Teoria i praktyka popytu na pieniądz

 

 

Ilościowa teoria pieniądza

Poziom cen zależy od ilości pieniądza krążącego 

w gospodarce.

Podstawowe założenia:

●

 Pieniądz jest środkiem wymiany

●

Szybkość krążenia pieniądza jest stała

●

Pełne zatrudnienie (elastyczne ceny)

●

Popyt na towary jest równy podaży towarów 

(prawo rynków Saya)

●

Podaż pieniądza jest niezależna od procesów 

produkcji

 

 

Równanie wymiany

Równanie wymiany ilustruje zależność między 

poziomem cen a ilością pieniądza w gospodarce.

M • V = P • T

M – ilość pieniądza w gospodarce, V – szybkość 

obiegu pieniądza, P – przeciętny poziom cen,

T – ilość transakcji w danym okresie.

 

 

Poziom cen zależy od ilości 

pieniądza w gospodarce

P = (M • V) / T

Przy założeniu stałości V i T otrzymujemy

P = f (M)

Jak inflacja i zmiany stóp procentowych 

wpływają na V i T?

 

 

Wkład Arthura Cecila Pigou

Transakcyjny zasób środków pieniężnych to część dochodu utrzymywana 

w formie środków pieniężnych.

k = 1 / V = M / (P • V)

P • T to D to dochód globalny w gospodarce

k = 1 / V = M / D

Współczynnik k nie jest stały, zatem naturalne są nieproporcjonalne 

zmiany podaży pieniądza i poziomu cen.

 

 

Dochodowa formuła równania 

popytu na pieniądz

M = k • p • y = k • Y stąd otrzymujemy p = M / (k • y)

M – popyt na pieniądz, k - współczynnik transakcyjnego 

zasobu pieniądza, p – przeciętny poziom cen, y – realny 

dochód, Y – nominalny dochód

Jeżeli tak wyznaczona podaż na pieniądz jest większa 

od popytu na pieniądz to nastąpi wzrost cen.

 

 

Mechanizm transmisji pośredniej

Zmiany podaży pieniądza wpływają na ceny za 

pośrednictwem stopy procentowej. Odchylenia 

rynkowej stopy procentowej od naturalnej stopy 

procentowej wywołują wahania koniunktury.

H. Thorton, K. Wicksell

 

 

Mechanizm transmisji bezpośredniej

Wzrost podaży pieniądza prowadzi do 

nierównowagi między popytem na pieniądz a 

podażą pieniądza, a następnie do wzrostu 

popytu na towary, i w rezultacie wzrostu cen, 

który odpowiada realnym zasobom pieniądza.

D. Hume, R. Cantillon

 

 

Neutralność pieniądza

Pieniądz nie ma wpływu na poziom zatrudnienia i 

produkcję w długim okresie.

 

 

Teoria pieniądza Keynesa

Podstawowe założenia:

●

Istnieje możliwość stanu równowagi przy 
niepełnym wykorzystaniu mocy produkcyjnych

●

Niska elastyczność cen w dół

●

Szybkość krążenia pieniądza nie jest stała

●

Podaż pieniądza jest zdeterminowana 
popytem na pieniądz

 

 

Podstawowe założenia cd.

●

Pełna substytucyjność pieniądza i aktywów 
finansowych

●

Niska substytucyjność pieniądza i aktywów 
rzeczowych

●

Pieniądz jest formą majątku społeczeństwa

●

Podmioty utrzymują bogactwo w pieniądzu lub 
obligacjach

 

 

Podstawowe założenia cd.

●

Preferencja płynności jest skłonnością do 
utrzymywania majątku w formie pieniądza, 
czyli aktywa o największej płynności

●

Popyt na pieniądz zależy od dochodu

●

Popyt na pieniądz zależy od stopy procentowej

 

 

Stopa procentowa

●

Oszczędności nie są równe inwestycjom

●

Oszczędności są determinowane dochodem, a 
dochód inwestycjami

●

Stopa procentowa jest zjawiskiem pieniężnym, 
a nie realnym

●

Stopa procentowa jest kształtowana przez 
podaż pieniądza (zależna od banku 
centralnego) i popyt na pieniądz

 

 

Determinanty popytu na pieniądz

●

Motyw transakcyjny zależy od dochodu 
nominalnego

●

Motyw przezornościowy

●

Motyw spekulacyjny wynika ze skłonności do 
oszczędzania. Zależy od rynkowej stopy 
procentowej

 

 

Spekulacyjny popyt na pieniądz

st

op

a 

pr

oc

en

to

w

a

popyt na pieniądz

L

 

 

Spekulacyjny popyt na pieniądz

Im stopa procentowa jest wyższa, tym bardziej opłaca się 

trzymać obligacje, które dają dochód. Spadek stopy 

procentowej skutkuje dochodowości obligacji, zatem pieniądz 

jest bardziej atrakcyjny ze względu na większą płynność.

MA = f(i)

MA – spekulacyjny popyt na pieniądz, i – stopa procentowa

 

 

Ogólny popyt na pieniądz

Ogólny popyt na pieniądz zależy od dochodu i stopy 

procentowej

MD = MT – MA = k • Y – f(i)

MD – ogólny popyt na pieniądz, MT – transakcyjny i 

przezornościowy popyt na pieniądz, MA – spekulacyjny 

popyt na pieniądz, k – wskaźnik zasobów transakcyjnych, 

Y – dochód nominalny, i – stopa procentowa

 

 

Zjawiska pieniężna a realne procesy 

gospodarcze

↑ podaż pieniądza → ↓ stopa procentowa → 

↑ inwestycje → ↑ dochody

↑ podaż pieniądza → ↓ stopa procentowa →

↑ inwestycje → ↑ dochody → ↑ popyt na pieniądz 

→ ↑ stopa procentowa → ↓ inwestycje → ↓ 

dochody

 

 

Pułapka płynności

Sytuacja nieskuteczności polityki pieniężnej 

wynikająca z obniżenia stopy procentowej do 

poziomu, przy którym popyt na pieniądz staje się 

nieskończenie duży. Oczekiwany wzrost stopy 

procentowej oznaczałby spadek cen obligacji, 

zatem utrzymuje się zasoby pieniężne.

W takich okolicznościach skuteczna jest tylko 

polityka fiskalna.

 

 

Pułapka płynności cd.

st

op

a 

pr

oc

en

to

w

a

spekulacyjny popyt na pieniądz

i

P

i

1

 

 

Inwestycje a stopa procentowa

●

Reakcja wielkości inwestycji na zamianę stopy 
procentowej zależy od stopnia elastyczności wydatków 
inwestycyjnych na zmianę stopy procentowej

●

Im niższa elastyczność to tym stopa procentowa w 
mniejszym stopniu kształtuje wielkość inwestycji

●

Zależność jest z reguły wysoka. Natomiast w sytuacji 
spadku krańcowej efektywności kapitału poniżej stopy 
procentowej wielkość inwestycji zamiast rosnąć będzie 

spadać

 

 

Efekt Pigou

Depresja w gospodarce powoduje spadek cen, 

prowadzący do wzrostu wartości realnego 

majątku społeczeństwa. Wzrost wartości majątku 

skutkuje zwiększeniem inwestycji i konsumpcji, a 

poprzez efekty mnożnikowe efektem jest wzrost 

dochodu nominalnego. Tym sposobem 

gospodarka wraca do stanu pełnego 

zatrudnienia, a zatem stan równowagi przy 

przymusowym bezrobociu jest niemożliwy.

 

 

Efekt wzrostu realnych zasobów 

pieniężnych

●

Jeżeli inwestycje nie reagują na zmiany stopy 

procentowej z powodu pułapki płynności, to 

wzrost podaży pieniądza jest odkładany w 

formie nieaktywnych zasobów pieniężnych

●

Wzrost zasobów pieniężnych sprawia, że 

społeczeństwo czuje się bogatsze, zatem 

zwiększa inwestycje i konsumpcję

●

Tym samym pułapka płynności nie jest możliwa

 

 

Efekt wzrostu wartości aktywów 

finansowych 

●

Wzrost podaży pieniądza obniża stopę 
procentową, co wpływa dodatnio na wycenę 
aktywów finansowych

●

Wzrost wartości majątków prowadzi do 
zwiększenia inwestycji i konsumpcji

 

 

Wpływ podaży pieniądza

●

Monetaryzm zakłada, że podaż pieniądza 
wpływa na ceny

●

Keynesizm zakłada, że podaż pieniądza 
wpływa na stopę procentową, wydatki, 
inwestycje i dochody społeczeństwa. Wpływ 
na ceny ma miejsce przy pełnym 
wykorzystaniu zdolności produkcyjnych 
gospodarki

 

 

Monetaryzm

●

Najważniejszy teoretyk - M. Friedman

●

Popyt na pieniądz nie zależy od dochodu 
(keynesizm), lecz od majątku i dochodowości 
poszczególnych jego form

●

Użyteczność pieniądza wynika z pełnienia funkcji 
środka płatniczego i środka zabezpieczającego 
przed bankructwem

●

Majątek stanowią pieniądze, akcje, obligacje, 
rzeczy, majątek ludzki

 

 

Popyt na pieniądz (ujęcie 

nominalne)

MD = p • f (r

B

, r

E

, p

•

, h, y, u)

MD – popyt na pieniądz w ujęciu nominalnym,

p – absolutny poziom cen, r

B

 – stopa dochody 

obligacji, r

E

 – stopa dochodu akcji, p

•

 - stopa 

dochodowości dóbr rzeczowych, h – stosunek 

majątku ludzkiego do majątku rzeczowego,

y – dochód trwały, u – inne czynniki

 

 

Popyt na pieniądz (ujęcie realne)

M

D

 / p = f (r

B

, r

E

, p

•

, h, y, u)

MD – popyt na pieniądz w ujęciu nominalnym,

p – absolutny poziom cen, r

B

 – stopa dochody 

obligacji, r

E

 – stopa dochodu akcji, p

•

 - stopa 

dochodowości dóbr rzeczowych, h – stosunek 

majątku ludzkiego do majątku rzeczowego,

y – dochód trwały, u – inne czynniki

 

 

Realny popyt na pieniądz

●

Realny popyt na pieniądz zależy od dochodu 
realnego i realnych stóp dochodu

●

Realna stopa dochodu jest pomniejsza o stopę 
inflacji, jeżeli społeczeństwo przewiduje 
inflację

 

 

Dochód trwały

●

Wartość majątku jest trudna do oszacowania

●

Dochód trwały jest średnią ważoną oczekiwanych 
dochodów jednostki

●

Uproszczona wersja teorii M. Friedmana zakłada 

zależność popytu na pieniądz tylko od dochodu 
trwałego

●

Ostatecznie M. Friedman dochodzi do wniosku, 
że popyt na pieniądz zależy od dochodu trwałego 
i oczekiwanej inflacji

 

 

Popyt na pieniądz

Popyt na pieniądz zależy od dochodu trwałego i 

oczekiwanej inflacji

M

D

 = p

P

 • f (y

P

)

M

D

 – popyt na pieniądz, p

P

 – przewidywany 

poziom cen,  y

P

 – dochód trwały

Dochód trwały jest także trudny do oceny, zatem 

przyjmuje się dochód spodziewany, czyli ważoną 

sumę dochodu aktualnego i dochodów z 

przeszłości

 

 

Podaż pieniądza a popyt na 

pieniądz

●

Podaż pieniądza i popyt na pieniądz są niezależne

●

Podaż pieniądza nie dostosowuje się do popytu na pieniądz

●

Zmiany podaży pieniądza decydują o poziomie dochodu 

nominalnego

●

Ilość pieniądza wpływa na poziom cen

●

Podaż pieniądza dostosowuje się do dochodów (zmienna 
endogeniczna)

●

Pomijając wahania koniunktury to pieniądz jest czynnikiem 

niezależnym, determinującym dochody

●

Szybkość krążenia pieniądza jest stała

 

 

Podaż pieniądza a procesy realne

●

Pieniądz jest jednym ze składników portfela aktywów

●

Pieniądz jest doskonałym substytutem aktywów 
rzeczowy, sybstytucyjność aktywów finansowych i 

pieniądza jest ograniczona (odmiennie niż w podejściu 
keynesistowskim)

●

Popyt na realne zasoby pieniężne jest stabilny

●

Wzrost podaży pieniądza prowadzi do nierównowagi 

między popytem na pieniądz a jego podażą

 

 

Podaż pieniądza a procesy realne 

cd.

●

Efekt substytucji (inaczej efekt realokacji aktywów) - społeczeństwo 
wydaje nadmiar pieniądza, aby osiągnąć równowagę krańcowych 
dochodowości aktywów w portfelu. Proces trwa do osiągnięcia stanu 
równowagi, czyli identycznej dochodowości wszystkich aktywów w 
portfelu

●

Wzrost podaży pieniądza powoduje krótkotrwały spadek stopy 
procentowej

●

Wzrost podaży pieniądza wpływa w większym stopniu na wzrost popytu 
na aktywa rzeczowe niż aktywa finansowe

●

Równowaga zostaje osiągnięta, gdy dochodowość aktywów finansowych i 
aktywów rzeczowych na nowo zrówna się z użytecznością pieniądza

●

Ostatecznie proces prowadzi do wzrostu cen nominalnych

 

 

Podaż pieniądza a procesy realne 

cd.

●

Wzrost cen dóbr kapitałowych i konsumpcyjnych pobudzi ich 
produkcję, zatem wzrosną dochody i inwestycje

●

Jeżeli mamy do czynienia z sytuacją niepełnego wykorzystania 
mocy produkcyjnych, to proces odbywa się przy stabilnych cenach

●

Jeżeli moce produkcyjne są w pełni wykorzystane, to wzrost popytu 
doprowadzi do wzrostu cen

●

Spadek stopy procentowej pobudza inwestycje i wywołuje efekt 
przyrostu majątku

 

 

Podaż pieniądza a stopa 

procentowa

●

Wzrost podaży pieniądza tylko przejściowo obniży 
stopę procentową

●

Wzrost cen wywołany wzrostem podaży pieniądza 
wpływa na wzrost oczekiwań inflacyjnych

●

Wzrost dochodu nominalnego zwiększy popyt na 
pieniądz (społeczeństwo stara się utrzymywać stałą 
relację między saldami pieniężnymi a dochodem 
realnym)

●

M. Friedman neguje istnienie pułapki płynności

 

 

Podaż pieniądza a stopa 

procentowa cd.

●

Spadek podaży pieniądza podwyższa stopę 
procentową, społeczeństwo ogranicza wydatki 
a stopy procentowe rosną

●

Produkcja jest mniej opłacalna, inwestycje 
mniejsze a dochody spadają

●

M. Friedman twierdzi, że stopy procentowe 
słabo oddziałują na popyt na pieniądz, lecz 
silnie oddziałują na wielkość produkcji

 

 

Zalecenia dla polityki pieniężnej

●

Szybkość krążenia pieniądza jest stała

●

Podaż pieniądza powinna wzrastać w tempie równym tempu wzrostu zdolności 
produkcyjnych gospodarki

●

Podaż pieniądza poprzez ceny może oddziaływać jedynie na dochody nominalne

●

Podaż pieniądza powinna wzrastać w tempie od 3 do 4 proc. rocznie

●

Dostosowanie podaży pieniądza do wahań koniunktury jest niewskazane

●

Ceny i płace są elastyczne

●

W długim okresie nie może istnieć równowaga przy niepełnym wykorzystaniu mocy 
produkcyjnych. Gospodarka ma tendencję do samoregulacji

●

Polityka pieniężna powinna być bierna

●

Polityka fiskalna jest niezalecana do tłumienia wahań koniunktury