1
OBLICZENIA ZBIORNIKA CIŚNIENIOWEGO
SPAWANEGO
Zbiornik ciśnieniowy przeznaczony do wytwarzania pary
nasyconej z wody (walczak, kocioł, parownik, wymiennik
ciepła ze ścianą sitową)
1. Założenia
a) ciśnienie obliczeniowe 0.07
≤
p
o
≤
4.5 [MPa] ,
b) zbiornik ciśnieniowy stały o powłoce walcowej z dnami
elipsoidalnym,
c) konstrukcja spawana,
d) pozycja pracy - pozioma,
e) zbiornik podparty na dwóch podporach spawanych
f) zbiorniki zaopatrzony w dwa króćce wodne, jeden parowy i
jeden rewizyjny (włazowy),
g) poziom wody w zbiorniku 100 do 150 mm nad osią poziomą
zbiornika,
h) armatura, osprzęt zbiornika (m.in. zawór bezpieczeństwa),
obmurowanie, izolacja ciepłochronna nie są przedmiotem
projektu.
Dane do projektu (wersja nr 1):
a) ciśnienie obliczeniowe - p
o
[MPa],
b) średnica wewnętrzna zbiornika - D
w
[mm],
c) długość części walcowej zbiornika - L
w
[mm],
d) sposób ogrzewania - promieniowanie (PR), konwekcja (KO),
nie ogrzewany (NO).
Dane do projektu (wersja nr 2):
a) pojemność zbiornika V [m
3
],
b) ciśnienie obliczeniowe p
o
[MPa],
2
c) temperatura obliczeniowa t
o
[
o
C] lub sposób ogrzewania.
Obliczenia w oparciu o przepisy Urzędu Dozoru Technicznego
(UDT).
Dodatkowe wymagania:
Próba ciśnieniowa (próba hydrauliczna)
p
pr
= 1.25 p
o
dla p
o
≥
0.4 [MPa]
p
pr
= p
o
+ 0.1 dla 0 < p
o
< 0.4 MPa .
Temperatura płynu: od +10
o
C do +40
o
C.
Odległość spoin wzdłużnych w kier. obwodowym L
≥
200 mm.
Odległość spoin wzmocnień od podpór L
≥
200 mm.
2. Klasyfikacja zbiornika - f (p
o
, t
o
)
a) p
o
[M Pa] – ciśnienie robocze (dane),
b) t
o
[°C] - temperatura pracy wg p
o
i rodzaju ogrzewania
t
w
=
temperatura wody (pary nasyconej)
t
w
=
f(p
a
=p
o
+0.l) odczytać z tabeli termodynamicznej,
t
o
=
t
w
- zbiornik nie ogrzewany (II kanał)
t
o
=
t
w
+ 25°C - zbiornik ogrzewany na drodze konwekcji
t
o
=
t
w
+ 50°C - zbiornik ogrzewany przez promieniowanie
(palenisko)
Klasa
zbiornika
T
o
[°C] temp.oblicz.
p
o
[M Pa] ciśn. oblicz.
A
-40
≤
t
o
≤
200
0.07
≤
p
o
≤
2.0
B
200 < t
o
≤
300
2.0
≤
p
o
≤
5.0
C
300 < t
o
≤
450
p
o
> 5.0
D
t
o
> 450
p
o
> 0.07
E
t
o
<-40
p
o
>0.07
N
1
t
o
≥
-40
p
o
≤
0.07
N
2
t
o
<-40
p
o
≤
0.07
3
3. Dobór materiałów (wg tabeli II-1, str.54) wg przeznaczenia
i temp. pracy
Blachy: St3S, ST4S, 10, 15, 20, St36K, St41K, St44K,
15HM, 20H
Rury: R35, R45, K10, K18, 16M, 15HM
Śruby: St3S, St5, 35, 45, 16M, 15HM, 25HM
Nakrętki: St3S, St4S, 25, St5, 35
Materiały z gwarantowaną udarnością:
St36K, St41K, St44K, 16M, 20M, 15HM, 25HM, K10, K18.
Pozostałe materiały nie mają gwarantowanej udarności.
Dokładny wykaz w tab.II-1.
4. Obliczenia króćców (wodne, parowe, właz)
Określenie wymiarów króćców i dobór kołnierzy
Rys.2. Wymiarowanie króća (rury z kołnierzem)
Króciec= kołnierz z szyjką+ rura kotłowa
4
Rura kotłowa= rura bez szwu walcowana na gorąco.
4.1. Średnice króćców:
Średnice obliczeniowe d
o
i nominalne d
n
króćców
Dla króćca wodnego:
d
o(1,2)
=(0.1
÷
0.2) D
w
= d
o(1,2)min
÷
d
o(1,2)max
(wpisać zakres średnic)
Średnica króćca parowego:
d
o3
=(0.15
÷
0.25) D
w
= d
o3min
÷
d
o3max
Średnica króćca włazowego: d
o4
=d
w4
.
≥
400 mm.
4.2. Dobór kołnierzy z szyjką
wg PN-87/H-74710
Kołnierze z szyjką przyjmuje się na ciśnienia nominalne p
n
≥
p
o
, w
zakresie ciśnień: p
n
={ 0.63 MPa , 1.0, 1.6, 2.5, 4.0 MPa} .
Dla podanego zakresu ciśnień występują następujące średnice
nominalne kołnierzy d
n
: 10 mm, 15, 20, 25, 32, 40, 50, 65, 80, 100,
125, 150, 175, 200, 225, 250, 300, 350, 400, 450, 500, 600 mm.
Średnice nominalne są umowne (zazwyczaj zbliżone do średnicy
wewnętrznej rury).
Dobrać średnice nominalne kołnierzy d
n
mieszczące się w wyżej
obliczonych zakresach d
o1,2
i d
o3,4
, czyli dla króćców wodnych
d
o(1,2)min
≤
d
n(1,2)
≤
d
o(1,2)max
Podobnie dla króćca parowego: d
o3min
≤
d
n3
≤
d
o3max
.
Dla króćca włazowego przyjąć d
n4
=450 mm.
Kołnierz na ciśn. nom. pn=0.63 Mpa
śruby
Szyjka
Przylga
D
z
g
D
o
do
d
z
D
2
H
h
s
1
R
D
1
f
Wskaźnlk wy
trzymałości
dla kołnierza z
przylgą
Masa
Średnica nom.
Według
PN-83/H-
02651
Dn
mm
mm
3
kg
licz
ba
gwint
200
320
22
280
16
219,1
236
55
15
6,3
8
258
3
62292
8,31
8
M16
300
460
24
395
22
323,9
342
62
15
8
10
365
4
69964
14,10
12
M20
450
595
24
550
22
457
492
65
15
8.8
12
520
4
104423
24,64
16
M20
Przykład wydruku wymiarów dla trzech kołnierzy z szyjką o
5
wymiarach nominalnych d
n
=200, 300, 450 mm (p
n
=0.63 MPa).
Narysować kołnierz wraz z oznaczeniami wymiarów. Utworzyć
tabelkę z oznaczeniami i wymiarami kołnierzy i śrub. Odczytać
średnicę zewnętrzną kołnierza d
z
i przyjąć taką samą średnicę
zewnętrzną rury d
z
. Grubość nominalna rury króćca g
n
kr
powinna być
zbliżona do grubości kołnierza 's' . Sprawdzić średnice rur i grubości w
normach rur kotłowych wg PN-85/H-74252.
Przykład oznaczania kołnierza z szyjką, z przylgą zgrubną (z), na
ciśnienie nominalne 0.63 MPa , o średnicy nominalnej D
n
= 65 mm, o
średnicy zewnętrznej szyjki 76.1 mm, grubości ścianki szyjki s= 2.9
mm, ze stali St3S
Kołnierz z szyjką z-0.63/65/76, 1x2.9- St3S PN-87/H-74710/ 02.
4.3. Długości króćców
l
(1,2)
= (1.5 do 3.0) d
w(1,2)
l
(3)
= (1.5 do 2.5) d
w(3)
l
(4)
= (0.3 do 0.5) d
w(4)
f
≥
3 g
kr
n
,
gdzie: f jest minimalną głębokością wpuszczenia rury do zbiornika.
Zaokrąglić długości króćców z dokładnością do 10 mm.
4.4. Obliczenia grubości ścianek rury dla króćców
(wodnych, parowych i włazu):
Wyprowadzenie wzoru na grubość rury w dodatku A.
a) Grubość obliczeniowa:
]
mm
[
o
p
kz
3
.
2
z
d
o
p
kr
o
g
+
α
≥
,
d
z
[mm] - średnica zewnętrzna rury, p
o
[MPa] - ciśnienie oblicz.,
z=1 (wsp.osłabienia spoiną dla rur bez szwu z=1)
x
rto
Q
k
=
,
Q
rto
[MPa]= granica plastyczności rury w temp. pracy
Q
rto
należy interpolować liniowo (między temperaturami
6
podanymi w tabeli).
Przykładowo, obliczmy Q
rto
dla określonej stali w temperaturze
t
o
=230, jeśli znane są wartości (wg tab.II-2) dla Q
rt
(t
1
) i Q
rt
(t
2
):
Q
rto
=Q
rt
(t
1
)-
∆
q
rt
*
∆
t /
∆
T,
gdzie:
∆
q
rt
=Q
rt
(t
1
)-Q
rt
(t
2
), t
1
=200, t
2
=250,
∆
t=t
o
-t
1
,
∆
T=t
2
-t
1
.
W podobny sposób oblicza się Q
rto
dla części walcowej zbiornika.
x=1.65 (dla stali z gwarant. udarnością i stali stopowych),
x=1.80 (dla pozostałych stali (bGU))
α
=1, gdy d
z
/d
w
<1.4,
b) Najmniejsza wymagana grubość ścianki rury
g
kr
=g
o
kr
+c
2
+c
3
,
c
2
=2 (naddatek na korozję), c
3
=0 (naddatek na obciąż.dynam.)
c) Grubość nominalna
g
n
kr
≥
g
kr
+ c
1
c
1
= f(d
z
)
c
1
=0.10 g
n
kr
, gdy d
z
≤
133 mm,
c
1
=0.125 g
n
kr
, gdy 133 < d
z
≤
324 mm,
c
1
=0.15 g
n
kr
, gdy d
z
> 324 mm,
Uwaga: Grubość nominalną przyjąć według normy rur kotłowych PN-
85/H-74252 równą lub mniejszą niż grubość szyjki kołnierza „s”
(g
n
kr
≈
s ). Obliczenia można potraktować jako sprawdzające, gdy
przyjmie się, że g
n
kr
=s .
Obliczenie wewnętrznych średnic rur:
d
wi
=d
zi
-2g
ni
kr
Sprawdzenie cienkościenności rur
β
i
= d
zi
/d
wi
<1.4 , dla i=1 do 4.
5. Obliczenia grubości części walcowej zbiornika
Wyprowadzenie wzoru na grubość ścianki w dodatku A.
5.1. Obliczenie grubości ścianki części walcowej zbiornika
]
mm
[
o
p
kz
3
.
2
z
D
o
p
o
p
kz
3
.
2
w
D
o
p
o
g
+
α
=
−
α
≥
Jednostki:
7
p
o
[MPa] - ciśnienie obliczeniowe,
D
w
[mm] - średnica wewnętrzna zbiornika;
D
z
[mm] - średnica zewnętrzna zbiornika (lub rury),
k [MPa] = naprężenie dopuszczalne materiału zbiornika
x
rto
Q
k
=
,
gdzie: Q
rto
= granica plastyczności materiału w temp.pracy
Q
rto
należy interpolować liniowo (między temperaturami
podanymi w tabeli)
x=1.65 dla stali z gwarantowaną udarnością
x=l .8 dla pozostałych stali węglowych bGU
z=min {z
1
, 2z
2
, z
3
}
z
1
= współczynnik osłabienia materiału dla spoiny wzdłużnej
z
2
= współczynnik osłabienia materiału dla spoiny obwodowej
z
1,2
=z’
1,2
z
dop
z
dop
= współczynnik jakości spoiny (w zakresie od 0.5 do 1, zależny
od technologii i umiejętności spawacza, dla spawania
automatowego z
dop
=1)
z
dop
=0.8 (należy założyć w projekcie)
z’ =1 (od 0.6 do 1.0, zależy od rodzaju spoiny, z’=1 dla spoiny X,
z’=1 dla V z podspawaniem, z’=0.8 dla V bez podspawania).
Dla spoin wzdłużnych z’=1, dla obwodowych może być z’=0.8.
z
3
= współczynnik osłabienia zbiornika otworami na tworzącej,
z
3
=(L-
Σ
d
zi
)/L (na jednej tworzącej)
z
3
=1 (dla walczaka prawidłowo wzmocnionego)
α
=1, gdy
β
=d
z
/d
w
<1.4.
5.2. Najmniejsza wymagana grubość części walcowej
g=g
o
+ c
2
+ c
3
gdzie: c
2
= odchyłka na korozję ,
c
3
= 0 (naddatek na obciążenia dynamiczne)
c
2
= 2 mm
c
2
= s
τ
, s = szybkość korozji,
τ
= czas eksploatacji (50 lat)
5.3. Grubość nominalna części walcowej
g
n
≥
g + c
1
c
1
= bezwzględna wartość odchyłki minusowej wykonania
8
blachy (wg norm blach PN-80/H-92200)
Grubość nominalną blachy i jej wymiary (szerokość x długość)
należy przyjąć wg normy PN-80/H-92200, uwzględniając
maksymalną szerokość walców walcarek do zwijania blachy, np.
3000 mm (skrypt,str.65).
Dobór arkuszy blach na część walcową zbiornika
Średnica średnia D
s
=(D
w
+D
z
)/2
Długość arkusza L=
π
D
s
, przy czym L(PN)
≥
L
Szerokość arkusza wynika z podziału długości zbiornika L na 2 lub 3
segmenty (n=2 lub 3)
s= L / n , tak aby s = {2000, 2250, 2500, 3000} .
Przykład oznaczania blachy grubej o grubości 8 mm, szerokości 1500
mm i długości 6000 mm, o zwykłej dokładności wykonania grubości,
z brzegami naturalnymi (bn), nieprostowanej, ze stali 36K w stanie
surowym:
Blacha gruba 8 x 1500 bn x 600 St36K PN-81/H-92123.
5.4. Rzeczywista grubość ścianki elementu
g
rz
= g
n
– c
1
Sprawdzenie grubościenności zbiornika
β
=D
z
/D
w
<1.4 ,
gdzie D
z
=D
w
+2 g
n
6. Obliczenia grubości dennicy
Wyprowadzenie wzoru na grubość dennicy w dodatku B.
6.1. Obliczenia grubości dennic, dobór dennic
(wymiary den elipsoidalnych wg PN-75/M-35412)
a) Grubość obliczeniowa
w
y
k
4
o
p
z
D
w
o
g
=
D
z
[mm] - średnica zewnętrzna części walcowej,
p
o
[M Pa] - ciśnienie obliczeniowe,
x
rto
Q
k
=
[M Pa]
Q
rto
= granica plastyczności dla materiału dennicy w temp.pracy
9
Rys.4. Wymiary dennicy
x = współczynnik bezpieczeństwa
x=1.4 – dla stali z gwarant. udarnością i dla stali stopowych
x=1.55 – dla pozostałych stali węglowych (bGU)
ω
=
,
z
D
z
H
f
w
y
z tab.1 (przep.UDT, str.94 lub skrypt)
w
rz
g
z
D
d
=
ω
d = średnica otworu w dennicy
ω
=0 dla dennicy pełnej (bez otworu) oraz dla prawidłowego
wzmocnionego otworu.
W przypadku dennicy pełnej współczynnik y
w
=2 (dla H
z
/D
z
=0.25,
i
ω
=0). Wówczas wzór na obliczenie grubości dennicy (według UDT)
pokrywa się ze wzorem teoretycznym dla warunku wytężenia, przy
założeniu, że a=D
z
/2.
Uwaga:
gdy
ω
>5 wzmacniamy otwór niezależnie od grubości ścianki lub
przenosimy otwór na część walcową zbiornika.
Gdy 2d
≤
0.8 D
w
, to w dennicy o średnicy D
w
do 1000 mm (1200
mm) nie należy umieszczać włazu.
b) Nominalna grubość dennicy
(przyjąć wg PN-75/M-35412)
g
n
w
≥
g
o
w
+ c
1
+ c
2
+ c
3
c
1
= 2 mm (odchyłka minusowa blachy plus ścienienie przy
10
tłoczeniu lub wyoblaniu)
c
2
= 2 mm (naddatek na korozję) , c
3
=0.
g
rz
w
= g
n
w
– c
1
Przykład oznaczania wymiarów dna elipsoidalnego o średnicy
wewnętrznej Dw=1500 mm i grubości ścianki g=16 mm:
Dno elipsoidalne 1500 x 16 PN-75/M.-35412 .
c) Sprawdzenie różnicy grubości części walcowej i dennicy
∆
g =|g
rz
w
-g
rz
|/g
rz
≤
30 %
Do 15% łączymy elementy bez ukosowania.
W przypadku przekroczenia 15 % należy dennicę ukosować
na długości 3 g
n
w
. Części walcowej nie można ukosować. Gdy
grubość dennicy jest mniejsza, a błąd grubości przekracza 15%,
należy wtedy przyjąć większą grubość nominalną dennicy.
Inne zalecenia podają, że można łączyć blachy bez ukosowania jeśli
spełniony jest jednocześnie warunek (g
2
-g
1
)
≤
0.2g
1
oraz g
2
-g
1
≤
3 mm,
przy czym g
2
>g
1
.
d) Wartości pojemności V części elipsoidalnej dna
i masę dna oblicza się ze wzorów:
V=0.1309 D
w
3
10-6 [dm3],
m=6.17 D
kr
2
g 10-6 [kg] ,
gdzie:
D
w
[mm] - średnica wewnętrzna dna,
D
kr
[mm] - średnica obliczona wg wzoru
D
kr
=0.7854 (D
w
+ 2 h
w
)+2 h
c
[mm]
g [mm] - grubość nominalna ścianki dna,
h
w
[mm]- wysokość części walcowej dna, przy czym
h
w
=0.25 D
w
7. Sprawdzenie poziomego elementu walcowego na dodatkowe
naprężenia gnące, wywołane ciężarem własnym
Sprawdzenie na dodatkowe naprężenia gnące polega na ustaleniu,
czy spełniona jest zależność
2
k
2
2
)
3
g
2
z
2
(
2
)
3
1
(
2
)
g
2
z
2
1
(
≤
σ
−
σ
+
σ
+
σ
−
σ
+
σ
−
σ
−
σ
,
11
gdzie poszczególne naprężenia w [MPa] wynoszą:
rz
g
2
w
D
o
p
1
=
σ
, - naprężenia obwodowe,
rz
g
)
rz
g
w
D
(
4
2
w
D
o
p
2
+
=
σ
- naprężenie wzdłużne,
2
o
p
3
=
σ
- naprężenie promieniowe,
g
W
max
g
M
g
=
σ
- globalne naprężenie gnące,
Wg=
π
(D
z
4
-D
w
4
)/(32 D
z
)
gdzie: M
g
[Nmm] - moment gnący, wywołujący największe
naprężenia gnące (w środku długości zbiornika lub na podporach),
W
g
[mm
3
]- wskaźnik wytrzymałości na zginanie przekroju pierścienia
w którym występuje moment Mg
max
. Moment gnący obliczyć jak dla
belki o przekroju pierścieniowym, uwzględniając obciążenie ciągłe
od ciężaru zbiornika, den i wody do objętości 2/3 zbiornika.
Jeżeli wartość
σ
g
nie spełnia warunku na wytężenie, to należy
środkami konstrukcyjnymi obniżyć
σ
g
, albo zwiększyć grubość
ścianki przez naddatek c
3
.
Obliczenie rozstawu podpór
Wysokość dennicy h
z
h
z
=h
w
+g
n
Zastępcza długość zbiornika
L'=L
w
+2h
c
+1.5h
z
Optymalny rozstaw podpór z warunku równości momentów gnących
na podporach Mg1 i w środku długości zbiornika Mg2
R=L
p
=0.58L'
Obliczanie maksymalnego momentu gnącego
Objętość części walcowej zbiornika
V
w
=
π
D
w
2
L
w
/4
Objętość dennicy V
d
=0.1309 D
w
3
Objętość zbiornika V
zb
= V
w
+ 2 V
d
Objętość wody V
wody
=2/3 V
zb
Masa wody M
wody
=V
wody
ρ
w
, gdzie
ρ
w
= 1000 kg/m
3
.
Powierzchnia części walcowej zbiornika
12
A
w
=
π
D
w
L
w
Masa części walcowej M
w
=A
w
g
ρ
b
,
gdzie
ρ
b
= 7860 kg /m
3
gęstość blachy , g - grubość blachy
Masa den M
d
=2 m
d
(wg normy PN-75/M-35412)
Masa całkowita M
cz
M
cz
= M
w
+ M
d
+M
wody
+0.075 (M
w
+M
d
)
Ciężar całkowity Q
c
=M
cz
g , gdzie g=9.81 m/s
2
Obciążenie jednostkowe q=Q
c
/L'
Reakcje w podporach R
A
=R
B
=q L'/2
Odległość podpory a od lewego brzegu a=(L'-R)/2
Moment gnący w funkcji x
2
(w drugim przedziale)
Mg(x
2
)=-q x
2
2
/2+R
A
(x
2
-a)
Maksymalny moment gnący dla x
2
=b=L'/2 (w środku długości)
Mg
max
=Mg(b)=-q b
2
/2+R
A
(b-a)
8. Koncentracja naprężeń i wzmacnianie otworów
Największy wymiar otworu w elemencie walcowym może wynosić
0.35 D
z
- jeżeli D
z
≥
1500 mm,
0.5 D
z
- jeżeli D
z
≤
1500 mm, jednak nie więcej niż 500 mm.
Kryteria dla otworów podlegających wzmacnieniu, wg UDT
a) Największa średnica d
n
bez wzmocnienia w części walcowej:
3
)
rz
z
1
)(
2
c
rz
g
(
w
D
1
.
8
'
d
−
−
=
[mm]
d”=0.35 D
z
[mm]
d”’ = 200 [mm]
−
α
−
+
=
2
c
rz
g
k
3
.
2
2
c
rz
g
w
D
o
p
rz
z
d
n
= min {d’,d”, d”’} = max. średnica otworu niewzmacnianego
Wszystkie otwory powyżej 200 mm na pewno należy wzmacniać.
Gdy: d
otw
≤
d
n
, wtedy otworu nie należy wzmacniać.
b) Kryterium wzmacniania dla dennicy (włazu)
- osłabienie otworem uwzględnione w y
w
przez wzrost g
n
w
- jeżeli
∆
g> 30%, to wzmacniamy otwór, pod warunkiem, że
średnica wzmocnienia
Φ
wzm
=2d
≤
0.8 D
z
13
- jeśli
Φ
wzm
> 0.8 D
z
to otwór włazowy wykonuje się w części
walcowej zbiornika
c) Określenie grubości wzmocnienia g
w
Warunkiem wzmocnienia jest spełniony, jeśli pole stracone F
str
jest
mniejsze od sumy pól wzmocnienia F
wzm
(w polu wzmocnienia
ABCD o wymiarach podstawy AB=2d
w
i wysokości BC
=(2h+g
rz
)), czyli:
F
str
≤
F
wzm
gdzie: d
w
- średnica otworu.
h= min (2.5 g
rz
, 2.5 g
rz
kr
)
F
str
= g
o
’ (d + 2 c
2
)
o
p
k
3
.
2
w
D
o
p
'
o
g
−
α
=
F
wzm
=2 (F
1
+ F
2
+ F
3
+ F
4
+ F
5
+ F
sp
’+ F
sp
”
)
F
1
=(0.5d
w
-g
rz
kr
)(g
rz
-g
o
-c
2
)
F
2
=(g
rz
kr
-g
o
kr
-c
2
)(h+g
rz
- g
o
-c
2
)
F
3
=g
wz
(0.5d
w
-g
rz
kr
-1)
F
4
=(g
rz
kr
-g
o
kr
-c
2
)(g
rz
kr
+c
2
)
F
5
=g
rz
kr
c
2
F
sp
’+ F
sp
”= (g
rz
kr
)
2
Rys.6. Rozmieszczenie pól wzmacniających przy otworze
Ze względów technologicznych g
wz
=(0.65 do 1) g
n
. Średnica zew-
14
nętrzna wzmocnienia powinna być równa d
zw
=2d
w
Obliczenia można potraktować jako sprawdzające po uprzednim
przyjęciu g
w
.
Szerokość spoiny a=g
n
kr
(aby uniknąć przepalenia króćca).
Uwaga: maksymalna średnica otworu d
max
<0.25 D
w
, w przeciwnym
przypadku stosować wzmocnienia żebrowe.
9. Obliczenie połączeń kołnierzowo- śrubowych
a) Obliczenie wymaganej średnicy rdzenia śruby (dla kołnierza)
d
r
(PN)
≥
max (d
r
’, d
r
” )
d
r
(PN) – średnica rdzenia śruby z norm
( z doboru kołnierzy: gwint M, liczba śrub i)
średnica rdzenia śruby dla naciągu montażowego
i
1
k
m
N
13
.
1
'
r
d
ψ
=
1
x
r
Q
1
k
=
Q
r
= granica plastyczności mat. śrub dla temp.otoczenia,
x
1
= 1.1 współcz. bezp. dla stali z gwar.udarnością i stopowych,
x
1
= 1.2 dla pozostałych stali,
i – ilość śrub ( z normy dotycz. kołnierzy),
ψ
- współczynnik wytrzymałościowy uwzgl. jakość śrub zależnie od
obróbki zgrubnej (0.5), dokładnej (1.0), śruby walcowane (1.0),
ψ
= {0.5, 0.75, 1.0}, najczęściej przyjmuje się
ψ
=0.75 (dla średniej)
N
m
[N] – naciąg montażowy,
średnica rdzenia śruby dla naciągu ruchowego
i
2
k
r
N
13
.
1
"
r
d
ψ
=
2
x
rto
Q
2
k
=
(dla temp.pracy t
ośr
)
Q
rto
= granica plastyczności mat. śrub w temp.pracy
t
ośr
= t
o
, gdy t
o
≤
300
o
C
t
ośr
= f (t
o
) z UDT, gdy t
o
> 300
o
C
x
2
= 1.5 współczynnik bezp. dla mat. z gwar.udarn. i stali stop.
15
x
2
= 1.65 dla pozost. stali
N
r
[N] – naciąg ruchowy.
Materiały uszczelek do zbiorników ciśnieniowych parowych:
- masa azbestowo- kauczukowa (AK) (tab.I-8)
- azbest - miedź (AM),
- miedź (M).
Obliczanie naciągu montażowego i ruchowego
N
m
= max (N
m
’, N
m
”),
N
m
’ =
π
D
u
u
cz
σ
s
’
N
m
” = c N
r
,
σ
s
' - naprężenie ściskające (tabl. I-6) w uszczelce, wywołane
naciągiem montażowym, przy którym materiał uszczelki wypełni
nawet włoskowate kanaliki w powierzchniach przylgowych
kołnierzy lub obrzeży,
c- współczynnik określający jaki naciąg jest konieczny, aby przy
parametrach p
o
, t
o
działał na uszczelkę nacisk, nie mniejszy od
wymaganego, gdzie:
c =1.2 dla D
u
≤
500 mm,
c = 1.4 dla D > 500 mm.
N
r
= P + b S,
P - siła osiowa od ciśnienia wewnętrznego,
b - współczynnik zabezpieczający, aby siła S nie spadła (na skutek
pełzania materiału uszczelki) poniżej wartości wymaganej
(tablica
I-7)
o
p
400
2
u
D
P
π
=
,
S=
π
D
u
u
cz
σ
s
”
S - nacisk na uszczelkę dla wywołania w niej naprężenia ściskającego
σ
s
” wg tablicy I-6, niezbędnego do zapewnienia szczelności
połączenia kołnierzowo- śrubowego przy ciśnieniu p
o
i temperatury
pracy t
o
.
2
d
D
u
D
+
=
[mm] = średnia średnica uszczelki,
2
d
D
u
−
=
[mm] = szerokość uszczelki,
u
cz
= czynna szerokość uszczelki.
16
Dla uszczelki miękkiej i metalowej:
Gdy u
≤
12 mm , wtedy u
cz
= u (lub u
cz
=w), gdzie 'w' jest
rzeczywistą szerokością kontaktu (szerokością występu, tab.I-5).
Dla u >12 mm u
cz
=3.47 u (lub u
cz
=3.47 w ).
d) Sprawdzenie średnicy rdzenia śruby:
d
r
(PN)
≥
max (d
r
', d
r
"),
gdzie d
r
(PN) jest średnicą rdzenia śruby z norm kołnierzy.
W przypadku braku sprawdzenia tego warunku zaleca się
zastosowanie jednego z podanych niżej sposobów:
- zastosować lepszy materiał na śruby,
- dobrać kołnierz na większe ciśnienie,
- zmienić sposób zabudowy uszczelki,
- lub zwiększyć grubość uszczelki.
Naciąg montażowy w śrubach można wywołać za pomocą siłownika
hydraulicznego lub ręcznie za pomocą klucza dynamometrycznego.
Obliczenie momentu potrzebnego do wywołania naciągu
montażowego za pomocą klucza.
Ms=0.5 N
m.
[d
s
tg (
γ
+
ρ
')+d
T
µ
]/i ,
gdzie: d
s
- średnica podziałowa gwintu=(d
gw
+d
r
)/2
γ
- kąt wzniosu gwintu, tg
γ
=p/(
π
d
s
), p- skok gwintu,
tg
ρ
'=
µ
/cos 30
o
,
µ
=0.15 - współczynnik tarcia,
d
T
- średnia średnica tarcia nakrętki o kołnierz.
i - liczba śrub .
9. Kołnierze okrągłe
a) Rodzaje przylg
Ze względu na rodzaj powierzchni uszczelniającej (przylgi) norma
PN-85/H-74307 rozróżnia kołnierze z:
- przylgami zgrubnymi - z,
- przylgami gładkimi - g,
- występami - w,
- - rowkami - r,
- -wypustami - y,
- wpustami - p,
17
- oraz dla uszczelek gumowych typu (yg), (pg), (s), (rt).
b) Określenie grubości okrągłego dna płaskiego
(podlegającego ciśnieniu wewnętrznemu)
Grubość obliczeniowa
k
o
p
u
CD
o
g
=
gdzie współczynnik C dla stosunku D
o
/D
u
≤
1.3 wynosi
C=
−
1
.
0
u
D
o
D
2
1
Dla ilorazu D
o
/D
u
> 1.3 grubość den sprawdza się według przepisów
UDT DT/O-219/63.
Dopuszczalne naprężenia k oblicza się następująco:
k=R
etk
/x ,
gdzie: R
etk
- minimalna gwarantowana granica plastyczności materiału
dna (kołnierza) w temperaturze kołnierza.
Współczynnik bezpieczeństwa x wynosi:
x = 1.5 - dla stali węglowych z gwarantowaną udarnością,
x = 1.65 - dla pozostałych stali węglowych
Nominalną grubość dna ustala się tak jak dla grubości części
walcowej zbiornika. Sprawdzenie grubości znormalizowanego
kołnierza nie jest wymagane, gdy temperatura czynnika nie
przekracza 300
o
C przy zastosowaniu uszczelki azbestowo-
kauczukowej o grubości 2 mm.
c) Wyznaczenie grubości pokrywy włazowej
Obliczeniową grubość pokrywy włazowej oblicza się ze wzoru:
k
o
p
w
d
45
.
0
o
g
=
,
a obliczeniową grubość pokryw eliptycznych ze wzoru:
k
o
p
w
b
45
.
0
o
g
=
,
pod warunkiem, że b
w
≥
0.5 a
w
,
gdzie: a
w
[mm] - wielka oś eliptycznej pokrywy mierzona wzdłuż
otworu,
b
w
[mm] - mała oś eliptycznej pokrywy mierzona wzdłuż
18
otworu,
Dodatek A
Wyprowadzenie wzoru na grubość zbiornika
Z równowagi sił pionowych (rys.3a) wynika:
F
p
= p D L
F
s1
=2
σ
1
g L
Rys.3. Obciążenia w powłoce walcowej
F
p
= F
s1
! p D L = 2
σ
1
g L
Stąd
σ
1
=
g
pa
g
2
pD
=
Z równowagi sił poziomych (rys.3b)
F
z
=
4
2
D
p
π
F
s2
=
π
D g
σ
2
19
F
z
= F
s2
!
=
π
4
2
D
p
π
D g
σ
2
,
Stąd
σ
2
=
g
2
pa
g
4
pD
=
, czyli
σ
1
= 2
σ
2 ,
naprężenia obwodowe są dwa razy większe
niż wzdłużne (osiowe).
g
pa
1
=
σ
(naprężenia obwodowe )
g
2
pa
2
=
σ
; (naprężenia wzdłużne )
a=(D
w
+ g)/2 ; (średni promień powłoki),
D
w
= średnica wewnętrzna zbiornika, g = grubość zbiornika
Wytężenie w powłoce wg hipotezy HMH:
k
2
2
2
2
1
2
1
red
≤
σ
+
σ
σ
−
σ
=
σ
stąd:
g
3
.
2
)
g
w
D
(
p
3
g
4
)
g
w
D
(
p
3
g
2
pa
red
+
=
+
=
=
σ
Zakładamy, że wytężenie
σ
red
jest równe naprężeniu dopuszczalnemu
k, czyli
σ
red
= k . Po przekształceniu powyższego wzoru ze względu
na grubość g, otrzymujemy wzór kotłowy, czyli na grubość
obliczeniową części walcowej zbiornika.
]
mm
[
o
p
kz
3
.
2
z
D
o
p
o
p
kz
3
.
2
w
D
o
p
o
g
+
α
=
−
α
≥
Dodatek B
Wyprowadzenie wzorów dla dennicy elipsoidalnej
Wzór Laplace’a
20
g
p
2
2
1
1
=
ρ
σ
+
ρ
σ
lub
p
2
r
N
1
r
N
=
θ
+
ϕ
,
gdzie: siła południkowa N
ϕ
=
σ
ϕ
g , siła równoleżnikowa N
θ
=
σ
θ
g .
Równowagę powłoki w kier. osi z (pionowej) opisuje równanie
2
π
r
o
N
ϕ
sin
ϕ
- R=0
gdzie r
o
= r
2
sin
ϕ
.
Dla powłoki eliptycznej:
R=
π
r
o
2
p (wypadkowa siła pionowa od ciśnienia),
2 N
ϕ
sin
ϕ
= r
o
p
ϕ
−
=
θ
N
1
r
2
r
p
2
r
N
Promienie krzywizny elipsoidy wynoszą:
2
/
3
2
cos
2
b
2
sin
2
a
2
b
2
a
1
r
ϕ
+
ϕ
=
2
/
1
cos
2
b
sin
2
a
2
a
2
r
ϕ
+
ϕ
=
a = duża półoś elipsy, b = mała półoś elipsy
Jeśli przyjmiemy według normy den elipsoidalnych, że b = a/2, wtedy
w punkcie A (na osi pionowej dennicy):
ϕ
=0, r
1
=r
2
=a
2
/b=2a
N
ϕ
= N
θ
= pa ,
σ
1
= N
θ
/g=pa/g ,
σ
2
=pa/g , a wytężenie:
k
g
/
pa
2
2
2
2
1
2
1
red
≤
=
σ
+
σ
σ
−
σ
=
σ
.
W punkcie B (na osi poziomej) :
ϕ
=
π
/2, r
1
=b
2
/a=a/4, r
2
=a
N
θ
= -pa (naprężenia obwodowe ujemne)
N
ϕ
=pa/2
Dla porównania, dla powłoki walcowej w punkcie B:
N
θ
= 2 N
ϕ
= pa (naprężenia obwodowe dodatnie)
Przy przejściu z powłoki eliptycznej do walcowej następuje
przeskok naprężeń obwodowych z ujemnych do dodatnich, co powo-
duje pojawienie się dodatkowych naprężeń giętnych w powłoce.
Profil den elipsoidalnych i koszykowych powinien odpowiadać
21
warunkom:
H
z
≥
0.18 D
z
R
w
≤
D
z
r
w
≥
0.1 D
z
gdzie:
w
rz
g
2
z
D
w
rz
g
z
H
2
w
rz
g
2
z
D
2
w
rz
g
z
H
2
2
w
rz
g
2
z
D
w
rz
g
2
z
D
2
w
rz
g
z
H
2
2
w
rz
g
2
z
D
2
w
rz
g
z
H
2
2
w
rz
g
2
z
D
w
r
−
−
+
−
−
+
−
−
−
−
−
+
−
−
+
−
=
w
rz
g
z
H
2
w
r
w
rz
g
z
D
2
w
rz
g
z
H
2
2
w
rz
g
2
z
D
w
R
−
−
−
−
+
−
=
Jeżeli w dnach wykonane są otwory, to ich rozmieszczenie powinno
spełniać następujące wymagania:
- odległość l
z
mierzona w rzucie na płaszczyznę prostopadłą do osi
dna nie powinna być mniejsza niż 0.1 D
z
,
- odległość mostka l
o
między każdymi dwoma nie wzmocnionymi
otworami powinna być nie mniejsza od średnicy mniejszego z tych
dwóch otworów. Jeżeli wymaganie to nie jest spełnione, to takie
dwa otwory należy traktować przy obliczeniu ścianki jako jeden
otwór o średnicy zastępczej równej średnicy koła opisanego na obu
otworach.
22