czy  15.  Tury

ś

ci  próbuj

ą

cy  gra

ć

  muzyk

ę

  irlandzk

ą

  

s

ą

  przyjmowani  bardzo  ciepło.  Swoje  pi

ęć

  minut  maj

ą

  te

Ŝ

  zawsze  dzieci  

lub  młodzie

Ŝ

,  dopiero  zaczynaj

ą

ca  gra

ć

. 

ś

ywe  zainteresowanie  zgromadzonych 

 

25 

wzbudza muzyka ludowa innych krajów, na przykład nasze góralskie rytmy bardzo 

si

ę

  Irlandczykom  podobaj

ą

.  Ci,  którzy  mieliby  ochot

ę

  doł

ą

czy

ć

  czynnie  

do graj

ą

cych, powinni najpierw usi

ąść

, posłucha

ć

 i upewni

ć

 si

ę

, czy potrafi

ą

 zagra

ć

 

na równie wysokim poziomie, a potem poprosi

ć

 o zgod

ę

 lidera. Warto te

Ŝ

 wiedzie

ć

, 

Ŝ

e  puste  krzesła  obok  muzyków  przeznaczone  s

ą

  dla  innych  ewentualnych 

wykonawców, a nie dla publiczno

ś

ci.  

 

II. Irlandia 

Irlandia  to  "mała"  (powierzchnia:  70282km

2

)  wyspa.  Jej  ludno

ść

  to  około  3,6  mln,  

a  g

ę

sto

ść

  zaludnienia  to  51  osób  na  km

2

.  J

ę

zykami  urz

ę

dowymi  s

ą

:  irlandzki  

i  angielski.  Lecz  jak  si

ę

  okazuje  niewiele  osób  posługuje  si

ę

  j

ę

zykiem  irlandzkim, 

osoby  które  na  co  dzie

ń

  si

ę

  nim  posługuj

ą

  to  zaledwie  4%  ludno

ś

ci!  Wielu 

Irlandczyków w ogóle nie umiało posługiwa

ć

 si

ę

 swoim ojczystym j

ę

zykiem! Dlatego 

jest  on  obowi

ą

zkowym  j

ę

zykiem  w  szkołach  oraz  podstaw

ą

  do  dostania  

si

ę

 na wy

Ŝ

sze uczelnie.  

Stolic

ą

  kraju  jest  Dublin  (Baile  Átha  Cliath).  Głównym  portem  południowego 

wybrze

Ŝ

a  jest  Cork  (Corcaigh).  Narodowym  piwem  jest  znany  Guinness,  

inny  -  te

Ŝ

  znany  -  Kilkenny.  Godłem  narodowym  jest  harfa  a  godłem  tradycyjnym  

-  koniczynka  -  czyli  Shamrock.  A  koniczynka  si

ę

  wzi

ę

ła  st

ą

d, 

Ŝ

e 

ś

w.  Patryk  

nie wiedział jak wytłumaczy

ć

 Irlandczykom czym jest Trójca 

Ś

wi

ę

ta. W ko

ń

cu wpadł 

na pomysł i pokazał koniczynk

ę

, która posiada trzy listki, tak jak Trójca 

Ś

wi

ę

ta, Bóg 

w  trzech  osobach.  A  je

ś

li  ju

Ŝ

  mowa  o 

ś

w.  Patryku  to  jest  on  patronem  Irlandii. 

Ś

wi

ę

to  przypada  17  marca.  W  tym  dniu  wolnym  od  pracy,  Irlandczycy  poubierani  

na zielono spotykaj

ą

 si

ę

 w pubach aby napi

ć

 si

ę

 zielonego piwa :). 

Centralna  nizina  Irlandii,  któr

ą

  okalaj

ą

  ła

ń

cuchy  górskie,  w  wi

ę

kszo

ś

ci  le

Ŝ

y  poni

Ŝ

ej 

100 m i zbudowana jest głównie ze skał wapiennych oraz z polodowcowych osadów 

gliny  i  piasku.  Licznie  wyst

ę

puj

ą

  tu  jeziora  oraz  bagna.  Wi

ę

ksza  cz

ęść

  niziny 

wykorzystywana jest w rolnictwie, podczas gdy góry pozostaj

ą

 dzikie. Najwy

Ŝ

szym 

szczytem  jest  Carrantuohill  (1040m)  w  pa

ś

mie  piaskowcowych  wzgórz 

Mackgillicuddys  Reeks  w  południowo-zachodniej  cz

ęś

ci  kraju.  Na  południowym 

wschodzie  rozci

ą

ga  si

ę

  granitowe  pasmo  Wicklow  Mointains  dochodz

ą

ce  

do  wys.  926  m.  (Lugnaquila).  Północne  granitowe  góry  Mourne  z  najwy

Ŝ

szym 

szczytem  Slieve  Donard  (852  m)  oraz  bazaltowe  góry  Antrim  to  najwy

Ŝ

sze 

wzniesienia Irlandii Północnej. Wzdłu

Ŝ

 wybrze

Ŝ

a ci

ą

gnie si

ę

 pas setek bazaltowych 

 

26 

kolumn  znanych  jako  Giant  Causeway.  Najwi

ę

kszym  jeziorem  Irlandii  jest  Lough 

Neagh, o powierzchni 396 km

2 

 

 

Łagodny  i  wilgotny  klimat  Irlandia  zawdzi

ę

cza  cz

ę

stym  wiatrom  południowo 

-zachodnim  oraz  wpływowi  pr

ą

du  północno-atlantyckiego.  Wilgotne  wiatry,  

które  na  swej  drodze  nie  napotykaj

ą

  na  przeszkod

ę

  w  postaci  wysokich  gór, 

docieraj

ą

 do ka

Ŝ

dego zak

ą

tka wyspy. Mimo tego, wschodnia cz

ęść

 kraju pozostaje 

suchsza. 

Ś

rednia temp. zimy waha si

ę

 od 4oC na wschodzie do 7oC na zachodzie. 

Na  obszarach  południowo-zachodnich  klimat  jest  tak  łagodny, 

Ŝ

e  istniej

ą

  warunki  

do  uprawy  ro

ś

lin 

ś

ródziemnomorskich. W lecie 

ś

rednia  temp.  wynosi  14  do  16

o

  C. 

Roczne opady si

ę

gaj

ą

 od 1000 mm na zachodzie do 750 mm na wschodzie. 

 

Miejsc  wartych  zwiedzenia  jest  w  Irlandii  mnóstwo.  Warto  wspomnie

ć

  

o  tych  najbardziej  charakterystycznych  i  znanych.  Na  południu  interesuj

ą

cym 

miastem  jest  Cork,  sk

ą

d  niedaleko  do  twierdzy  Cashel,  wzniesionej  na  skale  

Ś

w. 

Patryka. 

Niedaleko 

Cork 

znajduje 

si

ę

 

równie

Ŝ

 

zamek 

Blarney  

z  przereklamowanym  "kamieniem  Blarney",  którego  pocałowanie  automatycznie 

zapewnia  elokwencj

ę

.  Kr

ą

g  Kerry  to  jedna  z  najwspanialszych  tras  w  Europie  

 

27 

z  zapieraj

ą

cymi  dech  widokami  na  małe  wysepki,  strzeliste  klify  wsuwaj

ą

ce  

si

ę

  stromo  w  morze  i piaszczyste  pla

Ŝ

e.  Najdalej na  zachód  wysuni

ę

ty  jest  równie 

wspaniały półwysep Dingle, gdzie u wej

ś

cia do portu Dingle mo

Ŝ

na spotka

ć

 delfina 

Fungie  -  który  zadomowił  si

ę

  tutaj  na  dobre  i  stał  si

ę

  atrakcj

ą

  turystyczn

ą

.  

Na  zachodzie  na  szczególn

ą

  uwag

ę

  zasługuj

ą

  Klify  Moher,  osi

ą

gaj

ą

ce  wysoko

ść

 

200  m.  U  wybrze

Ŝ

y  Clare  le

Ŝą

  wyspy  Aran,  czyli  tradycyjna  Irlandia  w  pigułce.  

Nie  lada  gratk

ą

  s

ą

  ruiny  prehistorycznego  fortu  Dun  Aengus.  Brunatne  torfowiska, 

jeziora,  charakterystyczne  kamienne  murki  oraz  pas

ą

ce  si

ę

  dziko  kucyki 

odnajdziemy  w  hrabstwie  Conemara.  Im  dalej  na  północ  wyspy  tym  obrazy  staj

ą

  

si

ę

 bardziej dzikie i surowe.  

 

Ró

Ŝ

norodnego i zachwycaj

ą

cego pi

ę

kna Irlandii nie sposób opisa

ć

 w kilku słowach. 

Stolica  republiki  irlandzkiej  nie  przypomina  innych,  pełnych  gwaru  zachodnich 

metropolii.  By

ć

  mo

Ŝ

e  dlatego, 

Ŝ

e  zamieszkuje  ja  niewiele  ponad  pół  miliona  ludzi. 

Do  miejscowej  tradycji  nale

Ŝ

y  ko

ń

czenie  w

ę

drówki  po  Dublinie  zwiedzaniem 

istniej

ą

cego  od  1759  roku  słynnego  browaru  GUINNESSA.  Na  miejscu  mo

Ŝ

emy 

skosztowa

ć

 pysznego piwa i zobaczy

ć

 w jaki sposób powstaje ten najpopularniejszy 

napój  nie  tylko  na  wyspie. W  stolicy  Irlandii  wszystkie  drogi  prowadza  do  ...  pubu. 

Jest  ich  tam  ponad  tysi

ą

c.  Obok  stolicy,  na  północy,  znajduje  si

ę

  jeden  

z  najciekawszych  zabytków  neolitycznych,  sprzed  ponad  5000  lat  (starszy  

od  piramid!)  -  cmentarz  NEWGRANGE.  Niedaleko  le

Ŝ

y  te

Ŝ

  Monasterboice  

ze sławnymi celtyckimi krzy

Ŝ

ami.  

 

28 

 

Turystów 

przyci

ą

gaj

ą

 

do 

Irlandii 

- 

Republiki 

oraz 

Irlandii 

Północnej  

-  przede  wszystkim  krajobrazy  i  ludzie.  Mało  kto  prze

Ŝ

ywa  rozczarowanie  tym,  

co  zastaje  po  przybyciu  na  miejsce:  zielonymi,  spowitymi  delikatn

ą

  mgiełk

ą

 

pagórkami,  dzikimi  nadmorskimi  urwiskami,  talentem  gaw

ę

dziarskim  Irlandczyków, 

niespiesznym  rytmem 

Ŝ

ycia.  Najwi

ę

kszym  jednak  zaskoczeniem  jest  ogromna 

ró

Ŝ

norodno

ść

  krajobrazowa  tej  nie  tak  w  ko

ń

cu  wielkiej  wyspy.  Wapienne  tarasy 

nagiego,  skalistego  Burren  zdaj

ą

  si

ę

  pochodzi

ć

  z  zupełnie  innego  zak

ą

tka 

ś

wiata 

ni

Ŝ

 

Ŝ

yzne równiny Tipperary, patrz

ą

c za

ś

 na dziewiczo pi

ę

kne klify, zatoczki i pla

Ŝ

e 

zachodniego wybrze

Ŝ

a, trudno uwierzy

ć

, 

Ŝ

e od sfalowanych pastwisk w hrabstwach 

w gł

ę

bi kraju dzieli je ledwo kilkadziesi

ą

t mil. 

Najwi

ę

kszych  atrakcji  tej  ziemi  szuka

ć

  trzeba  -  z  kilkoma  wyj

ą

tkami  -  na  wsi. 

Współczesna  Irlandia  coraz 

ś

ci

ś

lej  integruje  si

ę

  z  nowoczesnymi  gospodarkami 

Europy  Zachodniej,  ale  skutki  modernizacji  i  rozwoju  kraju  szcz

ęś

liwie  nie  rzucaj

ą

 

si

ę

  w  oczy:  miejscowy  krajobraz  wci

ąŜ

  wydaje  si

ę

  nieskalany,  a  i  ludzi  mieszka  

tu  niewielu.  Szmaragdow

ą

  Wysp

ę

  najlepiej  zwiedza

ć

  powoli,  w

ę

druj

ą

c  polami  

od farmy do farmy albo poszarpanym wybrze

Ŝ

em, gdzie cz

ę

sto słycha

ć

 jedynie huk 

fal,  rozbryzguj

ą

cych  si

ę

  o  urwiste  klify  i  o  tysi

ą

ce  skalistych  wysepek.  

To  wymarzona  kraina  na  długie  wyprawy  piesze  i  rowerowe,  raj  dla  w

ę

dkarzy  

i 

Ŝ

eglarzy,  cho

ć

  na  k

ą

piel  w  zimnej  wodzie  decyduj

ą

  si

ę

  tylko  najodwa

Ŝ

niejsi.  

W  mie

ś

cie  chyba  najprzyjemniejsz

ą

  rozrywk

ą

  jest  wieczór  sp

ę

dzony  ze  szklanic

ą

 

guinnessa  w  gwarnym,  rozbrzmiewaj

ą

cym  muzyk

ą

,  przytulnym  pubie przy 

ś

wietle 

krwisto-pomara

ń

czowych płomieni w opalanym torfem kominku.  

 

 

 

 

29 

III. Kultura 

Je

ś

li chodzi o charakter Irlandczyków, to s

ą

 oni do

ść

 podobni do Polaków. Przede 

wszystkim s

ą

 to ludzie raczej pesymistyczni, cz

ę

sto kłótliwi (cho

ć

 nie zawsze), maj

ą

 

do

ść

 czarne poczucie humoru. Najwi

ę

kszy urok irlandzkiego charakteru tkwi w tym, 

Ŝ

e  bardzo  trudno  do  nich  si

ę

  zbli

Ŝ

y

ć

  i  nawi

ą

za

ć

  pierwszy  kontakt  -  ale  jak  ju

Ŝ

  

si

ę

  uda,  s

ą

  wy

ś

mienitymi  kompanami,  do  bitki  i  do  wypitki,  w  szczególno

ś

ci  

do  wypitki.  Pij

ą

  prawie  tyle  co  Polacy,  zwalczanie  alkoholizmu  jest  tutaj  cz

ęś

ci

ą

 

polityki  wewn

ę

trznej  (!).  Bardzo  bawi  ich  fakt, 

Ŝ

e  ich  kultura  jest  tak  popularna  

na 

ś

wiecie. S

ą

 to wspaniali ludzie, lepszych nie mo

Ŝ

na sobie wyobrazi

ć

. 

Co do tej całej otoczki tradycji i celtycko

ś

ci, to te

Ŝ

 raczej wszystko jest robione pod 

turystów.  Owszem,  s

ą

  dumni  ze  swojego  kraju.  Irlandczycy  s

ą

  bardzo  gospodarni, 

praktyczni  (czasem  sk

ą

pi)  i  skupiaj

ą

  si

ę

  głównie  na  komfortowym,  mieszcza

ń

skim 

wyposa

Ŝ

eniu  swojego  domu  i  dorabianiu  si

ę

  coraz  lepszych  samochodów.  Troch

ę

 

ten  przyziemny  materializm  kłóci  si

ę

  z  romantyzmem  i  duchem  'celtycko

ś

ci'. 

Przeci

ę

tny  irlandzki  nastolatek  bynajmniej  nie  wygrywa  na  flecie  irlandzkich, 

t

ę

sknych  melodii  a  raczej  słucha  'dance'  i  wieczorem  podskakuje  na  dyskotece,  

a  nie  przy  torfowym  kominku.  Jest  jednak  spora  ró

Ŝ

nica  pomi

ę

dzy  turystycznym 

'image' a realnym 

Ŝ

yciem. Ogólnie rzecz bior

ą

c Irlandia si

ę

 komercjalizuje i zmienia 

w  coraz  bogatsze  pa

ń

stwo,  a  tradycja  powoli  jest  zamykana  w  skansenach  

i  muzeach  (a  szkoda).  Chocia

Ŝ

  nadal  w  pubach  utrzymywana  jest  tradycja 

cowieczornej sesji. O czym mo

Ŝ

na przeczyta

ć

 poni

Ŝ

ej. 

Zupełnie  wyj

ą

tkowe  miejsce  w 

Ŝ

yciu  zajmuje  pub  -  miejsce,  b

ę

d

ą

ce  punktem 

kulminacyjnym kontaktów mi

ę

dzyludzkich. Ludzie przychodz

ą

 tutaj, 

ś

piewaj

ą

, bawi

ą

 

si

ę

,  pij

ą

  piwo  i  wytwarzaj

ą

  niesamowity  klimat,  w  którym  ka

Ŝ

dy  czuje  si

ę

 

ś

wietnie. 

Ciekawostk

ą

  jest, 

Ŝ

e  Irlandczycy  poruszaj

ą

  si

ę

  po  swoich  miastach  korzystaj

ą

c  

z  pubów  jako  znaków  orientacyjnych,  gdy

Ŝ

  w  któr

ą

kolwiek  stron

ę

  by  nie  i

ść

  i  tak 

zawsze trafi si

ę

 do pubu (eh samo 

Ŝ

ycie :)). 

ś

ycie lokalnych społeczno

ś

ci w Irlandii 

zawsze  obracało  si

ę

  wokół  muzyki.  Na  tradycyjne  sesje  muzyczne  mo

Ŝ

na  

si

ę

 natkn

ąć

 nie tylko w ka

Ŝ

dym miejscu tak popularnego w

ś

ród turystów wybrze

Ŝ

a, 

ale  tak

Ŝ

e  w  miastach;  niekiedy  autentyczno

ść

  mo

Ŝ

e  budzi

ć

  zastrze

Ŝ

enia,  cz

ęś

ciej 

jednak - zwłaszcza w Gaeltacht - czu

ć

, 

Ŝ

e ludzie naprawd

ę

 tym 

Ŝ

yj

ą

. Obok muzyki 

tradycyjnej  Irlandia  słynie  te

Ŝ

  z  pr

ęŜ

nej  sceny  rockowej;  to  st

ą

d  pochodz

ą

  U2, 

Sinéad  O'Connor,  Hot  House  Flowers,  a  z  młodszych  gwiazd  The  Cranberries.  

Nie mniej popularna i znakomita jest importowana country and western, której teksty 

 

30 

opowiadaj

ą

  najcz

ęś

ciej  o  podrywaniu,  emigracji  i  szukaniu  szcz

ęś

cia  w 

Ŝ

yciu;  

kiedy zabrzmi

ą

 gitary, trudno nie uroni

ć

 łzy.  

Irlandzkie jeziora i rzeki to marzenie ka

Ŝ

dego w

ę

dkarza, ale najwi

ę

cej emocji budz

ą

 

tu dyscypliny sportu znacznie bardziej dynamiczne i niebezpieczne. Wy

ś

cigi konne 

nie  s

ą

  w  Irlandii  imprez

ą

  tak  elitarn

ą

,  jak  w  Anglii,  st

ą

d  te

Ŝ

  pochodz

ą

  jedne  

z  najpi

ę

kniejszych  rasowych  koni  na 

ś

wiecie.  Hurling,  irlandzka  odmiana  hokeja  

na  trawie,  najstarsza  gra  zespołowa,  w  jak

ą

  gra  si

ę

  w  Irlandii,  wymaga  wielkich 

umiej

ę

tno

ś

ci  w  posługiwaniu  si

ę

  kijem  i  piłk

ą

  oraz  wyj

ą

tkowej  kondycji.  Jeszcze 

popularniejszy  futbol  gaelicki  pozornie  wydaje  si

ę

  przypomina

ć

  rugby,  

ale  jest  znacznie  od  niego  brutalniejszy.  Z  Irlandii  pochodz

ą

  te

Ŝ

  Sean  Kelly  

i  Stephen  Roche,  dwaj  mistrzowie  kolarstwa  zawodowego,  sportu  rozsławionego 

jako najokrutniejszy test na wytrzymało

ść

.  

  

ś

ycie  kulturalne  toczy  si

ę

  tam  bardzo  spontanicznie  o  czym 

ś

wiadcz

ą

  liczne 

imprezy i festiwale, oto kilka najwa

Ŝ

niejszych z nich:

 

Dzie

ń

 

ś

w.  Patryka  (17  marca):  obchody  przez  kilka  dni  we  wszystkich  du

Ŝ

ych 

miastach.  

Irish  Grand  National  (kwiecie

ń

):  wy

ś

cigi  konne  w  Fairyhouse  (Meath).  

Cork  International  Choral  Festival  (kwiecie

ń

/maj):  wielki  mi

ę

dzynarodowy 

festiwal chórów.  

Festival  of  Music  in  Great  Irish  Houses  (czerwiec):  muzyka  w  zabytkowych 

rezydencjach w całym kraju.  

James  Joyce  Summer  School  (lipiec):  wył

ą

cznie  dla  wielbicieli  Joyce'a;  Dublin.  

Galway  Arts  Festival  (lipiec):  muzyka,  teatr  i  du

Ŝ

o  zabawy;  jeden  z  najlepszych 

festiwali w całej Irlandii.  

Fleadh  Cheoil  na  hÉireann  (lipiec):  najwa

Ŝ

niejszy  z  festiwali  muzyki  tradycyjnej, 

organizowany co roku gdzie indziej.  

Galway  Races  (lipiec/sierpie

ń

):  jeszcze  jedne  wa

Ŝ

ne  wy

ś

cigi  konne,  bardzo 

popularne.  

Yeats International Summer School (sierpie

ń

): impreza w Sligo, cz

ę

sto budz

ą

ca 

kontrowersje z powodu nacjonalistycznych akcentów.  

Rose 

of 

Tralee 

International 

Festival 

(sierpie

ń

): 

wielki 

festiwal,  

którego kulminacj

ą

 jest konkurs pi

ę

kno

ś

ci.  

 

31 

Kilkenny  International  Arts  Week  (sierpie

ń

):  tydzie

ń

  recitali,  wieczorów  poezji, 

wystaw.  

Lisdoonvarna Matchmaking Festival (wrzesie

ń

): Festiwal Swatów, zapewniaj

ą

cy 

mnóstwo  tradycyjnych  rozrywek,  które  maj

ą

  pomóc  samotnym  sercom  

w znalezieniu wybranka/wybranki.  

Ogólnoirlandzki  finał  hurling  (wrzesie

ń

):  najwa

Ŝ

niejszy  mecz  w  sezonie  hurling, 

irlandzkiego hokeja na trawie; Dublin.  

Cork  Film  and  Jazz  Festival  (pa

ź

dziernik):  w  zasadzie  dwie  odr

ę

bne  imprezy,  

ale  cz

ę

sto  nakładaj

ą

ce  si

ę

  na  siebie.  Szczególnie  popularny  jest  festiwal  jazzow

y.  

Wexford  Opera  Festival  (pa

ź

dziernik/listopad):  du

Ŝ

a  impreza  z  udziałem 

mi

ę

dzynarodowych gwiazd. 

 

IV. Historia 

Od  V  wieku  p.n.e.  do  Irlandii  zacz

ę

li  napływa

ć

  Celtowie,  którzy  ostatecznie 

zorganizowali  si

ę

  w  kilka  federacji-królestw,  na  czele  których  stał  tzw.  arcykról. 

Wyspa  nigdy  nie  została  zdobyta  przez  Rzymian,  w  wyniku  czego  celtycki  j

ę

zyk, 

kultura  i  formy  organizacji  społecznej  przetrwały  na  niej  przez  setki  lat. 

Po  tym,  gdy  s

ą

siedni

ą

  Brytanie  opu

ś

cili  Rzymianie,  plemiona  celtyckie  z  Irlandii 

znalazły  si

ę

  w

ś

ród  ludów,  które  naje

Ŝ

d

Ŝ

ały  i  osiedlały  si

ę

  na  jej  wybrze

Ŝ

ach.  

Do osadników tych nale

Ŝ

eli mieszka

ń

cy Dalriady z północnej Irlandii, którzy w VI w. 

przenie

ś

li  si

ę

  do  Argyllshire,  gdzie  zało

Ŝ

yli  społeczno

ść

  b

ę

d

ą

c

ą

  zal

ąŜ

kiem 

pó

ź

niejszej Szkocji. W V wieku mieszka

ń

cy Irlandii nawrócili si

ę

 na chrze

ś

cija

ń

stwo, 

głównie  za  spraw

ą

  misji 

ś

w.  Patryka,  a  irlandzkie  misje  były  bardzo  aktywne  

w  Brytanii  i  Europie  Zachodniej.  Na  wyspie  rozwin

ę

ła  si

ę

  celtycka  wersja 

chrze

ś

cija

ń

stwa,  która  odbiegała  nieco  od  swego  rzymskiego  pierwowzoru,  jednak 

postanowienia  synodu  w  Whitby  (664)  zapewniły  zwyci

ę

stwo  obrz

ą

dkowi 

rzymskiemu,  któremu  Celtowie  podporz

ą

dkowali  si

ę

.  W  VIII  wieku  zacz

ę

ły  

si

ę

 najazdy  wikingów  na Irlandi

ę

. Pierwsze irlandzkie miasta w pełnym tego słowa 

znaczeniu,  w  tym  Dublin,  zostały  zało

Ŝ

one  przez  wikingów,  których  ekspansja 

została  zahamowana w  1014  roku,  dzi

ę

ki  zwyci

ę

skiej  bitwie  arcykróla  Briana  Boru 

pod Clontarf. 

Okupacja anglonormandzka 

Sam  Brian  poległ  w  bitwie,  a  nast

ę

pni  arcykrólowie  nie  potrafili  zjednoczy

ć

  Irlandii 

pod  jednym  panowaniem.  W  1169  roku  anglonormandzka  ekspedycja  dotarła  

 

32 

do brzegów wyspy, przybywaj

ą

c na zaproszenie jednego z rywalizuj

ą

cych ze sob

ą

 

plemion  irlandzkich.  Normanowie  szybko  stali  si

ę

  autonomiczn

ą

  sił

ą

  na  wyspie,  

co  skłoniło  króla  angielskiego  Henryka  II  Plantageneta  do  przybycia  w  1171  r.  

do  Irlandii  i  ogłoszenia  si

ę

  jej  panem.  Był  to  pocz

ą

tek  ponad  siedmiowiekowej 

dominacji  normandzko  –  angielsko  -  brytyjskiej  w  tym  regionie.  Jednak 

Anglonormanowie, tak jak przedtem wikingowie, ulegali celtyzacji pomimo wysiłków 

króla,  aby  temu  zapobiec,  a  niepokoje  w  samej  Anglii  sprawiały, 

Ŝ

e  faktyczna 

władza  królów  angielskich  w  Irlandii  ograniczała  si

ę

  do  obszaru  znajduj

ą

cego  

si

ę

  w  rejonie  Dublina.  Powstanie  silnego  pa

ń

stwa  angielskiego  za  panowaniem 

dynastii  Tudorów  miało  zgubne  konsekwencje  dla  Irlandii,  Henryk  VIII  ogłosił  

|si

ę

 królem Irlandii i zlikwidował wiele tradycyjnych instytucji feudalnych na wyspie. 

Konflikt  angielsko-irlandzki  zaostrzył  si

ę

  jeszcze  za  panowania  El

Ŝ

biety  I  (1558-

1603),  kiedy  Anglia  stała  si

ę

  protestancka,  a  Irlandia  pozostała  wierna  wyznaniu 

rzymskokatolickiemu. 

Konflikt religijny 

Brak  tolerancji  religijnej,  charakterystyczny  dla  tego  okresu,  sprawiał, 

Ŝ

e  ró

Ŝ

nice 

religijne  stanowiły  jeszcze  jeden  powód  do  licznych  buntów,  w  drodze  których 

Irlandczycy  mieli  nadziej

ę

  wyzwoli

ć

  si

ę

  spod  obcej  dominacji.  Wzajemn

ą

  wrogo

ść

 

spot

ę

gowały jeszcze pro

ś

by o pomoc, z jakimi do katolickich Hiszpanów i Włochów 

-  b

ę

d

ą

cych  wrogami  Anglii  -  zwrócili  si

ę

  Irlandczycy.  W  konsekwencji  irlandzkie 

powstania  były  bezwzgl

ę

dnie  tłumione.  Ich  seria  zako

ń

czyła  si

ę

  w  1603  r.,  

wraz z pobiciem przywódców rebeliantów hrabiego Tyrone. Baz

ą

 oddziałów Tyrone 

była północna prowincja Ulster. Kiedy w 1603r. król Szkocji Jakub VI został królem 

Anglii  (Jakubem  I),  podj

ą

ł  natychmiastowe  kroki  by  całkowicie  podporz

ą

dkowa

ć

 

sobie  Ulster.  Wykorzystuj

ą

c  jako  pretekst  kolejne  powstania  irlandzkie,  Jakub 

dokonał  konfiskaty  posiadło

ś

ci  ziemskich  zbuntowanych  mo

Ŝ

nowładców,  wyp

ę

dził 

Irlandczyków  z  ich  ziem  i  rozpocz

ą

ł  intensywne  sprowadzanie  na  ten  obszar 

angielskich i szkockich osadników. Do tego momentu Ulster stał si

ę

 protestanckim 

przyczółkiem  na  wyspie,  pozostaj

ą

cym  w  konflikcie  z  jej  katolick

ą

  reszt

ą

. 

Irlandczycy  powstali  po  raz  kolejny  w  1640  roku,  jednak  ich  bunt  został  krwawo 

stłumiony  przez  ekspedycj

ę

  angielsk

ą

  pod  wodz

ą

  Olivera  Cromwella.  Kolejnym 

pretekstem do zbrojnego zrywu było przybycie do Irlandii katolickiego króla Jakuba 

II,  który  utracił  tron  na  rzecz  Marii  II  i  Wilhelma  III  Ora

ń

skiego.  W  czasie  buntu 

doszło do obl

ęŜ

enia protestanckiego miasta Londonderry w 1689 roku, które jednak 

 

33 

utrzymało  si

ę

  a

Ŝ

  do  nadej

ś

cia  odsieczy,  po  której  Wilhelm  Ora

ń

ski  ostatecznie 

pokonał  Jakuba  w  bitwie  nad  rzek

ą

  Boyne  w  1690  roku.  Wydarzenia  

te  doprowadziły  do  pogł

ę

bienia  podziałów  pomi

ę

dzy  irlandzkimi  protestantami  

i  katolikami.  Protestanci  uwa

Ŝ

ali, 

Ŝ

e  przynale

Ŝą

  do  odr

ę

bnej  tradycji,  co  dawało  

im  poczucie  odr

ę

bno

ś

ci  kulturowej.  Tymczasem  katolicy  zostali  bezwzgl

ę

dnie 

ukarani  za  swój  upór  w  walce  z  zewn

ę

trzn

ą

  dominacj

ą

  -  nast

ą

piła  masowa 

konfiskata  ich  ziem,  pozbawiono  ich  wszelkich  praw  cywilnych  i  ekonomicznych,  

co  miało  na  celu  demograficzne  i  gospodarcze  wyniszczenie  kraju.  W  efekcie 

katolicy  zamienili  si

ę

  w  klas

ę

  ubogich  wie

ś

niaków  rz

ą

dzonych  przez  protestanck

ą

 

mniejszo

ść

. 

N

ę

dza i głód

 

W  XVIII  i  XIX  wieku  w

ś

ród  ludno

ś

ci  irlandzkiej  powszechnie  panowała  n

ę

dza, 

celowo  podtrzymywana  przez  bezwzgl

ę

dnych  landlordów,  dodatkowo  wzmacniana 

staraniami Brytyjczyków, maj

ą

cymi na celu niedopuszczenie do rozwoju na wyspie 

konkurencyjnego  przemysłu.  Zarówno  w

ś

ród  katolików,  jak  i  protestantów  zacz

ę

ło 

narasta

ć

  niezadowolenie,  a  wiele  jednostek  obydwu  wyzna

ń

  zainspirowały  ideały 

rewolucji  francuskiej.  Uformowało  si

ę

  Towarzystwo  Zjednoczonych  Irlandczyków,  

na czele którego stan

ą

ł Theobald Wolfe Tone. W roku 1798 wznieciło ono w Irlandii 

ogólnonarodowe  powstanie  i  tym  razem  krwawo  stłumione  przez  Brytyjczyków. 

Rz

ą

d  brytyjski,  zaalarmowany  rozwojem  sytuacji  na  wyspie,  postanowił  jeszcze 

bardziej  zacie

ś

ni

ć

  zwi

ą

zki  Irlandii  z  reszt

ą

  królestwa.  Do  tej  pory  kraj  ten,  

chocia

Ŝ

  stanowi

ą

cy  cz

ęść

  Korony  Brytyjskiej,  posiadał  swój  własny  (zło

Ŝ

ony 

wył

ą

cznie  z  protestantów)  parlament.  W  1801  roku,  drog

ą

  przekupstwa  na  wielk

ą

 

skal

ę

,  irlandzki  parlament  "przekonany"  został  do  zawarcia  unii  realnej  z  Wielk

ą

 

Brytani

ą

.  Od  tej  pory  Anglia,  Walia,  Szkocja  i  Irlandia  utworzyły  Zjednoczone 

Królestwo,  rz

ą

dzone  przez  rz

ą

d  i  parlament  w  Westminster,  w  którym  zasiadali 

reprezentanci  wszystkich  czterech  regionów.  W  1803  roku  kolejne  powstanie  

w  Dublinie,  pod  wodz

ą

  Roberta  Emmeta,  zostało  stłumione,  co  na  jaki

ś

  czas 

zniech

ę

ciło  Irlandczyków  do  zrywów  zbrojnych.  Nowy  przywódca  irlandzki,  Daniel 

O'Connell,  był  zwolennikiem  d

ąŜ

enia  do  niepodległo

ś

ci  drog

ą

  parlamentarn

ą

. 

Odegrał  on  główn

ą

  rol

ę

  w  osi

ą

gni

ę

ciu  równouprawnienia  przez  katolików  (1829), 

dzi

ę

ki  któremu  zyskali  oni  prawo  do  głosowania  i  mogli  zacz

ąć

  piastowa

ć

  urz

ę

dy 

pa

ń

stwowe.  Nie  udało  mu  si

ę

  jednak  osi

ą

gn

ąć

  swego  głównego  celu  -  uzyskania 

dla  Irlandii  autonomii.  Zaraza  ziemniaczana,  która  nawiedziła  Irlandi

ę

  w  latach 

 

34 

1845-49, doprowadziła kraj do katastrofy. Ziemniaki stanowiły podstaw

ę

 wy

Ŝ

ywienia 

ludno

ś

ci  irlandzkiej  i  kiedy  nast

ą

piła  kl

ę

ska  nieurodzaju,  rz

ą

d  brytyjski  nie  potrafił 

podj

ąć

 

Ŝ

adnych  kroków  zapobiegaj

ą

cych  powszechnemu  głodowi.  W  jego  wyniku 

zmarło  prawie  milion  ludzi,  a  znacznie  wi

ę

cej  wyemigrowało  do  Ameryki.  N

ę

dza 

była  tak  dotkliwa, 

Ŝ

e  emigracja  stała  si

ę

  czym

ś

  powszechnym,  i  w  ten  sposób  

przez  dziesi

ą

tki  lat  liczba  ludno

ś

ci  Irlandii  malała,  podczas  gdy  w  innych  krajach 

europejskich gwałtownie rosła. 

Kwestia irlandzka 

Po  wielkim  głodzie  odrodził  si

ę

  ruch  rewolucyjny,  który  przybrał  form

ę

  tajnych 

stowarzysze

ń

.  Irlandczycy  w  Stanach  Zjednoczonych  zało

Ŝ

yli  Irlandzkie  Bractwo 

Republika

ń

skie,  którego  członkowie  zwani  byli  popularnie  fenianami.  Nazwa  

ta  przylgn

ę

ła  tak

Ŝ

e  do  innych  rewolucjonistów  irlandzkich.  Jednak  po  upadku 

powstania 1867 roku, ponownie popularno

ść

 zyskały sobie pokojowe metody walki. 

Jednym z powodów takiego zwrotu był fakt, 

Ŝ

e sprawa irlandzka znalazła poparcie 

lidera  brytyjskiej  Partii  Liberalnej  W.E.  Gladstone'a.  Ponadto  Irlandczycy  skupieni 

wokół  Cherlesa  Stewarta  Parnella  uzyskali  du

Ŝ

e  wpływy  w  brytyjskiej  Izbie  Gmin, 

doprowadzaj

ą

c  w  1886  r.  do  obalenia  rz

ą

du  konserwatystów  i  powołania  gabinetu 

liberałów. 

W rezultacie "kwestia irlandzka" stała si

ę

 przedmiotem gor

ą

cych debat politycznych 

i sporów w Wielkiej Brytanii, a w ostatnich latach XIX wieku seria reform poprawiła 

sytuacj

ę

  irlandzkich  chłopów  oraz  katolików.  Jednak  dwie  próby  uzyskania 

autonomii,  w  1886  i  1893  roku,  zako

ń

czyły  si

ę

  niepowodzeniem.  W  drugim 

przypadku  autonomia  została  nawet  przegłosowana  przez  Izb

ę

  Gmin,  

lecz odrzucona przez Izb

ę

 Lordów. Po wielu latach przebywania w opozycji, w roku 

1906  do  władzy  powrócili  liberałowie.  Kiedy  ich  polityka  podatkowa  doprowadziła  

do  konfliktu  z  Izb

ą

  Lordów,  udało  im  si

ę

,  przy  pomocy  parlamentarzystów 

irlandzkich,  znie

ść

  prawo  weta,  jakie  wy

Ŝ

sza  izba  parlamentu  angielskiego  miała 

wobec  ustaw  legislacyjnych.  Pozbawienie  Izby  Lordów  prawa  weta  uczyniło 

mo

Ŝ

liwym  przeforsowanie  autonomii  Irlandii,  jednak  jej  projekt  doprowadził  

do  kolejnego  kryzysu.  Przeciwko  niemu  zaprotestowali  bowiem  protestanci  

z  północy,  którzy  nie  chcieli  sta

ć

  si

ę

  mniejszo

ś

ci

ą

  w  rz

ą

dzonym  przez  katolików 

kraju. Kiedy do Ulsteru zacz

ę

to przemyca

ć

 bro

ń

, w czym udział swój mieli brytyjscy 

konserwaty

ś

ci,  wydawało  si

ę

, 

Ŝ

e  wojna  domowa  jest  nieunikniona.  Ustawa  

 

35 

o  autonomii  uchwalona  została  w  1914  roku,  jednak  wobec  wybuchu  I  wojny 

ś

wiatowej jej wej

ś

cie w 

Ŝ

ycie wstrzymano do zako

ń

czenia konfliktu. 

Republikanie 

Wi

ę

kszo

ść

  społecze

ń

stwa  irlandzkiego  opowiadała  si

ę

  za  autonomi

ą

  i  tylko  cz

ęść

 

chciała  całkowitej  niepodległo

ś

ci.  W  poniedziałek  wielkanocny  1916  roku  grupa 

separatystów  rozpocz

ę

ła  powstanie  w  Dublinie,  zdobywaj

ą

c  budynek  poczty 

głównej  i  inne  strategiczne  punkty  miasta  i  przez  kilka  dni  broni

ą

c  ich  przed 

oddziałami  brytyjskimi.  Mimo  podziwu  dla  determinacji  powsta

ń

ców,  wi

ę

kszo

ść

 

społecze

ń

stwa zachowała bierno

ść

. Wtedy jednak władze brytyjskie popełniły bł

ą

d, 

przeprowadzaj

ą

c 

egzekucj

ę

 

16 

przywódców 

zrywu. 

Skazanych 

uznano  

za m

ę

czenników sprawy narodowej, a nastroje społeczne stały si

ę

 przychylniejsze 

wobec  republikanów.  Odzwierciedleniem  tego  były 

wybory  1919  roku,  

w  których  radykalna  partia  Sinn  Fein  wygrała  ze  zwolennikami  autonomii. 

Utworzenie 

przez 

Sinn 

Fein 

zgromadzenia 

narodowego 

w 

Dublinie  

oraz proklamowanie republiki doprowadziło do ostrego konfliktu, w którym militarne 

skrzydło  partii  -  Irlandzka  Armia  Republika

ń

ska  (IRA)  -  prowadziła  wojn

ę

 

partyzanck

ą

  przeciwko  armii  brytyjskiej.  W  czasie  walk  obie  strony  dopu

ś

ciły  

si

ę

 wielu okrucie

ń

stw, jednak 

Ŝ

adna z nich nie potrafiła ostatecznie przechyli

ć

 szali 

zwyci

ę

stwa  na  swoj

ą

  stron

ę

.  Wreszcie  w  1921  roku  liderzy  republikanów 

postanowili  zgodzi

ć

  si

ę

  na  podział  wyspy  według  kryterium  narodowo-religijnego. 

Na  obszarze  wi

ę

kszo

ś

ci  kraju  utworzono  Wolne  Pa

ń

stwo  Irlandzkie  o  statusie 

dominium,  natomiast  sze

ść

  hrabstw  płn.  -  wsch.,  gdzie  wi

ę

kszo

ść

  stanowili 

protestanci,  pozostało  w  obr

ę

bie  pa

ń

stwa  brytyjskiego.  Jedno  ze  skrzydeł  Sinn 

Fein,  na  czele  którego  stał  Eamon  de  Valera,  nie  chciało  zgodzi

ć

  si

ę

  na  podział,  

co  doprowadziło  do  wybuchu  wojny  domowej  1922-23.  Zako

ń

czyła  si

ę

  ona  kl

ę

sk

ą

 

zwolenników  pełnej  niepodległo

ś

ci  i  jedno

ś

ci  Irlandii.  Chocia

Ŝ

  kraj  pozostał 

dominium  brytyjskim,  tradycje  republika

ń

skie  były  tak  silne, 

Ŝ

e  z  biegiem  czasu 

zwi

ą

zek  ze  Zjednoczonym  Królestwem  słabł  i  ostatecznie,  w  1949  roku,  Irlandia 

wyst

ą

piła z brytyjskiej Wspólnoty Narodów i stała si

ę

 w pełni niepodległ

ą

 republik

ą

. 

Irlandia  Północna  uzyskała  znaczn

ą

  autonomi

ę

,  co  oznaczał, 

Ŝ

e  na  jej  obszarze 

rz

ą

dy  sprawowała  protestancka  wi

ę

kszo

ść

.  Du

Ŝ

a  mniejszo

ść

  katolicka  była 

dyskryminowana 

pod 

wzgl

ę

dem 

politycznym, 

ekonomicznym, 

socjalnym  

i o

ś

wiatowym. Jednak, pomimo kilku ataków ze strony bojowników spod znaku IRA, 

przez  dziesi

ą

tki  lat  Irlandia  Północna  była  miejscem  wzgl

ę

dnego  spokoju. 

 

36 

Sytuacja zmieniła si

ę

 w 1968 r., kiedy uaktywnili si

ę

 działacze katoliccy, tym razem 

walcz

ą

cy  nie  w  imi

ę

  ideałów  republika

ń

skich,  lecz  o  prawa  obywatelskie,  

których  przez  długi  okres  byli  pozbawieni.  Chłodny  stosunek,  z  jakim  ich  d

ąŜ

enia 

spotkały si

ę

 ze strony władz brytyjskich, oraz zaciekła wrogo

ść

 północnoirlandzkich 

protestantów  doprowadziła  do  eskalacji  przemocy.  IRA  rozpocz

ę

ła  kampani

ę

 

ataków  terrorystycznych,  na  co  tym  samym  odpowiedzieli  protestanccy  lojali

ś

ci.  

W  roku  1969  do  prowincji  wkroczyły  oddziały  brytyjskie,  a  w  1972  roku  nast

ą

pił 

powrót do bezpo

ś

rednich rz

ą

dów Londynu. Antagonizmy narastały, a eksperyment 

maj

ą

cy  na  celu  przywrócenie  autonomii  i  podział  władzy  (1973-74),  nie  powiódł  

si

ę

, w  zwi

ą

zku  z protestami radykalnych grup unionistów (zwolenników pozostania 

w  obr

ę

bie  pa

ń

stwa  brytyjskiego).  Od  wielu  lat  w  Irlandii  Północnej  trwa  krwawy 

konflikt,  przerywany  krótkimi  okresami  zawieszenia  broni  i  negocjacji,  Jednak

Ŝ

e 

ostatnio sytuacja wydaje si

ę

 zmierza

ć

 w kierunku normalizacji, a w proces pokojowy 

zaanga

Ŝ

owane  s

ą

,  oprócz  północnoirlandzkich  ugrupowa

ń

  protestanckich  

i katolickich (z Sinn Fein na czele), tak

Ŝ

e rz

ą

dy Irlandii i Wielkiej Brytanii. 

 

Bibliografia 

http://www.shamrock.internetdsl.pl/spis.htm 

 

37 

Natalia Jawornicka: ”Inni w

ś

ród nas. Czy jeste

ś

my tolerancyjni?” 

 

Wst

ę

p:  

Ryszard Kapu

ś

ci

ń

ski w ksi

ąŜ

ce „Autoportret reportera” stwierdził, i

Ŝ

: 

 „Stereotyp  -  przez  to, 

Ŝ

e  bierze  si

ę

  nie  z  wiedzy,  lecz  z  emocji  -  jest  bardzo 

niebezpieczny.  Utrudnia  nam  rzeczywiste  dotarcie  do  drugiego  człowieka, 

rzeczywiste zrozumienie jego racji”. 

ś

yczliwo

ść

, wra

Ŝ

liwo

ść

 na drugiego człowieka i umiej

ę

tno

ść

 ujrzenia go w nowym, 

pozbawionym  stereotypów 

ś

wietle  jest  nieodzownym  warunkiem  kształtowania 

postawy tolerancji, b

ę

d

ą

cej nieodzownym elementem przyjaznego funkcjonowania, 

współpracy w zró

Ŝ

nicowanym ( nie tylko w Polsce) społecze

ń

stwie. Podczas zaj

ęć

 

uczestnicy  dzi

ę

ki  kilku  wspólnie  wykonanym 

ć

wiczeniom  b

ę

d

ą

  mogli  zweryfikowa

ć

 

swój sposób spostrzegania i oceniania innych. 

 

Cele: 

  zrozumienie powstawania i funkcjonowania stereotypu i uprzedze

ń

, 

  uczenie empatii w stosunku do „innych”, 

  zwi

ę

kszenie  zrozumienia  dla  osobistych  konsekwencji  przynale

Ŝ

no

ś

ci  

do poszczególnych grup osób, 

  kształtowanie umiej

ę

tno

ś

ci bycia tolerancyjnym, 

  poznanie, utrwalenie terminów zwi

ą

zanych z poj

ę

ciem tolerancja, 

  umiej

ę

tno

ść

  rozpoznania  i  oceny

 

zachowania  kwalifikuj

ą

cego  si

ę

  jako 

tolerancyjne lub nietolerancyjne. 

 

Adresat 

  młodzie

Ŝ

 gimnazjalna 

 

Czas trwania 

   2 godziny lekcyjne 

 

Metody: 

  akrostych 

  dyskusja 

 

38 

  dyskusja dydaktyczna – doko

ń

cz my

ś

l 

  praca w małych grupach 

  metaplan 

 

Poj

ę

cia kluczowe: 

  tolerancja 

  stereotyp 

  dyskryminacja 

  akceptacja 

  uprzedzenie 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

  arkusze papieru z tabel

ą

 metaplanu 

  flamastry 

  kł

ę

bek włóczki 

 

Materiały pomocnicze 

  słowniki wyrazów obcych 

  słowniki j

ę

zyk polskiego 

 

 

Przebieg zaj

ęć

: 

Wprowadzenie 

Na  pocz

ą

tek  zaj

ęć

  zaproponuj  uczestnikom  –  stosuj

ą

c  metod

ę

  „akrostychu”,  

–  aby  do  podanego  hasła  TOLERANCJA  dopisali  (przykład    -  zał

ą

cznik  nr  1) 

skojarzenia 

zwi

ą

zane 

z 

danym 

słowem. 

Po 

odczytaniu 

i 

omówieniu 

zaproponowanych haseł (ewentualnie podajemy tak

Ŝ

e własne przykłady)  wspólnie 

stwórzcie definicj

ę

 tolerancji. Nast

ę

pnie popro

ś

, by uczestnicy porównali utworzon

ą

 

definicj

ę

 z opracowaniem słownikowym (przygotowujemy słowniki j

ę

zyka polskiego). 

 

Nast

ę

pnie pole

ć

, by wszyscy usiedli w kr

ę

gu. Ka

Ŝ

dy uczestnik losuje przygotowanie 

wcze

ś

niej  paski  papieru  z  niedoko

ń

czonymi  zdaniami(  zał

ą

cznik  nr  2)  i  gło

ś

no 

odczytuje  wylosowane  zadanie.  Popro

ś

  uczestników  o  spontaniczne  wypowiedzi 

dotycz

ą

ce  skojarze

ń

,  ich  stosunku  do  postaci  opisanych  na  kartkach 

 

39 

(prawdopodobnie  mog

ą

 

pojawi

ć

 

si

ę

 

stereotypowe 

wypowiedzi 

odno

ś

nie 

poszczególnych postaci). Omów z uczestnikami 

ź

ródła pochodzenia wygłoszonych 

opinii, stwierdze

ń

. (wskazanie na posługiwanie si

ę

 stereotypem). 

Nast

ę

pnie  popro

ś

  aby  uczestnicy    jeszcze  raz  przeczytali  zdania  -  poprzedzaj

ą

c  

je jednak stwierdzeniem „jestem podobny do... (wylosowane zdanie)...poniewa

Ŝ

...”. 

Osoba  rozpoczynaj

ą

ca  gr

ę

  trzyma  kł

ę

bek  sznurka  i  po  doko

ń

czeniu  przez  siebie 

wylosowanego zdania rzuca kł

ę

bek do nast

ę

pnej osoby. Po rozwini

ę

ciu si

ę

 kł

ę

bka 

powstaje paj

ę

czyna. Symbolizuje ona fakt, i

Ŝ

 prawie wszystkich ludzi ł

ą

cz

ą

 podobne 

uczucia, cho

ć

 na co dzie

ń

 trudno to zauwa

Ŝ

y

ć

. 

 

Podziel  uczestników  dowoln

ą

  metod

ą

    na  małe  grupy  –  rozdaj  arkusze  papieru  

z  tabel

ą

 metaplanu  i  zapoznaj  wszystkich  z  t

ą

 metod

ą

  (zał

ą

cznik  nr  3).  Przedstaw 

uczniom problem do rozwa

Ŝ

enia „Czy jeste

ś

my tolerancyjni?” i popro

ś

 o omówienie 

i  zapisanie  rozwi

ą

za

ń

  danego  problemu  na  arkuszu  metaplanu.  Powie

ś

  gotowe 

plansze na tablicy i popro

ś

 przedstawicieli grup, aby na forum przedstawili dorobek 

swojej grupy. 

 

Na  zako

ń

czenie  zaj

ęć

  w  ramach  podsumowania  (znów  wszyscy  siedz

ą

  w  jednym 

kr

ę

gu)  popro

ś

  aby  ka

Ŝ

dy    podawał  koledze  piłk

ę

  –  która  symbolizowa

ć

  b

ę

dzie  

w  tym 

ć

wiczeniu  „

ś

wiat’  –  mo

Ŝ

na  zało

Ŝ

y

ć

,  i

Ŝ

  jest  to  nasz  „lokalny 

ś

wiat”,  obszar,  

w  którym  funkcjonujemy.  Otrzymuj

ą

c  piłk

ę

  ka

Ŝ

dy  z  uczestników  powinien  krótko 

wypowiedzie

ć

  si

ę

    -  jak  chciałby  zmieni

ć

  swoje  zachowanie,  post

ę

powanie  

by by

ć

 bardziej tolerancyjnym i umie

ć

 reagowa

ć

 na przejawy nietolerancji innych. 

 

 

40 

Materiał Pomocniczy nr 1 

 

 

AKROSTYCH- przykład 

 

 

   

-T- 

    ZR  -O- ZUMIENIE 

   

-L- 

   

-E- 

    WY - R- OZUMIAŁO

ŚĆ

  

      SZ-A-CUNEK 

   

-N- 

   

-C- 

   

-J- 

   

-A

-

KCEPTACJA 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

41 

Materiał Pomocniczy nr 2 

 

„Bezdomny nocuj

ą

cy na dworcu…” 

 

„Rumun 

Ŝ

ebrz

ą

cy w tramwaju…” 

 

„Narkoman…” 

 

„Bezrobotny bez perspektyw na otrzymanie pracy…” 

 

„Rosjanin handluj

ą

c

ą

 na bazarze…” 

 

„Skin z ogolon

ą

 głow

ą

…” 

 

„Lekarz, który postawił bł

ę

dn

ą

 diagnoz

ę

…” 

 

„Uchod

ź

ca, który szuka schronienia w innym kraju…” 

 

„Niewidomy…” 

 

„Sprz

ą

taczka pracuj

ą

ca w mojej szkole…” 

 

„Złodziej kieszonkowiec…” 

 

„Staruszka, która nie wie jak trafi

ć

 do swojego domu…” 

 

„Wi

ę

zie

ń

 odsiaduj

ą

cy wyrok…” 

 

„Pijany m

ęŜ

czyzna 

ś

pi

ą

cy na ławce w parku…” 

 

„Kole

Ŝ

anka z klasy, której nikt nie lubi…” 

 

„Sportowiec, który przegrał zawody…” 

 

 

42 

„

ś

yd przyje

Ŝ

d

Ŝ

aj

ą

cy na obchody rocznicy powstania w warszawskim getcie…” 

 

„Ukrainiec ucz

ę

szczaj

ą

cy na msz

ę

 do cerkwi….” 

 

„Człowiek wa

Ŝą

cy ponad 100 kg…” 

 

„Cyga

ń

skie dziecko wysyłane przez rodziców na ulice/…” 

 

„Człowiek niepełnosprawny…” 

 

i.t.d. 

 

*

ź

ródło: „Edukacja wielokulturowa” pod. red. A. Klimowicz 

 

 

 

43 

Materiał Pomocniczy nr 3 

 

Metaplan 

Metaplan  jest  nowoczesn

ą

  form

ą

  dyskusji  zwan

ą

  tak

Ŝ

e  "cich

ą

  dyskusj

ą

'',  

której  wynik  przedstawiony  jest  w  postaci  graficznej.  Uczniowie  tworz

ą

  plakat, 

b

ę

d

ą

cy  skróconym  zapisem  ich  rozwa

Ŝ

a

ń

  na  dany  temat  tzw.  plastyczny  zapis 

dyskusji.  Celem  tej  metody  jest  przeanalizowanie  problemu  i  poszukanie 

rozwi

ą

zania.  Skłania  to  do  my

ś

lenia  ,  analizowania  problemu,  szukania  przyczyn, 

przewidywania  skutków  i  formułowania  wniosków.  Nauczyciel  na  pocz

ą

tku  zaj

ęć

 

przedstawia w formie problemowej zagadnienie, a uczniowie zamiast zabiera

ć

 głos 

zapisuj

ą

  swoje  my

ś

li  na  kartkach  (okre

ś

lonego  kształtu  i  koloru)  w  krótkiej  formie  

- w postaci równowa

Ŝ

ników zda

ń

. Nast

ę

pnie karki przypinane s

ą

 do tablicy. 

Metaplan 

to 

metoda, 

która 

aktywizuje 

wszystkich 

uczniów 

pozwalaj

ą

c  

im na wymian

ę

 my

ś

li. W takiej dyskusji 'wypowiadaj

ą

 si

ę

" prawie wszyscy uczniowie 

(niektórzy  nawet  wielokrotnie),  a  oddziaływanie  wizualne  daje  wi

ę

ksz

ą

  mo

Ŝ

liwo

ść

 

skupienia si

ę

 na celu dyskusji. Ko

ń

cowy wynik jest wypadkow

ą

 kreatywnych działa

ń

 

całego zespołu. 

Zaj

ę

cia mog

ą

 by

ć

 prowadzone w grupach b

ą

d

ź

 cał

ą

 klas

ą

* 

*

ź

ródło: Publikacja w serwisie ODA, oprac. mgr E. Golis  

 

Schemat METAPLANU 

 

 

 

44 

Patryk Kugiel: „Wielokulturowa Polska? Wprowadzenie  

do wielokulturowo

ś

ci.” 

 

1.  WST

Ę

P 

 

Rzeczpospolita  tolerancyjna  i  wielokulturowa  –  takie  okre

ś

lenie  cho

ć

  mało 

aktualne  dzisiaj,  ma  swoje  silne  umocowanie  w  sławnej  przeszło

ś

ci  kraju.  

Co wi

ę

cej mo

Ŝ

e znowu okaza

ć

 si

ę

 naszym wyzwaniem. Zmiany demograficzne 

na 

ś

wiecie, globalizacja, masowe migracje sprawiaj

ą

, 

Ŝ

e procesy, które ju

Ŝ

 dzi

ś

 

zachodz

ą

  w  Zachodniej  Europie,  mog

ą

  wkrótce  dotrze

ć

  tak

Ŝ

e  nad  Wisł

ę

. 

Dlatego warto ju

Ŝ

 dzisiaj zacz

ąć

 rozmow

ę

 na temat wielokulturowo

ś

ci, tłumaczy

ć

 

to  poj

ę

cie  i  jego  zwi

ą

zek  z  takimi  terminami,  jak  tolerancja,  dyskryminacja  

czy  stereotypy.  Proponowane  zaj

ę

cia  s

ą

  wprowadzeniem  w  zakres 

wielokulturowo

ś

ci. 

Wyja

ś

niaj

ą

 

podstawowe 

poj

ę

cia, 

ukazuj

ą

 

procesy 

współczesne i fakty historyczne wskazuj

ą

ce na potrzeb

ę

 podj

ę

cia tego tematu.   

 

2.  CELE 

 

•

  Podniesienie 

ś

wiadomo

ś

ci 

na 

temat 

współczesnych 

procesów 

demograficznych i kulturowych.  

•

  Wprowadzenie poj

ęć

: wielokulturowo

ść

, dyskryminacja, stereotyp, tolerancja 

•

  Rozbudzenie dyskusji na temat wielokulturowo

ś

ci 

•

  Kształtowanie postaw tolerancji i otwarto

ś

ci. 

 

3.  ADRESAT 

 

Uczniowi szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych. Doro

ś

li. 

 

4.  CZAS TRWANIA 

 

2 x 45 min 

 

 

45 

5.  METODY 

 

Dyskusja(debata  „za  i przeciw”), Wchodzenie  w  rol

ę

  (gry  i  zabaw  dydaktyczne) 

Analizowanie  i  rozwi

ą

zywanie  problemów  (burza  mózgów,  studium  przypadku), 

Uczenie si

ę

 w małych zespołach (kula 

ś

nie

Ŝ

na, plakat) 

 

6.  POJ

Ę

CIA KLUCZOWE 

 

Wielokulturowo

ść

, tolerancja, stereotyp, dyskryminacja. 

 

7. 

Ś

RODKI DYDAKTYCZNE 

 

Flipcharty,  kolorowe  mazaki,  kolorowe  karteczki  samoprzylepne,  papier  biały, 

ksera z mat. pomocniczymi, kł

ę

bek nici. 

 

8.  MATERIAŁY POMOCNICZE 

Nr 1 – Definicje poj

ęć

 

Nr 2 – Prognoza rozwoju demograficznego 

ś

wiata 

Nr 3 – Polska wielokulturowa 

Nr 4 – Dopasuj poj

ę

cia do definicji – test 

 

9.  PRZEBIEG ZAJ

ĘĆ

 

Przywitaj  si

ę

  i    przedstaw.  Zaprezentuj  tematyk

ę

  zaj

ęć

,  powiedz, 

Ŝ

e  dzisiaj 

b

ę

dziemy  poznawali  takie  poj

ę

cia  jak  wielokulturowo

ść

,  tolerancja,  stereotyp, 

dyskryminacja. 

Zacznij  od  krótkiego  wprowadzenia  terminu  „wielokulturowo

ść

”  (mat.  pomocniczy  

nr 1.) Wyja

ś

nij 

Ŝ

e  warto si

ę

 z tym  zapozna

ć

 chocia

Ŝ

by dlatego, 

Ŝ

e   coraz cz

ęś

ciej 

współcze

ś

nie  spotykamy  si

ę

  z  przedstawicielami  innych  kultur  i  ró

Ŝ

nych 

mniejszo

ś

ci. 

Zapytaj uczestników o ich do

ś

wiadczenia spotkania z „Innymi” – przedstawicielami 

innych  krajów,  kultur  czy  religii?  Czy  spotkali  kogo

ś

  takiego  w  swoim  mie

ś

cie? 

Wypisuj  wszystkie  przykłady  na  tablicy  oraz  na  karteczkach,  które  u

Ŝ

yjesz  

w kolejnym 

ć

wiczeniu(np. Niemiec, Rosjanin, Cygan, itp.) 

 

46 

Zapytaj jak si

ę

 wtedy czuli, czy było to ciekawe, czy czuli si

ę

 bezpiecznie, czy lubi

ą

 

takie spotkania? Co zauwa

Ŝ

yli podobnego a co innego u spotkanych osób? 

Zaproponuj 

ć

wiczenie: „Jestem podobny do bo… Jestem ró

Ŝ

ny od bo…” 

Wykorzystaj  przykłady  podane  przez  uczestników  (w  razie  potrzeby  dodaj  nowe 

własne).  Rozdaj  karteczki  i  zacznij  gr

ę

. 

Ć

wiczenie  to  mo

Ŝ

esz  przeprowadzi

ć

 

równie

Ŝ

 przy wykorzystaniu kł

ę

bka nitki.  

Po  zako

ń

czeniu  zapytaj  uczestników  jak  si

ę

  czuli,  czy  zauwa

Ŝ

yli  co

ś

  ciekawego  

(np. 

Ŝ

e  z  prawie  ka

Ŝ

dym  co

ś

  nas  mo

Ŝ

e  ł

ą

czy

ć

,  ale  te

Ŝ

  odró

Ŝ

nia

ć

, 

Ŝ

e  jeste

ś

my 

wyj

ą

tkowi i inni, ale mamy wiele cech wspólnych). 

 

Pole

ć

  uczestnikom  aby  spo

ś

ród  ró

Ŝ

nych  przykładów  zapisanych  na  tablicy  wybrali 

5-6 lub podali swoje przykłady np.: Niemiec, Francuz, 

ś

yd, Muzułmanin, Chi

ń

czyk. 

Podziel  uczestników  na  5-6  grup  (np.  naklejaj

ą

c  na  plecach  kolorowe  karteczki  

–  członkowie  tej  samej  grupy  musz

ą

  odnale

źć

  inne  osoby  z  tym  samym  kolorem)  

i  popro

ś

  aby  ka

Ŝ

da  grupa  narysowała  dan

ą

  posta

ć

  (mo

Ŝ

esz  j

ą

  przydzieli

ć

  

na  zasadzie  dobrania  do  odpowiedniego  koloru  karteczek),  tak  jak  j

ą

  sobie 

wyobra

Ŝ

aj

ą

.  Pod  ka

Ŝ

d

ą

  postaci

ą

  niech  napisz

ą

  po  5  cech  –  przymiotniki  

lub rzeczowniki -  jakimi opisaliby dan

ą

 grup

ę

. Rozdaj kartki flipczartowe i kolorowe 

flamastry. Grupy maj

ą

 5 min na malowanie i podpisy. 

Popro

ś

  grupy  aby  zawiesiły  swoje  prace  na  tablicy.  Omówcie  je  kolejno  wspólnie. 

Jak  wyobra

Ŝ

amy  sobie  inne  narody?  Zwró

ć

  uwag

ę

  na  ró

Ŝ

nice  i  cechy 

charakterystyczne.  Prawdopodobnie  poka

Ŝ

e  to  ogólne  stereotypy,  jakie  mamy  

o innych narodach. To dobry moment na wprowadzenie definicji stereotypu.  

Przeczytaj j

ą

 uczniom  i wytłumacz.  

Tłumacz

ą

c  definicj

ę

,  wska

Ŝ

  na  rol

ę

  stereotypów  (równie

Ŝ

  t

ę

  pozytywn

ą

,  dzi

ę

ki 

którym  lepiej  orientujemy  si

ę

  w 

ś

wiecie).  Podkre

ś

l, 

Ŝ

e  stereotypy  mog

ą

  słu

Ŝ

y

ć

  

w  powstawaniu  postaw  nietolerancji.  Podkre

ś

l  wa

Ŝ

no

ść

  otwarcia  si

ę

  na  zmian

ę

 

posiadanego obrazu w lepszym zrozumieniu „innych”. 

 

Drug

ą

  cz

ęść

  zaj

ęć

    zacznij  od  przypomnienia  terminu  wielokulturowo

ś

ci.  Zwró

ć

 

uwag

ę

, 

Ŝ

e współcze

ś

nie dzi

ę

ki ułatwieniom w transporcie i globalizacji coraz wi

ę

cej 

ludzi  migruje  –  wi

ę

cej  Polaków  podró

Ŝ

uje  po 

ś

wiecie  i  wi

ę

cej  obcokrajowców 

przyje

Ŝ

d

Ŝ

a  do  Polski,  cz

ęść

  z  nich  na  stałe.  Przywołaj  przykład  Wielkiej  Brytanii  

lub Francji. Zwró

ć

 uwag

ę

 na zmiany demograficzne na 

ś

wiecie  

 

47 

Rozdaj mat. pomocniczy nr.2. 

Popro

ś

 uczestników aby dokładne przejrzeli tym prognoz i zakre

ś

lili w tabelce liczb

ę

 

ludno

ś

ci  w  roku  2010  i  2050  w  Europie  i  w 

ś

wiecie.  Co  z  tego  mo

Ŝ

e  wynika

ć

? 

Podyskutujcie chwil

ę

. 

Odwołuj

ą

c si

ę

 do terminu wielokulturowo

ś

ci podkre

ś

l, 

Ŝ

e dotyczy on w du

Ŝ

ej mierze 

nie  samego  faktu  istnienia  wielu  kultur,  ale  sposobu  w  jaki  społecze

ń

stwo 

odpowiada  na  ten  fakt.  Jednymi  z  wielu  rozwi

ą

za

ń

  s

ą

  wtedy:  tolerancja  

lub dyskryminacja.  

Podziel uczestników na 2 grupy – jedna niech spróbuje stworzy

ć

 definicj

ę

 tolerancji 

– druga dyskryminacji.  

Metod

ą

  kuli 

ś

niegowej  (najpierw  tak

ą

  definicje  tworzy  1  osoba,  potem  ł

ą

czy  

si

ę

  z  2  nast

ę

pnie  w  4,  8  itd.)  stwórzcie  te  definicje  Na  ko

ń

cu  grupy  czytaj

ą

  swoje 

definicje. Porównaj je z definicjami słownikowymi – odczytaj je na głos. 

Zapytaj: Jaka reakcja lepiej b

ę

dzie słu

Ŝ

y

ć

 pokojowemu współ

Ŝ

yciu ró

Ŝ

nych ludzi? 

Zwró

ć

  uwag

ę

, 

Ŝ

e  zmiany  na 

ś

wiecie  mog

ą

  wpłyn

ąć

  te

Ŝ

  na  zmiany  w  Polsce  

–  tzn.  Polska  te

Ŝ

  mo

Ŝ

e  sta

ć

  si

ę

  w  przyszło

ś

ci  krajem  wielokulturowym.  Zreszt

ą

  

tak ju

Ŝ

 było w historii.  

 

Rozdaj materiał pomocniczy nr 3.  

Porozmawiajcie o plusach i minusach takiego społecze

ń

stwa. Mo

Ŝ

ecie je zapisywa

ć

 

na tablicy. Co o tym s

ą

dz

ą

 uczestnicy? 

Na  zako

ń

czenie  i  utrwalenie  poznanych  definicji  zaproponuj  prosty  test  –  materiał 

pomocniczy nr 4. 

Pozostanie on ju

Ŝ

 dla uczniów. 

Podzi

ę

kuj i po

Ŝ

egnaj si

ę

. 

 

Je

ś

li udało Ci si

ę

 zrealizowa

ć

 cały plan – jeste

ś

 Wyj

ą

tkowy. 

 

48 

Materiał pomocniczy nr 1. Definicje poj

ęć

 (dla prowadz

ą

cego): 

 

 

1.  Wielokulturowo

ść

  –  ideologia  uznaj

ą

ca, 

Ŝ

e  społecze

ń

stwo  powinno  składa

ć

 

si

ę

,  lub  chocia

Ŝ

  dopuszcza

ć

  i  wł

ą

cza

ć

,  na  równych  prawach,  ró

Ŝ

ne  grupy 

kulturowe.  Wielokulturowo

ść

  jest  cz

ę

sto  terminem  słu

Ŝą

cym  do  opisania 

kulturowej i etnicznej ró

Ŝ

norodno

ś

ci narodu i uznaje 

Ŝ

e ta bogata ró

Ŝ

norodno

ść

 

jest  pozytywn

ą

  sił

ą

  w  rozwoju  społecze

ń

stwa  i  to

Ŝ

samo

ś

ci  kulturowej. 

(Wikipedia, wersja angielska) Zakłada istnienie ró

Ŝ

nych kultur w ramach jednego 

społecze

ń

stwa lub pa

ń

stwa ale te

Ŝ

  odpowied

ź

 tego społecze

ń

stwa na istnienie 

owej kulturowej ró

Ŝ

norodno

ś

ci. (Bhiku Parekh, “Rethinking Multiculturalism”)  

 

2.  Tolerancja: 

•

 [łac. 

tolerantia 

‘cierpliwo

ść

’, 

‘wytrwało

ść

’], 

socjol. 

postawa 

zgody  

na  wyznawanie  i  głoszenie  pogl

ą

dów,  z  którymi  si

ę

  nie  zgadzamy,  

oraz na praktykowanie sposobu 

Ŝ

ycia, którego zdecydowanie nie aprobujemy, 

a  wi

ę

c  zgody  na  to,  aby  zbiorowo

ść

,  której  jeste

ś

my  członkami,  była 

wewn

ę

trznie  zró

Ŝ

nicowana  pod  istotnymi  dla  nas  wzgl

ę

dami;  oznacza 

rezygnacj

ę

  z  dyskryminowania  kogokolwiek  z  powodu  jego  inno

ś

ci  (

Ź

ródło: 

Encyklopedia PWN, wersja internetowa) 

•

 (łac.  tolerantia  -  "cierpliwa  wytrwało

ść

";  od  łac.  czasownika  tolerare  

-  "wytrzymywa

ć

",  "znosi

ć

",  "przecierpie

ć

")  to  w  mowie  potocznej  i  naukach 

społecznych  postawa  społeczna  i  osobista  odznaczaj

ą

ca  si

ę

  poszanowaniem 

pogl

ą

dów,  zachowa

ń

  i  cech  innych  ludzi,  a  tak

Ŝ

e  ich  samych.  (

Ź

ródło: 

Internetowa encyklopedia  - Wikipedia.) 

•

 

Tolerancja nie oznacza akceptacji (por. łac. acceptatio - przyjmowa

ć

, sprzyja

ć

) 

czyjego

ś

 

zachowania 

czy 

pogl

ą

dów. 

Wr

ę

cz 

przeciwnie, 

tolerancja  

to  poszanowanie  czyich

ś

  zachowa

ń

  lub  pogl

ą

dów  mimo 

Ŝ

e  nam  si

ę

  one  

nie podobaj

ą

. 

•

 

Tolerancja  jest  postaw

ą

,  która  umo

Ŝ

liwia  otwart

ą

  dyskusj

ę

.  Bez  tej  postawy 

dyskusja  zamienia  si

ę

  albo  w  zwykł

ą

  sprzeczk

ę

  albo  prowadzi  do  aktów 

agresji. 

•

 

Tolerancja uznawana jest za podstaw

ę

 społecze

ń

stwa otwartego i demokracji.  

 

49 

3.  Stereotyp  

•

 

(Encyklopedia  PWN)  -    [gr.],  uproszczony,  schematyczny  obraz  osób,  grup, 

stosunków  społ.  ukształtowany  na  podstawie  niepełnej  lub  fałszywej  wiedzy, 

utrwalony jednak przez tradycj

ę

 i trudny do zmiany.  

•

 

(Wikipedia)  -  (z 

gr.

  stereos  =  'st

ęŜ

ały,  twardy',  typos  =  'wzorzec,  odcisk')  

-  konstrukcja  my

ś

lowa,  zawieraj

ą

ca  komponent  poznawczy  (zwykle 

uproszczony),  emocjonalny  i  behawioralny  zawieraj

ą

ca  pewn

ą

  wiedz

ę

  

na  temat  innych  ludzi  czy  grup  społecznych.  Stereotyp  przyj

ę

ty  mo

Ŝ

e  by

ć

 

przez  jednostk

ę

  w  wyniku  własnych  obserwacji,  przejmowania  pogl

ą

dów 

innych  osób,  wzorców  przekazywanych  przez 

społeczeństwo

,  mo

Ŝ

e  by

ć

  tak

Ŝ

e 

wynikiem  procesów  emocjonalnych  (np.  przeniesienia  agresji).  Stereotypy 

mog

ą

 by

ć

 negatywne, neutralne lub pozytywne, chocia

Ŝ

 najcz

ęś

ciej spotykamy 

si

ę

 z wyobra

Ŝ

eniami negatywnymi.  

 

4.  Dyskryminacja 

•

 

Encyklopedia  PWN  -[łac.,  ‘rozró

Ŝ

nienie’],  upo

ś

ledzenie  lub  prze

ś

ladowanie 

jednostek  lub  grup  społ.  ze  wzgl

ę

du  na  przynale

Ŝ

no

ść

  rasow

ą

,  

nar.,  wyznaniow

ą

  i  in.  czynniki  społ.,  zwi

ą

zane  np.  z  pochodzeniem  

społ. lub płci

ą

. 

•

 

(wg 

Wikipedia)(łac. 

discriminatio 

= 

'rozró

Ŝ

nianie') 

- 

upo

ś

ledzenie  

lub prze

ś

ladowanie jednostki b

ą

d

ź

 

grupy społecznej

, na przykład ze wzgl

ę

du na 

jej pochodzenie 

etniczne

, 

orientację seksualną

, przynale

Ŝ

no

ść

 

klasową

, 

narodową

, 

rasową

 b

ą

d

ź

 

wyznaniową

 albo na płe

ć

 lub wiek. Chodzi o ogół działa

ń

 zarówno 

ś

wiadomych,  jak  i  nieu

ś

wiadomionych,  zmierzaj

ą

cych  do  pozbawienia 

dyskryminowanych osób praw i korzy

ś

ci przysługuj

ą

cych wszystkim ludziom. 

 

 

 

50 

Materiał pomocniczy nr 2. 

 

Liczba ludno

ś

ci 

ś

wiata według danych ONZ przekroczyła w 2006 roku 6,5 miliarda. Wedle prognoz liczba ludno

ś

ci do 2050 roku 

wzro

ś

nie  o  kolejne  miliardy  i  b

ę

dzie  wynosiła  blisko  9  mld!  Nierównomierny  wzrost  tej  liczby  w  ró

Ŝ

nych  krajach  i  kontynentach  

mo

Ŝ

e mie

ć

 bardzo du

Ŝ

y  wpływ na sytuacje na całym 

ś

wiecie. Poni

Ŝ

sza tabela przedstawia szacunki  wzrostu ludno

ś

ci na 

ś

wiecie  

i poszczególnych kontynentach.  

Jak my

ś

lisz, jaki wpływ mo

Ŝ

e to mie

ć

 na sytuacje w Europie i w Polsce? 

 

Rok 

Ś

wiat 

Afryka 

Azja 

Europa 

Ameryka 

Łaci

ń

ska 

Ameryka 

Północna 

Oceania i 

Australia 

2010 

6 830 283 000 

(100%) 

984 225 000 

(14.4%) 

4 148 948 000 

(60.7%) 

719 714 000 

(10.5%) 

594 436 000 

(8.7%) 

348 139 000 

(5.1%) 

34 821 000 

(0.5%) 

2015 

7 197 247 000 

(100%) 

1 084 540 000 

(15.1%) 

4 370 522 000 

(60.7%) 

713 402 000 

(9.9%) 

628 260 000 

(8.7%) 

363 953 000 

(5.1%) 

36 569 000 

(0.5%) 

2020 

7 540 237 000 

(100%) 

1 187 584 000 

(15.7%) 

4 570 131 000 

(60.6%) 

705 410 000 

(9.4%) 

659 248 000 

(8.7%) 

379 589 000 

(5.0%) 

38 275 000 

(0.5%) 

2025 

7 851 455 000 

(100%) 

1 292 085 000 

(16.5%) 

4 742 232 000 

(60.4%) 

696 036 000 

(8.9%) 

686 857 000 

(8.7%) 

394 312 000 

(5.0%) 

39 933 000 

(0.5%) 

2030 

8 130 149 000 

(100%) 

1 398 004 000 

(17.2%) 

4 886 647 000 

(60.1%) 

685 440 000 

(8.4%) 

711 058 000 

(8.7%) 

407 532 000 

(5.0%) 

41 468 000 

(0.5%) 

2035 

8 378 184 000 

(100%) 

1 504 179 000 

(18.0%) 

5 006 700 000 

(59.8%) 

673 638 000 

(8.0%) 

731 591 000 

(8.7%) 

419 273 000 

(5.0%) 

42 803 000 

(0.5%) 

 

51 

Rok 

Ś

wiat 

Afryka 

Azja 

Europa 

Ameryka 

Łaci

ń

ska 

Ameryka 

Północna 

Oceania i 

Australia 

2040 

8 593 591 000 

(100%) 

1 608 329 000 

(18.7%) 

5 103 021 000 

(59.4%) 

660 645 000 

(8.0%) 

747 953 000 

(8.7%) 

429 706 000 

(5.0%) 

43 938 000 

(0.5%) 

2045 

8 774 394 000 

(100%) 

1 708 407 000 

(19.5%) 

5 175 311 000 

(59.0%) 

646 630 000 

(7.4%) 

759 955 000 

(8.7%) 

439 163 000 

(5.0%) 

44 929 000 

(0.5%) 

2050 

8 918 724 000 

(100%) 

1 803 298 000 

(20.2%) 

5 217 202 000 

(58.5%) 

653 323 000 

(7.3%) 

767 685 000 

(8.6%) 

447 931 000 

(5.0%) 

45 815 000 

(0.5%) 

* Ameryka Północna oznacza tu USA i Kanad

ę

. 

 

52 

Materiał pomocniczy nr 3 – Polska wielokulturowa 

 

I. Narodowo

ś

ci w II Rzeczypospolitej 

 

Polska  w  okresie  mi

ę

dzywojennym  była  krajem  wielonarodowo

ś

ciowym,  w  którym 

Polacy  stanowili  od  64%  do  69%  populacji. W pewnych  rejonach  Polacy  stanowili 

mniejszo

ść

,  na  przykład  na  Kresach  Wschodnich,  gdzie  przewag

ę

  mieli  Ukrai

ń

cy 

(identyfikowani  wówczas  z  Rusinami),  Białorusini  lub  Litwini.  Polacy  przewa

Ŝ

ali 

jednak  na  Wile

ń

szczy

ź

nie  i  w  ówczesnym  województwie  lwowskim.  Na  zachodzie 

przewa

Ŝ

ali  w  niektórych  okolicach  Niemcy.  W  wielu  miejscowo

ś

ciach  dominowała 

ludno

ść

 

Ŝ

ydowska. W

ś

ród mieszka

ń

ców ziem litewsko-białoruskich Polacy stanowili 

ok. 32-35% ludno

ś

ci, natomiast na terytorium ukrai

ń

skim 22-23%. 

 

Narodowo

ś

ci według spisu z 1931 r.  

(samookre

ś

lenie według u

Ŝ

ywanego j

ę

zyka) 

 

1.  Polacy – 68,9%. 

2.  Ukrai

ń

cy – 10,1%. 

3. 

ś

ydzi – 8,6%. 

4.  Rusini – 3,8%. 

5.  Białorusini – 3,1%. 

6.  Niemcy – 2,3%. 

7.  Poleszucy – 1,8%. 

8.  Rosjanie – 0,4%. 

9.  inni – 1%. 

 

II. Polska współczesna. 

 

Według  Narodowego  Spisu  Powszechnego  w  2001  roku  Polska  jest  krajem  

w  przewa

Ŝ

aj

ą

cej  mierze  jednonarodowym.  Prawie  w  99%  ludno

ść

  Polski 

zadeklarowało si

ę

 jako Polacy. Pokrywa si

ę

 to dodatkowo z dominacj

ą

 jednej religii 

(katolicyzm)  i  kultury  polskiej.  W  efekcie  Polska  jest  obecnie  jednym  z  najbardziej 

homogenicznych, jednolitych kulturowo krajów na 

ś

wiecie. 

 

53 

Ludno

ść

  Polski  według  deklarowanej  narodowo

ś

ci  i  j

ę

zyka  (według  danych 

GUS -2002): 

 

1.  96,74% - osób zadeklarowało swoj

ą

 narodowo

ść

 jako polsk

ą

 

2.  1,23% - przynale

Ŝ

no

ść

 do narodowo

ś

ci innej ni

Ŝ

 polska  

3.  2,03% - nie zdołano ustali

ć

 przynale

Ŝ

no

ś

ci narodowo

ś

ciowej 

 

54 

Materiał pomocniczy nr 4 – Dopasuj definicje do poj

ęć

 – Test 

 

A-  ideologia  uznaj

ą

ca, 

Ŝ

e  społecze

ń

stwo  powinno  składa

ć

  si

ę

,  lub  chocia

Ŝ

 

dopuszcza

ć

  i  wł

ą

cza

ć

,  na  równych  prawach,  ró

Ŝ

ne  grupy  kulturowe.  Jest  cz

ę

sto 

terminem słu

Ŝą

cym do opisania kulturowej i etnicznej ró

Ŝ

norodno

ś

ci narodu i uznaje 

Ŝ

e  ta  bogata  ró

Ŝ

norodno

ść

  jest  pozytywn

ą

  sił

ą

  w  rozwoju  społecze

ń

stwa  

i to

Ŝ

samo

ś

ci kulturowej. 

 

 

B-  uproszczony,  schematyczny  obraz  osób,  grup,  stosunków  społecznych 

ukształtowany  na  podstawie  niepełnej  lub  fałszywej  wiedzy,  utrwalony  jednak  

przez tradycj

ę

 i trudny do zmiany. 

 

 

C-  postawa  zgody  na  wyznawanie  i  głoszenie  pogl

ą

dów,  z  którymi  si

ę

  nie 

zgadzamy,  oraz  na  praktykowanie  sposobu 

Ŝ

ycia,  którego  zdecydowanie  

nie  aprobujemy,  a  wi

ę

c  zgody  na  to,  aby  zbiorowo

ść

,  której  jeste

ś

my  członkami, 

była  wewn

ę

trznie  zró

Ŝ

nicowana  pod  istotnymi  dla  nas  wzgl

ę

dami;  oznacza 

rezygnacj

ę

 z dyskryminowania kogokolwiek z powodu jego inno

ś

ci 

 

 

D-  upo

ś

ledzenie  lub  prze

ś

ladowanie  jednostek  lub  grup  społecznych  ze  wzgl

ę

du  

na  przynale

Ŝ

no

ść

  rasow

ą

,  narodow

ą

,  wyznaniow

ą

  i  inne  czynniki  społeczne, 

zwi

ą

zane np. z pochodzeniem społecznym lub płci

ą

. 

 

Wstaw w kwadraty odpowiednie litery odpowiadaj

ą

ce poj

ę

ciu: 

 

1.  Wielokulturowo

ść

 :   

 

 
2.  Tolerancja:   

 

 

 
3.  Dyskryminacja: 

 

 

 
4.  Stereotyp 

 

 

 

 

 

55 

Dawid Waryka: „Rozwiejmy burzowe chmury. Promocja 

przychylnego nastawienia do mniejszo

ś

ci.”  

 

1. Wst

ę

p / krótki opis tematu: 

 

Polskie  społecze

ń

stwo  jest  raczej  konserwatywne  i  niewystarczaj

ą

co  tolerancyjne. 

Jest  to  jeden  z  powodów  incydentów  i  prze

ś

ladowa

ń

  skierowanych  mi

ę

dzy  innymi 

przeciwko mniejszo

ś

ciom narodowym.   

Napi

ę

cia i konflikty w społecze

ń

stwie s

ą

 stałym elementem demokracji. Ci

ęŜ

ko jest 

ich  unikn

ąć

,  lecz  mo

Ŝ

liwe  jest  ich  łagodzenie.  Aby  uczyni

ć

  społecze

ń

stwo  bardziej 

funkcjonalnym,  potrzeba  efektywnych  kanałów  wymiany  informacji  pomi

ę

dzy 

ró

Ŝ

nymi  grupami  społecznymi.  Skuteczna  wymiana  informacji  rodzi 

ś

wiadomo

ść

,  

a 

ś

wiadomo

ść

  buduje  wspólne  porozumienie.  W  efekcie  znika  strach  przed 

inno

ś

ci

ą

, a kreuje si

ę

 otwarto

ść

 i tolerancja. 

Badania  pokazuj

ą

, 

Ŝ

e  słowo  „mniejszo

ść

”  cz

ę

sto  wywołuje  nieprzyjemne 

skojarzenia  i  uczucia  w  polskim  społecze

ń

stwie,  jak  np.:  zniewaga,  strach, 

przegrana.  Odwrotne  reakcje  wywołuje  słowo  „ró

Ŝ

norodno

ść

”.  Wi

ę

kszo

ść

  z  nich  

ma  pozytywny  wyd

ź

wi

ę

k:  ciekawo

ść

,  zainteresowanie,  fascynacja.  Celem  projektu 

jest  zwrócenie  uwagi  na  fakt, 

Ŝ

e  pomi

ę

dzy  tymi  słowami  zachodzi  wiele  interakcji. 

Projekt jest pomy

ś

lany jako próba zmiany negatywnego nastawienia do mniejszo

ś

ci 

narodowych i walki ze stereotypami. 

 

2. Cele: 

•

  Kształtowanie postaw społecze

ń

stwa otwartego i tolerancyjnego 

•

  Uwra

Ŝ

liwianie na problemy społeczne zwi

ą

zane z mniejszo

ś

ciami 

•

  Walka ze stereotypami  

 

3. Adresat: 

Grupa  20  studentów  z  polskich  uniwersytetów  w  skład  której  wejd

ą

  zarówno 

studenci z Polski (10 osób) jak i z  krajów, których przedstawiciele tworz

ą

 w Polsce 

mniejszo

ś

ci narodowe (10 osób). 

 

 

56 

4. Czas trwania: 

4 godziny 

 

5. Metody: 

•

  Uczenie si

ę

 w małych zespołach 

•

  Dyskusja 

•

  Wchodzenie w rol

ę

 

 

6. Poj

ę

cia kluczowe: 

•

  Mniejszo

ść

 

•

  Ró

Ŝ

norodno

ść

 

 

7.  

Ś

rodki dydaktyczne: 

•

  Kartki papieru (A4) 

•

  Flipchart  

•

  Mazaki, flamastry 

 

8. Materiały pomocnicze: 

•

  Definicje słownikowe słów: mniejszo

ść

, ró

Ŝ

norodno

ść

 

•

  Badania  naukowe  na  temat  skojarze

ń

  społecze

ń

stwa  wywoływanych  

przez słowa: mniejszo

ść

, ró

Ŝ

norodno

ść

 

 

9. Przebieg zaj

ęć

: 

 

I.   Wprowadzenie: (ok. 50 minut) 

•

  Pocz

ą

tek zaj

ęć

 (przywitanie uczestników) 

•

  Integracja (uczenie si

ę

 imion współuczestników projektu – gra w kolory) 

•

  Redagowanie kontraktu 

 

II. Pierwsza cz

ęść

 zaj

ęć

: (60 minut) 

•

  Wprowadzenie poj

ęć

: mniejszo

ść

, ró

Ŝ

norodno

ść

. Poj

ę

cia wprowadzone zostan

ą

 

przy  u

Ŝ

yciu  techniki  „Kula 

ś

nie

Ŝ

na”,  nast

ę

pnie  wyniki  tej  techniki  zostan

ą

 

zestawione z definicjami słownikowymi. 

 

57 

•

  Przeprowadzenie  ankiety,  w  której  uczestnicy  b

ę

d

ą

  opowiada

ć

  o  swoich 

skojarzeniach  i  uczuciach  zwi

ą

zanych  ze  słowami:  mniejszo

ść

  i  ró

Ŝ

norodno

ść

. 

Przedstawienie bada

ń

 naukowych dotycz

ą

cych tego jak społecze

ń

stwo odbiera 

słowa:  mniejszo

ść

,  ró

Ŝ

norodno

ść

.  Zestawienie  wyników  ankiet  i  bada

ń

. 

Dyskusja, która mo

Ŝ

e by

ć

 prób

ą

 odpowiedzi na pytania: Czy s

ą

 punkty wspólne 

pomi

ę

dzy  ww. dwoma poj

ę

ciami ?, Dlaczego społecze

ń

stwo tak ró

Ŝ

nie odbiera 

ww. słowa ? 

 

III. Druga cz

ęść

 zaj

ęć

: (90 minut) 

•

 

Gra rozlu

ź

niaj

ą

ca „Łapanie w

ęŜ

y” 

•

  Uczestnicy  projektu  dziel

ą

  si

ę

  na  dwie  grupy.  Jedn

ą

,  składaj

ą

c

ą

  si

ę

  z  polskich 

uczestników,  drug

ą

  składaj

ą

c

ą

  si

ę

  z  przedstawicieli  mniejszo

ś

ci.  Uczestnicy 

próbuj

ą

  wczu

ć

  si

ę

  w  sytuacj

ę

  przeciwnej  grupy.  Polscy  uczestnicy  wchodz

ą

cy  

w  rol

ę

  grupy  mniejszo

ś

ci  wypisuj

ą

  na  kartkach  z  jakimi  trudno

ś

ciami  spotykaj

ą

 

si

ę

  mniejszo

ś

ci  w  Polsce,  natomiast  grupa  mniejszo

ś

ci  wchodz

ą

ca  w  rol

ę

 

Polaków,  zapisuje  jak  odbierane  s

ą

  mniejszo

ś

ci  przez  Polaków.  Grupy  

nie ujawniaj

ą

 sobie nawzajem wyników pracy. 

•

  Debata „za i przeciw”  na temat: Czy  w Polsce mniejszo

ś

ci narodowe spotykaj

ą

 

si

ę

  z  negatywnym  nastawieniem,  stereotypami  etc.?  Moderator  dyskusji 

powinien  tak  kierowa

ć

  debat

ą

,  by  w  jej  trakcie  przedstawiciele  mniejszo

ś

ci 

opowiedzieli  o  trudno

ś

ciach  z  jakimi  spotykaj

ą

  si

ę

  na  co  dzie

ń

  w  zwi

ą

zku  

ze  swoj

ą

  przynale

Ŝ

no

ś

ci

ą

  narodow

ą

,  a  uczestnicy  polscy  o  tym  jak  odbieraj

ą

 

mniejszo

ś

ci.  

•

  Porównanie  wyników  debaty  „za  i  przeciw”  z  wynikami 

ć

wiczenia,  

w którym uczestnicy 

ć

wiczenia dzielili si

ę

 na grupy.  

 

IV. Zako

ń

czenie: (20 minut) 

•

 

Ewaluacja 

•

 

po

Ŝ

egnanie