23. Profilaktyka uzależnień wśród dzieci i młodzieży

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ- jest działalnością zapobiegawczą obejmującą całą gamę różnorodnych, zdrowotnych i społecznych zagrożeń związanych z używaniem środków psychoaktywnych. Nie chodzi w niej o działania związane z uzależnieniem, lecz o działania skierowane na unikanie szkód społecznych i zdrowotnych.

Działania profilaktyczne w celu dokonania zmian w życiu jednostki muszą obejmować wzbogacenie środowiska społecznego, w którym dana jednostka otrzymuje konieczne wsparcie w rozwoju. Działania profilaktyczne są skoncentrowane zarówno na jednostkę, jak i na społeczeństwo, gdyż system społeczny wraz z całą swą siecią wsparcia dostarcza społecznej struktury, która gwarantuje zdrowy rozwój i życie jednostek.

Wszelkie działania profilaktyczne niezależnie od swojej specyfiki mają wspólne cele. Są to:

• Rozpowszechnianie prawdziwych i rzetelnych informacji o zjawisku, którego profilaktyka dotyczy.

• Kształtowanie świadomych wzorców konsumpcyjnych.

• Kształtowanie umiejętności interpersonalnych, a w szczególności samoświadomości, samooceny i samodyscypliny.

• Rozwijanie umiejętności interdyscyplinarnych, a w szczególności umiejętności empatycznych, współpracy, komunikowania się oraz rozwijania konfliktów.

• Rozwijanie umiejętności podejmowania decyzji oraz rozwiązywania problemów, obejmujące między innymi zdolność do wybierania pozytywnych, a nie negatywnych stylów życia.

• Rozwijanie związków z grupą społeczną i poczucia odpowiedzialności za grupę, do której jednostka należy ( rodzina, lokalna społeczność, ogół społeczeństwa).

• Rozwijanie dojrzałej odpowiedzialności, jako właściwego wzorca do naśladowania przez innych ( obejmująca miedzy innymi; styl życia, postawy wobec używania środków odurzających), podejmowanie decyzji.

• Rozwijanie środowiska rodzinnego, społecznego i środowiska pracy, które by podnosiło, jakość życia wszystkich jego członków.

• Kształtowanie reguł prawnych i publicznych w taki sposób, aby były zgodne z ludzkimi potrzebami i wspierały pozytywne style życia.

• Umożliwienie wczesnego rozpoznawania, diagnozowania zagrożeń oraz rozwijania strategii przeciwdziałania, bazujących na znajomości przyczyn szkodliwych uwarunkowań.

POZIOMY PROFILAKTYKI

Zapobieganie uzależnieniom według specjalistów może być realizowane na trzech poziomach. Działania miałyby charakter:

• Zapobiegania pierwotnego albo profilaktyki w ścisłym tego słowa znaczeniu, niedopuszczania do powstania problemów.

• Zapobiegania drugorzędowego albo wczesnej interwencji (byłyby to działania w przypadku osób zagrożonych wystąpieniem u nich różnych problemów).

• Zapobiegania trzeciorzędowego, tzn. działania w zakresie następstw nadużywania alkoholu.

Profilaktyka pierwszorzędowa są to działania mające na celu z jednej strony promocję zdrowia i przedłużanie życia człowieka, z drugiej zaś- zapobieganie pojawieniu się problemów związanych z używaniem i nadużywaniem środków odurzających. Szczególnie wyraźnie tutaj akcentuje się budowanie i rozwijanie różnych umiejętności radzenia sobie z wymogami życia.

Główne cele profilaktyki pierwszorzędowej to:

• Zmiana norm społecznych dotyczących używania środków odurzających,

• Edukacja społeczeństwa, specyficznych środowisk oraz jednostek w zakresie ryzyka zdrowotnego związanego z używaniem środków odurzających,

• Redukowanie zagrożenia uzależnieniami w grupach wysokiego ryzyka, na przykład w środowisku dzieci uzależnionych rodziców,

• Redukowanie używania środków odurzających w sytuacjach wysokiego ryzyka, na przykład podczas prowadzenia pojazdów, uprawiania sportu podczas ciąży,

• Opóźnianie wieku inicjacji tytoniowej, alkoholowej, narkotykowej i seksualnej,

• Propagowanie postaw wolnych od uzależnień oraz zdrowego stylu życia,

• Nasilanie świadomości społecznej, że wszelkie używki to również środki odurzające.

Profilaktyka drugorzędowa (lub wczesna interwencja) ma na celu ujawnianie osób o najwyższym ryzyku popadnięcia w uzależnienie oraz pomaganie im w redukcji tego ryzyka, a więc zapobieganie popadanie w używanie zależne.

Główne cele profilaktyki drugorzędowej sprowadzają się do wczesnej diagnozy i ograniczenia rozwoju uzależnienia i obejmują;

• Edukację specyficznych populacji i jednostek traktowanych, jako (osoby) wysokiego ryzyka,

• Redukcje występowania problemów uzależnionych u osób odurzających się eksperymentalnie lub okazjonalnie,

• Redukowanie używania środków odurzających w sytuacjach wysokiego ryzyka,

• Redukowanie zjawiska piętnowania osób odurzających się i propagowanie traktowania uzależnienia, jako choroby.

Profilaktyka trzeciorzędowa rozumiana jest, jako interwencja po wystąpieniu uzależnienia. Ma ona na celu z jedne strony przeciwdziałanie pogłębianiu się procesu chorobowego, z drugiej zaś-umożliwienie osobie leczącej się powrotu do społeczeństwa, prowadzenia w nim satysfakcjonującego i społecznie akceptowanego trybu życia, wolnego od środków odurzających.

Cele profilaktyki trzeciorzędowej są następujące:

• Zatrzymanie rozwoju uzależnienia, redukcja niebezpieczeństwa powrotu do uzależnienia, usprawnienie form pomocy dla osób uzależnionych i ich rodzin, poprawa, jakości życia rodzin z osobą uzależnioną, redukowanie problemów społecznych i zdrowotnych związanych z uzależnieniami (np. samobójstwa, zabójstwa, przestępczość, przemoc w rodzinie), likwidacja piętna społecznego, jakie ciążą na osobach uzależnionych.