16
ÂWIAT NAUKI LIPIEC 2004
pano
rama
Prawie po∏owa naturalnych lasów
na Ziemi uleg∏a zag∏adzie.
Mniej wi´cej 94% drewna
wykorzystywanego przez cz∏owieka
pochodzi z zachowanych jeszcze
lasów, których powierzchnia
szacowana jest na 2.7 mld ha;
reszta roÊnie na plantacjach.
Aby zaspokoiç zapotrzebowanie
na produkty leÊne, ka˝dego roku
wycinamy naturalny las
na obszarze porównywalnym
z powierzchnià Holandii. Inne
zagro˝enia – takie jak po˝ary
lasów, nielegalna wycinka
oraz wyràb na potrzeby rolnictwa
– zmniejszajà co minut´
powierzchni´ ziemskich lasów
o kolejne 26 ha.
Globalne zapotrzebowanie
przemys∏u papierniczego –
g∏ównego „konsumenta” w∏ókna
drzewnego – wzros∏o od roku
1950 pi´ciokrotnie i do roku 2050
prawdopodobnie znów si´ podwoi.
èród∏a: Forest Certification Resource
Center/Metafore
(www.certifiedwood.org);
Forest Enterprises
(www.forestenterprises.co.nz)
P
rzera˝ajàca plàtanina konarów tu˝ pod
powierzchnià wody. Poskr´cane ko-
rzenie jeszcze trzymajà si´ dna jezio-
ra, choç ju˝ nie z takà si∏à jak wtedy, gdy by-
∏y cz´Êcià ˝ywego lasu. Taki jest los milionów
hektarów drzew, zalanych przez wody spi´-
trzone podczas budowy zapór hydroenerge-
tycznych – lasów poÊwi´conych dla zaspo-
kojenia potrzeb energetycznych cywilizacji.
Wi´kszoÊç tych zatopionych drzew by∏a
skazana na Êmierç dawno temu. Ale w za-
chodniej Kanadzie niektóre z nich doÊwiad-
czajà swego rodzaju reinkarnacji. Chris God-
sall, specjalista ds. zrównowa˝onej gospodarki
leÊnej z Victorii w Kolumbii Brytyjskiej, wy-
cià∏ od stycznia ponad 1000 zatopionych
drzew. Wyczyn ten sta∏ si´ mo˝liwy dzi´ki
skonstruowaniu pierwszej na Êwiecie ∏odzi
podwodnej przystosowanej do wyr´bu zato-
pionych lasów. Od dziesi´cioleci podejmowa-
no próby odzyskania k∏ód, które uton´∏y w
rzekach i jeziorach w drodze do tartaków.
Okaza∏o si´ bowiem, ˝e drzewa, które nasià-
ka∏y wodà przez sto lub wi´cej lat, nie tracà
wartoÊci. Niedobór tlenu na dnie stojàcych
wód chroni je przed gniciem. Wydobyte z wo-
dy, wysuszone drewno mo˝e zamieniç si´ w
pod∏og´, panele, meble, stropy lub cokolwiek,
do czego u˝ywa si´ Êwie˝o Êci´tych drzew.
Godsall szacuje, ˝e skoro na Êwiecie ist-
nieje ponad 45 tys. du˝ych elektrowni wod-
nych, to na wykorzystanie czeka przynaj-
mniej 200 mln drzew, wartych oko∏o 50 mld
dolarów. Twierdzi, ˝e w samej Kolumbii Bry-
tyjskiej jest zaj´cie przynajmniej na 30 lat
dla 30 ∏odzi przystosowanych do podwod-
nego wyr´bu. Ale korzystanie z tego bogac-
twa okazuje si´ du˝ym wyzwaniem.
Konwencjonalne metody wycinania pod-
wodnych lasów sà nieefektywne lub po
prostu niebezpieczne. Posy∏anie nurków
z pi∏ami hydraulicznymi – powszechnie prak-
tykowane w Brazylii i Malezji – stwarza oczy-
wiste zagro˝enie dla ich zdrowia, natomiast
wyr´b wykonywany z powierzchni ma
powa˝ne ograniczenia. Najcz´Êciej stosowa-
na w Stanach Zjednoczonych metoda, która
polega na tym, ˝e ˝uraw zakotwiczony na
barce wyrywa drzewa z korzeniami, a póê-
niej pojedynczo wyciàga je z wody, jest sku-
teczna tylko do g∏´bokoÊci 20 m. Oznacza
to, ˝e Êrednio 80% drzew w jeziorze pozo-
staje poza naszym zasi´giem – wyjaÊnia God-
sall. Z myÊlà o drewnie z g∏´bin Godsall za-
∏o˝y∏ w marcu 2000 roku firm´ Triton
Logging (nazwanà tak od imienia mityczne-
go greckiego bóstwa – pó∏ cz∏owieka, pó∏ ry-
by). Od tego czasu przekona∏ 12 przedsi´-
biorców, aby pomogli mu przebudowaç
fabrycznà wersj´ ROV (remotely operated
vehicle), czyli zdalnie sterowanego pojazdu,
na „ryb´ pi∏´” (Sawfish), maszyn´ wyposa˝o-
nà w pi∏´ ∏aƒcuchowà, która mo˝e zanurzyç
si´ na g∏´bokoÊç oko∏o 300 m.
Craig Elder, pilot ROV-a pracujàcy w pe∏-
nym wymiarze godzin od stycznia na jezio-
rze Lois, zbiorniku d∏ugim na 13.5 km oraz
g∏´bokim na blisko 140 m, po∏o˝onym oko-
∏o 200 km od Victorii, steruje rybà pi∏à jak za-
bawkà z pomieszczenia kontrolnego o wy-
miarach dwa na dwa metry, znajdujàcego
si´ na barce. Osiem kamer wideo oraz so-
nar – po∏àczone z pomieszczeniem kontrol-
nym grubym kablem – sà oczyma i uszami
Eldera, kiedy manewruje on w labiryncie
ga∏´zi daglezji i ˝ywotników. „JeÊli zdekon-
centrujesz si´ na trzy, cztery sekundy, to ko-
niec” – mówi. Rozplàtywanie kabla z gàszczu
ga∏´zi za pomocà niepor´cznych szczypiec
ROV-a bywa bardzo k∏opotliwe.
Gdy wszystko idzie dobrze, Elder przysta-
wia Sawfish do wybranego pnia, przykr´ca jà
i napompowuje czarnà poduszk´ powietrz-
LEÂNICTWO
Zatopione lasy
PODWODNA PI¸A ¸A¡CUCHOWA DO PROEKOLOGICZNEGO WYR¢BU. SARAH SIMPSON
PODWODNY WYRÑB.
Drewno z lasu zalanego przez
jezioro Lois w Kolumbii Brytyjskiej po Êci´ciu
przez podwodnà pi∏´ jest wyciàgane z wody; zdalnie
sterowany pojazd widoczny na dalszym planie.
TRITON L
OGGING
APETYT
NA DREWNO
