WYBRANE ZAGADNIENIA Z POBYTU GOTÓW NA ZIEMIACH SŁOWIAŃSKICH
Autor: Dariusz Sieczkowski (bohemistyka)
Goci są plemieniem germańskim, znanym z wędrówek po niemalże całej Europie, jak również Persji. Za
ich kolebkę uważano Gotlandię, teoria upadła, ponieważ w toku badań udowodniono, że na wyspie tej nie
wykształcono władzy królewskiej; przyjęto więc uznawać zań szwedzki Goteland, gdzie istnieją pewne
ślady wskazujące na działalność plemion gockich.
W początkach naszej ery Goci mieli wylądować na wybrzeżu Morza Bałtyckiego i zająć siedziby zarówno
na wybrzeżu, jak i w głębi lądu, w centrum dzisiejszych ziem Polskich, popadając w konflikt z
Ulmerugiami. Przyjmuje się, że osadnictwo rozpoczęło się u ujścia Odry, skąd gromady gockie
przesuwały się nad Wisłę, wywędrowując następnie nad Morze Czarne. I dalej na południe. Tam powstało
państwo Ostrogotów, rządzone przez dynastię Amalów. Ogromne państwo gockie, kreowane w kronice
Jordanesa było wykorzystywane później przez faszystów, jako uzasadnienie niemieckich praw
historycznych do ziem polskich, zapominając skąd tak naprawdę przybyli Goci.
Państwo Ostrogockie prowadziło działalność ekspansywną, najpierw w kierunku zasobnego w bogactwa
Rzymu. Ziemie Cesarstwa Rzymskiego Goci poczęli najeżdżać już w III w. Wraz z dackim plemieniem
Karpów w 238 r. zdobyli Istropolis w Mezji. Rzymianie zobowiązani byli do płacenia corocznego trybutu,
natomiast najeźdźcy wycofali się za Dunaj. Pokój nie trwał długo. Trybutu nie płacono, w Cesarstwie
nastąpiły rozłamy wewnętrzne, więc dziesięć lat później wyruszyła kolejna wyprawa. Gotów, prócz
Karpów posiłkowały plemiona Tajfalów, Peukinów i Wandalów. Wojskiem dowodził Argaith i Gunteryk.
Wyprawa wsławiła się długim, nieudanym oblężeniem twierdzy Marcianopolis (Presław). W 250 r. miał
miejsce kolejny najazd na Mezję. Kontrofensywa cesarza Decjusza spowodowała wyparcie Karpów z
Dacji, a następnie pogrom Gotów pod Nikopolis. Barbarzyńcy zdołali jeszcze zdobyć Philippopolis
(Płowdiw) urządzając tam rzeź wśród ludności. Ostateczna bitwa rozegrała się w okolicach miasta
Abbritus. Wskutek fatalnego dowództwa Rzymianie ponieśli klęskę. Na podstawie układu pokojowego
najeźdźcy mieli opuścić terytorium Cesarstwa w zamian za możliwość zatrzymania łupów, ponadto Rzym
zobowiązał się do płacenia trybutu.
Mimo tak upokarzającego dla Imperium traktatu najazdy trwały nadal. W 254 r. po raz kolejny
wykorzystano walki wewnętrzne, aby dotrzeć aż do Tessalonik. Do 258 r. legiony rzymskie wycofują się z
Dacji. Barbarzyńcy skierowali swoją uwagę w kierunku Bizancjum, nie odnosząc tam jednak większych
sukcesów. W 269 r. wyruszyła wielka wyprawa na Cesarstwo Bizantyjskie, warunki pogodowe zmusiły
atakujących do zmiany trasy napadu. Niszem ponieśli klęskę z rąk cesarza Klaudiusza II, przez co musieli
się wycofać z powrotem za Dunaj i do 375 r. zrezygnować z większych wypraw na ziemie Cesarstwa.
Pojedyncze napady były łatwo tłumione. Goci posiłkowali wojska rzymskie w wyprawach wojennych.
W pierwszej połowie IV w. do władzy w państwie doszedł najbardziej znany władca z tego okresu -
Hermanaryk, któremu Jordanes przypisuje podboje wielu plemion, m.in. Wenetów czyli prasłowian oraz
Estów nad Morzem Bałtyckim. Same poglądy kronikarza stały się obiektem krytyki, pod nazwą podbojów
dzisiejsi historycy są skłonni bardziej rozumieć najazdy łupieżcze. Ostrogotom przypisuje się duży udział
w kształtowaniu tzw. kultury czernichowskiej. Cechą charakterystyczną tej kultury, występującej wtedy
na terenie współczesnej Mołdawii, było wkładanie do grobów wyrobów garncarskich , natomiast nie
składano w nich przedmiotów żelaznych ani broni.
Kres państwu Hermanaryka zadało pojawienie się Hunów. Wg. gockiej tradycji Hunowie mieli być
potomkami wygnanych uprzednio na pustynie czarownic z duchami nieczystymi. Okoliczności najazdu
Hunów nie są do końca jasne. Hermanaryk miał odnieść rany podczas zatargu z ludem Rosomonów, a
gdy "król Hunów" Balamber najechał kraj, znajdował się w niedyspozycji. Wkrótce gocki władca zmarł,
podobno w wieku 110 lat. Rządy po nim objął Witimir, na jakiś czas, dzięki ugodowej polityce i sporemu
trybutowi oddalił niebezpieczeństwo huńskie. Nie na długo. Wewnątrz ostrogockiego państwa nasilały się
konflikty; w wyprawach wojennych Witimir miał szczęście do porażek (wg. Ammiana Marcelliego) . Z
kolei Jordanes nazywa go Winitarem, co oznacza "pogromca Wenetów". Przydomek ten wziął się ze
zniszczenia państwa Boza na terenie dzisiejszej Ukrainy. Sam Boz z siedemdziesięcioma naczelnikami i
swymi synami został przybity na krzyż. Rosnąca siła Winitara nie spodobała się Hunom, wezwawszy
uległego sobie Gesimunda przedsięwzięli wyprawę na kraj wraz z częścią ludności gockiej. Początkowo
udawało się odeprzeć ataki, lecz ostateczna porażka nastąpiła około 376 r, kiedy sam Witimir vel Winitar
poniósł śmierć, przy czym za datę rozpadu państwa Ostrogotów uważa się już 375 r.
