Procesy poznawcze – wykład 9 (Pani dr Maria Zając, 25 kwietnia 2005r.) Dygresje
• Würzburg: Myślenie jest aktem dostrzegania stosunków.
• Synonimy: przecentrowanie, Umzentrierung, redefinicja; wgląd, olśnienie, iluminacja, insight.
• Semiotyka to ogólna teoria znaków, zajmująca się ich typologią, istotą i rolą w porozumiewaniu się,
o Semantyka zajmuje się badaniem znaczeń i ich historii,
o Syntaktyka (składnia) zajmuje się funkcją wyrazów w zdaniu oraz związkami i zaleŜnościami między zadaniami,
o Pragmatyka zajmuje się stosunkiem między językiem a tymi, którzy się nim posługują, (komunikowanie, wyraŜanie, rozumienie.
• Komentarz do taksonomii reprezentacji Squire’a V.A. rycina 18 – 3: pamięć niedeklaratywna to pamięć proceduralna.
• Na konwersatorium 9, 10 maja V.A. rozdział 18.
• Bogaty
materiał
o
Tulvingu:
http://www.science.ca/scientists/scientistprofile.php?pID=20
Wykład właściwy
Endel Tulving
• Urodzony w 1927 r. w Estonii, prowadził prace naukowe, Ŝyjąc w Kanadzie, a dziś jest emerytowanym profesorem Uniwersytetu w Toronto.1
• RozróŜnienie na pamięć semantyczną i epizodyczną (artykuł Episodic and semantic memory, 1972)
• Badania Tulvinga wykazały, Ŝ e w procesach rejestrowania zdarzeń w pamię ci (encoding) waŜ ną rolę odgrywają struktury czołowe lewej półkuli, zaś w procesach wydobywania tych informacji z pamię ci (retrival) struktury czołowe połoŜ one w półkuli prawej. Tym samym Tulving dowiódł swoistej specjalizacji półkulowej dotyczą cej róŜ nych etapów pamię ci. Hipoteza ta zwana HERA (hemispheric encoding retrival asymmetry) znalazła potwierdzenie w wielu badaniach.2
Krytyka postaciowców pod adresem Würzburczyków: myślenie nie polega na operowaniu stosunkami (naoczność), ale na operacji wyobraŜeniami (nienaoczność). Nie moŜna przekształcać struktury wyjściowej sytuacji naocznej. Problem do rozwiązania to nierozwaŜone pod względem swej treści naocznej pole fenomenologiczne, z pustymi miejscami. Powstanie napięcia, pobudzenia emocjonalnego. Zmiana organizacji obrazu po szeregu kolejnych przekształceń. Rozwiązanie zadania moŜe umoŜliwić wgląd.
Wgląd polega na uchwyceniu więzi i wzajemnych stosunków pomiędzy elementami sytuacji, od której zaleŜy rozwiązanie zadania, np. nowe ujęcie problemu. WaŜny dla fazy generowania pomysłów.
Według Sternberga wgląd to odkrycie nowego sposobu lub kierunku poszukiwań, podcelów, a w końcu celu. Zrozumienie natury czegoś w ogóle. Wyniku uzyskany w rezultacie wglądu nie zawsze jest poprawny, - trzeba mieć na uwadze aspekt emocjonalny i 1 Piotr Kowalski http://www.computerworld.pl/artykuly/35806.html
2 Anna Grabowska http://kiosk.onet.pl/charaktery/1090657,1251,artykul.html?MASK=0
Spisała: Ewa L. Cetnar, kontakt: akaszik@interia.pl, GG: 3891955
1
konieczność sprawdzenia, (np. w cyklu rozwiązywania problemów Sternberga faza siódma Ocena wyniku).
Rodzaje wglądu
• Kodujący – proces tworzenia reprezentacji zmysłowej, w którym informacje istotne odróŜnione są od nieistotnych,
• Łączący – proces prowadzący do nowej syntezy istotnych informacji,
• Porównujący – uświadomienie sobie powiązań pomiędzy nowymi informacjami, a posiadaną wiedzą.
Na modelu hipotetycznej sieci poznawczej Nosala (1990) realizuje się to w systemie danych.
U Finkego wgląd moŜe mieć charakter konwergencyjny lub dywergencyjny. Pierwszy z nich zachodzi, gdy człowiek skupia się na pojedynczym wzorcy czy strukturze, ograniczając zbiór rozproszonych danych. Drugi kiedy odchodzi się od określonej formy czy struktury, szukając jej alternatyw.
Rodzaje informacji (materiału)
• Figuratywne, ze spostrzeŜeń, wtórne wyobraŜenia,
• Symboliczne, np. cyfry,
• Semantyczne, związane z językiem,
• Behawioralne, np. spostrzeganie emocji.
Składniki czynności rozwiązywania problemów
Myślenie
Reproduktyw
ne
Procesy
Myślenie
Pamieciowe
produktywne
Procesy
motoryczne
W rozwiązywaniu problemów otwartych waŜniejsza jest generacja pomysłów, w zamkniętych ewaluacja, gdyŜ propozycje rozwiązań są juŜ dane jedynie oznaczenie elementów spełniających warunku (myślenie zbieŜne).
Typologia problemów wg Greena i Simona
• Uporządkowania
• Transformacji
• Wymagające odkrycia struktury (indukcja)
• Wymagające oceny argumentów logicznych (dedukcja)
Podejścia do twórczości
• Egalitarne – kaŜdy moŜe być twórcą;
• Elitarne – analiza jedynie dział najwyŜszej rangi;
Spisała: Ewa L. Cetnar, kontakt: akaszik@interia.pl, GG: 3891955
2
Definicja twórczości Sternberga (z nurtu egalitarnego): proces wytwarzania nowych, a zarazem uŜytecznych produktów.
Triada kryteriów twórczości wg Nęcki (brak podmiotu)
• Proces: ruchliwość i zmiana nastawienia;
• Produkt: nowość i wartość;
• Reakcja odbiorcy: zdziwienia i akceptacja
Fenomenologiczna teoria twórczości Władysława StróŜewskiego
Dialektyka twórczoś ci 1983
A czymŜ e jest wartość ?
Proces twórczy to pewna rzeczywistość duchowa wypływająca niejako z aktywności określonego podmiotu i w nim zakotwiczona. Jest to proces świadomościowy, duchowy, a więc dostępny wyłącznie człowiekowi (1980).
Etapy kształtowania się idei działa (1983)
Sytuacja
Punkt
Początek
Fazy
Koniec
wyjściowa
wyjścia
twórczego
działania
Sytuacja wyjściowa
• Człowiek podmiotem i centrum
• Komponenty poza podmiotowe (odpowiedniki systemowych teorii)
o Świat natury i stosunków społecznych
o Zastana dziedzina twórców kulturowych (domena)
o Dany do dyspozycji materiał (tworzywo)
o Obowiązujące reguły twórcze
o Uznane wartości i związane z nimi oceny
o Przenikająca te czynniki siła tradycji
Proces twórczy ma charakter dialektyczny i dialogowy.
Spisała: Ewa L. Cetnar, kontakt: akaszik@interia.pl, GG: 3891955
3