Rynki czynników wytwórczych –

część ogólna

Popyt firmy na jeden zmienny czynnik wytwórczy

–

Przeformułowanie zasady maxππππ

–

Popyt na jeden zmienny czynnik wytwórczy – SR

–

Krzywa MRP (przychodu krańcowego z czynnika)

–

MRP i VMP (wartość produktu krańcowego)

–

Siła monopolistyczna firmy (rynek produktu)

Równowaga na rynku czynników – konkurencja doskonała

-

Równowaga doskonale konkurencyjna na rynku pracy

Równowaga na rynku czynników – konkurencja niedoskonała

–

Równowaga monopsonowa

–

Siła monopsonowa na rynku czynników

–

Eksploatacja monopolistyczna i monopsonowa

Przykład: 

Zróżnicowanie 

płac

POPYT FIRMY NA JEDEN ZMIENNY CZYNNIK 

WYTWÓRCZY

Do tej pory firma była 

sprzedawcą produktów

. Ustalała wielkość

produkcji maxππππ zgodnie z zasadą MC = MR:

MC

– dodatkowy koszt poniesiony na czynnik w celu zwiększenia 

produkcji o jednostkę: 

∆

∆

∆

∆

TC/∆

∆

∆

∆

Q

.

MR

– dodatkowe przychody zarobione ze sprzedaży dodatkowej 

jednostki produktu (

wyprodukowanej dzięki zatrudnieniu 

dodatkowych czynników

): 

∆

∆

∆

∆

TR/∆

∆

∆

∆

Q

.

Teraz patrzymy na firmę jako nabywcę czynników produkcji:

MFC

(marginal factor cost) – koszt krańcowy czynnika:

∆

∆

∆

∆

TC/∆

∆

∆

∆

V

.

MRP

(marginal revenue product) – przychód krańcowy z czynnika:

∆

∆

∆

∆

TR/∆

∆

∆

∆

V

. 

Przeformułowanie zasady maxππππ

O opłacalności zwiększenia zatrudnienia czynnika o jednostkę

decyduje porównanie MFC z MRP:

MFC = MRP

Popyt na jeden zmienny czynnik wytwórczy – SR

Zał.: 

MFC = p

f

. 

MRP zależy od:
•

dodatkowego produktu wytworzonego dzięki zatrudnieniu 

dodatkowej jednostki czynnika ⇒

⇒

⇒

⇒

MPP

(marginal physical

product) 

•

dodatkowych przychodów ze sprzedaży dodatkowej 

jednostki produktu ⇒

⇒

⇒

⇒

MR

•

Czyli:      

•

lub:  

MRP = MPP •••• MR

.

Q

TR

V

Q

V

TR

∆

∆

∆

∆

=

∆

∆

Krzywa MRP

? Co dzieje się z MPP przy wzroście zatrudnienia czynnika?

– Działa prawo malejących przychodów (prawo malejącej 

produkcyjności krańcowej).

? Co dziej się z MR przy wzroście sprzedaży?

– To zależy od rodzaju 

konkurencyjności

rynku, na którym 

produkt jest sprzedawany: 

Dla 

doskonałej

konkurencji: 

MR stałe = p

, 

Dla 

niedoskonałej

: 

MR↓

↓

↓

↓

wraz ze wzrostem sprzedaży i 

MR < p

. 

Firma powinna zatrudniać taką ilość czynnika, dla której: 

MRP = MFC

.

MRP i VMP (wartość produktu krańcowego)

Z faktu, że w równowadze MRP = MFC wynika, że 

firma za czynnik 

płaci tyle, ile ten czynnik dokłada do przychodów firmy

. 

ALE ! 

MRP nie musi odzwierciedlać wartości czynnika dla 

społeczeństwa

. 

O tej wartości świadczy ile jest ono gotowe 

zapłacić

za otrzymanie 

tego czynnika. 

Ponieważ

cena produktu

mierzy wartość krańcowej jednostki 

produktu dla społeczeństwa, 

to wartością dla społeczeństwa dodatkowej jednostki produktu 

wytworzonej dzięki zatrudnieniu dodatkowej jednostki czynnika 
jest: 

VMP (wartość produktu krańcowego)

: 

VMP = MPP •••• p

. 

VMP różni się od MRP: 

VMP – MRP = 
(MPP •••• p) – (MPP •••• MR) = 
MPP •••• (p - MR). 

Jeżeli więc firma sprzedaje swe produkty na rynku 

doskonale 

konkurencyjnym

, to VMP = MRP, gdyż p = MR. 

Jeśli natomiast rynek produktów nie jest doskonale konkurencyjny, 

to VMP > MRP, gdyż p > MR 

MRP, MFC

VMP & MRP firmy sprzedającej produkt na rynku 

niedoskonale konkurencyjnym

Miara eksploatacji 
monopolistycznej 
zmiennego czynnika

Siła monopolistyczna firmy na rynku produktu

Maxππππ prowadzi do produkcji, przy której p > MC. 

Ponieważ cena jest miarą korzyści krańcowych dla 

społeczeństwa, to z faktu, że 

p > MC

wynika, że 

dla 

społeczeństwa wielkość produkcji jest zbyt mała

. 

Mniej niż optymalna wielkość produkcji przekłada się

na  mniej niż

optymalne zatrudnienie czynnika

.  

Zatrudnienie czynnika 

maxππππ

zostaje osiągnięte przy 

MFC = MRP (V

1

)

. 

Wartość nadawana przez 

społeczeństwo zatrudnieniu 

dodatkowej jednostki 

czynnika określa

VMP

–

cena produktu pomnożona 

przez dodatkowy produkt 

wytworzony dzięki 

zatrudnieniu dodatkowej 

jednostki czynnika. 

MRP, MFC

Miara eksploatacji 
monopolistycznej 

zmiennego czynnika

Przy poziomie zatrudnienia czynnika V

1

wartość VMP większa jest 

o MRP o AB – jest to miara 

monopolistycznej eksploatacji 

czynnika

(Joan Robinson).

Jest to różnica między korzyściami firmy, a korzyściami 

społeczeństwa z zatrudnienia V

1

jednostek czynnika. 

Optymalna wielkość zatrudnienia, 

V

2

: VMP = MFC

, czyli w punkcie 

C – jest to odpowiednik 

MC = p

. 

Zmiany popytu na pracę zakładu włókienniczego wraz ze zmianą struktury rynku

Dla wszystkich firm maksymalizujących zysk krzywa popytu na pracę jest przychodem krańcowym z 
pracy: MRP

L

= MR 

x

MP

l

. Ponieważ przychody krańcowe są różne dla poszczególnych struktur rynku, to i 

MRP

L

również są zróżnicowane. Przy danej płacy, konkurencyjny zakład włókienniczy zgłasza większy 

popyt na pracę niż duopolista Cournot’a, a ten z kolei dąży do większego zatrudnienia pracy niż
monopolista. 

RÓWNOWAGA NA RYNKU CZYNNIKA 

– DOSKONAŁA KONKURENCJA

Równowaga doskonale konkurencyjna na rynku pracy

Połączenie analizy równowagi firmy i rynku w warunkach 

doskonałej konkurencji na przykładzie rynku pracy. 

Zależność między równowagą na rynku pracy i rynku produktów

a) Zysk firmy osiąga maksimum dla L=4 pracowników na godzinę, gdy linia ceny wyprowadzona na 
poziomie w=$12 przecina krzywą MRP

L

, która jednocześnie jest krzywą popytu na pracę.

b) Zysk firmy osiąga maksimum przy 22 jednostkach produkcji (wytworzonych przez 4 
pracowników), dla których krzywa MC = w/MP

L

, równa się cenie rynkowej, p=$3.

RÓWNOWAGA NA RYNKU CZYNNIKÓW 

– KONKURENCJA NIEDOSKONAŁA

MONOPSON – zdolność nabywcy do wpływania na cenę czynnika. 

Nabywca napotyka wznoszącą się krzywą podaży czynnika. 

Konsekwencja: firma nie może nabywać każdej ilości czynnika po 

cenie wyznaczonej przez rynek. 

Musi ona 

podnosić cenę aby zachęcić sprzedających do 

zwiększenia podaży – firma ma wpływ na cenę na rynku

. 

Krzywa podaży i MFC firmy z pozycją monopsonu

Jeżeli firma napotyka wznoszącą się krzywą podaży, to cena 

czynnika, 

p

f

≠

≠

≠

≠

MFC

. 

Oprócz pierwszej jednostki czynnika 

p

f

< MFC

. 

V = 1: p

f

= 2, TFC = 2, MFC = 2;

V = 2: p

f

= 3, TFC = 6, MFC = 4: 

TFC

V=2

–TFC

V=1

= 4: 

1 (dopłata do 1. jednostki) + 3 (koszt przyciągnięcia 2. jednostki)

. 

Firma musi zapłacić

jedną

cenę za wszystkie jednostki czynnika. 

To, że wyższe ceny trzeba płacić za większe zatrudnienie oznacza, 

ż

e 

MFC > p

f

. 

Równowaga monopsonowa

maxππππ: MRP = MFC

(A). Za R

0

jednostek czynnika firma płaci cenę

p

f

< MRP

, czyli 

mniejszą od korzyści, jakie osiąga

. 

Siła monopsonowa na rynku czynników

Mniej niż optymalne

zatrudnienie czynnika, które następuje w 

punkcie C, gdzie (MRP = VMP) = S. 

Eksploatacja monopsonowa

: jej miarą jest pionowa odległość

między MRP i p

f

(z S), czyli odcinek AB. 

Konsekwencją eksploatacji monopsonowej jest 

brak krzywej 

popytu na czynnik

. 

Strata dobrobytu w monopsonie
Równowaga monopsonowa zostaje osiągnięta przy wielkości pracy równej 3000 godzin tygodniowo i płacy 

$8/godź. 

Nadwyżka konsumenta w tej równowadze wynosi A+B+C, a nadwyżka producenta wynosi D. 
Na rynku doskonale konkurencyjnym wielkość pracy w równowadze wynosiłaby 5000 godzin tygodniowo, a płaca 

wyniosłaby $12/godź. Nadwyżka konsumenta wyniosłaby A+B+F, a nadwyżka producenta wyniosłaby C+D+G. 

Strata dobrobytu spowodowana monopsonem równa się F+G. 

MC

L

Płaca 
doskonale 
konkurency-
jna: w=$12

Płaca w 
monopsonie

w=$8

Podaż w 
monopsonie

Podaż w 
konkurencji 
doskonałej

Wielkość pracy (liczba godzin tygodniowo)

Krzywa 
podaży 
pracy

Eksploatacja monopolistyczna i monopsonowa

Siła monopolistyczna:    VMP > MRP  : AB
Siła monopsonowa:        MFC > S        : BC

Maxππππ: MRP = MFC (R

0

; p

f

*)

Z punktu widzenia efektywności i korzyści społecznych: zbyt małe 

zatrudnienie czynnika.

Optymalne zatrudnienie: VMP = S (R*; p

f

’)