Microsoft Word - 3_Agata_Jurkowska-Gomułka

ZNZE WSIiZ 1/2010 (12), ISSN 1689-9229, s. 22-28

Agata Jurkowska-Gomułka

Polityka energetyczna UE – wybrane problemy
w perspektywie polskiej Prezydencji

Chocia

wyst

pienie pani Magdaleny Lumi

skiej z Mini-

sterstwa Spraw Zagranicznych bardzo mi si

podobało, to nie mog

zgodzi

z jednym z jej stanowisk, a mianowicie takim, w którym

uznała ona,

e wyznaczenie ju

dzi

priorytetów Prezydencji nie jest

konieczne, bo sytuacja jest dynamiczna i wła

ciwie to najlepiej, jak

w ostatniej chwili zadecydujemy, jakie te priorytety s

. Mam wra

nie,

e niestety wiele inicjatyw w naszym kraju wła

nie tak

zasad

kieruje. W moim odczuciu nie jest ona najlepsza. Trzeba pami

o tym,

e priorytety Prezydencji oznaczaj

przede wszystkim

postawienie sobie jakich

okre

lonych celów, które chcemy osi

ąć

. I tych celów nie da si

wymy

z dnia na dzie

, te cele trzeba

przewidzie

; w scenariuszu Prezydencji trzeba tak

e zaprogramowa

to, w jaki sposób mog

zachowa

ró

ni interesariusze, to jest ci,

którzy s

zainteresowani osi

gni

ciem albo nieosi

gni

ciem tego

celu. Co wi

cej, jak Pa

stwo, którzy przeszli

cie jakikolwiek kurs

prawa UE wiecie,

e podejmowanie decyzji w UE polega na tworze-

niu koalicji. To jest czasami bardzo mozolne gromadzenie głosów

ych i małych pa

stw,

eby w systemie głosów wa

onych osi

ąć

kszo

ść

. I Polska te

musi to robi

, je

eli chcemy, aby

Adiunkt, Zakład Europeistyki Wy

ższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszo-

wie.

nasza pierwsza Prezydencja była prezydencj

udan

i stała si

na-

szym organizacyjnym i politycznym sukcesem. Jakkolwiek nie mó-

wiliby

my o tych priorytetach,

e one dzisiaj s

jedynie wzmianko-

wane, to z cał

pewno

naszych priorytetem naszej Prezydencji

dzie polityka energetyczna UE. By

e Pa

stwo pami

tacie,

Polska raz wyst

piła z dyplomatyczn

inicjatyw

podpisania Trakta-

tu Energetycznego w UE. Niestety, ta inicjatywa nie spotkała si

z pozytywnym przyj

ciem i utworzenie Europejskiej Wspólnoty

Energii zostało zawieszone, czy odsuni

te w czasie na „nie wiadomo

kiedy”. Mówi

c o polityce energetycznej dzisiaj, prosz

pami

mamy na my

li bardzo szerokie spektrum zagadnie

, bo to s

wszystkie problemy zwi

zane z energi

elektryczn

, z gazem, ale

polityka energetyczna to tak

e tak zwana zielona energia, czyli ener-

gia odnawialna. I nie ma tutaj

adnych w

tpliwo

ci,

e polska Pre-

zydencja na tych wszystkich trzech podobszarach, problemach musi

koncentrowa

, chocia

by dlatego,

e polityka energetyczna dzi-

siaj jest realizowana w kontek

cie równie

tak zwanych celów kli-

matycznych. Dzisiaj zwykli

my bardzo krytycznie podchodzi

liwo

ci jakiejkolwiek współpracy pa

stw członkowskich UE

w obszarze polityki energetycznej. My

e niekiedy ta ocena jest

w pewnym sensie zbyt krytyczna. Trzeba bowiem pami

w przeszło

ci pa

stwa członkowskie umiały si

dogada

co do poli-

tyki energetycznej, bo przecie

dwie pierwsze wspólnoty, to były

wspólnoty wła

ciwie energetyczne: Europejska Wspólnota W

gla

i Stali, czyli Europejska Wspólnota W

glowa, to była wspólnota

energetyczna; Europejska Wspólnota Energii Atomowej – to tak

była wspólnota energetyczna. A zatem jak si

wydaje i tutaj jakie

pole do współpracy funkcjonuje. Chocia

pewn

trudno

było to,

e w Traktacie ustanawiaj

cym Wspólnot

Europejsk

, wła

ciwe

nigdy nie zago

ciły przepisy, które dawały podstawy prawne polityki

energetycznej, nie mówi

c ju

o ewentualnej wspólnej polityce

energetycznej. Stosowanie wobec polityki energetycznej takich kla-

sycznych instrumentów z zakresu rynku wewn

trznego i reguł kon-

kurencji mogło doprowadzi

i doprowadziło do sukcesu organizacji

rynku energii, ale na pewno nie do wypracowania jakich

mechani-

zmów bezpiecze

stwa energetycznego i solidarno

ci energetycznej.

Wyzwaniem polskiej Prezydencji b

dzie ocena tego, zmienił si

kształt polityki energetycznej w ramach Traktatu o funkcjonowaniu

UE. Po pierwsze, polityka ta zyskała w Traktacie o funkcjonowaniu

UE podstaw

prawn

, został wprowadzony nowy tytuł Traktatu,

który wskazuje na cele polityki energetycznej. Jednocze

nie jednak,

cho

ten nowy tytuł to jest krok do przodu, mamy te

krok wstecz.

To jest dzisiejszy artykuł 14 Traktatu o funkcjonowaniu UE, który

mówi o usługach w ogólnym interesie gospodarczym. Przesył ener-

gii z cał

pewno

tego rodzaju usług

jest. I ten artykuł 14 wła-

ciwie oddaje pole do regulacji tej sfery pa

stwom członkowskim.

Unia Europejska samoograniczyła si

, daj

c pierwsze

stwo działa-

niom pa

stw członkowskich, byleby tylko te pa

stwa realizowały

poprzez organizacje rynków tego typu usług, wa

ny interes społecz-

ny. I z cał

pewno

to nowe brzmienie regulacji po

conych

usługom w ogólnym interesie gospodarczym wcale nie b

dzie sprzy-

jało budowie wspólnej polityki energetycznej. To, co jest bardzo

ne i wyznacza „podpriorytety” polskiej Prezydencji w obszarze

polityki energetycznej, to s

z cał

pewno

cele tej polityki wska-

zane w Traktacie. Zwracam Pa

stwa uwag

e trudno tutaj mówi

o jakimkolwiek rankingu tych celów, bo one wszystkie musz

realizowane równocze

nie, aby mo

na było mówi

o takiej skutecz-

nej, efektywnej, wspólnej polityce energetycznej. Wydaje si

takimi podstawowymi wyzwaniami polskiej Prezydencji b

trzy

problemy: 1) infrastruktury; 2) tzw. solidarno

ci energetycznej;

3) nad którym najmniej si

pochyl

– cel klimatyczny. Co do tego

ostatniego celu UE wypracowała pewien kompromis, ale nawet

wewn

trz UE jest on krytykowany, nie mówi

c ju

o tym,

e to

efektywno

ść

klimatycznego porozumienia wewn

trzunijnego jest

osłabiana, storpedowana przez brak zainteresowania reszty

wiata

wdra

aniem tych celów.

Musimy mie

wiadomo

ść

e wszystkie pa

stwa stare

i nowe zawsze wykorzystuj

Prezydencj

dla promocji własnych

celów politycznych. I te cele energetyczne z polskiego punktu wi-

dzenia nie tylko powinny, ale wr

cz musz

znale

źć

odzwierciedlenie

w sposobie prowadzenia Prezydencji 2011 roku. Trzeba te

pami

e te cele b

realizowane ju

wła

ciwe z takim spojrzeniem

w przód, z now

perspektyw

finansow

. My

e jest to szczegól-

nie istotne w tym pierwszym obszarze, w infrastrukturze. Jednym

z powodów, dla którego nie ma wspólnej polityki energetycznej, jest

to,

e nie ma wspólnych sieci energetycznych w UE,

e nie mamy

sieci, które rzeczywi

cie umo

liwiałyby łatwy przepływ, łatwy eks-

port, import energii pomi

dzy pa

stwami członkowskimi. Jeszcze

Wspólnota Europejska co prawda wypracowała taki program sieci

transeuropejski, ale on w gruncie rzeczy w praktyce, w sektorze

energetycznym prawie w ogóle si

nie sprawdził, m.in. dlatego,

zasady finansowania sieci transeuropejskich s

takie,

e promuj

one

projekty komercyjne, czyli takie, które b

w stanie na siebie

zarobi

, i takie, które ciesz

zainteresowaniem potencjalnych

sponsorów, natomiast zdecydowanie mniejszym zainteresowaniem

w doborze tych sieci finansowanych przez UE jest to, jak szerokie-

mu interesowi, jakiemu interesowi, te sieci transeuropejskie słu

żą

Akurat Polska jest niestety jednym z tych krajów, który ma gorzej

rozwini

infrastruktur

energetyczn

, w tym brakuje nam poł

cze

z sieciami energetycznymi s

siadów. Oznacza to,

e jak wszyscy

zaczniemy w Polsce u

ywa

klimatyzatorów, bo b

dzie takie wyj

kowe ciepłe lato, to nam grozi to,

e pr

du zabraknie i w normalnych

warunkach rynku wewn

trznego taki pr

d si

po prostu importuje

z innego pa

stwa członkowskiego. W Polsce ze wzgl

du na to,

tych przył

cze

z sieciami z innymi pa

stw członkowskich jest za

mało, co

takie b

dzie po prostu niemo

liwe. St

d Polska podczas

swojej Prezydencji powinna współpracowa

z pa

stwami członkow-

skimi nad wypracowaniem nowych zasad finansowania sieci tran-

seuropejskiej, takich zasad, które b

atrakcyjne dla inwestorów,

ale które przede wszystkim b

uwzgl

dnia

ten ogólnoeuropejski

interes.

Drugie

ne zagadnienie, na które chciałabym zwróci

uwag

, to jest bezpiecze

stwo energetyczne, czyli dzisiejsze tworze-

nie w pa

stwach członkowskich mo

liwie najlepszego tak zwanego

„energy mix”. To jest to, co cz

sto okre

la si

jako zdywersyfikowa-

nie

ródeł energii. Tutaj Polska, dosy

nieoczekiwanie, zyskała

o tyle mocne dzisiaj stanowisko negocjacyjne,

e do tej pory byli

postrzegani jako kraj, który jest totalnie zale

ny od importu gazu

z Rosji. Ostatnie odkrycie łupków gazowych oceniane jest co do

skali jako realne zagro

enie dla interesów Gazpromu w Polsce. I ta

zmiana, dar od losu, bo

aden tutaj nasz udział w tym, sprawiła,

Polska startuje z troch

innej pozycji negocjacyjnej. My

e ma

lepsz

pozycj

do rozmowy o bezpiecze

stwie, solidarno

energetycznej. Od jakiego

czasu ju

stwa członkowskie próbo-

wały si

dogada

co do zmian zasad tak zwanych strategicznych

rezerw gazowych, a wi

c tych rezerw gazu, które pa

stwa człon-

kowskie powinny posiada

na wypadek, gdyby ustały z jakich

po-

wodów, bardzo cz

sto politycznych, ale tak

e ekonomicznych, czy

naturalnych po prostu, dostawy gazu. Dzisiaj takie przepisy

oczywi

cie funkcjonuj

, ale s

one powszechnie krytykowane, jako

przepisy, które s

przepisami po prostu niewystarczaj

cymi. Ten

obowi

zek utrzymywania rezerw trzeba ustanowi

na zdecydowanie

szym poziomie. Tym, co równie

powinno by

zadaniem pol-

skiej Prezydencji w dziedzinie energetyki, jest równie

ąż

enie do

tego,

eby zwi

kszy

przejrzysto

ść

stw członkowskich na forum

dzynarodowym w dziedzinie polityki energetycznej. Nie jest

dzisiaj

adn

tajemnic

e pa

stwa członkowskie na forach instytu-

cji UE deklaruj

solidarno

ść

energetyczn

, a zupełnie co innego

robi

przy innych stołach negocjacyjnych i tutaj, my

, najlepszym

przykładem takiego braku przejrzysto

ci jest to, co zrobiła Austria.

e Austria nie jako pa

stwo, ale austriacki koncern monopolista

OMV, który ze wzgl

du na struktur

własno

ci mo

e by

postrzega-

ny jako emanacja pa

stwa. To był koncern, który miał przewodzi

konsorcjum odpowiedzialnemu za budow

gazoci

gu Nabucco,

który miał transportowa

gaz z Morza Kaspijskiego do Europy

rodkowej i na zachód Europy i miał by

realn

alternatyw

dla

Nord Stream’u, czyli gazoci

gu północnego, rosyjskiego. Okazało

jednak,

e Rosja wyst

piła z konkurencyjnym projektem do Na-

bucco, czyli tzw. South Stream’em, ruroci

giem południowym

i przekonała Austriaków, koncern OMV, do tego,

eby równie

uczestniczyli w konsorcjum, w budowie południowej rury. W real-

nym

wiecie rachunków, zysków i strat oznacza to mniej wi

cej tyle,

e wła

ciwie projekt Nabucco dzisiaj ju

upada.

Zatem z cał

pewno

skłonienie pa

stw członkowskich

do odkrycia kart w dziedzinie polityki energetycznej b

dzie bardzo

ne.

Tytułem podsumowania chciałaby zwróci

stwu uwag

na to,

e oczywi

cie te cele polityki energetycznej jako cele Prezy-

dencji polskiej s

niezwykle ambitne. Z cał

pewno

one nie do

zrealizowania w ci

gu roku, tym bardziej w ci

gu półrocza. Nale

je postrzega

jako cele długoterminowe, ale przynajmniej zainicjo-

wanie dyskusji przez Polsk

w tym półrocznym okresie prezydencji

z cał

pewno

e przynie

ść

jakie

realne efekty. Brak takich

realnych, namacalnych efektów, brak podpisanych dokumentów, czy

brak wprowadzenia nowych regulacji w

aden sposób nie mo

e by

postrzegany jako pora

ka polskiej Prezydencji, wła

nie dlatego,

Prezydencja trwa tak krótko, jest taka ambitna i zwykle za kadencji

jednej prezydencji co najwy

ej tylko pewne tematy si

„rozgrzebuje”

i one

własnym

yciem pó

niej. Z cał

pewno

istotna jest

współpraca w ramach „trio”, po to

eby kolejne pa

stwa sprawuj

Prezydencj

kontynuowały tematy podniesione przez Polsk

w dru-

giej połowie 2011 roku.