„
zDolny Ślązaczek” 2008/2009, etap powiatowy.
Arkusz zatwierdzony przez WKK str. 1
19.11.2008 r., godz. 12
00
Czas trwania 90 minut
Ostrów Tumski i jego niezwykła historia
Terytorium dzisiejszego Wrocławia było zamieszkane od pradawnych czasów. Przez te okolice
prowadziły bowiem wa
Ŝ
ne szlaki handlowe: jeden z południa ku północy, to jest z Włoch i wybrze
Ŝ
y
Adriatyku poprzez Czechy i ziemi
ę
kłodzk
ą
ku zasobnym w bursztyn brzegom Bałtyku; drugi ze wschodu
na zachód – od Rusi i wybrze
Ŝ
y Morza Czarnego do krajów germa
ń
skich i zachodniej Europy.
Pocz
ą
tki miasta zwi
ą
zane s
ą
z Ostrowem Tumskim. Poło
Ŝ
ony na Odrze, był wysp
ą
do 1824 roku,
kiedy to zasypano odnog
ę
rzeki przecinaj
ą
c
ą
pl. Katedralny po jego wschodniej stronie. Wybór miejsca
powstania wrocławskiego grodu nie był przypadkowy. W sposób naturalny broniła go Odra, która
jednocze
ś
nie stanowiła drog
ę
komunikacyjn
ą
i dostarczała jego mieszka
ń
com po
Ŝ
ywienia.
Wykopaliska archeologiczne pozwoliły ustali
ć
,
Ŝ
e Ostrów Tumski najwcze
ś
niej zamieszkany był
na obszarze od ko
ś
ciółka
ś
w. Marcina do ko
ś
cioła
ś
w. Krzy
Ŝ
a.
Ś
lady pierwotnych osiedli na tym terenie
pochodz
ą
ce z VII-IX w. wskazuj
ą
, i
Ŝ
były to pocz
ą
tkowo osady wiejskie, a nast
ę
pnie grodowe. Gród
i podgrodzie otoczone były wałem drewniano-ziemnych umocnie
ń
.
Ostrów był siedzib
ą
ksi
ąŜą
t, których zamek znajdował si
ę
w zachodniej cz
ęś
ci wyspy. Posiadał on
naturalne warunki do obrony przed najazdem wroga. Potwierdziły to wydarzenia 1241 roku, kiedy Tatarzy
opanowali obszar lewobrze
Ŝ
nego Wrocławia, ale o zdobycie Ostrowa nie mogli si
ę
pokusi
ć
.
Mieszko I po zagarni
ę
ciu
Ś
l
ą
ska na nowo ufortyfikował Ostrów Tumski. Bolesław Chrobry by
ć
mo
Ŝ
e st
ą
d przedsi
ę
wzi
ą
ł w 1003 roku wypraw
ę
, która przyniosła mu przej
ś
ciowe rz
ą
dy w Pradze.
W czasie jego kilkunastoletnich walk z Niemcami Wrocław cz
ę
sto był twierdz
ą
i centrum dowodzenia.
Tutaj Chrobry w 1017 roku doczekał si
ę
dobrej wiadomo
ś
ci,
Ŝ
e Niemcza obroniła si
ę
przed wojskami
cesarza Henryka II. Ju
Ŝ
w XI wieku Ostrów Tumski był centrum
Ŝ
ycia politycznego, gospodarczego
i kulturalnego. Od czasów Chrobrego znajdowała si
ę
tu mennica ksi
ąŜę
ca. Z niej pochodz
ą
jedne
z najstarszych zachowanych monet polskich.
Od 1439 roku cała wyspa nale
Ŝ
ała do duchowie
ń
stwa. Zgodnie z traktatem z 1504 roku Ko
ś
ciół
sprawował na Ostrowie Tumskim władz
ę
autonomiczn
ą
. Odt
ą
d, a
Ŝ
po rok 1810, prawa miejskie nie
mogły
ś
ciga
ć
przest
ę
pcy, który przekroczył most Tumski. Równie
Ŝ
przedstawiciele władzy
ś
wieckiej,
z ksi
ąŜę
tami panuj
ą
cymi wł
ą
cznie, mieli obowi
ą
zek zdj
ąć
nakrycie głowy z chwil
ą
przej
ś
cia mostu.
Główn
ą
budowl
ą
na Ostrowie Tumskim jest katedra
ś
w. Jana Chrzciciela. Powstała ona w wyniku
utworzenia przez Bolesława Chrobrego w 1000 roku biskupstwa wrocławskiego. Wielokrotnie
przebudowywana przetrwała całe wieki. Budowa obecnej, gotyckiej, rozpocz
ę
ła si
ę
w 1244 roku.
Monumentalna budowla z trójprz
ę
słowym prezbiterium i sze
ś
cioprz
ę
słowym korpusem nawowym oraz
bocznymi nawami i czterema wie
Ŝ
ami była gotowa w 1350 roku, ale liczne prace trwały w niej jeszcze
całe dziesi
ę
ciolecia. Przybywało nowych kaplic i witra
Ŝ
y. Zniszczenia katedry w 1945 roku oceniono na
75%, wliczaj
ą
c w to straty cennego wyposa
Ŝ
enia z ołtarzem głównym i wielkimi organami z pocz
ą
tku
XIX wieku. Ju
Ŝ
jesieni
ą
1945 roku
ś
wi
ą
tyni
ę
odgruzowano, a po
ś
wi
ę
cenia odbudowanej katedry dokonał
29 VII 1951 roku prymas Polski, Stefan Wyszy
ń
ski. Mimo zniszcze
ń
wojennych katedra nadal posiada
cenne zabytkowe wyposa
Ŝ
enie. Godnym uwagi jest gotycki ołtarz główny pochodz
ą
cy ze zniszczonego
ko
ś
cioła ewangelickiego w Lubinie, najwi
ę
ksze w Polsce organy przeniesiono tu z Hali Ludowej, pi
ę
kne
witra
Ŝ
e zaprojektowali plastycy wrocławscy, wie
Ŝ
e zachodnie zwie
ń
czono hełmami.
Dzi
ę
ki windzie, zainstalowanej w wie
Ŝ
y północnej, od 1995 roku, z tarasu widokowego mo
Ŝ
na
ogl
ą
da
ć
miasto i okolice.
Opracowano na podstawie:
Zygmunt Antkowiak, Wrocław od A do Z, Wrocław 1997.
Teresa Kulak, Wrocław. Przewodnik historyczny, Wrocław 1998.
zDolny Ślązaсzek
VI DOLNO
Ś
L
Ą
SKI KONKURS DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH
II ETAP - POWIATOWY
TWÓJ KOD
Przepisz tutaj swój kod znajdujący się we wkładce do arkusza
Cz
P
A
B
C
∑
∑
∑
∑
W
y
n
ik
s
u
m
a
ry
c
z
n
y
(w
y
p
e
łn
ia
W
K
K
)
„
zDolny Ślązaczek” 2008/2009, etap powiatowy.
Arkusz zatwierdzony przez WKK str. 2
CZĘŚĆ A
Zadania za 1 punkt
Tabela odpowiedzi
Zakreśl X właściwą odpowiedź.
W kaŜdym zadaniu tylko jedna odpowiedź jest poprawna.
W razie pomyłki otocz błędnie zaznaczoną odpowiedź kółkiem
i jeszcze raz zaznacz X dobrą odpowiedź.
1. Z jakiego minerału słyn
ę
ły wybrze
Ŝ
a
Bałtyku?
A. W
ę
gla.
B. Złota.
C. Bursztynu.
D. Diamentów.
2. Do lat 20-tych XIX wieku Ostrów Tumski był
A. wysp
ą
.
B. półwyspem.
C. atolem.
D. zalewem.
3. Drugi wa
Ŝ
ny szlak handlowy przebiegaj
ą
cy przez
okolice Wrocławia prowadził
A. z północy na południe.
B. z południa na wschód.
C. ze wschodu na zachód.
D. z zachodu na południe.
4. Z jakim władc
ą
kojarzone jest zało
Ŝ
enie
mennicy na Ostrowie Tumskim?
A. Mieszkiem I.
B. Bolesławem Krzywoustym.
C. Henrykiem II
D. Bolesławem Chrobrym.
5. Kto dokonał po
ś
wi
ę
cenia katedry
odbudowanej po zniszczeniach wojennych?
A. Papie
Ŝ
.
B. Prezydent.
C. Prymas.
D. Król.
6. Które stwierdzenie jest fałszywe?
A. Zachodnie wie
Ŝ
e katedry zwie
ń
czaj
ą
hełmy.
B. Organy znajduj
ą
ce si
ę
obecnie w katedrze
zostały tam po wojnie przeniesione z Hali
Ludowej.
C. Gotycki ołtarz katedry pochodzi z ko
ś
cioła w
Lubinie.
D. Katedra posiada czteroprz
ę
słowe prezbiterium.
8. Katedra Wrocławska w obecnym kształcie
zbudowana jest w stylu
A. roma
ń
skim.
B. gotyckim.
C. barokowym.
D. klasycystycznym.
9. Bursztyn, po który od I wieku n.e. kupcy
wyprawiali si
ę
nad Morze Bałtyckie szlakiem
wiod
ą
cym przez Wrocław, to
A. kwarcowy piasek nadmorski, przetopiony w
wysokiej temperaturze.
B. skamieniała ropa naftowa.
C. kopalna
Ŝ
ywica, głównie drzew iglastych.
D. skała, która powstała po wybuchu wulkanu.
10. Wie
Ŝ
e ko
ś
ciołów góruj
ą
cych nad Ostrowem
Tumskim zabezpieczone s
ą
piorunochronami
przed skutkami wyładowa
ń
atmosferycznych.
Błyskawice, które mo
Ŝ
emy zaobserwowa
ć
podczas burzy, s
ą
efektem zjawisk o charakterze
A. elektrycznym.
B. grawitacyjnym (zwi
ą
zanym z przyci
ą
ganiem
ziemskim).
C. magnetycznym.
D.
ś
adna z powy
Ŝ
szych odpowiedzi nie jest
prawidłowa.
11. W przewodniku Janusza Czerwi
ń
skiego Wrocław
mo
Ŝ
na znale
źć
plan Ostrowa Tumskiego. 2 cm
na tym planie to 200 m w rzeczywisto
ś
ci. Na
planie
tym
katedra
jest
w
przybli
Ŝ
eniu
prostok
ą
tem o wymiarach 8 mm x 4 mm. Jej
rzeczywista powierzchnia to około:
A. 320 m
2
B. 3,2 a
C. 3 200 000 dm
2
D. 32
·
10
6
cm
2
7. Na pocz
ą
tku lat 40-tych XIII wieku Ostrów
Tumski oparł si
ę
pot
ę
dze
A. Tatarów.
B. Niemców.
C. Turków.
D. Czechów.
12. Na Ostrowie Tumskim, po
ś
rodku placu
Ko
ś
cielnego wznosi si
ę
pełen ekspresji
barokowy pomnik
ś
w. Jana Nepomucena
Ŝ
yj
ą
cego w latach MCCCXLVIII –MCCCXCIII. Ile
lat prze
Ŝ
ył
ś
w. Jan Nepomucen?
A. LXV B. XLV C. XXXV D. XXXXV
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
A
B
B
B
B
B
B
B
B
B
B
B
B
B
C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
D
D
D
D
D
D
D
D
D
D
D
D
D
ZO
Poprawno
ść
odpowiedzi
SUMA
Przepisz tutaj swój kod znajdujący się we wkładce do arkusza
„
zDolny Ślązaczek” 2008/2009, etap powiatowy.
Arkusz zatwierdzony przez WKK str. 3
13. Wje
Ŝ
d
Ŝ
aj
ą
c do Wrocławia od strony
ś
ernik pan
Ciekawski zobaczył napis Ostrów Tumski
12 000 m. Pokonanie tej odległo
ś
ci zaj
ę
ło mu 24
minuty. Z jak
ą
ś
redni
ą
pr
ę
dko
ś
ci
ą
jechał pan
Ciekawski na Ostrów Tumski?
A. 600
min
m
B. 32
h
km
C. Wi
ę
cej ni
Ŝ
8
s
m
, ale mniej ni
Ŝ
8
s
m
2
1
D. 0,550
min
km
14. Zgodnie z traktatem z 1504 roku duchowie
ń
stwo
sprawowało na Ostrowie władz
ę
autonomiczn
ą
.
Podaj przykład regulacji, któr
ą
ta władza
wprowadziła.
.........................................................................
…………………………………………………….
15. Ostrów Tumski był doskonałym miejscem na
gród obronny – podaj argument potwierdzaj
ą
cy
t
ę
tez
ę
.
……………………………………………..
...............................................................
CZĘŚĆ B
Zadania za 2 punkty
16. Wypisz z tekstu dwa elementy zabytkowego wyposa
Ŝ
enia katedry.
A. ..........................................................
B. ..........................................................
17. Podaj dwa synonimy wyrazu katedra w wyra
Ŝ
eniu katedra gotycka.
A..........................................................
B..........................................................
18. Wypisz i nazwij nieodmienne cz
ęś
ci mowy w wypowiedzeniu: Pocz
ą
tki miasta
niew
ą
tpliwie zwi
ą
zane s
ą
z Ostrowem Tumskim.
A. ..........................................................
B. ..........................................................
19. Ze zdania: Mimo zniszcze
ń
wojennych katedra nadal posiada cenne zabytkowe
wyposa
Ŝ
enie wypisz podmiot i nazwij go.
Podmiot
Nazwa podmiotu
20. Mapka przedstawia przebieg koryta Odry w okolicach Wrocławia oraz Barycz, jeden
z odrza
ń
skich dopływów. Przyjrzyj si
ę
jej uwa
Ŝ
nie i wykonaj nast
ę
puj
ą
ce polecenia:
A. Rozpoznaj brzegi rzeki, wpisuj
ą
c na mapce cyfr
ę
1 na prawym brzegu Baryczy oraz cyfr
ę
2 na
jej lewym brzegu.
B. Okre
ś
l poło
Ŝ
enie Wrocławia wzgl
ę
dem tej rzeki, wpisuj
ą
c w poni
Ŝ
szym zdaniu nazwy
wła
ś
ciwych kierunków geograficznych (Uwaga: nazwy kierunków podaj w pełnym brzmieniu, nie
stosuj ani polskich, ani mi
ę
dzynarodowych skrótów).
Wrocław poło
Ŝ
ony jest na ………………………………….. od
ź
ródeł Baryczy oraz na
………………………………………. od uj
ś
cia tej rzeki.
21. Woda płyn
ą
ca korytem Odry znajduje si
ę
na jednym z etapów nieustannego kr
ąŜ
enia
wody w przyrodzie. W trakcie tego obiegu mo
Ŝ
e ona wielokrotnie zmienia
ć
swoj
ą
posta
ć
,
przechodz
ą
c ze stanu ciekłego w stan stały lub lotny.
Podziel wymienione opady i osady atmosferyczne według stanu, w jakim znajduje si
ę
tworz
ą
ca je woda.
deszcz, gołoled
ź
, grad, m
Ŝ
awka, rosa, szron,
ś
nieg
Stan wody
Przykłady opadów i osadów atmosferycznych
stały
ciekły
16
P
1
2
17
P
1
2
18
P
1
2
19
P
1
2
20
P
1
2
21
P
1
2
Przepisz tutaj swój kod znajdujący się we wkładce do arkusza
„
zDolny Ślązaczek” 2008/2009, etap powiatowy.
Arkusz zatwierdzony przez WKK str. 4
CZĘŚĆ C
Zadania za 3 punkty
22. W tek
ś
cie wyst
ę
puj
ą
imiona lub nazwiska wa
Ŝ
nych postaci historycznych. Wypisz trzy
i przyporz
ą
dkuj im odpowiednie godno
ś
ci (tytuły)
Imi
ę
lub nazwisko
Godno
ść
(tytuł)
23. Z wypowiedzenia: Historia miasta niew
ą
tpliwie zwi
ą
zana jest z Ostrowem Tumskim
wypisz rzeczowniki, nazwij ich przypadek, w którym wyst
ę
puj
ą
w tym zdaniu.
Rzeczownik
Przypadek
24. W programie wycieczki dla uczniów klasy szóstej zwiedzaj
ą
cych Ostrów Tumski zaplanowano
obejrzenie katedry
ś
w. Jana Chrzciciela i ko
ś
cioła
ś
w. Idziego. Wszyscy uczestnicy wycieczki
mieli mo
Ŝ
liwo
ść
obejrzenia jednego lub obu obiektów. Katedr
ę
zwiedziło
24
11
wszystkich
uczestników wycieczki, a ko
ś
ciół
24
17
wszystkich uczestników wycieczki. Jaka cz
ęść
uczniów
klasy szóstej zwiedziła katedr
ę
i ko
ś
ciół
ś
w. Idziego?
Zadanie za 4 punkty
25. Pan Ciekawski spaceruj
ą
c po Ostrowie Tumskim naliczył,
Ŝ
e w czasie 25 minut przeszedł 1750
kroków. Oblicz z jak
ą
ś
redni
ą
pr
ę
dko
ś
ci
ą
w
h
km
spacerował pan Ciekawski, je
Ŝ
eli długo
ść
jednego kroku stanowi
5
2
jednego metra.
23
P
1
2
3
24 P
1
2
3
25
P
1
2
3
4
22
P
1
2
3
Przepisz tutaj swój kod znajdujący się we wkładce do arkusza