Problem narażenia na 

metale ciężkie u dzieci 

Źródło metali ciężkich 

       Różnorodna działalność człowieka stwarza obecnie możliwość 

jeszcze większego narażenia środowiska na (toksyczne) metale 

śladowe. Źródłami antropogenicznego skażenia środowiska metalami 

ciężkimi są: 

 

•

różne gałęzie przemysłu  

•

energetyka 

•

komunikacja  

•

gospodarka komunalna 

•

wysypiska odpadów  

•

nawozy i odpady stosowane do nawożenia 

 
        

Metale ciężkie z tych źródeł ulegają rozproszeniu w środowisku i 

zanieczyszczają gleby, wody, powietrze i bezpośrednio lub poprzez 

rośliny dostają się do organizmu zwierząt i człowieka.  

 

Dzieci łatwiej ulegają zatruciu niż dorośli gdyż: 

 



 

łapią wszystko do buzi - sposób poznawania świata 

 



 

mają niekorzystny stosunek powierzchni do masy ciała i np. maści 

mogą łatwo powodować zatrucie  

 



 

mają bardziej przepuszczalną barierę krew-mózg, co powoduje, ze 

niektóre leki łatwo docierają do centralnego układu nerwowego 

  



 

ich białka surowicy słabiej wiążą lek, co powoduje, że więcej leku 

niż u dorosłych znajduje się w formie aktywnej - tej, która wywołuje 
efekt 

 

 

     



  przeprowadzek  
 



  

wyjazdów na wakacje  

 



  

świątecznego sprzątania w domu  

 



  

remontów  

 



   

budowy (środki chemiczne łatwo dostępne dla 

dzieci, brak czasu na odpowiedni dozór)  
 



  

okres lata okres wakacji (mały dozór, narkotyki w 

czasie wyjazdów) 

Środowisko, a zatrucie 

      

Istotne znaczenie w narażeniu dzieci na 

metale toksyczne zanieczyszczające 

środowisko ma: 

 



 

miejsce zamieszkania 



 

lokalizacja przedszkola lub szkoły 



 

lokalizacja i sposób zagospodarowania placu zabaw 

(podwórka)  



 

zachowanie małych dzieci (np. wkładanie do ust 

brudnych rąk i zabawek), a także brak nawyków 
przestrzegania zasad 

higieny 

Drogi wniknięcia substancji 

toksycznych 

-    przewód pokarmowy 

 

-    drogi oddechowe 
 
-    

skóra 

 

-    

przez błonę śluzową jamy ustnej 

     

i spojówki oka 

 

-    

drogą parenteralną 

 

• obniżenia poziomu rozwoju intelektualnego 

 

• obniżenia zdolności koncentracji i zapamiętywania 

 

• pojawienia się trudności w przyswajaniu wiedzy 

 

• wzrostu ryzyka występowania nadpobudliwości 

psychoruchowej 

 

• upośledzenia erytropoezy 

 
 

• osłabienia  mięśni poprzecznie prążkowanych 

 

• ciągłego uczucia zmęczenia 

 

• pojawienia się drgawek padaczko-podobnych 

 

• powstawania encefalopatii 

 

• pojawienia się chorób nowotworowych 

Działanie ołowiu i kadmu 

       

Ołów i kadm to trucizny środowiskowe, które 

zaburzając wiele procesów metabolicznych działają na 

cały organizm dziecka, a w szczególności na układy: 

krwiotwórczy i nerwowy. Oddziaływanie tych 

pierwiastków na organizm dziecka określane jest często 

jako podstępne, ponieważ skutki są zwykle odległe i 

mogą ujawniać się w postaci zaburzeń rozwoju 

umysłowego, rzutujących na stan zdrowia i życie w 

przyszłości.  

 

Z tych źródeł może pochodzić  

50-70%

 

ołowiu i kadmu 

dostającego się do organizmu dziecka. 

Działanie ołowiu na dziecko w łonie 



Okres prenatalny jest okresem zwiększonej 

wrażliwości na działanie ołowiu 
 



Może upośledzić rozwój dziecka 
 



Spowodować przedwczesny poród 
 



Spowodować mniejszą urodzeniową masę 
dziecka 

Jakie narządy ulegają 

uszkodzeniu? 



Układ nerwowy (w tym na nerw słuchowy) 
 



Układ kostny (główne miejsce odkładania) 
 



Krwiotworzenie 
 



Nerki 
 



Układ pokarmowy 



Nawet bardzo małe ilości ołowiu mogą zaszkodzić w 

ich rozwoju kognitywnym oraz spowodować 

pojawienie się zaburzeń uwagi i koncentracji.  

 



Dzieci absorbują od 5 do 10 razy więcej ołowiu niż 

dorośli. Ich zwyczaj brania wszystkiego do buzi może 

częściowo wyjaśnić to zjawisko.  

 



Duża proporcja metalu wprowadzonego do organizmu 

dziecięcego,  bo około 

25%

,

 

pozostaje w krążeniu 

krwi i wywołuje działanie neurotoksyczne. W 

porównaniu, u osoby dorosłej, jedynie od 5% do 10% 

tego metalu pozostaje we krwi. Reszta utwierdza się 

w kościach albo w zębach.  

Zatrucie ołowiem 

Objawy 

Następujące szkody, jeśli są, generalnie ujawnią się w wieku szkolnym: 
  



zmęczenie i drażliwość 



zaburzenia uwagi 



trudności z uczeniem się  



agresywne zachowania  

 

W przypadku większej ekspozycji, następujące objawy również mogą się 

pojawić:  

 



bladość spowodowana anemią 

 

 



problemy ze słuchem 



problemy z mową i wysławianiem się 



problemy z koordynacją motoryczną  



bóle brzucha 



utrata apetytu i wagi 

 

Kto jest najbardziej 

narażony ? 



dzieci nieregularnie odżywiane, nie 

spożywające porannych posiłków w domu 

 



z niedoborami wagowymi 

 



spożywające owoce i warzywa z działek 

znajdujących się w pobliżu ruchliwych ulic, 

fabryk 

 



narażone na bierne (lub coraz częściej 

czynne) palenie tytoniu 

Kadm 



KADM 

znajduje się wszędzie 

 



jest łatwo absorbowany przez warzywa, które spożywają dzieci 

Najwięcej kadmu dostaje się do organizmu wraz z żywnością, ale 

tylko jego mała część jest absorbowana w jelitach  
 



 

głównym źródłem skażenia organizmu jest kadm pochodzący z 

atmosfery 
 
 

Objawy spożycia kadmu: 



zaburzenie czynności nerek 



Zaburzenie metabolizmu wapnia (deformacja szkieletu) 

 

Nikiel 

Alergia na nikiel stosunkowo często występuje u osób 

   

młodych. Nikiel uczula dzieci, nawet już 5-letnie. W badaniu 

duńskim uczulenie na nikiel stwierdzono 

   

u 17,1% osób w wieku 17-22 lata oraz 3,9% w wieku 10-14 lat. W 

badaniu amerykańskim przeprowadzonym wśród dzieci w wieku od 

6miesięcy do 5 lat alergię na nikiel potwierdzono u 12,9% 

badanych. 

Z punktu widzenia epidemiologii, największe znaczenie ma alergia 

na nikiel. Uczulenie na ten metal stwierdza się 

8%

 dzieci.  

W Polsce od 2007 roku do przełomu lat 2008/2009 zarejestrowano wzrost 
uczulenia na nikiel wśród siedmiolatków z wypryskiem z 

30% do 35,9%. 

Nikiel występuje w bardzo wielu ozdobach metalowych ( kolczyki, 

klipsy, bransoletki). 

Glin 

Dzieci narażone są na kontakt z tym metalem gdy: 
 

1.

Spożywają warzywa pochodzące z gleb 
zakwaszonych 

 

2. Piją  napoje z puszek aluminiowych 
 
3. Spożywają pokarmy pieczone w folii aluminiowej 

 

Arsen 

Dzieci narażone są na zatrucie arsenem gdy: 
 
1.

Stają się biernymi palaczami ( dym tytoniowy 
zawiera 0,2 mg tej trucizny) 
 

2. Przebywają w miejscach w których 

wykorzystywany był arsen ( spryskiwanie 

trawników, stosowanie środków do impregnacji 
drewna) 

 
3. Mają kontakt z trutkami na gryzonie i owady 

 

Aluminium - środowisko 



w lekarstwach (leki osłaniające błonę 

śluzową, żołądek i jelita, a zobojętniające 

kwasy żołądkowe) 



 woda, do której dodano środki 

zapobiegające tworzeniu się zawiesin, 

zawiera aluminium 



 warzywa i mięso zawierają aluminium 

pochodzące z zanieczyszczonej gleby 



 do niektórych środków spożywczych 

dodawane jest aluminium ze względu na jego 

wybielające i emulgujące właściwości 

Aluminium - pożywienie  



E 173: środek barwiący na kolor srebrny cukierki 

i dekoracje stosowane na wypiekach 



E 541: środek emulgujący, dodawany do 

pieczywa i ciasta, gum do żucia 



E 554: środek przeciwzbrylający, stosowany w 

soli, cukrze, gumach do żucia 



Stosowany podczas produkcji sera topionego i w 

niektórych metodach konserwowania (np. 

suchych kiełbas, czy warzyw w occie) 



biała mąka zawdzięcza swoją biel procesowi 

wybielania, w którym stosuje się związki 

aluminium i potasu 

Szkodliwe działanie 



Zaburzenie gospodarki wpaniowej – 

odwapnienie kości 



Obniżenie zawartości fosforanów we krwi 

– osłabienie mięśni 



Aluminium może gromadzić się w 

organizmie i po latach mieć wpływ na 

powastawanie chorób Alzheimera i 

Parkinsona 

Eliminacja aluminium 



aminokwasy: cysteina i metionina 

(czosnek, cebula, szczypiorek, czerwona 

papryka, żółtko jaja i szparagi zawierają 

duże ilości aminokwasów), cynk, wapń, 

magnez 

 



sauna (ogólnie powoduje wydalanie 

toksyn i metali ciężkich z organizmu) 
 

Rtęć - źródła 



termometry,  



atrament, 



środki bakteriobójcze i owadobójcze 



baterie, przyrządy elektryczne,  



futra,  



w produkcji papieru i biżuterii 

 

PRODUKTY ELIMINUJĄCE RTĘĆ: 

selen, witamina E, cynk, wapń 

Rtęć – wpływ na organizm 



deformacje u noworodków 

 



osłabienie systemu immunologicznego – niszczenie 

LiT 

 



zakłócenie mowy 

 



porażenia oraz trudności z koordynacją motoryczną 

 



w lekkim zatruciu może wystąpić zwiększona 

produkcja śliny, zapalenie błony śluzowej, jamy 

ustnej lub biegunka. 

Chrom - źródła 



drożdże piekarskie 



kolby kukurydzy i jabłka 



gotowana wołowina

 

 



chleb gruboziarnisty  



płatki zbożowe 



kasze 



żółty pigment (m.in. do malowania 

szkolnych autobusów w Stanach) 



ochrona przed korozją 

Chrom 



niezbędny do życia  

mikroelement 

 



glukoza z krwi do komórek 



zmniejsza zapotrzebowanie na insulinę 



przeciwtrądzikowy 



obniża stężenie cholesterolu 



zapobiega miażdżycy 
 

Federacja Konsumentów przeprowadziła 

porównawczy test konsumencki pieluszek 

jednorazowych 

 

Pieluszki większości firm dostępnych na polskim rynku zostały 

przebadane pod trzema aspektami: zgodnością wymagań 

bezpieczeństwa dla zdrowia noworodków i dzieci stawianych 

wyrobom higienicznym, czystością mikrobiologicznej 

włókniny przylegającej do ciała i superabsorbenta oraz 

zawartości metali szkodliwych dla zdrowia. O ile w dwóch 

pierwszych kwestiach wszyscy producenci wypadli bardzo 

dobrze, ostatnia wykazała poważne nieprawidłowości.  

 
 

Okazało się bowiem, że pieluszki zawierają metale 

ciężkie: ołów, nikiel, kadm, chrom i arsen. 

 

` 

Tabela 2. Częstość występowania alergii na poszczególne alergeny w różnych grupach dzieci. 

Autorzy 

Kraj, rok 

Opis grupy 

Wiek 

Najczęstsze alergeny 

Kuiters i wsp. (13) 

Holandia, 1989 

67 dzieci z wypryskiem 

do 16 r. ż. 

nikiel (18%)  

balsam peruwiański 

(6%)  

Carba mix (6%)  

kalafonia (6%)  

substancje zapachowe 

(6%) 

Rademaker i Forsyth 

(21) 

Szkocja, 1989 

125 dzieci z wypryskiem 

do 12 r. ż. 

metale (28%)  

substancje zapachowe 

(19,2%)  

składniki gumy (8,8%) 

Dotterud i Falk (8) 

Norwegia, 1995 

424 dzieci z wypryskiem 

rąk 

7-12 r. ż. 

nikiel (14,9%)  

kobalt (5,7%)  

katon CG (5,2%)  

lanolina (1,7%)  

neomycyna (1,4%) 

Wilkowska i wsp. (29) 

Polska, 1996 

100 dzieci z różnymi 

chorobami skóry 

5-15 r. ż. 

chrom (21%)  

kobalt (11%)  

neomycyna (10%) 

Stables i wsp. (27) 

Wielka Brytania, 1996 

92 dzieci z wypryskiem 

3-14,75 r. ż. 

metale (19,6%)  

substancje zapachowe 

(12%)  

składniki gumy (6,5%) 

Brasch i Geier (3) 

Niemcy, 1997 

170 dzieci z dodatnimi 

wynikami testów 

płatkowych 

6-15 r. ż. 

nikiel (15,9%)  

tiomersal (11,3%) 

Giordano-Labadie (9) 

Francja, 1999 

137 dzieci z wypryskiem 

atopowym 

poniżej 16 r. ż. 

metale (19,3%)  

substancje zapachowe 

(4,4%)  

lanolina (4,4%)  

balsam peruwiański 

(2,6%)  

neomycyna (2,6%)  

emolienty (2,6%) 

Bruckner i wsp. (4) 

USA, 2000 

95 zdrowych dzieci 

6 m. ż. - 5 r. ż. 

nikiel (12,9%)  

tiomersal (9,4%)  

katon CG (2,4%)  

neomycyna (1,2%)  

Działanie ochronne 

     

Działania profilaktyczne i naprawcze, zmierzające do 

ograniczenia dostępności metali znajdujących się w 

poszczególnych mediach środowiska (w glebie, kurzu i 

żywności) przez: 

 



 

poprawę warunków sanitarno-higienicznych w mieszkaniach 

i przedszkolach 
 



wyeliminowanie pylenia wtórnego przez odpowiednie 

zagospodarowanie miejsc, w których dzieci przebywają 

najczęściej (place zabaw) 
 



propagacja oświaty zdrowia i ekologii wśród dzieci, rodziców i 

opiekunów